Sekhasutta๕๓ เสขสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
sutaṁ → this phrase in B1-2 only. (pts note) | evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā kosambiyaṁ viharati ghositārāme.
ekaṁ samayaṁ → ekam samayam (pts)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ โฆสิตาราม เขตกรุงโกสัมพี
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า
“atthi nu kho, bhikkhave, pariyāyo yaṁ pariyāyaṁ āgamma sekho bhikkhu sekhabhūmiyaṁ ṭhito ‘sekhosmī’ti pajāneyya, asekho bhikkhu asekhabhūmiyaṁ ṭhito ‘asekhosmī’ti pajāneyyā”ti?
sekho → sekkho (bj, sya-all) | sekhabhūmiyaṁ ṭhito sekhosmīti → sekkhabhūmiyaṁ saṇṭhito sekkhosmīti (sya-all) | asekhabhūmiyaṁ ṭhito asekhosmīti → asekkhabhūmiyaṁ saṇṭhito asekkhosmīti (sya-all) | bhikkhave → atthi nu kho me bhikkhave (bj: sī.pævi, sī.pavi) | sekho → sekkho (bj: syā) | ṭhito → saṇṭhito (bj: syā) | kho → S1-3 insert me. (pts note) | sekhabhūmiyaṁ → B1 -bhummiyaṁ always B2 -bhū- (pts note) | asekho → asekkho (th) | yaṁ pariyāyaṁ → yam pariyāyam (pts) | sekhosmīti → sekhosmī ti (pts)“ภิกษุทั้งหลาย เหตุที่ให้ภิกษุผู้เป็นเสขะอาศัยแล้วตั้งอยู่ในเสขภูมิ รู้ชัดว่า ‘เราเป็นพระเสขะ’ และ ที่ให้ภิกษุผู้เป็นอเสขะอาศัยแล้วตั้งอยู่ในอเสขภูมิ รู้ชัดว่า ‘เราเป็นพระอเสขะ’ มี อยู่หรือ”
“Bhagavaṁmūlakā no, bhante, dhammā …pe…
la → S1-3 have only -pe-. (pts note) | bhagavaṁmūlakā → bhagavammūlakā (bjt)ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมของข้าพระองค์ ทั้งหลายมีพระผู้มีพระภาคเป็นหลัก ฯลฯ
“atthi, bhikkhave, pariyāyo yaṁ pariyāyaṁ āgamma sekho bhikkhu sekhabhūmiyaṁ ṭhito ‘sekhosmī’ti pajāneyya, asekho bhikkhu asekhabhūmiyaṁ ṭhito ‘asekhosmī’ti pajāneyya.
sekhabhūmiyaṁ ṭhito sekhosmīti → sekkhabhūmiyaṁ saṇṭhito sekkhosmīti (sya-all) | asekhabhūmiyaṁ ṭhito asekhosmīti → asekkhabhūmiyaṁ saṇṭhito asekkhosmīti (sya-all) | ṭhito → S1-3 bhūmisaṇṭhati S3 bhumiyaṁsaṇṭhito. (pts note) | ṭhito → S1 ṭhiti. (pts note) | sekho → sekkho (th) | asekho → asekkho (th) | yaṁ pariyāyaṁ → yam pariyāyam (pts)“ภิกษุทั้งหลาย เหตุที่ให้ภิกษุผู้เป็นเสขะอาศัยแล้วตั้งอยู่ในเสขภูมิ รู้ชัดว่า ‘เราเป็นพระเสขะ’ และที่ให้ภิกษุผู้เป็นอเสขะอาศัยแล้วตั้งอยู่ในอเสขภูมิ รู้ชัดว่า ‘เราเป็นพระอเสขะ’ มีอยู่
Katamo ca, bhikkhave, pariyāyo yaṁ pariyāyaṁ āgamma sekho bhikkhu sekhabhūmiyaṁ ṭhito ‘sekhosmī’ti pajānāti?
