Khandhasutta๑๓ ขันธสูตร
“Cattārimāni, bhikkhave, ariyasaccāni.“ภิกษุทั้งหลาย อริยสัจ ๔ ประการนี้
Katamāni cattāri?
katamāni → B2 katamāri. (pts note)อริยสัจ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ
Dukkhaṁ ariyasaccaṁ, dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ, dukkhanirodhaṁ ariyasaccaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṁ.
dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ, dukkhanirodhaṁ ariyasaccaṁ → dukkhasamudayo ariyasaccaṁ dukkhanirodho ariyasaccaṁ (bj, sya-all) | dukkhasamudayaṁ → dukkhasamudayo (bj, sya-all) | dukkhanirodhaṁ → dukkhanirodho (bj, sya-all) | ariyasaccaṁ → dukkhasamudayo ariyasaccaṁ dukkhanirodho ariyasaccaṁ (cck: syā.) | dukkhanirodhagāminī paṭipadā → dukkhanirodhagāminīpaṭipadā (th) | dukkhaṁ → dukkham (pts) | dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ dukkhanirodhaṁ ariyasaccaṁ → dukkhasamudayam ariya dukkhanirodham ariya (pts)๑. ทุกขอริยสัจ ๒. ทุกขสมุทยอริยสัจ ๓. ทุกขนิโรธอริยสัจ ๔. ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ
Katamañca, bhikkhave, dukkhaṁ ariyasaccaṁ?
dukkhaṁ ariyasaccaṁ → dukkham ariyasaccam (pts)ทุกขอริยสัจ เป็นอย่างไร
‘Pañcupādānakkhandhā’ tissa vacanīyaṁ, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ → katame pañca? seyyathīdaṁ (bj); katame pañca (sya-all, km); seyyathīdaṁ (pts1ed) | vacanīyaṁ → vacanīyaṁ katame pañca (bj) | seyyathidaṁ rūpupādānakkhandho → katame pañca rūpūpādānakkhandho (sya-all) | seyyathidaṁ → katame pañca (cck: sī. syā. kaṁ.) | pañca → ba. seyyathīdaṁ. sī. katame pañca seyyathīdanti pamādalekho (sya-all note) | vacanīyaṁ → S1-3 add katame pañca. (pts note) | pañcupādānakkhandhā tissa → pañcupādānakkhandhātissa (bjt, th)คือ ควรกล่าวได้ว่า ทุกขอริยสัจนั้น ได้แก่ อุปาทานขันธ์ ๕ ประการ อุปาทานขันธ์ ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ
rūpupādānakkhandho …pe… viññāṇupādānakkhandho.
viññāṇupādānakkhandho → viññāṇūpādānakkhandho (sya-all) | rūpupādānakkhandho → vacanīyaṁ, seyyathīdaṁ rūpūpādānakkhandho (bj: machasaṁ); vacanīyaṁ, katame pañca? rūpūpādānakkhandho (bj: syā) | + → vedanūpādānakkhandho saññūpādānakkhandho saṁkhārūpādānakkhandho (bjt) | rūpupādānakkhandho viññāṇupādānakkhandho → rūpūpādānakkhandho viññānūpādānakkhando (pts)๑. รูปูปาทานขันธ์ ฯลฯ ๕. วิญญาณูปาทานขันธ์
Idaṁ vuccati, bhikkhave, dukkhaṁ ariyasaccaṁ.
dukkhaṁ → dukkham (pts)นี้เรียกว่า ทุกขอริยสัจ
Katamañca, bhikkhave, dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ?
dukkhasamudayaṁ → dukkhasamudayo (bj, sya-all) | dukkhasamudayaṁ → dukkhasamudayam (pts)ทุกขสมุทยอริยสัจ เป็นอย่างไร
Yāyaṁ taṇhā ponobbhavikā nandirāgasahagatā tatratatrābhinandinī, seyyathidaṁ—
tatratatrābhinandinī seyyathidaṁ → tatra tatatrābhinandinī seyyathīdaṁ (pts) | ponobhavikā → B2 pona (B1 ponva-) bbha- (pts note) | nandirāgasahagatā → B1 S1 nandī- (pts note) | tatatrābhinandinī → B2 -nandini B1 -dīni. (pts note) | tatratatrābhinandinī → tatra tatrābhinandinī (bjt)คือ ตัณหาอันทำให้เกิดอีก ประกอบด้วยความเพลิดเพลินและความกำหนัด มีปกติให้เพลิดเพลินในอารมณ์นั้น ๆ คือ
kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā.กามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา
Idaṁ vuccati, bhikkhave, dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ.
dukkhasamudayaṁ → dukkhasamudayo (bj, sya-all) | dukkhasamudayaṁ → dukkhasamudayam (pts)นี้ เรียกว่า ทุกขสมุทยอริยสัจ
Katamañca, bhikkhave, dukkhanirodhaṁ ariyasaccaṁ?
dukkhanirodhaṁ → dukkhanirodho (bj, sya-all) | dukkhanirodhaṁ → dukkhanirodham (pts)ทุกขนิโรธอริยสัจ เป็นอย่างไร
Yo tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo—
asesavirāganirodho → asesa virāganirodho (bjt) | tassāyeva → tassā yeva (th, pts)คือ ความดับตัณหาไม่เหลือด้วยวิราคะ ความสละ ความสละคืน ความพ้น ความไม่อาลัยในตัณหา
idaṁ vuccati, bhikkhave, dukkhanirodhaṁ ariyasaccaṁ.
dukkhanirodhaṁ → dukkhanirodho (bj, sya-all) | dukkhanirodhaṁ → dukkhanirodham (pts)นี้เรียกว่า ทุกขนิโรธอริยสัจ
Katamañca, bhikkhave, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṁ?
dukkhanirodhagāminī paṭipadā → dukkhanirodhagāminīpaṭipadā (th)ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ เป็นอย่างไร
Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th) | ayameva → ayam eva (pts) | seyyathidaṁ → seyyathīdam (pts)คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แล ได้แก่
sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi—
+ → sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati (bjt) | + → la-pe (pts)๑. สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ ๘. สัมมาสมาธิ
idaṁ vuccati, bhikkhave, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṁ.
dukkhanirodhagāminī paṭipadā → dukkhanirodhagāminīpaṭipadā (th)นี้เรียกว่า ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ
Imāni kho, bhikkhave, cattāri ariyasaccāni.
cattāri → (pts)ภิกษุทั้งหลาย อริยสัจ ๔ ประการนี้
Tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṁ dukkhan’ti yogo karaṇīyo …pe… ‘ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo”ti.
paṭipadāti → patipadā ti (pts) | karaṇīyoti tatiyaṁ → karaṇīyo ti (pts) | tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmā ti ha (pts) | idaṁ dukkhanti → idam dukkhan ti (pts) | ayaṁ → la-pe ayam (pts)ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ชัดตาม ความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ฯลฯ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”