Sūdasutta๘ สูทสูตร
“Seyyathāpi, bhikkhave, bālo abyatto akusalo sūdo rājānaṁ vā rājamahāmattaṁ vā nānaccayehi sūpehi paccupaṭṭhito assa—
rājamahāmattaṁ vā → rājamahāmattānaṁ vā (bj, pts1ed) | rājamahāmattaṁ → rājamahāmattānaṁ (pts) | nānaccayehi → nānāccayehi (pts) | rājamahāmattaṁ → rājamahāmattānaṁ (bj: sīmu) | vā → rājamahāmattānaṁ vā (cck: sī.) | nānaccayehi → nānāvidhehīti vā pāṭho (sya-all note) | rājamahāmattānaṁ → B1-2 -mahāmattaṁ always. (pts note) | nānāccayehi → S1-3 nānā- always. (pts note) | abyatto → avyatto (bjt, pts) | rājānaṁ → rājānam (pts)“ภิกษุทั้งหลาย พ่อครัวผู้เขลา ไม่ฉลาด ไม่เฉียบแหลม บำรุงพระ ราชาหรือมหาอำมาตย์ของพระราชาด้วยแกงชนิดต่าง ๆ คือ
ambilaggehipi, tittakaggehipi, kaṭukaggehipi, madhuraggehipi, khārikehipi, akhārikehipi, loṇikehipi, aloṇikehipi.
loṇikehi → S1-3 loṇa (S3 -na-) kehi. (pts note) | ambilaggehipi tittakaggehipi kaṭukaggehipi madhuraggehipi khārikehipi akhārikehipi loṇikehipi aloṇikehipi → ambilaggehi pi tittakaggehi pi kaṭukaggehi pi madhuraggehi pi khārikehi pi akhārikehi pi loṇikehi pi aloṇikehi pi (pts)เปรี้ยวจัดบ้าง ขมจัด บ้าง เผ็ดจัดบ้าง หวานจัดบ้าง เฝื่อนบ้าง ไม่เฝื่อนบ้าง เค็มบ้าง จืดบ้าง
Sa kho so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo sūdo sakassa bhattu nimittaṁ na uggaṇhāti:
bhattu nimittaṁ → bhattanimittaṁ (sya-all) | bhattu → bhattassa (pts) | uggaṇhāti idaṁ → uggaṇhati idam (pts) | bhattu → hatata (bj: machasaṁ, syā) | bhattassa → S1-3 bhattussa; S1-3 B2 bhattu- always. (pts note) | sa kho → sakho (bjt, th) | abyatto → avyatto (bjt, pts)พ่อครัว ผู้เขลา ไม่ฉลาด ไม่เฉียบแหลมนั้นไม่สังเกตชนิดแห่งอาหารของตนว่า
‘idaṁ vā me ajja bhattu sūpeyyaṁ ruccati, imassa vā abhiharati, imassa vā bahuṁ gaṇhāti, imassa vā vaṇṇaṁ bhāsati.
bhattu sūpeyyaṁ → bhattasūpeyyaṁ (sya-all, pts) | bhattu → hatata (bj: machasaṁ, syā) | Idam → B1 imaṁ. (pts note) | vaṇṇaṁ → vaṇṇam (pts)‘วันนี้ ท่าน ชอบข้าวและแกงชนิดนี้ของเรา หรือรับแกงชนิดนี้ ตักแกงชนิดนี้มาก หรือชมแกง ชนิดนี้
Ambilaggaṁ vā me ajja bhattu sūpeyyaṁ ruccati, ambilaggassa vā abhiharati, ambilaggassa vā bahuṁ gaṇhāti, ambilaggassa vā vaṇṇaṁ bhāsati. Tittakaggaṁ vā me ajja … kaṭukaggaṁ vā me ajja … madhuraggaṁ vā me ajja … khārikaṁ vā me ajja … akhārikaṁ vā me ajja … loṇikaṁ vā me ajja … aloṇikaṁ vā me ajja bhattu sūpeyyaṁ ruccati, aloṇikassa vā abhiharati, aloṇikassa vā bahuṁ gaṇhāti, aloṇikassa vā vaṇṇaṁ bhāsatī’ti.
