Sakuṇagghisutta๖ สกุณัคฆิสูตร
“Bhūtapubbaṁ, bhikkhave, sakuṇagghi lāpaṁ sakuṇaṁ sahasā ajjhappattā aggahesi.
sakuṇagghi → sakuṇagghī (sya-all) | ajjhapattā → S3 -pannā. (pts note) | bhūtapubbaṁ → bhūtapubbam (pts) | lāpaṁ sakuṇaṁ → lāpam sakuṇam (pts)“ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว เหยี่ยวโฉบลงจับนกมูลไถอย่าง รวดเร็ว
Atha kho, bhikkhave, lāpo sakuṇo sakuṇagghiyā hariyamāno evaṁ paridevasi:
paridevasi mayamevamha → hi paridevesi mayamevamhā (bj) | paridevasi → S1-3 -devesi. (pts note) | evaṁ → evam (pts)ขณะนั้น นกมูลไถกำลังถูกเหยี่ยวพาไป ได้ร้องคร่ำครวญอย่างนี้ว่า
‘mayamevamha alakkhikā, mayaṁ appapuññā, ye mayaṁ agocare carimha paravisaye.
mayamevamha → mayamevāmha (mr) | carimha → carimhā (bj) | mayamevamhā → mayamevamha (bj: machasaṁ, syā) | carimhā → carimha (bj: machasaṁ, syā) | mayamevamha → mayamevāmha (cck: ka.) | evamha → S1 evamahā. 1o S1-3 carimhā. (pts note) | mayamevamha → mayam evamha (pts) | mayaṁ → mayam (pts)‘เรา อับโชคมีบุญน้อย เที่ยวไปในแดนอื่นซึ่งไม่ใช่ที่หากิน
Sacejja mayaṁ gocare careyyāma sake pettike visaye, na myāyaṁ, sakuṇagghi, alaṁ abhavissa, yadidaṁ—yuddhāyā’ti.
na myāyaṁ → na cāyaṁ (bj) | sacejja → sacajja (bj) | na myāyaṁ → nacāyaṁ (bj) | sakuṇagghi → sakuṇagghī (sya-all) | nacāyaṁ → namyāyaṁ (bj: machasaṁ, syā) | myāyaṁ → na cāyaṁ (cck: sī.) | sacejja → S1-3 sāvajja B2 sacajja. (pts note) | myāyam → S1-3 navāyam. (pts note) | alambhavissa → B1 alaṁabhavissa. (pts note) | alaṁ abhavissa yadidaṁ yuddhāyāti → alambhavissa yad idaṁ yuddhāyā ti (pts)ถ้าในวันนี้เราเที่ยวหากินใน แดนหากินที่เป็นของบิดาของตนไซร้ เราก็อาจสู้เหยี่ยวตัวนี้ได้’
‘Ko pana te, lāpa, gocaro sako pettiko visayo’ti?
sako → S1 sake. (pts note) | visayoti → visayo ti (pts)เหยี่ยวจึงถามว่า ‘เจ้านกมูลไถ แดนหากินที่เป็นของบิดาของเจ้าคืออะไร’
‘Yadidaṁ—naṅgalakaṭṭhakaraṇaṁ leḍḍuṭṭhānan’ti.
naṅgalakaṭṭhakaraṇam → S1 -kaṭṭharaṇaṁ always. (pts note) | leḍḍuṭṭhānanti → S1-3 leḍḍhu- always. (pts note) | yadidaṁ naṅgalakaṭṭhakaraṇaṁ → yad idam naṅgalakaṭṭhakaraṇam (pts)นกมูลไถตอบว่า ‘คือถิ่นที่เป็นดินก้อนมูลไถที่เขาไถไว้’
Atha kho, bhikkhave, sakuṇagghi sake bale apatthaddhā sake bale asaṁvadamānā lāpaṁ sakuṇaṁ pamuñci:
asaṁvadamānā lāpaṁ sakuṇaṁ pamuñci → avacamānā amuñci (bj), avādamānā lāpaṁ sakuṇaṁ pamuñci (sya-all) | sakuṇagghi → sakuṇagghī (sya-all) | asaṁvadamānā → avādamānā (sya-all) | avacamānā → asaṁvadamānā (bj: machasaṁ); avādamānā (bj: syā) | asaṁvadamānā → avacamānā (cck: sī.) | apatthaddhā → B1 apathaddhā always. (pts note) | sake → S1-3 yake. (pts note) | asaṁvadamānā → S1-3 B1 avadamānā. (pts note) | sakuṇaṁ → S1-3 omit lāpaṁ- (pts note) | pamuñci → S1 amuñci. (pts note) | lāpaṁ → lāpam (pts)ขณะนั้นเหยี่ยวหยิ่งในกำลังของตน เมื่อจะอวดอ้างกำลังของตน จึงปล่อยนก มูลไถไปด้วยพูดว่า
‘gaccha kho tvaṁ, lāpa, tatrapi me gantvā na mokkhasī’ti.
tatrapi → tatthāpi (bj) | tatra → S1-3 tatthā. (pts note) | tatrapi → tatra pi (pts) | mokkhasīti → mokkhasī ti (pts)‘ไปเถิด เจ้านกมูลไถ ถึงเจ้าจะไปในที่นั้นก็ไม่พ้นเรา’
Atha kho, bhikkhave, lāpo sakuṇo naṅgalakaṭṭhakaraṇaṁ leḍḍuṭṭhānaṁ gantvā mahantaṁ leḍḍuṁ abhiruhitvā sakuṇagghiṁ vadamāno aṭṭhāsi:
vadamāno → avacamāno (bj) | avacamāno → vadamāno (bj: machasaṁ, syā) | leḍḍuṭṭhānaṁ → S1 leḍḍhudānaṁ. (pts note) | vadamāno → S1-3 avadamāno. (pts note) | abhiruhitvā → abhirūhitvā (bjt, th) | naṅgalakaṭṭhakaraṇaṁ → naṅgalakaṭṭhakaraṇam (pts) | leḍḍuṁ abhiruhitvā sakuṇagghiṁ → leḍḍum abhirūhitvā sakuṇagghim (pts)ทีนั้นนกมูลไถจึงไปยังถิ่นที่เป็นดินก้อนมูลไถที่เขาไถไว้ จับที่ก้อนใหญ่ ยืนร้อง ท้าเหยี่ยวว่า
‘ehi kho dāni me, sakuṇagghi, ehi kho dāni me, sakuṇagghī’ti.
dāni me → dāni (bj) | kho dāni me → khodāni (bj) | khodāni → danime (bj: machasaṁ, syā) | khodāni → danime (bj: machasaṁ, syā) | me → in B1-2 only. (pts note) | ti → S1-3 sakunagghi. (pts note) | sakuṇagghīti → sakuṇagghī ti (pts)‘เจ้าเหยี่ยว เจ้าจงมาจับเราเดี๋ยวนี้ เจ้าเหยี่ยว เจ้าจงมาจับเราเดี๋ยวนี้’
Atha kho sā, bhikkhave, sakuṇagghi sake bale apatthaddhā sake bale asaṁvadamānā ubho pakkhe sannayha lāpaṁ sakuṇaṁ sahasā ajjhappattā.
sannayha → sandhāya (bj, sya-all); sannāyha (pts1ed) | asaṁvadamānā → avacamānā (bj); avādamānā (sya-all) | sakuṇagghi → sakuṇagghī (sya-all); sakunagghi (pts) | sā → (pts) | sannayha → sannāyha (pts) | sandhāya → sannayha (bj: machasaṁ) | sannayha → sandhāya (cck: sī. syā.) | sakunagghi → S1-3 so instead of bhikkhave sa- (pts note) | sannāyha → S1-3 sandhāya. (pts note) | ajjhappattā → ajjhapattā (pts)ขณะนั้น เหยี่ยวหยิ่งในกำลังของตน เมื่อจะอวดอ้างกำลังของตน จึงหุบปีกทั้ง ๒ ลงโฉบนกมูลไถอย่างรวดเร็ว
Yadā kho, bhikkhave, aññāsi lāpo sakuṇo ‘bahuāgato kho myāyaṁ sakuṇagghī’ti, atha tasseva leḍḍussa antaraṁ paccupādi.
bahuāgato → bahuāgatā (bj, sya-all); bahuṁ āgatā (pts) | atha tasseva → athasseva (sya-all) | myāyaṁ sakuṇagghīti → myāyam sakunagghīti (pts) | bahuāgatā → bahuṁ āgatā (bj: sī.pævi, sī.pavi) | aññāsi → S1 aññāpisi. (pts note) | Bahuṁ → B1-2 bahu. (pts note) | kho → S3 khyo. (pts note) | leḍḍussa → S1 lessu. (pts note) | bahuāgato → bahu āgatā (th) | antaraṁ → antaram (pts)เมื่อนกมูลไถรู้ว่า ‘เหยี่ยวตัวนี้โฉบมาอย่างรวดเร็ว หมายจะจับเรา’
Atha kho, bhikkhave, sakuṇagghi tattheva uraṁ paccatāḷesi.
sakuṇagghi → sakuṇagghī (sya-all) | uraṁ paccatāḷesi → uram paccatālesi (pts)จึงหลบเข้าซอกก้อนดินนั้นเอง เหยี่ยวทำให้อกกระแทกมูลไถ (ตาย) ในที่นั้นเอง
Evañhi taṁ, bhikkhave, hoti yo agocare carati paravisaye.