sekhabhūmiyaṁ ṭhito sekhosmīti → sekkhabhūmiyaṁ saṇṭhito sekkhosmīti (sya-all) | sekho → sekkho (th) | yaṁ pariyāyaṁ → yam pariyāyam (pts) | sekhosmīti → sekho smīti (pts)เหตุที่ให้ภิกษุผู้เป็นเสขะอาศัยแล้วตั้งอยู่ในเสขภูมิ รู้ชัดว่า ‘เราเป็น พระเสขะ‘ เป็นอย่างไร
Idha, bhikkhave, sekho bhikkhu ‘idaṁ dukkhan’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṁ pajānāti—
dukkhanirodhagāminī paṭipadāti → dukkhanirodhagāminīpaṭipadāti (bjt) | sekho → sekkho (th)คือ ภิกษุผู้เป็นเสขะในธรรมวินัยนี้รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’
ayampi kho, bhikkhave, pariyāyo yaṁ pariyāyaṁ āgamma sekho bhikkhu sekhabhūmiyaṁ ṭhito ‘sekhosmī’ti pajānāti.
sekhabhūmiyaṁ ṭhito sekhosmīti → sekkhabhūmiyaṁ saṇṭhito sekkhosmīti (sya-all) | sekhabhūmiyaṁ → sekhabhumiyaṁ (pts) | pi → in S1-3 only. (pts note) | ṭhito → S1 -bhūmisaṇṭhito instead of -bhūmiyaṁṭhito. (pts note) | ayampi → ayaṁpi (th) | sekho → sekkho (th) | ayampi → ayam pi (pts) | yaṁ pariyāyaṁ → yam pariyāyam (pts)เหตุที่ให้ภิกษุผู้เป็นเสขะอาศัยแล้วตั้งอยู่ในเสขภูมิ รู้ชัดว่า ‘เราเป็นพระเสขะ’ เป็นอย่างนี้แล
Puna caparaṁ, bhikkhave, sekho bhikkhu iti paṭisañcikkhati:
paṭisañcikkhati → S1 paṭicikkhati. (pts note) | sekho → sekkho (th) | caparaṁ → ca param (pts)อีกประการหนึ่ง ภิกษุผู้เป็นเสขะพิจารณาเห็นว่า
‘atthi nu kho ito bahiddhā añño samaṇo vā brāhmaṇo vā yo evaṁ bhūtaṁ tacchaṁ tathaṁ dhammaṁ deseti yathā bhagavā’ti?
tathaṁ → tathā (bj, pts) | tathā → tathaṁ (bj: machasaṁ, syā) | tathā → B1 tathaṁ B2 tatha. (pts note) | evaṁ → evam (pts) | bhagavāti → bhagavā ti (pts)‘สมณะหรือพราหมณ์อื่น นอกศาสนานี้ผู้ที่แสดงธรรมจริงแท้แน่นอนเหมือนพระผู้มีพระภาคมีอยู่หรือ’
So evaṁ pajānāti:
evaṁ → evam (pts)เธอรู้ ชัดว่า
‘natthi kho ito bahiddhā añño samaṇo vā brāhmaṇo vā yo evaṁ bhūtaṁ tacchaṁ tathaṁ dhammaṁ deseti yathā bhagavā’ti.
kho → (bj) | tathaṁ → tathā (bj) | ito → natthi kho ito (bj: machasaṁ) | tathā → B1-2 tathaṁ. (pts note) | yathā → S1 tathā. (pts note) | + → nu (th) | evaṁ bhūtaṁ tacchaṁ tathaṁ dhammaṁ → evam bhūtam taccham tathā dhammam (pts) | bhagavāti → bhagavā ti (pts)‘สมณะหรือพราหมณ์อื่นนอกศาสนานี้ผู้ที่แสดงธรรมจริงแท้แน่นอนเหมือน พระผู้มีพระภาคไม่มีเลย’
Ayampi kho, bhikkhave, pariyāyo yaṁ pariyāyaṁ āgamma sekho bhikkhu sekhabhūmiyaṁ ṭhito ‘sekhosmī’ti pajānāti.
sekhabhūmiyaṁ ṭhito sekhosmīti → sekkhabhūmiyaṁ saṇṭhito sekkhosmīti (sya-all) | ayampi → ayaṁpi (th) | sekho → sekkho (th) | ayampi → ayam pi (pts) | yaṁ pariyāyaṁ → yam pariyāyam (pts) | sekhosmīti → sekhosmī ti (pts)เหตุที่ให้ภิกษุผู้เป็นเสขะอาศัยแล้วตั้งอยู่ในเสขภูมิ รู้ชัดว่า ‘เราเป็นพระเสขะ’ เป็นอย่างนี้แล
Puna caparaṁ, bhikkhave, sekho bhikkhu pañcindriyāni pajānāti—
sekho → sekkho (th) | caparaṁ → ca param (pts)อีกประการหนึ่ง ภิกษุผู้เป็นเสขะย่อมรู้ชัดอินทรีย์ ๕ ประการ คือ
saddhindriyaṁ, vīriyindriyaṁ, satindriyaṁ, samādhindriyaṁ, paññindriyaṁ.