bhattu sūpeyyaṁ → bhattasūpeyyaṁ (sya-all, pts) | ambilaggassa → S1-3 aloṇa (S3 -na-) kassa. (pts note) | ambilaggassa → S1-3 ambilassa. (pts note) | ambilaggassa → S1 tittikaggañcā. (pts note) | ajja → S1-3 add me. (pts note) | ajja → missing in S3, repetition of khārikaṁ- in S1. (pts note) | ajja → S1-3 omit loṇikaṁ- (pts note) | gaṇhāti → this phrase is rehearsed in S3. (pts note) | vā → missing in S1. (pts note) | vaṇṇaṁ → vaṇṇam (pts) | vaṇṇaṁ bhāsatīti → vaṇṇam bhāsatī ti (pts)วันนี้ ท่านชอบข้าวและแกงที่มีรสเปรี้ยวจัดของเรา หรือรับแกงที่มีรสเปรี้ยว จัด ตักแกงที่มีรสเปรี้ยวจัดมาก หรือชมแกงที่มีรสเปรี้ยวจัด วันนี้ แกงของเรา มีรสขมจัด ... มีรสเผ็ดจัด ... มีรสหวานจัด ... มีรสเฝื่อน ... มีรสไม่เฝื่อน ... มีรสเค็ม ... วันนี้ ท่านชอบข้าวและแกงที่มีรสจืดของเรา หรือรับแกงที่มีรสจืด ตักแกงที่มีรสจืดมาก หรือชมแกงที่มีรสจืด’
Sa kho so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo sūdo na ceva lābhī hoti acchādanassa, na lābhī vetanassa, na lābhī abhihārānaṁ.
acchādanassa → S1 acchādassa. (pts note) | vetanassa → B1-2 vetta- always. (pts note) | na → missing in S1. (pts note) | sa kho → sakho (bjt, th) | abyatto → avyatto (bjt, pts) | na ceva → naceva (bjt) | vetanassa → vettanassa (th)พ่อครัวผู้เขลา ไม่ฉลาด ไม่เฉียบ แหลมนั้น ย่อมไม่ได้เครื่องนุ่งห่ม ไม่ได้ค่าจ้าง ไม่ได้รางวัล
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Tathā hi so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo sūdo sakassa bhattu nimittaṁ na uggaṇhāti.
bhattu nimittaṁ → bhattanimittaṁ (sya-all) | bhattu → bhattassa (pts) | uggaṇhāti evameva → ugganhāti evam eva (pts) | bālo → S1 bāle. (pts note) | na → missing in S1. (pts note) | abyatto → avyatto (bjt, pts)เพราะพ่อครัวนั้นเป็นคนเขลา ไม่ฉลาด ไม่เฉียบแหลม ไม่สังเกตชนิดแห่งอาหาร ของตน แม้ฉันใด
Evameva kho, bhikkhave, idhekacco bālo abyatto akusalo bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
kāye → kāye na (bj) | kāyānupassī → kāye kāyānupassī (bj: machasaṁ, syā) | kāye → S1-3 kāyena. (pts note) | abyatto → avyatto (bjt, pts) | evameva → evam eva (pts)ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เขลา ไม่ฉลาด ไม่เฉียบแหลม พิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
Tassa kāye kāyānupassino viharato cittaṁ na samādhiyati, upakkilesā na pahīyanti.
kāye → kāye na (bj) | pahīyanti → pahiyyanti (pts) | kāyānupassino → kāye kāyānupassino (bj: machasaṁ, syā)เมื่อเธอพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ จิตไม่ตั้งมั่น ละความเศร้าหมองไม่ได้
So taṁ nimittaṁ na uggaṇhāti.
na → missing in S1. (pts note) | nimittaṁ → nimittam (pts)เธอไม่กำหนดนิมิตนั้น
Vedanāsu vedanānupassī viharati …pe…
vedanānupassī viharati → (bj)พิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา ทั้งหลาย ...
citte cittānupassī viharati …pe…
cittānupassī viharati → (bj) | Citte → S1-3 cittesu. (pts note)พิจารณาเห็นจิตในจิต ...
dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
dhammesu → dhammesu na (bj) | dhammānupassī → dhammānupassi (pts) | dhammānupassī → dhammesu dhammānupassī (bj: machasaṁ, syā)พิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
Tassa dhammesu dhammānupassino viharato cittaṁ na samādhiyati, upakkilesā na pahīyanti.
dhammesu → dhammesu na (bj) | pahīyanti → pahiyyanti (pts) | dhammānupassino → dhammesu dhammānupassino (bj: machasaṁ, syā) | na → missing in S1-3. (pts note)เมื่อเธอ พิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลายอยู่ จิตไม่ตั้งมั่น ละความเศร้าหมองไม่ได้
So taṁ nimittaṁ na uggaṇhāti.
taṁ → tam (pts)เธอไม่กำหนดนิมิตนั้น
Sa kho so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo bhikkhu na ceva lābhī hoti diṭṭheva dhamme sukhavihārānaṁ, na lābhī satisampajaññassa.
