Rajjasutta๒๐ รัชชสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā kosalesu viharati himavantapadese araññakuṭikāyaṁ.
himavantapadese → himavantapasse (bj, pts2ed); himavantappadese (sya-all) | himavantapasse → himavantapadese (bj: machasaṁ, syā, PTS) | himavantapadese → himavantapasse (cck: sī.) | himavantappadese → himavantapasse (sya-all: sī.) | Himavantapadese → SS. passe. (pts note) | araññakuṭikāyaṁ → arañña-kuṭikāyaṁ (pts)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กระท่อมกลางป่า ในหิมวันตประเทศ แคว้นโกศล
Atha kho bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi:ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด เกิดความรำพึงอย่างนี้ว่า
“sakkā nu kho rajjaṁ kāretuṁ ahanaṁ aghātayaṁ ajinaṁ ajāpayaṁ asocaṁ asocāpayaṁ dhammenā”ti?
aghātayaṁ → aghātanaṁ (sya-all) | asocāpayaṁ dhammenāti → asocayaṁ dhammenā ti (pts) | ajāpayaṁ → S2 ajāyayaṁ. (pts note) | asocaṁ → S1-2 asocayaṁ. (pts note) | asocayaṁ → S1; asocāpayaṁ; S2 asocāmayaṁ. (pts note)“เราจะสามารถเสวยราชสมบัติโดยธรรม โดยที่ไม่ เบียดเบียนเอง ไม่ใช้ให้ผู้อื่นเบียดเบียน ไม่ทำให้เขาเสื่อมเอง ไม่ใช้ผู้อื่นทำเขา ให้เสื่อม ไม่ทำเขาให้เศร้าโศกเอง ไม่ใช้ผู้อื่นทำเขาให้เศร้าโศก หรือไม่หนอ”
Atha kho māro pāpimā bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavoca:
pāpimā → S1-2 pāpimā māro. (pts note) | cetoparivitakkamaññāya → ceto parivitakkamaññāya (th) | cetoparivitakkamaññāya → ceto-parivitakkam aññāya (pts) | tenupasaṅkami → ten-upasaṅkami (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)ครั้งนั้น มารผู้มีบาปทราบความรำพึงของพระผู้มีพระภาคด้วยใจแล้ว เข้าไป เฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“kāretu, bhante, bhagavā rajjaṁ, kāretu, sugato, rajjaṁ ahanaṁ aghātayaṁ ajinaṁ ajāpayaṁ asocaṁ asocāpayaṁ dhammenā”ti.
aghātayaṁ → aghātanaṁ (sya-all) | ajāpayaṁ → S1-2 ajāmayaṁ. (pts note) | asocāpayaṁ → S1-2 asocāmayaṁ. (pts note) | dhammenāti → dhammenā ti (pts)“ขอพระผู้มี พระภาคจงเสวยราชสมบัติเถิด พระพุทธเจ้าข้า ขอพระสุคตจงเสวยราชสมบัติ โดยธรรม โดยที่ไม่เบียดเบียนเอง ไม่ใช้ผู้อื่นให้เบียดเบียน ไม่ทำเขาให้เสื่อมเอง ไม่ใช้ผู้อื่นทำเขาให้เสื่อม ไม่ทำเขาให้เศร้าโศกเอง ไม่ใช้ผู้อื่นทำเขาให้เศร้าโศก”
“Kiṁ pana me tvaṁ, pāpima, passasi yaṁ maṁ tvaṁ evaṁ vadesi:
kiṁ pana me → bhagavā kimpana (bj) | me → (pts) | yaṁ → kiṁ (sya-all: sī.) | pana → B. adds me. (pts note) | yam → SS. kiṁ. (pts note) | tvaṁ → tvam (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “มารผู้มีบาป ท่านเห็นอะไรของเรา ทำไมจึงพูดกับเรา อย่างนี้ว่า
‘kāretu, bhante, bhagavā rajjaṁ, kāretu sugato, rajjaṁ ahanaṁ aghātayaṁ ajinaṁ ajāpayaṁ asocaṁ asocāpayaṁ dhammenā’”ti?
dhammenāti → dhammenāti māro (bj) | ahanaṁ aghātayaṁ ajinaṁ ajāpayaṁ asocaṁ asocāpayaṁ dhammenāti → dhammenā ti (pts)‘ขอพระผู้มีพระภาคจงเสวยราชสมบัติเถิด พระพุทธเจ้าข้า ขอพระสุคต จงเสวยราชสมบัติโดยธรรม โดยไม่เบียดเบียนเอง ไม่ใช้ผู้อื่นให้เบียดเบียน ไม่ทำ เขาให้เสื่อมเอง ไม่ใช้ผู้อื่นทำเขาให้เสื่อม ไม่ทำเขาให้เศร้าโศกเอง ไม่ใช้ผู้อื่น ทำเขาให้เศร้าโศก”
“Bhagavatā kho, bhante, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.
bhagavatā → bhagavato (sya-all) | yānīkatā → yānikatā (pts) | Bhagavatā → SS. Bhagavato. (pts note) | + → māro (bjt)มารกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อิทธิบาท ๔ ประการ พระองค์ ทรงเจริญ ทำให้มาก ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งไว้เนือง ๆ สั่งสมแล้ว ปรารภเสมอดีแล้ว
Ākaṅkhamāno ca, bhante, bhagavā himavantaṁ pabbatarājaṁ suvaṇṇaṁ tveva adhimucceyya suvaṇṇañca panassā”ti.
