Moggallānasutta
Moggallānasutta → moggalāno (pts1ed)๓๑ โมคคัลลานสูตร
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:
āmantesi → in B1-2 only. (pts note)ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า
“Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,
kiṁ → kim (pts)“ภิกษุ ทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
katamesaṁ dhammānaṁ bhāvitattā bahulīkatattā moggallāno bhikkhu evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo”ti?
evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvoti → evaṁ mahiddhiko evaṁ mahānubhāvoti (bjt) | dhammānaṁ → dhammānam (pts) | moggallāno → moggalāno (pts) | evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvoti → evam mahiddhiko evam mahānubhāvo ti (pts)ภิกษุโมคคัลลานะมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ เพราะธรรมเหล่าไหนที่เธอเจริญ ทำให้มากแล้ว”
“Bhagavaṁmūlakā no, bhante, dhammā bhagavaṁnettikā …pe…
bhagavaṁnettikā → (bj) | pa → S1-3 omit Bhagavaṁnettikā || pa || (pts note) | bhagavaṁmūlakā → bhagavammūlakā (bjt)ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมของข้าพระองค์ ทั้งหลายมีพระผู้มีพระภาคเป็นหลัก มีพระผู้มีพระภาคเป็นผู้นำ ฯลฯ
“catunnaṁ kho, bhikkhave, iddhipādānaṁ bhāvitattā bahulīkatattā moggallāno bhikkhu evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo.
iddhipādānaṁ bhāvitattā → iddhipādānam bhavitattā (pts) | evaṁmahānubhāvo → evaṁ mahānubhāvo (bjt) | moggallāno → moggalāno (pts) | evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo → evam mahiddhiko evam mahānubhāvo (pts)“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุโมคคัลลานะมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ เพราะ อิทธิบาท ๔ ประการที่ภิกษุโมคคัลลานะนั้นเจริญ ทำให้มากแล้ว
Katamesaṁ catunnaṁ?อิทธิบาท ๔ ประการ อะไรบ้าง
Idha, bhikkhave, moggallāno bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti—
chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ → chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgatam iddhipadam (pts) | chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ → chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ (bjt, th) | moggallāno → moggalāno (pts)คือ ในธรรมวินัยนี้ ภิกษุโมคคัลลานะ ๑. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยฉันทสมาธิปธานสังขารดังนี้ว่า
iti me chando na ca atilīno bhavissati, na ca atippaggahito bhavissati, na ca ajjhattaṁ saṅkhitto bhavissati, na ca bahiddhā vikkhitto bhavissati.
saṅkhitto → saṁkhitto (my, ms2005) | atippaggahito → atipaggahito (th)ฉันทะของเราจักไม่ย่อหย่อนนัก ไม่ต้องประคับประคองเกินไป ไม่หดหู่ในภายใน ไม่ซ่านไปในภายนอก
Pacchāpuresaññī ca viharati—
pacchāpuresaññī → pacchāpure saññī (th)และมีความหมายรู้ว่า เบื้องหน้าและเบื้องหลังอยู่ คือ
yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure;มีความหมายรู้ว่าเบื้องหลัง เหมือนเบื้องหน้า เบื้องหน้าเหมือนเบื้องหลัง
yathā adho tathā uddhaṁ, yathā uddhaṁ tathā adho;เบื้องบนเหมือน เบื้องล่าง เบื้องล่างเหมือนเบื้องบน
yathā divā tathā rattiṁ, yathā rattiṁ tathā divā.กลางคืนเหมือนกลางวัน กลางวันเหมือนกลางคืน
Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṁ cittaṁ bhāveti.มีใจสงัด ไม่มีเครื่องร้อยรัด อบรม จิตให้สว่างอยู่ ด้วยประการฉะนี้
Vīriyasamādhi …pe…
vīriyasamādhi → viriyasamādhi (bjt, th, pts)๒. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิริยสมาธิปธานสังขาร ฯลฯ
cittasamādhi …๓. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยจิตตสมาธิปธานสังขาร ฯลฯ
vīmaṁsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti—
vīmaṁsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ → vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ (bjt, th) | vīmaṁsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ → vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgatam iddhipādam (pts)๔. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิมังสาสมาธิปธานสังขารดังนี้ว่า
iti me vīmaṁsā na ca atilīnā bhavissati, na ca atippaggahitā bhavissati, na ca ajjhattaṁ saṅkhittā bhavissati, na ca bahiddhā vikkhittā bhavissati …pe…
bhavissati → S1-3 omit na ca ajjhattaṁ- -bhavissati na ca bahiddhā. (pts note) | saṅkhittā → saṁkhittā (my, ms2005) | atippaggahitā → atipaggahitā (th, pts)วิมังสาของเราจักไม่ย่อหย่อนนัก ไม่ต้องประคับประคองเกินไป ไม่หดหู่ในภายใน ไม่ซ่านไปในภายนอก ฯลฯ
iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṁ cittaṁ bhāveti.