diṭṭheva dhamme sukhavihārānaṁ → diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ (bj) | hoti → (pts) | diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ → diṭṭheva dhamme sukhavihārānaṁ (bj: machasaṁ, syā) | sa kho → sakho (bjt, th) | abyatto → avyatto (bjt, pts) | na ceva → naceva (bjt)ภิกษุนั้น ย่อมไม่ได้ธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน และ ไม่ได้สติสัมปชัญญะ
Taṁ kissa hetu?
taṁ kissa → taṁkissa (bjt) | taṁ → tam (pts)ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Tathā hi so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo bhikkhu sakassa cittassa nimittaṁ na uggaṇhāti.
abyatto → avyatto (bjt, pts)เพราะภิกษุนั้นเป็นผู้เขลา ไม่ฉลาด ไม่เฉียบแหลม ไม่กำหนดนิมิตแห่งจิตของตน
Seyyathāpi, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo sūdo rājānaṁ vā rājamahāmattaṁ vā nānaccayehi sūpehi paccupaṭṭhito assa—
byatto → viyatto (bj) | seyyathāpi → seyyathāpi pi (pts) | rājamahāmattaṁ → rājamahāmattānaṁ (pts) | nānaccayehi → nānāccayehi (pts) | rājamahāmattānaṁ → B1 -mattaṁ. (pts note) | nānāccayehi → S3 nānacca- S1 nacca-. (pts note) | nānaccayehi → nānacayehi (th) | byatto → vyatto (pts)ภิกษุทั้งหลาย พ่อครัวผู้เป็นบัณฑิต ฉลาด เฉียบแหลม บำรุงพระราชา หรือมหาอำมาตย์ของพระราชาด้วยแกงชนิดต่าง ๆ คือ
ambilaggehipi, tittakaggehipi, kaṭukaggehipi, madhuraggehipi, khārikehipi, akhārikehipi, loṇikehipi, aloṇikehipi.
tittakaggehi → S1-3 titti S3 titta both omitting kaggehi pi. (pts note) | pi → repeated in S1. (pts note) | pi → S3 omits akhā- (pts note) | loṇikehi → S1 loṇkehi S3 alonikehi pi. (pts note) | pi → S3 lonikehi pi. (pts note) | ambilaggehipi tittakaggehipi kaṭukaggehipi madhuraggehipi khārikehipi akhārikehipi loṇikehipi aloṇikehipi → ambilaggehi pi tittakaggehi pi kaṭukaggehi pi madhuraggehi pi khārikehi pi akhārikehi pi loṇikehi pi aloṇikehi pi (pts)เปรี้ยวจัดบ้าง ขมจัดบ้าง เผ็ดจัดบ้าง หวานจัดบ้าง เฝื่อนบ้าง ไม่เฝื่อนบ้าง เค็มบ้าง จืดบ้าง
Sa kho so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo sūdo sakassa bhattu nimittaṁ uggaṇhāti:
byatto → viyatto (bj) | bhattu nimittaṁ → bhattanimittaṁ (sya-all); bhattassa nimittam (pts) | paṇḍito → S1 adds pi. 9. S1-3 adhiharati. (pts note) | sa kho → sakho (bjt, th) | byatto → vyatto (pts)พ่อครัวผู้ เป็นบัณฑิต ฉลาด เฉียบแหลมนั้นสังเกตชนิดแห่งอาหารของตนว่า
‘idaṁ vā me ajja bhattu sūpeyyaṁ ruccati, imassa vā abhiharati, imassa vā bahuṁ gaṇhāti, imassa vā vaṇṇaṁ bhāsati.
bhattu sūpeyyaṁ → bhattasūpeyyaṁ (sya-all); bhattasupeyyaṁ (pts) | idaṁ → idam (pts)‘วันนี้ ท่านชอบ ข้าวและแกงชนิดนี้ของเรา หรือรับแกงชนิดนี้ ตักแกงชนิดนี้มาก หรือชมแกงชนิดนี้
Ambilaggaṁ vā me ajja bhattu sūpeyyaṁ ruccati, ambilaggassa vā abhiharati, ambilaggassa vā bahuṁ gaṇhāti, ambilaggassa vā vaṇṇaṁ bhāsati. Tittakaggaṁ vā me ajja … kaṭukaggaṁ vā me ajja … madhuraggaṁ vā me ajja … khārikaṁ vā me ajja … akhārikaṁ vā me ajja … loṇikaṁ vā me ajja … aloṇikaṁ vā me ajja bhattu sūpeyyaṁ ruccati, aloṇikassa vā abhiharati, aloṇikassa vā bahuṁ gaṇhāti, aloṇikassa vā vaṇṇaṁ bhāsatī’ti.
