Sirivaḍḍhasutta๒๙ สิริวัฑฒสูตร
Ekaṁ samayaṁ āyasmā ānando rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.
samayaṁ → samayam (pts)สมัยหนึ่ง ท่านพระอานนท์อยู่ ณ พระเวฬุวัน สถานที่ให้เหยื่อกระแต
Tena kho pana samayena sirivaḍḍho gahapati ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno.
sirivaḍḍho → sirīvaḍḍho (mr) | sirivaḍḍho → sirīvaḍḍho (cck: ka.) | Sirivaḍḍho → B1 sīri- always B2 siri- twice only. (pts note)เขตกรุงราชคฤห์ สมัยนั้น คหบดีชื่อสิริวัฑฒะป่วย ได้รับทุกข์ เป็นไข้หนัก
Atha kho sirivaḍḍho gahapati aññataraṁ purisaṁ āmantesi:
aññataraṁ purisaṁ → aññataram purisam (pts)ได้ เรียกบุรุษคนหนึ่งมาสั่งว่า
“ehi tvaṁ, ambho purisa, yenāyasmā ānando tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mama vacanena āyasmato ānandassa pāde sirasā vanda:
sirasā → S1-3 sirasā pāde. (pts note) | tvaṁ → tvam (pts)“มานี่แน่ะบุรุษผู้เจริญ เธอจงเข้าไปหาท่านพระ อานนท์ถึงที่อยู่ แล้วกราบเท้าทั้งสองของท่านด้วยเศียรเกล้า เรียนตามคำของเราว่า
‘sirivaḍḍho, bhante, gahapati ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno.
ābādhiko → ābādhiko hoti (bj) | bhante → missing in S1-3. (pts note)‘ท่านผู้เจริญ สิริวัฑฒคหบดีป่วย ได้รับทุกข์ เป็นไข้หนัก
So āyasmato ānandassa pāde sirasā vandatī’ti.
vandatīti → vandatī ti (pts)ขอกราบเท้าทั้งสองของ ท่านด้วยเศียรเกล้า’
Evañca vadehi:
vadehi → vadeti (pts) | vadehi → vadesi (bj: sīmu, sī.pavi); vadehi (bj: sī.pævi)และเธอจงเรียนว่า
‘sādhu kira, bhante, āyasmā ānando yena sirivaḍḍhassa gahapatissa nivesanaṁ tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyā’”ti.
yena → yena ca (bj) | gahapatissa → gahapatino (bj) | yena → S1-3 insert ca. (pts note) | gahapatissa → S1-3 -patino. (pts note) | anukampaṁ → anukampam (pts)‘ขอท่านพระอานนท์โปรดอนุเคราะห์เข้าไป เยี่ยมสิริวัฑฒคหบดีถึงนิเวศน์ด้วยเถิด”
“Evaṁ, bhante”ti kho so puriso sirivaḍḍhassa gahapatissa paṭissutvā yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho so puriso āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca:
so → missing in S1. (pts note) | evaṁ bhanteti → evam bhante ti (pts) | ānandaṁ → ānandam (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca → āyasmantam ānandam etad avoca (pts)บุรุษนั้นรับคำของสิริวัฑฒคหบดีแล้วเข้าไป หาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ อภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้เรียนท่านพระอานนท์ ดังนี้ว่า “ท่านผู้เจริญ
“sirivaḍḍho, bhante, gahapati ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno, so āyasmato ānandassa pāde sirasā vandati.สิริวัฑฒคหบดีป่วย ได้รับทุกข์ เป็นไข้หนัก ขอกราบเท้าทั้ง สองของท่านด้วยเศียรเกล้า
Evañca vadeti:
vadeti → S1-3 vadesi. (pts note)และฝากมาเรียนว่า
‘sādhu kira, bhante, āyasmā ānando yena sirivaḍḍhassa gahapatissa nivesanaṁ tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyā’”ti.
anukampaṁ upādāyāti → anukampam upādāyā ti (pts)‘ขอท่านพระอานนท์โปรดอนุเคราะห์ เข้าไปเยี่ยมสิริวัฑฒคหบดีถึงนิเวศน์ด้วยเถิด”
Adhivāsesi kho āyasmā ānando tuṇhībhāvena.ท่านพระอานนท์รับนิมนต์โดยดุษณีภาพ
Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena sirivaḍḍhassa gahapatissa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho āyasmā ānando sirivaḍḍhaṁ gahapatiṁ etadavoca:
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj); (pts) | nivesanaṁ tenupasaṅkami → nivesanam upasaṅkami (pts) | Ānando → B1-2 inserts pubbaṇha samayaṁ (pts note) | pattacīvaramādāya → pattacīvaram ādāya (pts) | sirivaḍḍhaṁ gahapatiṁ etadavoca → sirivaḍḍham gahapatim etad avoca (pts)ครั้นในเวลาเช้า ท่านพระอานนท์ครองอันตรวาสก ถือบาตรและจีวรเข้าไปยังนิเวศน์ของสิริวัฑฒคหบดี นั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้แล้วถามว่า
“kacci te, gahapati, khamanīyaṁ kacci yāpanīyaṁ, kacci dukkhā vedanā paṭikkamanti, no abhikkamanti; paṭikkamosānaṁ paññāyati, no abhikkamo”ti?
