Ukkacelasutta๑๔ อุกกเจลสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā vajjīsu viharati ukkacelāyaṁ gaṅgāya nadiyā tīre mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ aciraparinibbutesu sāriputtamoggallānesu.
gaṅgāya → (bj) | sāriputtamoggallānesu → sārīputtamoggallānesu (sya-all) | Ukkacelāyaṁ → S3 ukkave- S1 ukkace corrected from ukkabe- (?) (pts note) | nadiyā → B1-2 Gaṅganadiyā. (pts note) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | samayaṁ → samayam (pts) | saddhiṁ → saddhim (pts) | sāriputtamoggallānesu → sāriputta-moggalānesu (pts)สมัยหนึ่ง เมื่อพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะปรินิพพานได้ไม่นาน พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ริมฝั่งแม่น้ำคงคา เขตอุกกเจลนิคม แคว้นวัชชี พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่
Tena kho pana samayena bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto ajjhokāse nisinno hoti.
ajjhokāse → abbhokāse (bj) | ajjhokāse → S1-3 abbhokāse. (pts note) | bhikkhusaṅghaparivuto → bhikkhusaṁghaparivuto (ms2005) | bhikkhusaṅghaparivuto → bhikkhu-saṅghaparivuto (pts)สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแวดล้อมด้วยภิกษุสงฆ์ ประทับนั่ง ณ ที่กลางแจ้ง
Atha kho bhagavā tuṇhībhūtaṁ bhikkhusaṅghaṁ anuviloketvā bhikkhū āmantesi:
tuṇhībhūtaṁ bhikkhusaṅghaṁ → tunhībhūtam bhikkhusaṅgham (pts) | tunhībhūtam → repeated in S1. (pts note) | bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṁghaṁ (ms2005)ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงชำเลืองดูภิกษุสงฆ์ที่นิ่งอยู่แล้วรับสั่งเรียกภิกษุ ทั้งหลายมาตรัสว่า
“api myāyaṁ, bhikkhave, parisā suññā viya khāyati parinibbutesu sāriputtamoggallānesu.
myāyaṁ → ca khvāyaṁ (bj) | parinibbutesu sāriputtamoggallānesu → aparinibbutesu sārīputtamoggallānesu (sya-all) | sāriputtamoggallānesu asuññā → sāriputtamoggalānesu suññā (pts) | khvāyaṁ → api myāyaṁ (bj: machasaṁ); api kho myāyaṁ (bj: syā) | myāyam → S1-3 api ca khvāyam. (pts note) | Sāriputta-Moggalānesu → S3 parinibbute- -lāne. (pts note)“ภิกษุทั้งหลาย เมื่อสารีบุตรและโมคคัลลานะปรินิพพานแล้ว บริษัทของเรานี้ปรากฏเหมือนว่างเปล่า
Asuññā me, bhikkhave, parisā hoti, anapekkhā tassaṁ disāyaṁ hoti, yassaṁ disāyaṁ sāriputtamoggallānā viharanti.
me → me sā (bj, sya-all) | yassaṁ → yassā (bj) | parisā → disā (sya-all) | sāriputtamoggallānā → sārīputtamoggallānā (sya-all) | disāyaṁ sāriputtamoggallānā → dīsāyaṁ sāriputtamoggalānā (pts) | me → asuññā sā (bj: sī.pævi, sī.pavi); asuññā me bhikkhave (bj: machasaṁ) | parisā → disā (bj: sī.pævi, sī.pavi, syā) | suññā → B1-2 aparinibbutesu- asuññā. (pts note) | tassam → S1-3 tassa. (pts note) | anapekkhā → anapekhā (bjt) | tassaṁ disāyaṁ → tassam disāyam (pts) | disāyaṁ sāriputtamoggallānā → dīsāyaṁ sāriputta-moggalānā (pts)สารีบุตรและโมคคัลลานะอยู่ในทิศใด บริษัทของเราไม่ว่างเปล่า ไม่มีความห่วงใยในทิศนั้น
Ye hi te, bhikkhave, ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, tesampi bhagavantānaṁ etapparamaṁyeva sāvakayugaṁ ahosi—
hi → ye’pi (bj, sya-all) | etapparamaṁyeva → etaparamaṁyeva (bj, sya-all, km, pts1ed) | ye hi → yepi (bj, sya-all) | sāvakayugaṁ → etaparamaṁyeva (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | etapparamaṁyeva → etaparamaṁ yeva (bjt) | ahesuṁ atītamaddhānaṁ → ahesum atītamadhānam (pts) | tesampi bhagavantānaṁ etapparamaṁyeva sāvakayugaṁ → tesam pi bhagavantānam etaparamam yeva sāvakayugam (pts)พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า เหล่านั้นใดได้มีแล้วในอดีตกาล แม้พระผู้มีพระภาคเหล่านั้นได้มีคู่สาวกนั้นเป็น
seyyathāpi mayhaṁ sāriputtamoggallānā.