bhattu sūpeyyaṁ → bhattasūpeyyaṁ (sya-all, pts) | vaṇṇaṁ bhāsati → vaṇṇam bhasati (pts) | me → ma (pts) | bahum → S1 bahu. (pts note) | ambilaggassa → S1-3 aloṇi (S3 ni) kassa. (pts note) | bhasati → S1-3 bhāsatī ti the end of this number is missing in S1-3. (pts note) | vaṇṇaṁ bhāsatīti → vaṇṇam bhāsatī ti (pts)วันนี้ ท่านชอบข้าวและแกงที่มีรสเปรี้ยวจัดของเรา หรือรับแกงที่มีรสเปรี้ยวจัด ตัก แกงที่มีรสเปรี้ยวจัดมาก หรือชมแกงที่มีรสเปรี้ยวจัด วันนี้ แกงของเรามีรสขมจัด ... มีรสเผ็ดจัด ... มีรสหวานจัด ... มีรสเฝื่อน ... มีรสไม่เฝื่อน ... มีรสเค็ม ... วันนี้ ท่านชอบข้าวและแกงที่มีรสจืดของเรา หรือรับแกงที่มีรสจืด ตักแกงที่มีรสจืดมาก หรือชมแกงที่มีรสจืด’
Sa kho so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo sūdo lābhī ceva hoti acchādanassa, lābhī vetanassa, lābhī abhihārānaṁ.
byatto → viyatto (bj) | so → (pts) | lābhī → lābhi (pts) | acchādanassa → S1 acchādassa. (pts note) | vetanassa → B1-3 vetta- (pts note) | sa kho → sakho (bjt, th) | vetanassa → vettanassa (th) | byatto → vyatto (pts)พ่อครัวผู้เป็นบัณฑิต ฉลาด เฉียบแหลมนั้นย่อมได้เครื่อง นุ่งห่ม ได้ค่าจ้าง ได้รางวัล
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Tathā hi so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo sūdo sakassa bhattu nimittaṁ uggaṇhāti.
bhattu nimittaṁ → bhattanimittaṁ (sya-all); bhattassa nimittam (pts) | byatto → vyatto (bjt, pts)เพราะพ่อครัวนั้นเป็นบัณฑิต ฉลาด เฉียบแหลม สังเกตชนิดแห่งอาหารของตน แม้ฉันใด
Evameva kho, bhikkhave, idhekacco paṇḍito byatto kusalo bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
byatto → viyatto (bj) | kāyānupassī → kāyanupassī (pts) | evameva → evam eva (pts) | byatto → vyatto (pts)ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นบัณฑิต ฉลาด เฉียบแหลม พิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
Tassa kāye kāyānupassino viharato cittaṁ samādhiyati, upakkilesā pahīyanti.เมื่อเธอพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ จิตย่อม ตั้งมั่น ละความเศร้าหมองได้
So taṁ nimittaṁ uggaṇhāti.
nimittaṁ → nimittam (pts)เธอย่อมกำหนดนิมิตนั้นได้
Vedanāsu vedanānupassī viharati …pe…
vedanānupassī viharati → (bj, pts)พิจารณาเห็นเวทนาใน เวทนาทั้งหลาย ...
citte cittānupassī viharati …pe…
cittānupassī viharati → (bj, pts)พิจารณาเห็นจิตในจิต ...
dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.พิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
Tassa dhammesu dhammānupassino viharato cittaṁ samādhiyati, upakkilesā pahīyanti.เมื่อเธอ พิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลายอยู่ จิตย่อมตั้งมั่น ละความเศร้าหมองได้
So taṁ nimittaṁ uggaṇhāti.
nimittaṁ → nimittam (pts)เธอ ย่อมกำหนดนิมิตนั้นได้
Sa kho so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo bhikkhu lābhī ceva hoti diṭṭheva dhamme sukhavihārānaṁ, lābhī hoti satisampajaññassa.
byatto → viyatto (bj) | diṭṭheva dhamme sukhavihārānaṁ → diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ (bj) | hoti → (sya-all) | hoti → in S1-3 only. (pts note) | sa kho → sakho (bjt, th) | byatto → vyatto (pts)ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นเป็นบัณฑิต ฉลาด เฉียบแหลม ย่อมได้ธรรมเครื่อง อยู่เป็นสุขในปัจจุบัน และได้สติสัมปชัญญะ
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Tathā hi so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo bhikkhu sakassa cittassa nimittaṁ uggaṇhātī”ti.
nimittaṁ uggaṇhātīti aṭṭhamaṁ → nimittam uggaṇhātī ti ekam (pts) | byatto → vyatto (bjt, pts)เพราะภิกษุนั้น เป็นบัณฑิต ฉลาด เฉียบแหลม กำหนดนิมิตแห่งจิตของตน”