sati- → missing in S3. (pts note) | vīriyindriyaṁ → viriyindriyaṁ (bjt, th)๑. สัทธินทรีย์ ๒. วิริยินทรีย์ ๓. สตินทรีย์ ๔. สมาธินทรีย์ ๕. ปัญญินทรีย์
Yaṅgatikāni yaṁparamāni yaṁphalāni yaṁpariyosānāni. Na heva kho kāyena phusitvā viharati;
yaṁphalāni → yaṁbalāni (bj) | yaṁbalāni → yamphalāni (bj: machasaṁ, syā) | phusitvā → phassitvā (bj: sī.pævi, sī.pavi) | phalāni → S1-3 balāni. (pts note) | heva → B1 eva. (pts note) | phusitvā → S1 phassitvā S3 passitvā. (pts note) | yaṅgatikāni → yaṁgatikāni (my, bjt, th, ms2005) | na heva → naheva (bjt) | yaṅgatikāni yaṁparamāni yaṁphalāni yaṁpariyosānāni → yaṁ gatikāni yam paramāni yam phalāni yam pariyosanāni (pts)อินทรีย์ ๕ ประการซึ่งมีคติ มีความเป็นเลิศ มีผล และมีที่สุด เธอยังไม่ถูก ต้องด้วยนามกาย
paññāya ca ativijjha passati.แต่เห็นแจ้งแทงตลอดด้วยปัญญา
Ayampi kho, bhikkhave, pariyāyo yaṁ pariyāyaṁ āgamma sekho bhikkhu sekhabhūmiyaṁ ṭhito ‘sekhosmī’ti pajānāti.
sekhabhūmiyaṁ ṭhito sekhosmīti → sekkhabhūmiyaṁ saṇṭhito sekkhosmīti (sya-all) | ayampi → ayaṁpi (th) | sekho → sekkho (th) | ayampi → ayam pi (pts) | yaṁ pariyāyaṁ → yam pariyāyam (pts) | sekhosmīti → sekhosmī ti (pts)เหตุที่ให้ภิกษุผู้เป็นเสขะอาศัยแล้วตั้งอยู่ในเสขภูมิ รู้ชัดว่า ‘เราเป็นพระเสขะ’ เป็นอย่างนี้แล
Katamo ca, bhikkhave, pariyāyo yaṁ pariyāyaṁ āgamma asekho bhikkhu asekhabhūmiyaṁ ṭhito ‘asekhosmī’ti pajānāti?
asekhabhūmiyaṁ ṭhito asekhosmīti → asekkhabhūmiyaṁ saṇṭhito asekkhosmīti (sya-all) | asekho → asekkho (th) | yaṁ pariyāyaṁ → yam pariyāyam (pts)เหตุที่ให้ภิกษุผู้เป็นอเสขะอาศัยแล้วตั้งอยู่ในอเสขภูมิ รู้ชัดว่า ‘เราเป็น พระอเสขะ‘ เป็นอย่างไร
Idha, bhikkhave, asekho bhikkhu pañcindriyāni pajānāti—
asekho → asekkho (th)คือ ภิกษุผู้เป็นอเสขะในธรรมวินัยนี้ย่อมรู้ชัดอินทรีย์ ๕ ประการ คือ
saddhindriyaṁ, vīriyindriyaṁ, satindriyaṁ, samādhindriyaṁ, paññindriyaṁ.
vīriyindriyaṁ → viriyindriyaṁ (th)๑. สัทธินทรีย์ ๒. วิริยินทรีย์ ๓. สตินทรีย์ ๔. สมาธินทรีย์ ๕. ปัญญินทรีย์
Yaṅgatikāni yaṁparamāni yaṁphalāni yaṁpariyosānāni. Kāyena ca phusitvā viharati;
yaṁphalāni → yaṁbalāni (bj) | yaṁparamāni yaṁphalāni yaṁpariyosānāni → yamparamāni yamphalāni yampariyosanāni (pts) | phusitvā → S1-3 passitvā. (pts note) | yaṅgatikāni → yaṁgatikāni (my, bjt, th, ms2005)อินทรีย์ ๕ ประการซึ่งมีคติ มีความเป็นเลิศ มีผล และมีที่สุด เธอยังไม่ถูก ต้องด้วยนามกาย
paññāya ca ativijjha passati.