paṭikkamanti → S1 pakkamanti. (pts note) | abhikkamo → S1 abhikkhamo. (pts note) | paṭikkamosānaṁ → paṭikkamosānam (pts) | abhikkamoti → abhikkamo ti (pts)“คหบดี ท่านยัง สบายดีหรือ ยังพอเป็นอยู่ได้หรือ ทุกขเวทนาทุเลาลงไม่กำเริบขึ้นหรือ อาการ ทุเลาปรากฏ อาการกำเริบไม่ปรากฏหรือ”
“Na me, bhante, khamanīyaṁ na yāpanīyaṁ. Bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti, no paṭikkamanti; abhikkamosānaṁ paññāyati, no paṭikkamo”ti.
no → missing in S1. (pts note) | yāpanīyaṁ → yāpanīyam (pts) | paṭikkamanti abhikkamosānaṁ → paṭikkammanti abhikkamo sānam (pts) | paṭikkamoti → paṭikkamo ti (pts)สิริวัฑฒคหบดีตอบว่า “ผมไม่สบาย จะเป็นอยู่ไม่ได้ ทุกขเวทนามีแต่ กำเริบหนักขึ้น ไม่ทุเลาลงเลย อาการกำเริบปรากฏ อาการทุเลาไม่ปรากฏ ขอรับ”
“Tasmātiha te, gahapati, evaṁ sikkhitabbaṁ:
gahapati → S1-3 omit tegahapati. (pts note) | tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmā ti ha (pts)“คหบดี เพราะเหตุนั้น ท่านพึงสำเหนียกอย่างนี้ว่า
‘kāye kāyānupassī viharissāmi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ;‘เราจักพิจารณาเห็นกาย ในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
vedanāsu …pe…จักพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาทั้งหลาย ฯลฯ
citte …pe…จักพิจารณาเห็นจิตในจิต ฯลฯ
dhammesu dhammānupassī viharissāmi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassan’ti.
abhijjhādomanassanti → abhijjhādomanassan ti evaṁ (pts)จัก พิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้’
Evañhi te, gahapati, sikkhitabban”ti.
evañhi → evaṁ hi (bjt) | evañhi → hi (pts) | sikkhitabbanti → sikkhitabban ti (pts)คหบดี ท่านพึงสำเหนียกอย่างนี้แล”
“Yeme, bhante, bhagavatā cattāro satipaṭṭhānā desitā saṁvijjanti, te dhammā mayi, ahañca tesu dhammesu sandissāmi.
saṁvijjanti, te dhammā → saṁvijjante ratanadhammā (bj) | dhammā → saṁvijjante ratanadhammo mayi (bj: sīmu, sī.pævi, sī.pavi) | dhammā → saṁvijjante ratanadhammā (cck: sī.) | dhammā → S1-3 saṁvijjante ratanadhammā. (pts note) | ca → S3 va. (pts note) | ahañca → ahaṁ ca (th, pts) | yeme → ye me (pts)“ท่านผู้เจริญ ธรรมคือสติปัฏฐาน ๔ ประการที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแล้วมี อยู่ในผม และผมก็เห็นชัดในธรรมเหล่านั้น
Ahañhi, bhante, kāye kāyānupassī viharāmi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ;
ahañhi → ahaṁ (bj) | hi → missing in S1-3. (pts note) | ahañhi → ahaṁ hi (pts)เพราะผมพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มี ความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
vedanāsu …pe…พิจารณาเห็น เวทนาในเวทนาทั้งหลาย ฯลฯ
citte …pe…พิจารณาเห็นจิตในจิต ฯลฯ
dhammesu dhammānupassī viharāmi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
abhijjhādomanassaṁ → S1 -nassa. (pts note)พิจารณาเห็นธรรมในธรรม ทั้งหลายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
Yāni cimāni, bhante, bhagavatā pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni desitāni, nāhaṁ, bhante, tesaṁ kiñci attani appahīnaṁ samanupassāmī”ti.
bhante → (bj, pts) | tesaṁ kiñci → yaṅkiñci (sya-all) | samanupassāmīti lābhā → samanupassāmī ti lādhā (pts) | tesaṁ → B1-2 bhante yaṁ instead of tesaṁ. (pts note) | saṁyojanāni → saññojanāni (th)ท่านผู้เจริญ โอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการใดที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดง แล้ว ผมไม่เล็งเห็นโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการนั้นข้อใดข้อหนึ่งในตนที่ยังละไม่ได้”
“Lābhā te, gahapati, suladdhaṁ te, gahapati.
Lādhā → S3 lābho S1 hote (corrected from hoto) instead of lābhāte. (pts note)“คหบดี เป็นลาภของท่านหนอ ท่านได้ดีแล้วหนอ
Anāgāmiphalaṁ tayā, gahapati, byākatan”ti.
byākatanti navamaṁ → vyākatan ti taṁ yeva (pts) | anāgāmiphalaṁ → S1 ānāgā- (pts note) | anāgāmiphalaṁ tayā → anāgāmiphalantayā (th)อนาคามิผลท่านก็ทำให้แจ้งแล้ว”