sāriputtamoggallānā → sārīputtamoggallānā (sya-all) | sāriputtamoggallānā → sāriputtamoggalānā (pts)อย่างยิ่งเหมือนกับสารีบุตรและโมคคัลลานะของเรา
Yepi te, bhikkhave, bhavissanti anāgatamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, tesampi bhagavantānaṁ etapparamaṁyeva sāvakayugaṁ bhavissati—seyyathāpi mayhaṁ sāriputtamoggallānā.
sāriputtamoggallānā → sārīputtamoggallānā (sya-all) | Sāriputta-Moggalānā → B1-2 -lāno. (pts note) | etapparamaṁyeva → etaparamaṁ yeva (bjt) | etapparamaṁyeva → etaparamaṁyeva (th) | yepi → ye pi (pts) | anāgatamaddhānaṁ → anāgatam addhānam (pts) | tesampi bhagavantānaṁ etapparamaṁyeva sāvakayugaṁ → tesam pi bhagavantānam etaparamaṁ yeva sāvakayugam (pts)พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า เหล่านั้นใดจักมีในอนาคตกาล แม้พระผู้มีพระภาคเหล่านั้นก็จักมีคู่สาวกนั้นเป็นอย่างยิ่ง เหมือนสารีบุตรและโมคคัลลานะของเรา
Acchariyaṁ, bhikkhave, sāvakānaṁ, abbhutaṁ, bhikkhave, sāvakānaṁ.
acchariyaṁ → acchariyam (pts) | sāvakānaṁ abbhutaṁ → sāvakānam abbhutam (pts) | sāvakānaṁ → sāvakānam (pts)ภิกษุทั้งหลาย น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏสำหรับสาวกทั้งหลาย
Satthu ca nāma sāsanakarā bhavissanti ovādappaṭikarā, catunnañca parisānaṁ piyā bhavissanti manāpā garubhāvanīyā ca.
satthu → satthusamānā (bj) | nāma → (bj) | ovādappaṭikarā → ovādapatikarā (bj); ovādapaṭikarā ca (sya-all) | ovādappaṭikarā catunnañca parisānaṁ → ovādapatikarā catunnaṁ ca parisānam (pts) | garubhāvanīyā → garū (pts) | ca → satthu ca nāma (bj: machasaṁ, syā) | sāsanakarā → S1 Satthusamānāmasāsanaṁtārā S3 Satthusamānānāmasāsanantarā. (pts note) | ca → S1-3 garu omitting ca. (pts note) | garubhāvanīyā → garū ca bhāvaniyā (pts)ชื่อว่า สาวกทั้งหลายจักทำตามคำสอนและทำตามคำสั่งของพระศาสดา จักเป็นที่รัก ที่พอใจ และเป็นที่เคารพสรรเสริญของบริษัท ๔
Acchariyaṁ, bhikkhave, tathāgatassa, abbhutaṁ, bhikkhave, tathāgatassa.
acchariyaṁ → bhāvaniyā ca acchariyam (pts) | abbhutaṁ → abbhutam (pts)ภิกษุทั้งหลาย น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏสำหรับตถาคต
Evarūpepi nāma sāvakayuge parinibbute natthi tathāgatassa soko vā paridevo vā.
sāvakayuge → sāvakānaṁ yuge (sya-all) | sāvakayuge → sāvakayugepi (bj: sī.pævi, sī.pavi) | sāvakayuge → S1 adds pi S3 su. (pts note) | evarūpepi → evarūpe pi (pts)เมื่อคู่สาวก เห็นปานนี้ปรินิพพานแล้ว โสกะหรือปริเทวะย่อมไม่มีแก่ตถาคต
Taṁ kutettha, bhikkhave, labbhā. Yaṁ taṁ jātaṁ bhūtaṁ saṅkhataṁ palokadhammaṁ, taṁ vata mā palujjīti—
labbhā → (bj) | mā → ma (pts) | palokadhammaṁ → S1 -dhamma. (pts note) | yaṁ taṁ → yantaṁ (th, pts) | taṁ → tam (pts)ฉะนั้น จะไปหวัง อะไรในสิ่งเหล่านั้นเล่า สิ่งที่เกิดขึ้น มีขึ้น ถูกปัจจัยปรุงแต่ง ล้วนแตกสลายเป็น ธรรมดา
netaṁ ṭhānaṁ vijjati.เป็นไปไม่ได้เลยที่จะปรารถนาว่า ‘ขอสิ่งนั้นอย่าเสื่อมสลายไป’
Seyyathāpi, bhikkhave, mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato ye mahantatarā khandhā te palujjeyyuṁ;
ye → missing in S1-3 (pts note) | mahantatarā → S1 mahattarā S3 mahanta or mahatta. (pts note)เมื่อต้นไม้ใหญ่ มีแก่น ยืนต้นอยู่ ต้นที่ใหญ่กว่าพึงโค่นลง แม้ฉันใด
evameva kho, bhikkhave, mahato bhikkhusaṅghassa tiṭṭhato sāravato sāriputtamoggallānā parinibbutā.
