Tathāgatasutta๓๒ ตถาคตสูตร
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า
“Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,
kiṁ → kim (pts)“ภิกษุ ทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจข้อความนั้นว่าอย่างไร
katamesaṁ dhammānaṁ bhāvitattā bahulīkatattā tathāgato evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo”ti?
ti → S1-3 omit ti. (pts note) | dhammānaṁ → dhammānam (pts) | evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvoti → evam mahiddhiko evam mahānubhāvo ti (pts)ตถาคตมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพ มากอย่างนี้ เพราะธรรมเหล่าไหนที่ตถาคตเจริญ ทำให้มากแล้ว”
“Bhagavaṁmūlakā no, bhante, dhammā …pe…
pe → S1-3 have only Bhagavaṁmūla -pe- (pts note) | bhagavaṁmūlakā → bhagavammūlakā (pts)ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมของข้าพระองค์ ทั้งหลายมีพระผู้มีพระภาคเป็นหลัก มีพระผู้มีพระภาคเป็นผู้นำ ฯลฯ
“catunnaṁ kho, bhikkhave, iddhipādānaṁ bhāvitattā bahulīkatattā tathāgato evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo.
catunnaṁ → catunnam (pts) | iddhipādānaṁ → iddhipādānam (pts) | evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo → evam mahiddhiko evam mahānubhāvo (pts)“ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ เพราะอิทธิบาท ๔ ประการที่ตถาคตเจริญ ทำให้มากแล้ว
Katamesaṁ catunnaṁ?อิทธิบาท ๔ ประการ อะไรบ้าง
Idha, bhikkhave, tathāgato chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti—
chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ → chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ (bjt, th) | chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ → chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgatam iddhipādam (pts)คือ ตถาคต ๑. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยฉันทสมาธิปธานสังขารดังนี้ว่า
iti me chando na ca atilīno bhavissati, na ca atippaggahito bhavissati, na ca ajjhattaṁ saṅkhitto bhavissati, na ca bahiddhā vikkhitto bhavissati.
saṅkhitto → saṁkhitto (my, ms2005) | atippaggahito → atipaggahito (th)ฉันทะของเราจักไม่ย่อหย่อนนัก ไม่ต้องประคับประคองเกินไป ไม่ หดหู่ในภายใน ไม่ซ่านไปในภายนอก
Pacchāpuresaññī ca viharati—
pacchāpuresaññī → pacchāpure saññī (th)และตถาคตมีความหมาย รู้ว่าเบื้องหน้าและเบื้องหลังอยู่ คือ
yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure;มีความหมายรู้ว่าเบื้องหลัง เหมือนเบื้องหน้า เบื้องหน้าเหมือนเบื้องหลัง
yathā adho tathā uddhaṁ, yathā uddhaṁ tathā adho;เบื้องบนเหมือน เบื้องล่าง เบื้องล่างเหมือนเบื้องบน
yathā divā tathā rattiṁ, yathā rattiṁ tathā divā.กลางคืนเหมือนกลางวัน กลางวันเหมือนกลางคืน
Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṁ cittaṁ bhāveti.
apariyonaddhena → B1 -nandhena. (pts note) | sappabhāsaṁ cittaṁ → sappabhāsam cittam (pts)มีใจสงัด ไม่มีเครื่องร้อยรัด อบรม จิตให้สว่างอยู่ ด้วยประการฉะนี้
Vīriyasamādhi …pe…
vīriyasamādhi → viriyasamādhi (bjt, th, pts)๒. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิริยสมาธิปธานสังขาร ฯลฯ
cittasamādhi …๓. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยจิตตสมาธิปธานสังขาร ฯลฯ
vīmaṁsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti—
Vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgatam → S1-3 padhāna- omitting vīmaṁsāsamādhi. (pts note) | vīmaṁsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ → vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ (bjt, th) | vīmaṁsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ → vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgatam iddhipādam (pts)๔. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิมังสาสมาธิปธานสังขารดังนี้ว่า
iti me vīmaṁsā na ca atilīnā bhavissati, na ca atipaggahitā bhavissati, na ca ajjhattaṁ saṅkhittā bhavissati, na ca bahiddhā vikkhittā bhavissati.
la → So B2 only; complete in B1-3. (pts note) | saṅkhittā → saṁkhittā (my, bjt, ms2005)วิมังสาของเราจักไม่ย่อหย่อนนัก ไม่ต้องประคับประคองเกินไป
Pacchāpuresaññī ca viharati—
pacchāpuresaññī → pacchāpure saññī (bjt)
yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure;
yathā adho tathā uddhaṁ, yathā uddhaṁ tathā adho;
yathā divā tathā rattiṁ, yathā rattiṁ tathā divā.
Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṁ cittaṁ bhāveti.
cittaṁ → cittam (pts)มี ใจสงัด ไม่มีเครื่องร้อยรัด อบรมจิตให้สว่างอยู่ ด้วยประการฉะนี้
Imesaṁ kho, bhikkhave, catunnaṁ iddhipādānaṁ bhāvitattā bahulīkatattā tathāgato evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo.
imesaṁ → imesaṁ ca (bj) | kho → kho pana (bj) | catunnaṁ iddhipādānaṁ → catunnam iddhipādānam (pts) | evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo → evam mahiddhiko evam mahānubhāvo (pts)ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ เพราะอิทธิบาท ๔ ประการนี้ที่ตถาคตเจริญ ทำให้มากแล้ว
Imesañca pana, bhikkhave, catunnaṁ iddhipādānaṁ bhāvitattā bahulīkatattā tathāgato anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhoti—ekopi hutvā bahudhā hoti …pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vatteti.
hoti → S3 hotīti. (pts note) | catunnaṁ iddhipādānaṁ → catunnam iddhipādānam (pts) | anekavihitaṁ iddhividhaṁ → anekavihitam iddhividham (pts) | ekopi → eko pi (pts) | brahmalokāpi → brahmalokā pi (pts)ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง ตถาคตย่อมแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง คือ คนเดียวแสดง เป็นหลายคนก็ได้ หลายคนแสดงเป็นคนเดียวก็ได้ ฯลฯ ใช้อำนาจทางกายไปจน ถึงพรหมโลกก็ได้ เพราะอิทธิบาท ๔ ประการนี้ที่ตถาคตเจริญ ทำให้มากแล้ว
Imesañca pana, bhikkhave, catunnaṁ iddhipādānaṁ bhāvitattā bahulīkatattā tathāgato āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī”ti.
sayaṁ abhiññā → (pts) | Chābhiññāvitthāretabaṁ → in S1-3 only S3 cha- (pts note) | dhamme → S1 dhammā. (pts note) | imesañca → chābhiññāvitthāretabaṁ imesañ ca (pts) | catunnaṁ iddhipādānaṁ → catunnam iddhipādānam (pts) | cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ → cetovimuttim paññāvimuttim (pts) | viharatīti → viharatī ti (pts)อนึ่ง ตถาคตย่อมทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันไม่มีอาสวะเพราะอาสวะ สิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน เพราะอิทธิบาท ๔ ประการนี้ ที่ตถาคตเจริญ ทำให้มากแล้ว”
Dvādasamaṁ.
dvādasamaṁ chapi abhiññāyo → chaḷabhiññā (bj)ตถาคตสูตรที่ ๑๒ จบ
(Chapi abhiññāyo vitthāretabbā.)
vitthāretabbā → So B1; B2 sa pi abhiññāyo vitthāretabbo; S1-3 put this mention above (S. number 1O). (pts note) | chapi abhiññāyo → chā pi abhiññā (pts)(แม้อภิญญาทั้ง ๖ ก็พึงให้พิสดาร)
Ayoguḷavaggo tatiyo.
+ → tatruddānaṁ (bjt)
Tassuddānaṁรวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
Maggo ayoguḷo bhikkhu, suddhikañcāpi dve phalā;
Maggo → S1 vaggo, missing in S3. (pts note) suddhikañcāpi dve → suddhikañca duve (bj) | suddhikañcāpi → suddhakañca (sya-all, pts) | phalā → phalā ānandā (sya-all); phalā ānando (pts) | Ānando → S1-3 Ānandena. (pts note) | suddhikañcāpi → suddhakaṁ ca (pts)๑. มัคคสูตร ๒. อโยคุฬสูตร ๓. ภิกขุสูตร ๔. สุทธิกสูตร ๕. ปฐมผลสูตร ๖. ทุติยผลสูตร Dve cānandā duve bhikkhū, moggallāno tathāgatoti.
dve cānandā → ānandena (bj) | bhikkhū → vuttā bhikkhūsambahule duve ekādaso (bj) | cānandā duve bhikkhū → vuttā bhikkhūhi apare dve (sya-all) | cānandā → vuttā bhikkhū apare (pts) | bhikkhū moggallāno tathāgatoti → moggalāno tathāgato ti (pts) | duve → S1-3 dve B1 has bhikkhu. (pts note) moggallāno → moggallāno dvādasamo (bj) | moggallāno tathāgatoti → tathāgato ti (pts)๗. ปฐมอานันทสูตร ๘. ทุติยอานันทสูตร ๙. ปฐมภิกขุสูตร ๑๐. ทุติยภิกขุสูตร ๑๑. โมคคัลลานสูตร ๑๒. ตถาคตสูตร