Pubbasutta
Pubbasutta → hetusuttaṁ (bj)๑๑ ปุพพสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj) | sāvatthinidānaṁ pubbeva → sāvatthiyaṁ pubbe (sya-all)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
“Pubbeva me, bhikkhave, sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi:
sambodhā → sambodhāya (sya-all, pts) | Pubbeva → B1 omits va. (pts note) | etadahosi → etad ahosi (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อก่อนเราเป็นโพธิสัตว์ ยังไม่ได้ ตรัสรู้ ได้มีความคิดดังนี้ว่า
‘ko nu kho hetu, ko paccayo iddhipādabhāvanāyā’ti?
iddhipādabhāvanāyāti → iddhipādabhāvanāyā ti (pts)‘อะไรหนอเป็นเหตุ เป็นปัจจัยแห่งการเจริญอิทธิบาท’
Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:
mayhaṁ → mayham (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)ภิกษุทั้งหลาย (ต่อมา) เรานั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า
‘idha bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti—
bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ → bhikkhave chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgatam iddhipadam (pts) | chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ → chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ (bjt, th)‘ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยฉันทสมาธิปธานสังขารดังนี้ว่า
iti me chando na ca atilīno bhavissati, na ca atippaggahito bhavissati, na ca ajjhattaṁ saṅkhitto bhavissati, na ca bahiddhā vikkhitto bhavissati.
atippaggahito → atipaggahīto (pts) | atilīno → here the gap in B1-1 is over. (pts note) | ca → S1-3 omit na ca. (pts note) | ajjhattaṁ → S1-3 ajjhatta. (pts note) | saṅkhitto → saṁkhitto (my, ms2005) | atippaggahito → atipaggahito (bjt, th)ฉันทะของเราจักไม่ย่อหย่อนนัก ไม่ต้องประคับประคองเกินไป ไม่หดหู่ในภายใน ไม่ซ่านไปในภายนอก
Pacchāpuresaññī ca viharati—
pacchāpuresaññī → pacchā pure saññī (bjt) | pacchāpuresaññī → pacchāpure saññī (th) | pacchāpuresaññī → paccāpuresaññi (pts)และมีความหมายรู้ว่า เบื้องหน้าและเบื้องหลังอยู่ คือ
yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure;
pure → pūre (pts)มีความหมายรู้ว่าเบื้องหลัง เหมือนเบื้องหน้า เบื้องหน้าเหมือนเบื้องหลัง
yathā adho tathā uddhaṁ, yathā uddhaṁ tathā adho;เบื้องบนเหมือน เบื้องล่าง เบื้องล่างเหมือนเบื้องบน
yathā divā tathā rattiṁ, yathā rattiṁ tathā divā.กลางคืนเหมือนกลางวัน กลางวันเหมือนกลางคืน
Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṁ cittaṁ bhāveti’.
+ → cetasā (pts) | cittaṁ → cittam (pts)มีใจสงัด ไม่มีเครื่องร้อยรัด อบรม จิตให้สว่าง อยู่
Vīriyasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti—
vīriyasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ → cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgatam iddhipādam (pts) | vīriyasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ → viriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ (bjt, th) | vīriyasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ → viriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgatam iddhipādam (pts)๒. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิริยสมาธิปธานสังขารดังนี้ว่า
iti me vīriyaṁ na ca atilīnaṁ bhavissati, na ca atippaggahitaṁ bhavissati, na ca ajjhattaṁ saṅkhittaṁ bhavissati, na ca bahiddhā vikkhittaṁ bhavissati.
vīriyaṁ → cittam (pts) | atippaggahitaṁ → atipaggahītam (pts) | saṅkhittaṁ → saṁkhittaṁ (my, bjt, ms2005) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | atippaggahitaṁ → atipaggahitaṁ (bjt, th) | atilīnaṁ → atilīnam (pts) | saṅkhittaṁ → saṅkhittam (pts) | vikkhittaṁ → vikkhittam (pts)วิริยะของเราจักไม่ย่อหย่อนนัก ไม่ต้องประคับประคองเกินไป ไม่หดหู่ในภายใน ไม่ซ่านไปในภายนอก
Pacchāpuresaññī ca viharati—
pacchāpuresaññī → pacchā pure saññī (bjt) | pacchāpuresaññī → pacchāpure saññī (th)และมีความหมายรู้ว่า เบื้องหน้าและเบื้องหลังอยู่ คือ
yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure;
tathā pure yathā → tathāpure yatha (pts) | tathā → tatthā (pts)มีความหมายรู้ว่า เบื้องหลัง เหมือนเบื้องหน้า เบื้องหน้าเหมือนเบื้องหลัง
yathā adho tathā uddhaṁ, yathā uddhaṁ tathā adho;เบื้องบนเหมือน เบื้องล่าง เบื้องล่างเหมือนเบื้องบน
yathā divā tathā rattiṁ, yathā rattiṁ tathā divā.กลางคืนเหมือนกลางวัน กลางวันเหมือนกลางคืน
Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṁ cittaṁ bhāveti.
