Kassakasutta
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj); sāvatthīnidānaṁ (sya-all)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
Tena kho pana samayena bhagavā bhikkhūnaṁ nibbānapaṭisaṁyuttāya dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṁseti.
bhikkhūnaṁ nibbānapaṭisaṁyuttāya → bhikkhū nibbāṇapaṭisaṁyuttāya (bj) | bhikkhū → B. bhikkhūnam. (pts note) | sandasseti → saṁdasseti (bjt) | bhikkhūnaṁ nibbānapaṭisaṁyuttāya → bhikkhū nibbāna-paṭisamyuttāya (pts)สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้ภิกษุทั้งหลายเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับ เอาไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถา ที่ประกอบด้วยนิพพาน
Te ca bhikkhū aṭṭhiṁ katvā manasi katvā sabbacetasā samannāharitvā ohitasotā dhammaṁ suṇanti.
bhikkhū aṭṭhiṁ katvā → bhikkhu aṭṭhikatvā (pts) | sabbacetasā → sabbacetaso (pts) | sabbacetaso → See the preceding suttas. (pts note) | aṭṭhiṁ → aṭṭhi (bjt) | aṭṭhiṁ katvā manasi katvā sabbacetasā → aṭṭhikatvā manasikatvā sabbacetaso (th) | bhikkhū aṭṭhiṁ katvā → bhikkhu aṭṭhi-katvā (pts)ภิกษุเหล่านั้นต่างใส่ใจให้สำเร็จประโยชน์ น้อมนึกมา ด้วยความเต็มใจ เงี่ยโสตสดับธรรมอยู่
Atha kho mārassa pāpimato etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)ครั้งนั้น มารผู้มีบาปได้มีความคิดดังนี้ว่า
“ayaṁ kho samaṇo gotamo bhikkhūnaṁ nibbānapaṭisaṁyuttāya dhammiyā kathāya …pe…
bhikkhūnaṁ nibbānapaṭisaṁyuttāya → bhikkhū nibbāṇapaṭisaṁyuttāya (bj) | + → sampahaṁseti te ca bhikkhu dhammaṁ suṇanti (bjt) | bhikkhūnaṁ nibbānapaṭisaṁyuttāya → bhikkhū nibbāna-paṭisaṁyuttāya (pts) | + → yaṁ (pts)“พระสมณโคดมนี้ทรงชี้แจงให้ภิกษุ ทั้งหลายเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับเอาไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถาที่ประกอบด้วยนิพพาน ฯลฯ
yannūnāhaṁ yena samaṇo gotamo tenupasaṅkameyyaṁ vicakkhukammāyā”ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → nūnāhaṁ (pts) | tenupasaṅkameyyaṁ vicakkhukammāyāti → tenupasaṅkameyyam vicakkhukammāyā ti (pts)ทางที่ดีเราพึงเข้าไปหาพระสมณโคดมถึงที่ประทับเพื่อลวงบริษัทให้หลงเข้าใจผิดเถิด
Atha kho māro pāpimā kassakavaṇṇaṁ abhinimminitvā mahantaṁ naṅgalaṁ khandhe karitvā dīghapācanayaṭṭhiṁ gahetvā haṭahaṭakeso sāṇasāṭinivattho kaddamamakkhitehi pādehi yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavoca:
dīghapācanayaṭṭhiṁ → dīghaṁ pācanayaṭṭhiṁ (bj, sya-all, pts) | sāṇasāṭinivattho → sāṇasāṭakanivattho (sya-all); sāṇasāṭīnivattho (pts) | pācanayaṭṭhiṁ → dīghapācanayaṭṭhiṁ (bj: machasaṁ); dīghaṁ pācanalaṭṭhiṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi) | sāṇasāṭinivattho → sāṇasāṭakanivattho (bj: syā) | sāṇasāṭakanivattho → sāṇasāṭinivattho (sya-all: yu.) | dīgham → B. S3 dīgha. (pts note) | pācanayaṭṭhiṁ → SS. -laṭṭhiṁ. (pts note) | sāṇasāṭī-nivattho → SS. saṇa-; B. -sāṭi. (pts note) | kassakavaṇṇaṁ → kassaka-vaṇṇam (pts) | mahantaṁ → mahantam (pts) | dīghapācanayaṭṭhiṁ → dīgham pācanayaṭṭhiṁ (pts) | haṭahaṭakeso sāṇasāṭinivattho kaddamamakkhitehi → haṭa-haṭa-keso sāṇasāṭī-nivattho kaddama-makkhitehi (pts) | tenupasaṅkami → ten-upasaṅkami (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)ครั้งนั้น มารผู้มีบาปจึงแปลงกายเป็นชาวนาแบกไถใหญ่ ถือประตักด้ามยาว ผมยาวรุงรัง นุ่งผ้าเนื้อหยาบ เท้าทั้งสองเปื้อนโคลน เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ทูล ถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“api, samaṇa, balībadde addasā”ti?