apariyonaddhena → B1 -nandhena. (pts note) | sappabhāsaṁ → S1 sappasaṁ. (pts note) | cittaṁ → cittam (pts)มีใจสงัด ไม่มี เครื่องร้อยรัด อบรมจิตให้สว่างอยู่ ด้วยประการฉะนี้
Imesaṁ kho, bhikkhave, catunnaṁ iddhipādānaṁ bhāvitattā bahulīkatattā moggallāno bhikkhu evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo.
evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo → evaṁ mahiddhiko evaṁ mahānubhāvo imesaṁ (bjt) | catunnaṁ iddhipādānaṁ → catunnam iddhipādānam (pts) | moggallāno → moggalāno (pts) | evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo → evam mahiddhiko evam mahānubhāvo (pts)ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุโมคคัลลานะมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ เพราะ อิทธิบาท ๔ ประการนี้ที่ภิกษุโมคคัลลานะนั้นเจริญ ทำให้มากแล้ว
Imesañca pana, bhikkhave, catunnaṁ iddhipādānaṁ bhāvitattā bahulīkatattā moggallāno bhikkhu evaṁ anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhoti—ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti …pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vatteti.
bahudhāpi hutvā eko hoti → (bj) | moggallāno → moggalāno (my, bjt, pts) | imesañca → ca (bjt) | catunnaṁ iddhipādānaṁ → catunnam iddhipādānam (pts) | evaṁ anekavihitaṁ iddhividhaṁ → evam anekavihitam iddhividham (pts) | ekopi → eko pi (pts) | bahudhāpi → bahudhā pi (pts) | brahmalokāpi → brahmalokā pi (pts)ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง ภิกษุโมคคัลลานะแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง คือ คนเดียว แสดงเป็นหลายคนก็ได้ หลายคนแสดงเป็นคนเดียวก็ได้ ฯลฯ ใช้อำนาจทางกาย ไปจนถึงพรหมโลกก็ได้ เพราะอิทธิบาท ๔ ประการนี้ที่ภิกษุโมคคัลลานะเจริญ ทำ ให้มากแล้ว
Imesañca pana, bhikkhave, catunnaṁ iddhipādānaṁ bhāvitattā bahulīkatattā moggallāno bhikkhu āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī”ti.
viharatīti ekādasamaṁ → viharatī ti (pts) | anāsavam → missing in S1-3. (pts note) | diṭṭhevadhamme → S1 diṭṭhevaṁ- B1 diṭṭho- (pts note) | imesañca → imesaṁ ca (bjt, pts) | catunnaṁ iddhipādānaṁ → catunnam iddhipādānam (pts) | moggallāno → moggalāno (pts) | anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ → anāsavam cetovimuttim paññavimuttiṁ diṭṭhevadhamme sayam (pts)อนึ่ง ภิกษุโมคคัลลานะทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันไม่มี อาสวะเพราะอาสวะสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน เพราะอิทธิบาท ๔ ประการนี้ที่ภิกษุโมคคัลลานะเจริญ ทำให้มากแล้ว”