suvaṇṇañca panassā”ti → suvaṇṇapabbatassāti (bj, sya-all, km); suvaṇṇañca pabbatassāti (pts1ed, pts2ed) | ca → ca pana (bj, pts); pana (sya-all) | suvaṇṇañca panassāti → suvaṇṇapabbatassāti bhagavā (bj) | suvaṇṇañca panassāti pabbatassa → suvaṇṇapabbatassāti pabbattassa (sya-all) | panassāti → pabbatassāti (pts) | suvaṇṇapabbatassāti → suvaṇṇañca panassāti (bj: machasaṁ); suvaṇṇañca pabbatassāti (bj: PTS) | panassā’’ti → suvaṇṇapabbatassāti (cck: sī. syā. kaṁ.); suvaṇṇañca pabbatassāti (cck: pī.) | pana → B. omits pana. (pts note) | tveva → SS. teva. (pts note) | pabbatassāti → B. panassāti; SS. suvaṇṇapabbatassāti. (pts note) | suvaṇṇaṁ tveva → suvaṇṇantveva (bjt, th) | himavantaṁ → himavantam (pts)ก็เมื่อพระองค์ทรงพระประสงค์พึงอธิษฐานภูเขาหลวงชื่อว่าหิมพานต์ ให้เป็นทองคำล้วน ภูเขานั้นก็เป็นทองคำล้วนได้จริง”
“Pabbatassa suvaṇṇassa, jātarūpassa kevalo;
kevalo dvittāva → kevalā dvitāva (sya-all) | kevalo → kevalā (bj: syā)พระผู้มีพระภาคตรัสกับมารด้วยพระคาถาว่า ภูเขาทองคำ ล้วนทั้งลูก Dvittāva nālamekassa, iti vidvā samañcare.
nālamekassa → ba. a. evaṁ. sī. vittavinālamekassa (sya-all: yu.) | va → So C. and B.; SS. vittavi. (pts note) | dvittāva → dvitāva (th) | dvittāva nālamekassa → dvittā va nālam ekassa (pts) vidvā → viddhā (sya-all) | viddhā → viditvāti vā vidvāti vā pāṭho. yu. vidvā. ba. vijjā (sya-all: sī.) | vidvā → B. vijjā; S3 viditvā, corrected into vidvā. (pts note) | samañcare → S3 samācare. (pts note)ถึงสองเท่า ก็ยังไม่จุใจสำหรับบุคคลคนหนึ่ง บุคคลทราบดังนี้แล้ว พึงประพฤติสงบYo dukkhamaddakkhi yatonidānaṁ, kāmesu so jantu kathaṁ nameyya;
dukkhamaddakkhi yatonidānaṁ → dukkham addakkhi yato nidānaṁ (pts)ผู้ใดเห็นทุกข์มีกามเป็นต้นเหตุแล้ว ผู้นั้นจะพึงน้อมไปในกามได้อย่างไร Upadhiṁ viditvā saṅgoti loke, tasseva jantu vinayāya sikkhe”ti.
viditvā → viditvāna (sya-all) | saṅgo → S1-3 samvego. (pts note) | saṅgoti → saṅgo ti (pts) ti → This last gāthā will be found again in the next sutta. (pts note) | tasseva → tass-eva (pts) | sikkheti → sikkhe ti (pts)บุคคลทราบอุปธิ ว่าเป็นเครื่องข้องในโลกแล้ว พึงศึกษาเพื่อกำจัดอุปธินั้น
Atha kho māro pāpimā “jānāti maṁ bhagavā, jānāti maṁ sugato”ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.
+ → rajavaggo (bjt) | sugatoti → sugato ti (pts) | tatthevantaradhāyīti → tatth-ev-antaradhāyīti (pts)ลำดับนั้น มารผู้มีบาปเป็นทุกข์เสียใจว่า “พระผู้มีพระภาคทรงรู้จักเรา พระสุคต ทรงรู้จักเรา” จึงหายตัวไป ณ ที่นั้นเอง
Dutiyo vaggo.
vaggo → tatruddānaṁ (bj) | dutiyo vaggo pāsāṇo → pāsāno (pts)รัชชสูตรที่ ๑๐ จบ วรรคที่ ๒ จบ
Tassuddānaṁรวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
Pāsāṇo sīho sakalikaṁ, patirūpañca mānasaṁ;
sakalikaṁ → sakalikā (bj); sakkhalikaṁ (mr) | sakalikaṁ patirūpañca → sakalikā patirūpaṁ ca (bj) | sakalikaṁ → sakkhalikaṁ (cck: ka.) | pāsāṇo → pāsāno (pts) | sakalikaṁ → sakalikam (pts) patirūpañca → paṭirūpañca (sya-all) | patirūpañca → ca (bjt) | patirūpañca → patirūpañ ca (pts)๑. ปาสาณสูตร ๒. สีหสูตร ๓. สกลิกสูตร ๔. ปฏิรูปสูตร ๕. มานสสูตร Pattaṁ āyatanaṁ piṇḍaṁ, kassakaṁ rajjena te dasāti.
āyatanaṁ → āyātanaṁ (pts) dasāti → dasā ti (pts)๖. ปัตตสูตร ๗. อายตนสูตร ๘. ปิณฑสูตร ๙. กัสสกสูตร ๑๐. รัชชสูตร