sāriputtamoggallānā → sārīputtamoggallānā (sya-all) | bhikkhusaṅghassa → bhikkhusaṁghassa (ms2005) | evameva → evam eva (pts) | sāriputtamoggallānā → sāriputta-moggalānā (pts)เมื่อภิกษุสงฆ์ หมู่ใหญ่ผู้เป็นหลักยังดำรงอยู่ สารีบุตรและโมคคัลลานะปรินิพพานแล้วก็ฉันนั้น
Taṁ kutettha, bhikkhave, labbhā. Yaṁ taṁ jātaṁ bhūtaṁ saṅkhataṁ palokadhammaṁ, taṁ vata mā palujjīti—
kutettha → S1-3 insert labbhā. (pts note) | yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | yaṁ → yan (pts) | jātaṁ bhūtaṁ saṅkhataṁ → jātam bhūtam saṅkhatam (pts)ฉะนั้น จะไปหวังอะไรในสิ่งเหล่านั้นเล่า สิ่งที่เกิดขึ้น มีขึ้น ถูกปัจจัยปรุงแต่ง ล้วนแตก สลายเป็นธรรมดา
netaṁ ṭhānaṁ vijjati.เป็นไปไม่ได้เลยที่จะปรารถนาว่า ‘ขอสิ่งนั้นอย่าเสื่อมสลายไป’
Tasmātiha, bhikkhave, attadīpā viharatha attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā.
viharatha attasaraṇā → viharathā (pts) | tasmātiha → tasmā tiha (th)เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายจงมีตนเป็นเกาะ มีตนเป็นที่พึ่ง อย่ามีสิ่งอื่นเป็น ที่พึ่ง มีธรรมเป็นเกาะ มีธรรมเป็นที่พึ่ง อย่ามีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งอยู่เถิด
Kathañca, bhikkhave, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo?ภิกษุจะชื่อว่ามีตนเป็นเกาะ มีตนเป็นที่พึ่ง ไม่มีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่ง มีธรรม เป็นเกาะ มีธรรมเป็นที่พึ่ง ไม่มีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งอยู่ อย่างไร Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ;คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. พิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้ vedanāsu …pe…๒. พิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาทั้งหลาย ฯลฯ citte …pe…๓. พิจารณาเห็นจิตในจิต ฯลฯ dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.๔. พิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo.ภิกษุจะชื่อว่ามีตนเป็นเกาะ มีตนเป็นที่พึ่ง ไม่มีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่ง มีธรรมเป็นเกาะ มีธรรมเป็นที่พึ่ง ไม่มีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งอยู่ อย่างนี้แล
Ye hi keci, bhikkhave, etarahi vā mamaccaye vā attadīpā viharissanti attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā; tamatagge mete, bhikkhave, bhikkhū bhavissanti ye keci sikkhākāmā”ti.
tamatagge mete → tamataggo me te (bj) | mete → (pts) | bhikkhū → bhikkhu (pts) | sikkhākāmāti catutthaṁ → sikkhākāmā ti sāvatthi nidanaṁ (pts) | -tamatagge → as in number 12 of the preceding sutta. (pts note) | ti → The numbers 7, 8, 9 being identical with 10, 11, 12 of the preceding sutta, I give only the beginning of them and the ending words. (pts note) | tamatagge mete → tamataggemete (th)ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่าใดเหล่าหนึ่งในบัดนี้ก็ดี ในเวลาที่เราล่วงไปก็ดี จักมี ตนเป็นเกาะ มีตนเป็นที่พึ่ง ไม่มีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่ง มีธรรมเป็นเกาะ มีธรรมเป็นที่พึ่ง ไม่มีสิ่งอื่นเป็นที่พึ่งอยู่ ภิกษุเหล่านั้นจักเป็นผู้เลิศกว่าภิกษุผู้ใคร่ต่อการศึกษา”
Catutthaṁ.
catutthaṁ → sāvatthi nidanaṁ (pts)อุกกเจลสูตรที่ ๔ จบ