Dutiyagelaññasutta๘ ทุติยเคลัญญสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ.
vesāliyaṁ → vesaliyaṁ (pts) | kūṭāgārasālāyaṁ → kuṭāgārasālāyaṁ (pts) | samayaṁ → samayam (pts)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน เขตกรุงเวสาลี
Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yena gilānasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (sya-all) | paṭisallānā → paṭisallānā (bj: sī.pavi)ครั้นในเวลาเย็นพระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่หลีกเร้น เข้าไปยัง ศาลาคนไข้แล้ว ประทับนั่งบนพุทธอาสน์ที่ปูลาดไว้แล้ว
Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi:รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลาย มาตรัสว่า
“Sato, bhikkhave, bhikkhu sampajāno kālaṁ āgameyya.“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงมีสติสัมปชัญญะตลอดเวลา Ayaṁ vo amhākaṁ anusāsanī.นี้เป็นคำพร่ำสอน สำหรับเธอทั้งหลายของเรา
Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sato hoti?ภิกษุผู้มีสติ เป็นอย่างไร
Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ;คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้พิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
vedanāsu vedanānupassī viharati …... ในเวทนาทั้งหลาย ฯลฯ
citte cittānupassī viharati …
cittānupassī viharati → (sya-all)ในจิต ฯลฯ
dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.พิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัด อภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sato hoti.ภิกษุผู้มีสติเป็นอย่างนี้แล
Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sampajāno hoti?ภิกษุผู้มีสัมปชัญญะ เป็นอย่างไร
Idha, bhikkhave, bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti …pe… bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti.
pe → spelled out in full (bjt)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ทำความรู้สึกตัว ในการก้าวไป การถอยกลับ ฯลฯ การพูด การนิ่ง
Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sampajāno hoti.ภิกษุผู้มีสัมปชัญญะเป็นอย่างนี้แล
Sato, bhikkhave, bhikkhu sampajāno kālaṁ āgameyya.
+ → kho (pts) | kālaṁ → kālam (pts)ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงมีสติสัมปชัญญะตลอดเวลา
Ayaṁ vo amhākaṁ anusāsanī.นี้เป็นคำพร่ำสอนสำหรับ เธอทั้งหลายของเรา
Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno evaṁ satassa sampajānassa appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati sukhā vedanā.ภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุนั้นมีสติสัมปชัญญะ ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่อย่างนี้ สุขเวทนาเกิดขึ้น
So evaṁ pajānāti:
evaṁ → evam (pts)เธอรู้ชัดอย่างนี้ว่า
‘uppannā kho myāyaṁ sukhā vedanā;‘สุขเวทนานี้เกิดขึ้นแล้วแก่เรา
sā ca kho paṭicca, no appaṭicca.เพราะอาศัยกัน สุขเวทนา นั้นจึงเกิดขึ้น เพราะไม่อาศัยกัน จึงไม่เกิดขึ้น
Kiṁ paṭicca?
kiṁ paṭicca imameva phassaṁ → kim imam eva phassam (pts)เพราะอาศัยอะไร
Imameva phassaṁ paṭicca.
imameva phassaṁ → imam eva phassam (pts)เพราะอาศัย ผัสสะนี้เอง
Ayaṁ kho pana phasso anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno.
paṭiccasamuppanno → paṭicca samuppanno (pts)แต่ผัสสะนี้ไม่เที่ยง ถูกปัจจัยปรุงแต่ง อาศัยกันและกันเกิดขึ้น
Aniccaṁ kho pana saṅkhataṁ paṭiccasamuppannaṁ phassaṁ paṭicca uppannā sukhā vedanā kuto niccā bhavissatī’ti.
uppannā → uppannā kho myāyaṁ (sya-all) | paṭiccasamuppannaṁ phassaṁ → paṭicca samuppannam phassam (pts)สุขเวทนาเกิดขึ้นเพราะอาศัยผัสสะที่ไม่เที่ยง ถูกปัจจัยปรุงแต่ง อาศัยกันและกัน เกิดขึ้น ที่ไหนจักเที่ยงเล่า’
So phasse ca sukhāya ca vedanāya aniccānupassī viharati, vayānupassī viharati, virāgānupassī viharati, nirodhānupassī viharati, paṭinissaggānupassī viharati.
viharati → (sya-all) | vayānupassī viharati virāgānupassī viharati nirodhānupassī viharati → vayā virāgā nirodhā (pts)เธอพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง ความเสื่อม ความคลายกำหนัด ความดับ และความสละคืนในผัสสะและในสุขเวทนาอยู่
Tassa phasse ca sukhāya ca vedanāya aniccānupassino viharato, vayānupassino viharato, virāgānupassino viharato, nirodhānupassino viharato, paṭinissaggānupassino viharato yo phasse ca sukhāya ca vedanāya rāgānusayo, so pahīyati.
pahīyati → pahiyyati (sya-all) | vayānupassino viharato virāgānupassino viharato nirodhānupassino viharato → vayā virāgā nirodhā (th, pts)เมื่อเธอพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง ความเสื่อม ความคลายกำหนัด ความดับ และความสละคืนในผัสสะและใน สุขเวทนาอยู่อย่างนี้ ย่อมละราคานุสัยในผัสสะและในสุขเวทนาได้
Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno evaṁ satassa …pe…
+ → sampajānassa appamattassa ātāpino pahitattassa (bjt)ภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุนั้นมีสติ ฯลฯ
viharato uppajjati dukkhā vedanā …pe…อยู่อย่างนี้ ทุกขเวทนาเกิดขึ้น ฯลฯ
uppajjati adukkhamasukhā vedanā.อทุกขมสุขเวทนาเกิดขึ้น
So evaṁ pajānāti:
evaṁ pajānāti → evam pajānati (pts)เธอรู้ชัดอย่างนี้ว่า
‘uppannā kho myāyaṁ adukkhamasukhā vedanā;
adukkhamasukhā → dukkhā (bjt) | myāyaṁ → myāyam (pts)‘อทุกขมสุขเวทนานี้เกิดขึ้นแล้วแก่เรา
sā ca kho paṭicca, no appaṭicca.
appaṭicca kiṁ → apaṭicca kiñca (bj)เพราะอาศัยกัน อทุกขมสุขเวทนานั้นจึงเกิดขึ้น เพราะไม่อาศัยกัน จึงไม่เกิดขึ้น
Kiṁ paṭicca?
kiṁ → kim (pts)เพราะอาศัยอะไร
Imameva phassaṁ paṭicca.
+ → ayaṁ kho pana phasso anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno (th) | imameva phassaṁ → imam eva phassam (pts)เพราะอาศัยผัสสะนี้เอง
(Yathā purimasutte, tathā vitthāretabbo.)
purimasutte → purimasutte vitthāro (sya-all, pts) | vitthāretabbo → vitthāretabbe (pts) | vitthāretabbe → This phrase is not to be found in S1-3 which are much more complete (pts note)แต่ผัสสะนี้ไม่เที่ยง ถูกปัจจัยปรุงแต่ง อาศัยกันและกันเกิดขึ้น ฯลฯ (ควรขยายความให้พิสดารเหมือนสูตรแรก)
Kāyassa bhedā uddhaṁ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītībhavissantī’ti pajānāti.
sītībhavissantīti → sītibhavissantīti (sya-all, pts)หลังจาก ตายไป ก็รู้ชัดว่า ‘เวทนาทั้งปวงไม่น่าเพลิดเพลิน จักเย็นในโลกนี้ทีเดียว’
Seyyathāpi, bhikkhave, telañca paṭicca vaṭṭiñca paṭicca telappadīpo jhāyeyya,
paṭicca → (sya-all) | telañca → telam (pts) | vaṭṭiñca → vaṭṭim (pts)ภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยน้ำมันและไส้
tasseva telassa ca vaṭṭiyā ca pariyādānā anāhāro nibbāyeyya;ตะเกียงน้ำมันจึงติดอยู่ได้ เพราะ สิ้นน้ำมันและไส้ ตะเกียงน้ำมันนั้นก็หมดเชื้อดับไป
evameva kho, bhikkhave, bhikkhu kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti. Jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.
vedayamāno → vediyamāno (bj) | vedayāmīti → vediyāmīti (bj)แม้ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อเสวยเวทนามีกายเป็นที่สุด ก็รู้ชัดว่า ‘เราเสวยเวทนามีกายเป็นที่สุด’ เมื่อเสวย เวทนามีชีวิตเป็นที่สุด ก็รู้ชัดว่า ‘เราเสวยเวทนามีชีวิตเป็นที่สุด’
‘Kāyassa bhedā uddhaṁ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītībhavissantī’ti pajānātī”ti.
sītībhavissantīti → sītibhavissantīti (sya-all)หลังจากตายไป ก็รู้ชัดว่า ‘เวทนาทั้งปวงไม่น่าเพลิดเพลิน จักเย็นในโลกนี้ทีเดียว ๋