cittaṁ → cittam (pts)มีใจสงัด ไม่มีเครื่องร้อยรัด อบรม จิตให้สว่างอยู่
Cittasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti—
cittasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ → cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ (bjt, th) | cittasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ → cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgatam iddhipādam (pts)๓. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยจิตตสมาธิปธานสังขารดังนี้ว่า
iti me cittaṁ na ca atilīnaṁ bhavissati, na ca atippaggahitaṁ bhavissati, na ca ajjhattaṁ saṅkhittaṁ bhavissati, na ca bahiddhā vikkhittaṁ bhavissati.
saṅkhittaṁ → saṁkhittaṁ (my, bjt, ms2005) | atippaggahitaṁ → atipaggahitaṁ (th) | cittaṁ → cittam (pts) | atilīnaṁ → atilīnam (pts) | atippaggahitaṁ → atipaggahītam (pts) | saṅkhittaṁ → saṅkhittam (pts) | vikkhittaṁ → vikkhittam (pts)จิต ของเราจักไม่ย่อหย่อนนัก ไม่ต้องประคับประคองเกินไป ไม่ หดหู่ในภายใน ไม่ซ่านไปในภายนอก
Pacchāpuresaññī ca viharati—
ca → S1-3 -visaññī omitting ca. (pts note) | pacchāpuresaññī → pacchā pure saññī (bjt) | pacchāpuresaññī → pacchāpure saññī (th)และมีความหมายรู้ว่า เบื้องหน้าและเบื้องหลังอยู่ คือ
yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure;
tathā pure → tathāpure (pts)มีความหมายรู้ว่าเบื้องหลัง เหมือนเบื้องหน้า เบื้องหน้าเหมือนเบื้องหลัง
yathā adho tathā uddhaṁ, yathā uddhaṁ tathā adho;
yathā → yatha (pts)เบื้องบนเหมือน เบื้องล่าง เบื้องล่างเหมือนเบื้องบน
yathā divā tathā rattiṁ, yathā rattiṁ tathā divā.กลางคืนเหมือน กลางวัน กลางวันเหมือนกลางคืน
Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṁ cittaṁ bhāveti.
apariyonaddhena → B1 -nandhena. (pts note) | cittaṁ → cittam (pts)มีใจสงัด ไม่มีเครื่องร้อยรัด อบรมจิตให้สว่างอยู่
Vīmaṁsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti—
vīmaṁsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ → vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ (bjt, th) | vīmaṁsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ → vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgatam iddhipādam (pts)๔. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิมังสาสมาธิปธานสังขารดังนี้ว่า
iti me vīmaṁsā na ca atilīnā bhavissati, na ca atippaggahitā bhavissati, na ca ajjhattaṁ saṅkhittā bhavissati, na ca bahiddhā vikkhittā bhavissati.
saṅkhittā → saṁkhittā (my, bjt, ms2005) | atippaggahitā → atipaggahitā (th, pts)วิมังสาของเราจักไม่ย่อหย่อนนัก ไม่ต้องประคับประคองเกินไป ไม่หดหู่ในภายใน ไม่ซ่านไปในภายนอก
Pacchāpuresaññī ca viharati—
pacchāpuresaññī → pacchā pure saññī (bjt) | pacchāpuresaññī → pacchāpure saññī (th)และมีความหมายรู้ว่า เบื้องหน้าและเบื้องหลังอยู่ คือ
yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure;มีความหมายรู้ว่าเบื้องหลัง เหมือนเบื้องหน้า เบื้องหน้าเหมือนเบื้องหลัง
yathā adho tathā uddhaṁ, yathā uddhaṁ tathā adho;เบื้องบนเหมือน เบื้องล่าง เบื้องล่างเหมือนเบื้องบน
yathā divā tathā rattiṁ, yathā rattiṁ tathā divā.กลางคืนเหมือนกลางวัน กลางวันเหมือนกลางคืน
Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṁ cittaṁ bhāveti.
