Maggasutta๒๑ มัคคสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj) | sāvatthinidānaṁ pubbeva → sāvatthiyaṁ pubbe (sya-all); (pts)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
“Pubbeva me, bhikkhave, sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi:
sato etadahosi → etad ahosi (pts) | sambodhā → S1-3 add ya. (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อก่อนเราเป็นโพธิสัตว์ ยังไม่ได้ ตรัสรู้ ได้มีความคิดดังนี้ว่า
‘ko nu kho maggo, kā paṭipadā iddhipādabhāvanāyā’ti?
iddhipādabhāvanāyāti → iddhipādabhāvanāyā ti (pts)‘อะไรหนอเป็นมรรค อะไรเป็นปฏิปทาแห่งการเจริญ อิทธิบาท’
Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:
etadahosi idha → etad ahosi so (pts) | mayhaṁ → mayham (pts)ภิกษุทั้งหลาย (ต่อมา) เรานั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า
‘idha bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti—
idha → so (sya-all) | chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ → chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ (bjt, th)‘ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยฉันทสมาธิปธานสังขารดังนี้ว่า
iti me chando na ca atilīno bhavissati, na ca atippaggahito bhavissati, na ca ajjhattaṁ saṅkhitto bhavissati, na ca bahiddhā vikkhitto bhavissati.
atilīno → atilīnā (pts) | atippaggahito → atipaggahītā (pts) | saṅkhitto → saṅkhittā (pts) | vikkhitto → vikkhittā (pts) | saṅkhitto → saṁkhitto (my, ms2005) | atippaggahito → atipaggahito (th)ฉันทะของเราจักไม่ย่อหย่อนนัก ไม่ต้องประคับประคองเกินไป ไม่หดหู่ในภายใน ไม่ซ่านไปในภายนอก
Pacchāpuresaññī ca viharati—
pacchāpuresaññī → pacchāpure saññī (th)และมีความหมายรู้ว่า เบื้องหน้าและเบื้องหลังอยู่ คือ
yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure;มีความหมายรู้ว่าเบื้องหลัง เหมือนเบื้องหน้า เบื้องหน้าเหมือนเบื้องหลัง
yathā adho tathā uddhaṁ, yathā uddhaṁ tathā adho;เบื้องบนเหมือน เบื้องล่าง เบื้องล่างเหมือนเบื้องบน
yathā divā tathā rattiṁ, yathā rattiṁ tathā divā.กลางคืนเหมือนกลางวัน กลางวันเหมือนกลางคืน
Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṁ cittaṁ bhāveti.มีใจสงัด ไม่มีเครื่องร้อยรัด อบรม จิตให้สว่างอยู่ด้วยประการฉะนี้
Vīriyasamādhi …pe…
vīriyasamādhi → viriyasamādhi (bjt, th, pts)๒. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิริยสมาธิปธานสังขาร ฯลฯ
cittasamādhi …๓. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยจิตตสมาธิปธานสังขาร ฯลฯ
vīmaṁsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti—
vīmaṁsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ → vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ (bjt, th) | vīmaṁsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ → vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgatam iddhipādam (pts)๔. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิมังสาสมาธิปธานสังขารดังนี้ว่า
iti me vīmaṁsā na ca atilīnā bhavissati, na ca atippaggahitā bhavissati, na ca ajjhattaṁ saṅkhittā bhavissati, na ca bahiddhā vikkhittā bhavissati.
atipaggahītā → S1-3 -gahītaṁ. (pts note) | saṅkhittā → saṁkhittā (my, ms2005) | atippaggahitā → atipaggahitā (th)วิมังสาของเราจักไม่ย่อหย่อนนัก ไม่ต้องประคับประคองเกินไป ไม่หดหู่ในภายใน ไม่ซ่านไปในภายนอก
Pacchāpuresaññī ca viharati—
pacchāpuresaññī → pacchāpure saññī (th)และมีความหมายรู้ว่า เบื้องหน้าและเบื้องหลังอยู่ คือ
yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure;
yathā pure → yathāpure (pts)มีความหมายรู้ว่าเบื้องหลัง เหมือนเบื้องหน้า เบื้องหน้าเหมือนเบื้องหลัง
yathā adho tathā uddhaṁ, yathā uddhaṁ tathā adho;เบื้องบนเหมือน เบื้องล่าง เบื้องล่างเหมือนเบื้องบน
yathā divā tathā rattiṁ yathā rattiṁ tathā divā’—
rattiṁ → S1 ratti. (pts note)กลางคืนเหมือนกลางวัน กลางวันเหมือนกลางคืน
iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṁ cittaṁ bhāveti.
apariyonaddhena → B1 -nandhena always. (pts note) | cittaṁ → cittam (pts)มีใจสงัด ไม่มีเครื่องร้อยรัด อบรม จิตให้สว่างอยู่ ด้วยประการฉะนี้
Evaṁ bhāvitesu kho, bhikkhave, bhikkhu catūsu iddhipādesu evaṁ bahulīkatesu anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhoti—ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti …pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vatteti.
bahudhāpi hutvā eko hoti → (bj) | catūsu → catusu (pts) | iddhividham → S1 iddhipādam. (pts note) | vatteti → S3 adds -pe- (pts note) | evaṁ → evam (pts) | anekavihitaṁ iddhividhaṁ → anekavihitam iddhividham (pts) | ekopi → eko pi (pts) | bahudhāpi → bahudhā pi (pts) | brahmalokāpi → brahmalokā pi (pts)ภิกษุทั้งหลาย เมื่ออิทธิบาท ๔ ประการที่ภิกษุเจริญอย่างนี้แล ทำให้มาก แล้วอย่างนี้ ภิกษุย่อมแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง คือ คนเดียวแสดงเป็นหลายคนก็ได้ หลายคนแสดงเป็นคนเดียวก็ได้ ฯลฯ ใช้อำนาจทางกายไปจนถึงพรหมโลกก็ได้
Evaṁ bhāvitesu kho, bhikkhave, bhikkhu catūsu iddhipādesu evaṁ bahulīkatesu, āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī”ti.
catūsu → catusu (pts) | viharatīti paṭhamaṁ chapi → viharatī ti cha pi (pts) | bhikkhave → missing in B2. (pts note) | bhikkhu → missing in B1. (pts note) | khayā → S1-3 omit āsavānaṁ- (pts note) | evaṁ → evam (pts) | āsavānaṁ → āsavānam (pts) | cetovimuttiṁ → cetovimuttim (pts) | sayaṁ → sayam (pts)เมื่ออิทธิบาท ๔ ประการที่ภิกษุเจริญอย่างนี้แล ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ภิกษุจึง ทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันไม่มีอาสวะเพราะอาสวะสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่ง เองเข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน”
Paṭhamaṁ.
paṭhamaṁ chapi abhiññāyo → chaḷabhiññā (bj)มัคคสูตรที่ ๑ จบ
(Chapi abhiññāyo vitthāretabbā.)
vitthāretabbā → vittharetabbā sāvatthi (pts) | vittharetabbā → this phrase in B1-2 only. (pts note) | Sāvatthi → B2 adds yaṁ; missing in S1-3. (pts note) | chapi → cha pi (pts)(แม้อภิญญาทั้ง ๖ ก็พึงให้พิสดาร)