Evañhi taṁ → evaṁ hetaṁ (bj); evañhetaṁ (sya-all) | evañhi taṁ → evaṁ hetaṁ (bj, sya-all) | he’taṁ → hitaṁ (bj: machasaṁ) | taṁ → evaṁ hetaṁ (cck: sī.) | tam → S1-3 evaṁ hetaṁ. (pts note) | bhikkhave → missing in S1. (pts note) | yo → S1-3 -pe- instead of hoti yo. (pts note) | evañhi taṁ → evaṁ hi tam (pts)เรื่องนกมูลไถเที่ยวไปในแดนอื่นซึ่งไม่ใช่ที่หากินก็เป็นเช่นนี้แล
Tasmātiha, bhikkhave, mā agocare carittha paravisaye.
tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmā ti ha (pts)ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายอย่าเที่ยวไปในแดนอื่นที่เป็นอโคจร
Agocare, bhikkhave, carataṁ paravisaye lacchati māro otāraṁ, lacchati māro ārammaṇaṁ.
carataṁ → caratam (pts)เมื่อเธอทั้งหลายเที่ยวไปในแดนอื่นที่เป็นอโคจร มารก็จักได้ช่อง ได้อารมณ์
Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo?แดนอื่นที่เป็นอโคจรของภิกษุ เป็นอย่างไร
Yadidaṁ—pañca kāmaguṇā.
yadidaṁ → yad idam (pts)คือ กามคุณ ๕ ประการ
Katame pañca?กามคุณ ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ
Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā,
kāmūpasaṁhitā → kāmupasaṁhitā (pts) | manāpā → missing in S1. (pts note) | kāmūpasaṁhitā rajanīyā → kāmūpasañhitā rajaniyā (th)๑. รูปที่พึงรู้แจ้งทางตา ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด
sotaviññeyyā saddā …pe…๒. เสียงที่พึงรู้แจ้งทางหู ...
ghānaviññeyyā gandhā …pe…๓. กลิ่นที่พึงรู้แจ้งทางจมูก ...
jivhāviññeyyā rasā …pe…๔. รสที่พึงรู้แจ้งทางลิ้น ...
kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā—
phoṭṭhabbā → poṭṭhabbā (pts) | kāmūpasaṁhitā rajanīyā → kāmūpasañhitā rajaniyā (th)๕. โผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งทางกาย ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด
ayaṁ, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo.ภิกษุทั้งหลาย นี้คือแดนอื่นที่เป็นอโคจรของภิกษุ
Gocare, bhikkhave, caratha sake pettike visaye.ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเที่ยวไปในแดนที่เป็นของบิดาของตนอันเป็น โคจรเถิด
Gocare, bhikkhave, carataṁ sake pettike visaye na lacchati māro otāraṁ, na lacchati māro ārammaṇaṁ.
ārammaṇaṁ → ārammanaṁ (pts) | otāraṁ → otāram (pts)เมื่อเธอทั้งหลายเที่ยวไปในแดนที่เป็นของบิดาของตนอันเป็นโคจร มาร ก็จักไม่ได้ช่อง ไม่ได้อารมณ์
Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo?แดนที่เป็นของบิดาของตนอันเป็นโคจรของภิกษุ เป็นอย่างไร
Yadidaṁ—
yadidaṁ → yad idaṁ (pts)คือ
cattāro satipaṭṭhānā.สติปัฏฐาน ๔ ประการ
Katame cattāro?สติปัฏฐาน ๔ ประการ อะไรบ้าง
Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ;
kāyānupassī → kāyanupassī (pts)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. พิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
vedanāsu …pe…๒. พิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาทั้งหลาย ...
citte …pe…
Citte → S1-3 cittesu. (pts note)๓. พิจารณาเห็นจิตในจิต ...
dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ—๔. พิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลายอยู่ มีความเพียร มี สัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
ayaṁ, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo”ti.
visayoti chaṭṭhaṁ → visayo ti (pts) | ayaṁ → ayam (pts)ภิกษุทั้งหลาย นี้คือแดนที่เป็นของบิดาของตนอันเป็นโคจรของภิกษุ”