cittaṁ → cittam (pts)มีใจสงัด ไม่มีเครื่องร้อยรัด อบรม จิตให้สว่างอยู่
Evaṁ bhāvitesu kho, bhikkhu, catūsu iddhipādesu evaṁ bahulīkatesu, anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhoti—ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti; āvibhāvaṁ, tirobhāvaṁ; tirokuṭṭaṁ tiropākāraṁ tiropabbataṁ asajjamāno gacchati, seyyathāpi ākāse; pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ karoti, seyyathāpi udake; udakepi abhijjamāne gacchati, seyyathāpi pathaviyaṁ; ākāsepi pallaṅkena kamati, seyyathāpi pakkhī sakuṇo; imepi candimasūriye evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve pāṇinā parimasati parimajjati; yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vatteti.
abhijjamāne → abhijjamāno (pts1ed, mr) | parimasati → parāmasati (bj, sya-all, km) | kho → kho bhikkhave (bj) | tirokuṭṭaṁ → tirokuḍḍaṁ (bj, sya-all) | pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ → paṭhaviyāpi ummujja nimmujjaṁ (bj, sya-all); pathaviyam pi ummujja nimujjaṁ (pts) | pathaviyaṁ → paṭhaviyaṁ (bj, sya-all) | pakkhī sakuṇo → pakkhisakuṇo (bj) | candimasūriye → candimasuriye (sya-all) | catūsu → catusu (pts) | āvibhāvaṁ tirobhāvaṁ tirokuṭṭaṁ → āvibhāvam tirobhāvam tirokuḍḍam (pts) | udakepi abhijjamāne → udake abhijjamāno (pts) | kamati → caṅkamati (pts) | vasaṁ vatteti evaṁ → vasam pavatteti evam (pts) | abhijjamāne → abhijjamāno (cck: sī. pī. ka.) | parimasati → parāmasati (cck: sī. syā. kaṁ.) | evam → missing in S1-3. (pts note) | tirokuḍḍam → B1 tirokuṭam. (pts note) | udake → missing in S1. (pts note) | abhijjamāno → B2 -mānā S1-3 -māne. (pts note) | pathaviyaṁ → B2 puthu- S1-3 paṭhaviyā. (pts note) | caṅkamati → S1-3 B1 kamati. (pts note) | pi → missing in S1-3. (pts note) | parimasati → S1-3 parā- (pts note) | yāva → S1 yathā. (pts note) | pi → B2 -loka corrected from lokā pi (pts note) | pavatteti → B1-2 vatteti. (pts note) | candimasūriye evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve → candimasuriye evaṁ mahiddhike evaṁ mahānubhāve (bjt) | pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ → paṭhaviyāpi ummujjanimmujjaṁ (th) | anekavihitaṁ iddhividhaṁ → anekavihitam iddhividham (pts) | ekopi → eko pi (pts) | bahudhāpi → bahudhā pi (pts) | tiropabbataṁ → tiropabbatam (pts) | imepi candimasūriye evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve → ime pi candimasuriye evam mahiddhike evam mahānubhāve (pts) | brahmalokāpi → brahmalokā pi (pts)เมื่ออิทธิบาท ๔ ประการนี้ที่ภิกษุเจริญอย่างนี้แล ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ภิกษุย่อมแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง คือ คนเดียวแสดงเป็นหลายคนก็ได้ หลายคน แสดงเป็นคนเดียวก็ได้ แสดงให้ปรากฏหรือให้หายไปก็ได้ ทะลุฝา กำแพง (และ) ภูเขาไปได้ไม่ติดขัดเหมือนไปในที่ว่างก็ได้ ผุดขึ้นหรือดำลงในแผ่นดินเหมือนไปใน น้ำก็ได้ เดินบนน้ำโดยที่น้ำไม่แยกเหมือนเดินบนแผ่นดินก็ได้ นั่งขัดสมาธิเหาะไปใน อากาศเหมือนนกบินไปก็ได้ ใช้ฝ่ามือลูบคลำดวงจันทร์ดวงอาทิตย์อันมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากก็ได้ ใช้อำนาจทางกายไปจนถึงพรหมโลกก็ได้
Evaṁ bhāvitesu kho, bhikkhu, catūsu iddhipādesu evaṁ bahulīkatesu dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti—dibbe ca mānuse ca, dūre santike cāti.