balībadde → balibadde (sya-all) | balībadde addasāti kiṁ → balivadde addasā ti kim (pts) | balivadde → B. balibaddhe. (pts note)“ข้าแต่พระสมณะ ท่านเห็นโคพลิพัทบ้างไหม”
“Kiṁ pana, pāpima, te balībaddehī”ti?
balībaddehīti → balivaddehīti (bj, pts); balibaddehīti (sya-all) | kiṁ pana → kimpana (bjt) | kiṁ → kim (pts) | balībaddehīti → balivaddehī ti (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “มารผู้มีบาป ท่านต้องการอะไรเกี่ยวกับโคพลิพัท ทั้งหลายเล่า”
“Mameva, samaṇa, cakkhu, mama rūpā, mama cakkhusamphassaviññāṇāyatanaṁ.
rūpā → rupā (pts) | cakkhusamphassaviññāṇāyatanaṁ kuhiṁ → cakkhusamphassaviññānāyatanam kuhim (pts) | samaṇa → SS. saraṇaṁ. (pts note) | mameva → mam-eva (pts) | cakkhusamphassaviññāṇāyatanaṁ → cakkhusamphassa-viññānāyatanam (pts)มารกราบทูลว่า “ข้าแต่พระสมณะ จักขุ(ตา) เป็นของเรา รูปเป็นของเรา อายตนะคือวิญญาณอันเกิดจากจักขุสัมผัส(ความกระทบทางตา) เป็นของเรา
Kuhiṁ me, samaṇa, gantvā mokkhasi?
mokkhasi → mokkhāsi (pts) | samaṇa → SS. saraṇaṁ. (pts note) | kuhiṁ → kuhim (pts)ท่านจะ หนีเราไปไหนพ้น
Mameva, samaṇa, sotaṁ, mama saddā …pe…
sotaṁ → saddā sotam (pts) | + → mama sotasamphassaviññāṇāyatanaṁ (bjt) | mameva → mam-eva (pts)โสตะ(หู) เป็นของเรา สัททะ(เสียง) เป็นของเรา ฯลฯ
mameva, samaṇa, ghānaṁ, mama gandhā;
gandhā → gandhā mama ghāṇasamphassaviññāṇāyatanaṁ (bj) | mameva → mam-eva (pts)ฆานะ(จมูก) เป็นของเรา คันธะ(กลิ่น) เป็นของเรา ฯลฯ
mameva, samaṇa, jivhā, mama rasā;
rasā → rasā mama jivhāsamphassaviññāṇāyatanaṁ (bj) | mameva → mam-eva (pts)ชิวหา(ลิ้น) เป็นของเรา รสเป็นของเรา ฯลฯ
mameva, samaṇa, kāyo, mama phoṭṭhabbā;
phoṭṭhabbā → phoṭṭhabbā mama kāyasamphassaviññāṇāyatanaṁ (bj); poṭṭhabo (pts) | mameva → mam-eva (pts)กายเป็นของเรา โผฏฐัพพะ(สัมผัสทางกาย) เป็นของเรา ฯลฯ
mameva, samaṇa, mano, mama dhammā, mama manosamphassaviññāṇāyatanaṁ.
