Kutūhalasālāsutta๙ กุตูหลสาลาสูตร
Atha kho vacchagotto paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.ครั้งนั้น วัจฉโคตรปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ สนทนาปราศรัย
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho vacchagotto paribbājako bhagavantaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)พอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร ได้ ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“Purimāni, bho gotama, divasāni purimatarāni sambahulānaṁ nānātitthiyānaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ paribbājakānaṁ kutūhalasālāyaṁ sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ ayamantarākathā udapādi:
nānātitthiyānaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ paribbājakānaṁ → nānātitthiya samaṇabrāhmaṇānaparibbājakānaṁ (bj) | nānātitthiyānaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ paribbājakānaṁ kutūhalasālāyaṁ → aññatitthiyānaṁ samaṇabrāhmaṇaparibbājakānaṁ kutuhalasālāyaṁ (sya-all) | samaṇabrāhmaṇānaṁ paribbājakānaṁ kutūhalasālāyaṁ → samaṇabrāhmaṇāparibbājakānam kutūhalasālāyam (pts) | nānātitthiya → nānātitthiyānaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ paribbājikānaṁ (bj: machasaṁ); aññatitthiyānaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ paribbājakānaṁ (bj: syā) | nānātitthiyānaṁ → S3 nāntā-; B1-2 añña- (pts note) | ayamantarākathā → ayamantarā kathā (bjt) | sannipatitānaṁ ayamantarākathā → sannipatitānam ayam antarā kathā (pts)“ท่านพระโคดม วันก่อนโน้น พวกสมณพราหมณ์ อัญเดียรถีย์ปริพาชกจำนวนมากนั่งประชุมกันในศาลาถกแถลง ได้สนทนากันว่า
‘ayaṁ kho pūraṇo kassapo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa.
yasassī → yasassi (bj) | pūraṇo → purāṇo (bj: sī.pævi, sī.pavi) | saṅghī → saṁghī (ms2005) | sādhusammato → sādhu sammato (pts)‘ครูปูรณะ กัสสปะนี้เป็นเจ้าหมู่เจ้าคณะ เป็นคณาจารย์ เป็นผู้มีชื่อเสียงมีเกียรติยศ เป็นเจ้าลัทธิ ชนจำนวนมากยกย่องกันว่าเป็นคนดี
Sopi sāvakaṁ abbhatītaṁ kālaṅkataṁ upapattīsu byākaroti:
kālaṅkataṁ upapattīsu byākaroti → kālakataṁ uppattīsu vyākaroti (bj) | kālaṅkataṁ → kālakataṁ (sya-all) | uppattīsu → uppattīsu (bj: machasaṁ, syā) | pi → Missing in B1-2; S3 sā pi. (pts note) | upapattīsu → S1-3 uppattīsu here and further on (pts note) | sopi → so (th) | sopi sāvakaṁ → so pi sāvakam (pts) | kālaṅkataṁ → kālaṅkatam (pts)ครูปูรณะ กัสสปะนั้นพยากรณ์ สาวกผู้ล่วงลับดับไปในอุบัติภพทั้งหลายว่า
“asu amutra upapanno, asu amutra upapanno”ti.
upapanno → uppanno (bj) | upapannoti yopissa → uppannoti yo pissa (bj) | uppanno → uppanno (bj: sī.pævi, sī.pavi) | upapannoti → S1 has --pe-- and S3 asuama instead of the first asu . . . upapanno, and S1-3 have uppanno instead of upapanno always (pts note) | upapannoti → upapanno ti (ms2005)‘ท่านโน้นเกิดในภพโน้น ท่านโน้นเกิด ในภพโน้น’
Yopissa sāvako uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto tampi sāvakaṁ abbhatītaṁ kālaṅkataṁ upapattīsu byākaroti:
kālaṅkataṁ upapattīsu byākaroti → kālakataṁ uppattīsu vyākaroti (bj) | kālaṅkataṁ → kālakataṁ (sya-all) | yo → so (bj: sī.pævi, sī.pavi) | Yo → S1-3 so (pts note) | yopissa → yo pissa (bjt, pts) | tampi sāvakaṁ → tam pi sāvakam (pts) | kālaṅkataṁ → kālaṅkatam (pts)แม้สาวกใดของครูปูรณะ กัสสปะนั้นเป็นอุดมบุรุษ เป็นบรมบุรุษ ได้ บรรลุผลที่ควรบรรลุอย่างยิ่ง ท่านก็พยากรณ์สาวกนั้นผู้ล่วงลับดับไปในอุบัติภพทั้ง หลายว่า
“asu amutra upapanno, asu amutra upapanno”ti.
upapanno → uppanno (bj) | upapannoti → uppannoti (bj) | upapannoti → upapanno ti (ms2005)‘ท่านโน้นเกิดในภพโน้น ท่านโน้นเกิดในภพโน้น’
Ayampi kho makkhali gosālo …pe…
ayampi → ayam pi (pts)ถึงครูมักขลิ โคศาล ฯลฯ
ayampi kho nigaṇṭho nāṭaputto …pe…
nāṭaputto → nātaputto (bj) | nātaputto → nāṭaputto (bj: machasaṁ, syā) | Nigaṇṭho → B2 nigandho (pts note) | pe → S1-3 nāta- (pts note) | ayampi → ayam pi (pts)ถึงครูนิครนถ์ นาฏบุตร ฯลฯ
ayampi kho sañcayo belaṭṭhaputto …pe…
sañcayo → sañjayo (bj, sya-all, km, pts1ed) | belaṭṭhaputto → bellaṭṭhiputto (bj) | sañcayo belaṭṭhaputto → sañjayo bellaṭṭhiputto (bj, pts) | bellaṭṭhiputto → belaṭṭha (bj: machasaṁ, syā) | sañcayo → sañjayo (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | Sañjayo → B1 sañcayo; B2 sañjeyyo (pts note) | Belaṭṭhiputto → B1-2 celaddha (pts note) | sañcayo belaṭṭhaputto → sañjayo velaṭṭhaputto (th) | ayampi → ayam pi (pts) | sañcayo belaṭṭhaputto → sañjayo belaṭṭhiputto (pts)ถึงครูสัญชัย เวลัฏฐบุตร ฯลฯ
ayampi kho pakudho kaccāno …pe…
pakudho → pakuddho (pts1ed) | kaccāno → kaccāyano (bj, pts1ed) | pakudho kaccāno → pakuddho kaccāyano (pts) | kaccāyano → pakudho (bj: PTS) | pakudho → pakuddho (cck: pī.) | Kaccāyano → B1-2 kaccāno (pts note) | ayampi → ayam pi (pts)ถึงครูปกุธะ กัจจายนะ ฯลฯ
ayampi kho ajito kesakambalo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa.
Kesakambalo → S3 -kambali (pts note) | saṅghī → saṁghī (ms2005) | ayampi → ayam pi (pts) | sādhusammato → sādhu sammato (pts)ถึงครูอชิตะ เกสกัมพลนี้ก็เป็นเจ้าหมู่เจ้าคณะ เป็นคณาจารย์ เป็นผู้มีชื่อเสียง มีเกียรติยศ เป็นเจ้าลัทธิ ชนจำนวนมากยกย่องว่าเป็นคนดี
Sopi sāvakaṁ abbhatītaṁ kālaṅkataṁ upapattīsu byākaroti:
kālaṅkataṁ → kālakataṁ (bj) | kālaṅkataṁ upapattīsu → kālakataṁ uppattīsu (sya-all) | byākaroti → vyākaroti (bjt, pts) | sopi sāvakaṁ abbhatītaṁ kālaṅkataṁ → so pi sāvakam abbhatītam kālaṅkatam (pts)แม้ครูอชิตะ เกสกัมพล นั้นก็พยากรณ์สาวกผู้ล่วงลับดับไปในอุบัติภพทั้งหลายว่า
“asu amutra upapanno, asu amutra upapanno”ti.
upapannoti → upapanno ti (ms2005, pts)‘ท่านโน้นเกิดในภพโน้น ท่านโน้นเกิดในภพโน้น’
Yopissa sāvako uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto tampi sāvakaṁ abbhatītaṁ kālaṅkataṁ upapattīsu byākaroti:
kālaṅkataṁ → kālakataṁ (bj, sya-all) | yopissa → yo ca khvassa (pts) | byākaroti → na vyākaroti (pts) | Yo → S1-3 so (pts note) | paramapuriso → Missing in S1-3 (pts note) | tampi → taṁpi (th) | yopissa → yo pissa (pts) | paramapattipatto tampi sāvakaṁ → paramapattiputto tam pi sāvakam (pts)แม้สาวกใดของครูอชิตะ เกสกัมพลนั้นเป็นอุดมบุรุษ เป็น บรมบุรุษ ได้บรรลุผลที่ควรบรรลุอย่างยิ่ง ท่านก็พยากรณ์แม้สาวกนั้นผู้ล่วงลับ ดับไปในอุบัติภพทั้งหลายว่า
“asu amutra upapanno, asu amutra upapanno”ti.
ti → The first asu- -panno is missing in S1; S3 adds to it ti and only asu amutra (pts note) | upapannoti → upapanno ti (ms2005, pts)‘ท่านโน้นเกิดในภพโน้น ท่านโน้นเกิดในภพโน้น’
Ayampi kho samaṇo gotamo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa.
saṅghī → saṁghī (ms2005) | ayampi → ayam pi (pts) | gaṇī → gaṇi (pts) | sādhusammato → sādhu sammato (pts)ฝ่ายพระสมณโคดมนี้เป็นเจ้าหมู่เจ้าคณะ เป็นคณาจารย์ เป็นผู้มีชื่อเสียงมี เกียรติยศ เป็นเจ้าลัทธิ ชนจำนวนมากยกย่องว่าเป็นคนดี
Sopi sāvakaṁ abbhatītaṁ kālaṅkataṁ upapattīsu byākaroti:
kālaṅkataṁ → kālakataṁ (bj, sya-all) | byākaroti → vyākaroti (bjt, pts) | sopi sāvakaṁ → so pi sāvakam (pts) | kālaṅkataṁ → kālaṅkatam (pts)แม้พระสมณโคดมนั้น ก็ทรงพยากรณ์สาวกผู้ล่วงลับดับไปในอุบัติภพทั้งหลายว่า
“asu amutra upapanno, asu amutra upapanno”ti.‘สาวกโน้นเกิดในภพ โน้น สาวกโน้นเกิดในภพโน้น’
Yopissa sāvako uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto tañca sāvakaṁ abbhatītaṁ kālaṅkataṁ upapattīsu na byākaroti:
Yopissa → yo ca khvassa (pts1ed) | tañca → tampi (bj) | kālaṅkataṁ → kālakataṁ (bj) | yopissa → yo ca khvassa (sya-all) | Yopissa → yo ca khvassa (cck: pī.) | khvassa → S1 so ca khossa; S3 so pissa (pts note) | pi → S1, B1 tañca; B2 has || pa || instead of paramapuriso- -vyākaroti (pts note) | na → In S1-3 only (pts note) | yopissa → yo pissa (bjt) | tañca sāvakaṁ abbhatītaṁ kālaṅkataṁ → tam pi sāvakam abbhatītam kālaṅkatam (pts)ส่วนสาวกใดของพระสมณโคดมนั้นเป็นอุดมบุรุษ เป็นบรมบุรุษ ได้บรรลุธรรมที่ควรบรรลุอย่างยิ่ง พระองค์ก็ทรงพยากรณ์สาวกนั้น ผู้ล่วงลับดับไปในอุบัติภพทั้งหลายว่า
“asu amutra upapanno, asu amutra upapanno”ti.
upapannoti → upapanno ti (pts)‘สาวกโน้นเกิดในภพโน้น สาวกโน้นเกิดใน ภพโน้น’
Api ca kho naṁ evaṁ byākaroti:
byākaroti acchecchi → vyākaroti acchejji (pts) | api ca → apica (th) | naṁ → nam (pts)นอกจากนี้ยังทรงพยากรณ์สาวกนั้นอีกว่า
“acchecchi taṇhaṁ, vivattayi saṁyojanaṁ, sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassā”’ti.
acchecchi → acchejji (sya-all) | vivattayi → vāvattayi (bj: aññatra) | Acchejji → S3 acchecchi; S1 accheccha (pts note) | saṁyojanaṁ → saññojanaṁ (bjt) | saṁyojanaṁ sammā mānābhisamayā → saññojanaṁ sammāmānābhisamayā (th)‘ตัดตัณหาได้ขาด ถอนสังโยชน์ ได้ ทำที่สุดแห่งทุกข์เพราะละมานะได้โดยชอบ’
Tassa mayhaṁ, bho gotama, ahu deva kaṅkhā, ahu vicikicchā:
ahu deva → ahudeva (bjt, th) | mayhaṁ → mayham (pts) | ahu deva → ahud eva (pts)ท่านพระโคดม ข้าพเจ้านั้นได้มี ความเคลือบแคลงสงสัยว่า
‘kathaṁ nāma samaṇassa gotamassa dhammo abhiññeyyo’”ti?
abhiññeyyoti alañhi → abhiññeyyo alaṁ hi (bj) | kathaṁ → kathañhi (sya-all, pts) | dhammo abhiññeyyoti → dhammābhiññeyyāti (pts) | kathannāma → kathañhi nāma (bj: syā, PTS) | nāma → kathañhi nāma (cck: syā. kaṁ. pī. ka.); kathaṁ kathaṁ nāma (cck: chakkaṅguttare pañcamavagge dutiyasutte) | abhiññeyyo’’’ti → dhammābhiññeyyāti (cck: pī. ka.); dhammo… aññeyyo (cck: chakkaṅguttare) | Kathañhi → S1-3 omit hi (pts note) | dhammābhiññeyyāti → B2 dhammā abhi-; S1-3 dhammo aññeyyoti (pts note)‘ถึงอย่างไร พระสมณโคดมก็ทรงรู้ยิ่งธรรม”
“Alañhi te, vaccha, kaṅkhituṁ, alaṁ vicikicchituṁ.
alañhi → hi (bjt)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “วัจฉะ สมควรที่ท่านจะเคลือบแคลงสงสัย
Kaṅkhanīye ca pana te ṭhāne vicikicchā uppannā.
kaṅkhanīye → kaṅkhāniye (sya-all) | kaṅkhaniye → B1-2 kaṅkhāniye (pts note)ความ สงสัยเกิดขึ้นแก่ท่านในฐานะที่ควรเคลือบแคลง
Saupādānassa khvāhaṁ, vaccha, upapattiṁ paññāpemi no anupādānassa.
saupādānassa khvāhaṁ → sa upādānassa khohaṁ (bj) | paññāpemi → paññapemi (sya-all) | khvāham → S1-3 khohaṁ (pts note) | paññāpemi → B1-2 pañña- always (pts note) | upapattiṁ → upapattim (pts)เราย่อมบัญญัติความอุบัติสำหรับผู้ มีอุปาทาน ไม่บัญญัติสำหรับผู้ไม่มีอุปาทาน
Seyyathāpi, vaccha, aggi saupādāno jalati, no anupādāno;
saupādāno → sa-upādāno (pts)ไฟที่มีเชื้อย่อมลุกโพลงได้ ไม่มีเชื้อ ก็ลุกโพลงไม่ได้แม้ฉันใด
evameva khvāhaṁ, vaccha, saupādānassa upapattiṁ paññāpemi, no anupādānassā”ti.
khvāhaṁ → khohaṁ (bj) | paññāpemi → paññapemi (sya-all) | anupādānassāti yasmiṁ → anupādānassā ti yasmim pana (pts) | evameva khvāhaṁ → evam eva khvāham (pts) | saupādānassa upapattiṁ → sa-upādānassa upapattim (pts)เราก็บัญญัติความอุบัติสำหรับผู้มีอุปาทาน ไม่บัญญัติ สำหรับผู้ไม่มีอุปาทานฉันนั้นเหมือนกัน”
“Yasmiṁ, bho gotama, samaye acci vātena khittā dūrampi gacchati, imassa pana bhavaṁ gotamo kiṁ upādānasmiṁ paññāpetī”ti?
yasmiṁ → yasmiṁ pana (bj) | imassa → imissā (sya-all) | paññāpetīti → paññapetīti (sya-all) | imassa → imissa (bj: syā) | pana → Missing in B1-2 (pts note) | dūrampi → dūraṁpi (th) | yasmiṁ → yasmim pana (pts) | dūrampi → dūram pi (pts) | kiṁ upādānasmiṁ paññāpetīti → kim upādānasmim paññāpetī ti (pts)“ท่านพระโคดม เวลาที่เปลวไฟถูกลมพัดไปได้ไกล ท่านพระโคดมจะทรง บัญญัติอะไรแก่เปลวไฟนี้ในเพราะเชื้อเล่า”
“Yasmiṁ kho, vaccha, samaye acci vātena khittā dūrampi gacchati, tamahaṁ vātūpādānaṁ paññāpemi.
kho → (bj) | paññāpemi vāto hissa → vadāmi vātohissa (bj) | dūrampi → dūraṁ (sya-all) | vātūpādānaṁ paññāpemi → vātupādānaṁ paññapemi (sya-all) | tamahaṁ vātūpādānaṁ paññāpemi → tam ahaṁ vātupādānam vadāmi (pts) | vadāmi → paññāpemi (bj: syā, machasaṁ) | kho → Missing in S1-3 (pts note) | acci → B2 acchi (pts note) | vadāmi → B1-2 paññapemi (pts note) | dūrampi → dūram pi (pts)“วัจฉะ เวลาที่เปลวไฟถูกลมพัดไปได้ไกล เราบัญญัติเชื้อคือลมนั้น
Vāto hissa, vaccha, tasmiṁ samaye upādānaṁ hotī”ti.
vāto hissa → vātohissa (bjt) | hotīti → hotī ti (pts)เพราะ ลมเป็นเชื้อของเปลวไฟนั้น”
“Yasmiñca pana, bho gotama, samaye imañca kāyaṁ nikkhipati, satto ca aññataraṁ kāyaṁ anupapanno hoti, imassa pana bhavaṁ gotamo kiṁ upādānasmiṁ paññāpetī”ti?
anupapanno → anuppanno (bj) | paññāpetīti → paññāpeti (bj); paññapetīti (sya-all) | yasmiñca pana → yasmiṁ (sya-all) | kāyaṁ anupapanno → kāyam anuppanno (pts) | anuppanno → anuppanno (bj: sī.pævi, sī.pavi) | pana → S1-3 omit ca pana (pts note) | anuppanno → The true reading ought to be anuppatto; B1-2 have anupapanno (pts note) | yasmiñca → yasmiñ ca (pts) | imañca kāyaṁ → imañ ca kāyam (pts) | kiṁ upādānasmiṁ paññāpetīti → kim upādānasmim paññāpetī ti (pts)“ท่านพระโคดม เวลาที่สัตว์ทอดทิ้งกายนี้และไม่เข้าถึงกายอย่างใดอย่างหนึ่ง ท่านพระโคดมจะทรงบัญญัติอะไรแก่สัตว์นี้ในเพราะอุปาทานเล่า”
“Yasmiṁ kho, vaccha, samaye imañca kāyaṁ nikkhipati, satto ca aññataraṁ kāyaṁ anupapanno hoti, tamahaṁ taṇhūpādānaṁ vadāmi.
anupapanno → anuppanno (bj) | taṇhūpādānaṁ → taṇhupādānaṁ (sya-all) | aññataraṁ kāyaṁ anupapanno → aññataram kāyam anuppanno (pts) | tamahaṁ taṇhūpādānaṁ → tam ahaṁ taṇhupādānaṁ (pts) | taṇhupādānaṁ → B2 takkhupādānaṁ (pts note) | imañca kāyaṁ → imañ ca kāyam (pts)“วัจฉะ เวลาที่สัตว์ทอดทิ้งกายนี้และไม่เข้าถึงกายอย่างใดอย่างหนึ่ง เรา บัญญัติอุปาทานคือตัณหานั้น
Taṇhā hissa, vaccha, tasmiṁ samaye upādānaṁ hotī”ti.
hotī”ti → hotīti …pe… (mr) | hotīti navamaṁ → hotī tī (pts) | hotī’’ti → hotīti…pe… (cck: ka.) | hissa → S1-3 samaṅgissa (pts note) | taṇhā hissa → taṇhāhissa (bjt)เพราะตัณหาเป็นเชื้อของสัตว์นั้น”
Navamaṁ.
tī → B1 adds || pa || (pts note)กุตูหลสาลาสูตรที่ ๙ จบ