kho → kho bhikkhave (bj) | cāti → vāti (sya-all) | catūsu → catusu (pts) | atikkantamānusikāya → atikkantamanussakāya (pts) | cāti evaṁ → vā ti evam (pts) | bhikkhu → S1-3 bhikkhave. (pts note) | atikkantamanussakāya → S1-3 -manusi- (pts note) | mānusse → S1-3 mānuse. (pts note) | + → ye (th, pts)เมื่ออิทธิบาท ๔ ประการที่ภิกษุเจริญอย่างนี้แล ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ภิกษุย่อมได้ยินเสียง ๒ ชนิด คือ เสียงทิพย์และเสียงมนุษย์ ทั้งที่อยู่ไกลและใกล้ ด้วยหูทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์
Evaṁ bhāvitesu kho, bhikkhu, catūsu iddhipādesu evaṁ bahulīkatesu, parasattānaṁ parapuggalānaṁ cetasā ceto paricca pajānāti.
kho → kho bhikkhave (bj) | pajānāti → jānāti (sya-all) | catūsu → catusu (pts) | ceto → S1 cetisacete instead of cetasā- (pts note) | ceto paricca → cetoparicca (bjt) | evaṁ → evam (pts) | parasattānaṁ parapuggalānaṁ → parasattānam parapuggalānam (pts)เมื่ออิทธิบาท ๔ ประการที่ภิกษุเจริญอย่างนี้แล ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ภิกษุย่อมกำหนดรู้จิตของสัตว์บุคคลอื่นได้ด้วยจิตของตน คือ
Sarāgaṁ vā cittaṁ ‘sarāgaṁ cittan’ti pajānāti;จิตมีราคะก็รู้ชัดว่า จิตมีราคะ
vītarāgaṁ vā cittaṁ ‘vītarāgaṁ cittan’ti pajānāti;
Vītarāgaṁ → S1 -rāga. (pts note)หรือจิตปราศจากราคะก็รู้ชัดว่าจิตปราศจากราคะ
sadosaṁ vā cittaṁ ‘sadosaṁ cittan’ti pajānāti;จิตมีโทสะก็รู้ชัดว่าจิต มีโทสะ
vītadosaṁ vā cittaṁ ‘vītadosaṁ cittan’ti pajānāti;
cittanti → cittan ti (pts)หรือจิตปราศจากโทสะก็รู้ชัดว่าจิตปราศจากโทสะ
samohaṁ vā cittaṁ ‘samohaṁ cittan’ti pajānāti;
cittanti → cittan ti (pts)จิตมีโมหะก็รู้ชัดว่าจิตมี โมหะ
vītamohaṁ vā cittaṁ ‘vītamohaṁ cittan’ti pajānāti;
cittaṁ → cittam (pts) | cittanti → cittan ti (pts)หรือจิตปราศจากโมหะก็รู้ชัดว่าจิตปราศจากโมหะ
saṅkhittaṁ vā cittaṁ ‘saṅkhittaṁ cittan’ti pajānāti;
saṅkhittaṁ → saṁkhittaṁ (my, ms2005) | cittanti → cittan ti (pts)จิตหดหู่ก็รู้ชัดว่าจิตหดหู่
vikkhittaṁ vā cittaṁ ‘vikkhittaṁ cittan’ti pajānāti;
+ → amahaggataṁ vā cittaṁ amahaggataṁ cittanti pajānāti (bjt) | cittanti → cittan ti (pts)หรือจิตฟุ้งซ่านก็รู้ชัดว่าจิตฟุ้งซ่าน
mahaggataṁ vā cittaṁ ‘mahaggataṁ cittan’ti pajānāti;
Mahaggataṁ → B2 mahaggaṁ. (pts note) | cittanti → cittan ti (pts)จิตเป็นมหัคคตะ ก็รู้ชัดว่าจิตเป็นมหัคคตะ
amahaggataṁ vā cittaṁ ‘amahaggataṁ cittan’ti pajānāti;
cittaṁ → cittam (pts) | cittanti → cittan ti (pts)หรือ จิตไม่เป็นมหัคคตะก็รู้ชัดว่าจิตไม่เป็นมหัคคตะ
sauttaraṁ vā cittaṁ ‘sauttaraṁ cittan’ti pajānāti;
cittanti → cittan ti (pts)จิตมีสิ่งอื่นยิ่งกว่าก็รู้ชัดว่าจิตมีสิ่งอื่น ยิ่งกว่า
anuttaraṁ vā cittaṁ ‘anuttaraṁ cittan’ti pajānāti;
+ → asamāhitaṁ vā cittaṁ asamāhitaṁ cittanti pajānāti (bjt) | cittanti → cittan ti pajānāti asamāhitaṁ vā cittaṁ asamāhitaṁ cittan ti (pts)หรือจิตไม่มีสิ่งอื่นยิ่งกว่าก็รู้ชัดว่าจิตไม่มีสิ่งอื่นยิ่งกว่า
samāhitaṁ vā cittaṁ ‘samāhitaṁ cittan’ti pajānāti;จิตเป็นสมาธิก็รู้ชัดว่า จิตเป็นสมาธิ
asamāhitaṁ vā cittaṁ ‘asamāhitaṁ cittan’ti pajānāti;
asamāhitaṁ → avimuttaṁ (bj, pts)หรือจิตไม่เป็นสมาธิก็รู้ชัดว่าจิตไม่เป็นสมาธิ
vimuttaṁ vā cittaṁ ‘vimuttaṁ cittan’ti pajānāti;จิตหลุดพ้นก็รู้ชัดว่าจิต หลุดพ้น
avimuttaṁ vā cittaṁ ‘avimuttaṁ cittan’ti pajānāti.
