Pāraṅgamasutta๓๔ ปารังคมสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj); sāvatthīnidānaṁ (sya-all)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
“Aṭṭhime, bhikkhave, dhammā bhāvitā bahulīkatā apārā pāraṁ gamanāya saṁvattanti.
Aṭṭhime → B2 atthime. (pts note) | apārāpāraṅgamanāya → S1-3 aparāparaṁ- (pts note) | pāraṁ gamanāya → pāraṅgamanāya (bjt)“ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๘ ประการนี้ที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้วย่อมเป็น ไปเพื่อถึงฝั่งโน้น จากฝั่งนี้
Katame aṭṭha?ธรรม ๘ ประการ อะไรบ้าง คือ
Seyyathidaṁ—sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.
seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts)๑. สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ ๘. สัมมาสมาธิ
Ime kho, bhikkhave, aṭṭha dhammā bhāvitā bahulīkatā apārā pāraṁ gamanāya saṁvattantī”ti.
bhikkhave → (sya-all) | pāraṁ gamanāya → pāraṅgamanāya (bjt) | apārā pāraṁ → apārāpāraṁ (pts) | saṁvattantīti → saṁvattantī ti (pts)ธรรม ๘ ประการนี้ที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่อถึงฝั่งโน้น จากฝั่งนี้”
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)พระผู้มีพระภาคผู้สุคตศาสดาได้ตรัสเวยยากรณภาษิตนี้แล้ว จึงได้ตรัสคาถา
Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā:
satthā → B2 sattā. (pts note) | vatvāna → vatvā (bjt, pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ประพันธ์ต่อไปอีกว่า
“Appakā te manussesu, ye janā pāragāmino;ในหมู่มนุษย์ เหล่าชนผู้ไปถึงฝั่งโน้นมีจำนวนน้อย Athāyaṁ itarā pajā, tīramevānudhāvati.
itarā → B2 ittarā B1 ittharā (pts note) | athāyaṁ → athāyam (pts) tīramevānudhāvati → tīram evānudhāvati (pts)ส่วนหมู่สัตว์นอกนี้ เลาะไปตามฝั่งนี้ทั้งนั้นYe ca kho sammadakkhāte, dhamme dhammānuvattino;ส่วนชนเหล่าใด ประพฤติตามธรรม ในธรรมที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยชอบ Te janā pāramessanti, maccudheyyaṁ suduttaraṁ.
pāramessanti → pāram essanti (pts)ชนเหล่านั้นจักข้ามพ้นวัฏฏะ อันเป็นบ่วงมารที่ข้ามได้แสนยาก จักถึงฝั่งโน้นKaṇhaṁ dhammaṁ vippahāya, sukkaṁ bhāvetha paṇḍito;
Kaṇhaṁ → B2 kaṇha. (pts note) | vippahāya → S1 vippāgahāya. 10 B1 B2 cittaṁ- S1-3 -kelesehi. (pts note) | dhammaṁ → dhammam (pts) sukkaṁ → kaṇham (pts)บัณฑิตละธรรมดำ แล้วพึงเจริญธรรมขาว Okā anokamāgamma, viveke yattha dūramaṁ.
anokamāgamma → anokaṁ āgamma (bjt) | anokamāgamma → anokam āgamma (pts) dūramaṁ → dūramam (pts)ออกจากที่มีน้ำ มาสู่ที่ไม่มีน้ำTatrābhiratimiccheyya, hitvā kāme akiñcano;
tatrābhiratimiccheyya → tatrābhiratiṁ iccheyya (pts)ละกามทั้งหลายแล้วเป็นผู้หมดความกังวล พึงปรารถนาความยินดียิ่งในวิเวก ที่ยินดีได้ยากยิ่ง Pariyodapeyya attānaṁ, cittaklesehi paṇḍito.
cittaklesehi → cittakilesehi (pts)บัณฑิตพึงชำระตนให้ผ่องแผ้ว จากเครื่องเศร้าหมองแห่งจิตทั้งหลายYesaṁ sambodhiyaṅgesu, sammā cittaṁ subhāvitaṁ;
sambodhiyaṅgesu → sambodhiaṅgesu (bj) sammā cittaṁ → sammācittaṁ (pts)บัณฑิตเหล่าใดอบรมจิตโดยชอบ ในองค์ธรรมเป็นเครื่องตรัสรู้ทั้งหลาย Ādānapaṭinissagge, anupādāya ye ratā;ไม่ถือมั่น ยินดีในนิพพานเป็นที่สละความถือมั่น Khīṇāsavā jutimanto, te loke parinibbutā”ti.
jutimanto → S1-3 jutī- (pts note) parinibbutāti catutthaṁ → parinibbutā ti sāvatthi (pts)บัณฑิตเหล่านั้นสิ้นอาสวะแล้ว มีความรุ่งเรือง ดับสนิทแล้วในโลก”