mameva → mam-eva (pts) | manosamphassaviññāṇāyatanaṁ → manosamphassa-viññāṇāyatanaṁ (pts)มโน(ใจ) เป็นของเรา ธรรมารมณ์เป็นของเรา อายตนะคือวิญญาณอันเกิดจาก มโนสัมผัส(ความกระทบทางใจ) เป็นของเรา
Kuhiṁ me, samaṇa, gantvā mokkhasī”ti?
me → SS. omit me. (pts note) | kuhiṁ → kuhim (pts) | mokkhasīti → mokkhasī ti (pts)ท่านจะหนีเราไปไหนพ้น”
“Taveva, pāpima, cakkhu, tava rūpā, tava cakkhusamphassaviññāṇāyatanaṁ.
cakkhu → cakkhuṁ (sya-all) | Tav-eva → S3 tam eva. (pts note) | cakkhu → SS. cakkhuṁ. (pts note) | cakkhusamphassaviññāṇāyatanaṁ → cakkhusamphassa-viññāṇāyatanaṁ (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “มารผู้มีบาป จักขุเป็นของท่าน รูปเป็นของท่าน อายตนะคือวิญญาณอันเกิดจากจักขุสัมผัสเป็นของท่านโดยแท้
Yattha ca kho, pāpima, natthi cakkhu, natthi rūpā, natthi cakkhusamphassaviññāṇāyatanaṁ, agati tava tattha, pāpima.
ca → B. omits ca; in S3 it seems to be erased. (pts note) | cakkhusamphassaviññāṇāyatanaṁ → cakkhu samphassa-viññāṇāyatanaṁ (pts)แต่ในที่ใดไม่มีจักขุ ไม่มีรูป ไม่มีอายตนะคือวิญญาณอันเกิดจากจักขุสัมผัส ที่นั้นมิใช่ทางดำเนินของท่าน
Taveva, pāpima, sotaṁ, tava saddā, tava sotasamphassaviññāṇāyatanaṁ.
Tav-eva → SS. Tañceva (pts note) | sotasamphassaviññāṇāyatanaṁ → sota-samphassaviññāṇāyatanaṁ (pts)โสตะเป็นของท่าน สัททะเป็นของท่าน อายตนะคือวิญญาณอันเกิดจาก โสตสัมผัส(ความกระทบทางหู) เป็นของท่าน
Yattha ca kho, pāpima, natthi sotaṁ, natthi saddā, natthi sotasamphassaviññāṇāyatanaṁ, agati tava tattha, pāpima.
sotasamphassaviññāṇāyatanaṁ → sota-samphassa-viññāṇāyatanam (pts)แต่ในที่ใดไม่มีโสตะ ไม่มีสัททะ ไม่มี อายตนะคือวิญญาณอันเกิดจากโสตสัมผัส ที่นั้นมิใช่ทางดำเนินของท่าน
Taveva, pāpima, ghānaṁ, tava gandhā, tava ghānasamphassaviññāṇāyatanaṁ.
ghānaṁ → ghāṇam (pts) | ghānasamphassaviññāṇāyatanaṁ → ghāṇa sampassaviññāṇāyatanaṁ (pts) | Tav-eva → S2 tava va (or ca?). (pts note) | ghānasamphassaviññāṇāyatanaṁ → ghāṇasamphassaviññāṇāyatanaṁ (bjt) | ghānasamphassaviññāṇāyatanaṁ → ghāṇa sampassa-viññāṇāyatanaṁ (pts)ฆานะเป็นของท่าน คันธะเป็นของท่าน อายตนะคือวิญญาณอันเกิดจาก ฆานสัมผัส(ความกระทบทางจมูก) เป็นของท่าน ฯลฯ
Yattha ca kho, pāpima, natthi ghānaṁ, natthi gandhā, natthi ghānasamphassaviññāṇāyatanaṁ, agati tava tattha, pāpima.
ghānaṁ → ghāṇam (pts) | ghānasamphassaviññāṇāyatanaṁ → ghāṇasamphassaviññāṇāyatanam (pts) | yattha → S3 attha. (pts note) | ghānasamphassaviññāṇāyatanaṁ → ghāṇa-samphassa-viññāṇāyatanam (pts)
Taveva, pāpima, jivhā, tava rasā, tava jivhāsamphassaviññāṇāyatanaṁ …pe…
taveva → tav-eva (pts) | jivhāsamphassaviññāṇāyatanaṁ → jivhā-samphassaviññāṇāyatanaṁ (pts)ชิวหาเป็นของท่าน รสเป็นของท่าน อายตนะคือวิญญาณอันเกิดจากชิวหาสัมผัส(ความกระทบทางลิ้น) เป็นของท่าน ฯลฯ
taveva, pāpima, kāyo, tava phoṭṭhabbā, tava kāyasamphassaviññāṇāyatanaṁ …pe…
Tav-eva → S1-2 tath eva. (pts note) | + → agati tava tattha pāpima (bjt) | kāyasamphassaviññāṇāyatanaṁ → kāya-samphassa-viññāṇāyatanaṁ (pts)กายเป็นของท่าน โผฏฐัพพะเป็นของท่าน อายตนะคือวิญญาณอันเกิดจาก กายสัมผัส(ความกระทบทางกาย) เป็นของท่าน ฯลฯ
taveva, pāpima, mano, tava dhammā, tava manosamphassaviññāṇāyatanaṁ.
taveva → tav-eva (pts) | manosamphassaviññāṇāyatanaṁ → manosamphassa-viññāṇāyatanaṁ (pts)มโนเป็นของท่าน ธรรมารมณ์ทั้งหลายเป็นของท่าน อายตนะคือวิญญาณ อันเกิดจากมโนสัมผัส(ความกระทบทางใจ) เป็นของท่าน
Yattha ca kho, pāpima, natthi mano, natthi dhammā, natthi manosamphassaviññāṇāyatanaṁ, agati tava tattha, pāpimā”ti.
pāpimāti → pāpimāti māro (bj) | manosamphassaviññāṇāyatanaṁ → mano-samphassa-viññāṇāyātanaṁ (pts) | pāpimāti → papimā ti (pts)แต่ในที่ใดไม่มีมโน ไม่มี ธรรมารมณ์ ไม่มีอายตนะคือวิญญาณอันเกิดจากมโนสัมผัส ที่นั้นมิใช่ทางดำเนิน ของท่าน”
“Yaṁ vadanti mama yidanti, ye vadanti mamanti ca;
yidanti → idanti (bj) | idanti → mamayidanti (bj: machasaṁ, syā, PTS) | + → māro (bjt) | yidanti → yidan ti (pts) mamanti → maman ti (pts)มารกราบทูลว่า ชนเหล่าใดกล่าวถึงสิ่งใดว่า ‘นี้ของเรา’ ทั้งยังกล่าวว่า ‘ของเรา’ Ettha ce te mano atthi, na me samaṇa mokkhasī”ti.
te → So B. and C.; SS. ceto. (pts note) mokkhasīti → mokkhasīti bhagavā (bj)ถ้าใจของท่านยังฝังอยู่ในสิ่งนั้น สมณะ ท่านก็จะไม่พ้นจากเราไปได้“Yaṁ vadanti na taṁ mayhaṁ, ye vadanti na te ahaṁ;
+ → bhagavā (bjt) | taṁ → tam (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า ชนเหล่าใดกล่าวถึงสิ่งใด สิ่งนั้นไม่ใช่ของเรา ชนเหล่าใดกล่าวอย่างนั้น ชนเหล่านั้นไม่ใช่เรา Evaṁ pāpima jānāhi, na me maggampi dakkhasī”ti.
evaṁ → evam (pts) maggampi dakkhasīti → maggam pi dakkha sīti (pts)มารผู้มีบาป ท่านจงรู้อย่างนี้ ท่านย่อมไม่เห็นแม้ทางของเรา
Atha kho māro pāpimā …pe… tatthevantaradhāyīti.
tatthevantaradhāyīti → vantaradhāyīti (pts)ลำดับนั้น มารผู้มีบาป ฯลฯ จึงหายตัวไป ณ ที่นั้นเอง