avimuttaṁ → avimuttam (pts) | + → vimuttaṁ vā cittaṁ vimuttaṁ cittan ti pajānāti (pts)หรือจิตไม่หลุดพ้นก็รู้ชัดว่าจิตไม่หลุดพ้น
Evaṁ bhāvitesu kho, bhikkhu, catūsu iddhipādesu evaṁ bahulīkatesu, anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati, seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṁsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe: ‘amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ; tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
kho → kho bhikkhave (bj) | cattālīsampi → cattārīsampi (bj); cattāḷīsaṁpi (sya-all); cattālisam pi (pts) | tatrāpāsiṁ → tatrapāsiṁ (sya-all) | catūsu → catusu (pts) | vīsampi → vīsatimpi (bj: sīmu, sī.pævi, sī.pavi) | udapādiṁ → uppādiṁ (cck: sī.) | pi → missing in S1. (pts note) | vīsam → S1-3 vī (S1 vi) satim. (pts note) | cattālisam → S1-3 cattāri (S1 rī) sam. (pts note) | uppādiṁ → B1-2 udapādi. (pts note) | tatravāsim → S1 pāsi S3 pāsim B2 tatrāpāsim. (pts note) | evaṅgotto → evaṁgotto (my, bjt, th, ms2005) | evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī → evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī (bjt, th) | seyyathidaṁ ekampi → seyyathīdaṁ ekaṁpi (th) | vīsampi → vīsaṁpi (th) | tiṁsampi → tiṁsaṁpi (th) | paññāsampi → paññāsaṁpi (th) | jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi → jātisataṁpi jātisahassaṁpi jātisatasahassaṁpi (th) | evaṁ → evam (pts) | anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ → anekavihitam pubbenivāsam (pts) | seyyathidaṁ ekampi jātiṁ dvepi → seyyathīdam ekam pi jātim dve pi (pts) | tissopi → tisso pi (pts) | catassopi → catasso pi (pts) | pañcapi → pañca pi (pts) | dasapi → dasa pi (pts) | vīsampi → vīsam pi (pts) | tiṁsampi → tiṁsam pi (pts) | paññāsampi → paññāsam pi (pts) | jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi → jātisatam pi jātisahassam pi jātisatasahassam pi aneke pi (pts) | anekepi → aneke pi (pts) | evaṁnāmo → evam nāmo (pts) | evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto → evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī evam āyupariyanto (pts) | udapādiṁ tatrāpāsiṁ → uppādiṁ tatravāsim (pts) | idhūpapannoti → idhupapanno ti (pts) | sauddesaṁ → sauddesam (pts) | pubbenivāsaṁ → pubbenivāsam (pts)เมื่ออิทธิบาท ๔ ประการที่ภิกษุเจริญอย่างนี้แล ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ภิกษุระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ คือ ๑ ชาติบ้าง ๒ ชาติบ้าง ๓ ชาติบ้าง ๔ ชาติบ้าง ๕ ชาติบ้าง ๑๐ ชาติบ้าง ๒๐ ชาติบ้าง ๓๐ ชาติบ้าง ๔๐ ชาติบ้าง ๕๐ ชาติบ้าง ๑๐๐ ชาติบ้าง ๑,๐๐๐ ชาติบ้าง ๑๐๐,๐๐๐ ชาติบ้าง ตลอดสังวัฏฏกัปเป็นอัน มากบ้าง ตลอดวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดสังวัฏฏกัปและวิวัฏฏกัปเป็นอัน มากบ้างว่า ‘ในภพโน้น เราได้มีชื่ออย่างนั้น มีตระกูล มีวรรณะ มีอาหาร เสวย สุขทุกข์ และมีอายุอย่างนั้น ๆ จุติจากภพนั้น ก็ไปเกิดในภพโน้น แม้ในภพนั้น เราก็ได้มีชื่ออย่างนั้น มีตระกูล มีวรรณะ มีอาหาร เสวยสุขทุกข์ และมีอายุอย่าง นั้น ๆ จุติจากภพนั้นจึงมาเกิดในภพนี้’ เธอระลึกชาติก่อนได้หลายชาติพร้อมทั้ง ลักษณะทั่วไปและชีวประวัติอย่างนี้ ด้วยประการฉะนี้