ativijjha → S1 -jjhā B1 paṭi- (pts note)แต่เห็นแจ้งแทงตลอดด้วยปัญญา
Ayampi kho, bhikkhave, pariyāyo yaṁ pariyāyaṁ āgamma asekho bhikkhu asekhabhūmiyaṁ ṭhito ‘asekhosmī’ti pajānāti.
asekhabhūmiyaṁ ṭhito asekhosmīti → asekkhabhūmiyaṁ saṇṭhito asekkhosmīti (sya-all) | ayampi → ayaṁpi (th) | asekho → asekkho (th) | ayampi → ayam pi (pts) | yaṁ pariyāyaṁ → yam pariyāyam (pts) | asekhosmīti → asekho smīti (pts)เหตุที่ให้ภิกษุผู้เป็นอเสขะอาศัยแล้วตั้งอยู่ในอเสขภูมิ รู้ชัดว่า ‘เราเป็น พระอเสขะ’ เป็นอย่างนี้แล
Puna caparaṁ, bhikkhave, asekho bhikkhu cha indriyāni pajānāti.
asekho → asekkho (th) | caparaṁ → ca param (pts)อีกประการหนึ่ง ภิกษุผู้เป็นอเสขะย่อมรู้ชัดอินทรีย์ ๖ ประการ คือ
‘Cakkhundriyaṁ, sotindriyaṁ, ghānindriyaṁ, jivhindriyaṁ, kāyindriyaṁ, manindriyaṁ—
jivhindriyaṁ kāyindriyaṁ manindriyaṁ → jivhindriyam kāyindriyam manindiyaṁ (pts)๑. จักขุนทรีย์ ๒. โสตินทรีย์ ๓. ฆานินทรีย์ ๔. ชิวหินทรีย์ ๕. กายินทรีย์ ๖. มนินทรีย์
imāni kho cha indriyāni sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ aparisesaṁ nirujjhissanti, aññāni ca cha indriyāni na kuhiñci kismiñci uppajjissantī’ti pajānāti.
kho → (bj) | nirujjhissanti → nirujjhanti (bj) | ca → (bj) | aparisesaṁ → aparisesā (sya-all) | sabbaṁ aparisesaṁ → sabbam aparisesā (pts) | cha → imāni kho cha (bj: machasaṁ, syā) | nirujjhanti → nirujjhissanti (bj: machasaṁ, syā) | cha → aññāni ca cha (bj: machasaṁ, syā) | kismiñci → kismici (bj: sī.pævi, sī.pavi) | nirujjhissanti → S1-3 nirujjhanti. (pts note) | ca → missing in S1-3. (pts note) | uppajjissantīti → uppajjissantī ti (pts)เธอรู้ชัดว่า ‘อินทรีย์ ๖ ประการนี้จักดับทุกสิ่งโดยอาการทั้งหมดทุกอย่างไม่ เหลือโดยประการทั้งปวง และอินทรีย์ ๖ ประการอื่นก็จักไม่เกิดในภพไหน ๆ’
Ayampi kho, bhikkhave, pariyāyo yaṁ pariyāyaṁ āgamma asekho bhikkhu asekhabhūmiyaṁ ṭhito ‘asekhosmī’ti pajānātī”ti.
asekhabhūmiyaṁ ṭhito asekhosmīti → asekkhabhūmiyaṁ saṇṭhito asekkhosmīti (sya-all) | asekhosmīti pajānātīti tatiyaṁ → asekhosmī ti pajānātī ti (pts) | ayampi → ayaṁpi (th) | asekho → asekkho (th) | ayampi → ayam pi (pts) | yaṁ pariyāyaṁ → yam pariyāyam (pts)เหตุที่ให้ภิกษุผู้เป็นอเสขะอาศัยแล้วตั้งอยู่ในอเสขภูมิ รู้ชัดว่า ‘เราเป็นพระอเสขะ’ เป็นอย่างนี้แล”