Evaṁ bhāvitesu kho, bhikkhu, catūsu iddhipādesu evaṁ bahulīkatesu, dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti: ‘ime vata, bhonto, sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā; te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā. Ime vā pana, bhonto, sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā; te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte, suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti.
kho → kho bhikkhave (bj) | upapajjamāne → uppajjamāne (bj) | pajānāti → pajānātīti (bj) | catūsu → catusu (pts) | yathākammūpage → yathākammupage (pts) | vā → kho (pts) | bhikkhu → S1-3 bhikkhave. (pts note) | atikkantamānussakena → S1-3 -mānusa- always. (pts note) | micchādiṭṭhikā → missing in S1. (pts note) | maraṇā → S1 paraṇā instead of param- (pts note) | upapannā → S1 uppannā S3 uppajjanti. (pts note) | kāyasucaritena → S3 -duccaritena S1 -vuccaritena. (pts note) | manosucaritena → S1-3 -duccaritena. (pts note) | upapannā → S1-3 uppannā. (pts note) | satte → S1 inserts na. (pts note) | upapajjamāne → S1-3 uppaj- (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th, pts) | evaṁ → evam (pts) | vacīduccaritena → vacīducaritena (pts) | ariyānaṁ → ariyānam (pts) | duggatiṁ → duggatim (pts) | nirayaṁ → nirayam (pts) | samannāgatā → sammannāgatā (pts) | saggaṁ lokaṁ upapannāti → saggam lokam upapannā ti (pts)เมื่ออิทธิบาท ๔ ประการที่ภิกษุเจริญอย่างนี้แล ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ภิกษุ เห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ(ตาย) กำลังอุบัติ(เกิด) ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง งามและไม่งาม เกิดดีและเกิดไม่ดี ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์ รู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตาม กรรมว่า ‘หมู่สัตว์ที่ประกอบกายทุจริต วจีทุจริต และมโนทุจริต กล่าวร้ายพระอริยะ มีความเห็นผิด และชักชวนผู้อื่นให้ทำกรรมตามความเห็นผิด พวกเขาหลังจาก ตายแล้วจะไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก แต่หมู่สัตว์ที่ประกอบกายสุจริต วจีสุจริต และมโนสุจริต ไม่กล่าวร้ายพระอริยะ มีความเห็นชอบ และชักชวนผู้ อื่นให้ทำกรรมตามความเห็นชอบ พวกเขาหลังจากตายแล้วจะไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์’ เธอเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง งามและไม่งาม เกิดดี และเกิดไม่ดี ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์ รู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตาม กรรมอย่างนี้แล
Evaṁ bhāvitesu kho, bhikkhu, catūsu iddhipādesu evaṁ bahulīkatesu, āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī”ti.
kho → kho bhikkhave (bj) | catūsu → catusu (pts) | viharatīti paṭhamaṁ → viharatī ti cattāro me (pts) | bhikkhu → S1-3 bhikkhave. (pts note) | abhiññā → S1-3 add ya. (pts note) | evaṁ → evam (pts) | cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ → cetovimuttim paññāvimuttim diṭṭhevadhamme sayam (pts)เมื่ออิทธิบาท ๔ ประการที่ภิกษุเจริญอย่างนี้แล ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ภิกษุจึงทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันไม่มีอาสวะเพราะอาสวะสิ้นไปด้วย ปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน”