Kasibhāradvājasutta
Kasibhāradvājasutta → kasisuttaṁ (bj, sya-all); kasi (pts1ed)With Bhāradvāja the Farmer
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts) | sutaṁ → sutam (pts)So I have heard.
ekaṁ samayaṁ bhagavā magadhesu viharati dakkhiṇāgirismiṁ ekanāḷāyaṁ brāhmaṇagāme.
ekanāḷāyaṁ → ekanālāyaṁ (sya-all, pts) | ekanāḷāyaṁ brāhmaṇagāme → ekanālāyam brāhmaṇa-gāme (pts)At one time the Buddha was staying in the land of the Magadhans in the Southern Hills near the brahmin village of Ekanāḷa.
Tena kho pana samayena kasibhāradvājassa brāhmaṇassa pañcamattāni naṅgalasatāni payuttāni honti vappakāle.
kasibhāradvājassa → kasībhāradvājassa (pts2ed); kasikabhāradvājassa (mr) | kasibhāradvājassa → kasikabhāradvājassa (cck: ka.) | kasi-bhāradvājassa → S3 kasī- always. (pts note)Now at that time the brahmin Bhāradvāja the Farmer had harnessed around five hundred plows, it being the season for sowing.
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena kasibhāradvājassa brāhmaṇassa kammanto tenupasaṅkami.
pattacīvaramādāya → pattacīvaram ādāya (pts) | kasibhāradvājassa → kasi-bhāradvājassa (pts) | tenupasaṅkami → ten-upasaṅkami (pts)Then the Buddha robed up in the morning and, taking his bowl and robe, went to where Bhāradvāja the Farmer was working.
Tena kho pana samayena kasibhāradvājassa brāhmaṇassa parivesanā vattati.
kasibhāradvājassa → kasi-bhāradvājassa (pts)Now at that time Bhāradvāja the Farmer was distributing food.
Atha kho bhagavā yena parivesanā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṁ aṭṭhāsi.
tenupasaṅkami → ten-upasaṅkami (pts) | ekamantaṁ → ekam antam (pts)Then the Buddha went to where the distribution was taking place and stood to one side.
Addasā kho kasibhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṁ piṇḍāya ṭhitaṁ.
kasibhāradvājo → kasībhāradvājo (bj); kasibharadvājo (pts) | kasibhāradvājo → kasi-bharadvājo (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts)Bhāradvāja the Farmer saw him standing for alms
Disvā bhagavantaṁ etadavoca:
disvā → disvāna (bj, sya-all) | disvā bhagavantaṁ etadavoca → disvāna bhagavantam etad avoca (pts)and said to him,
“ahaṁ kho, samaṇa, kasāmi ca vapāmi ca, kasitvā ca vapitvā ca bhuñjāmi.
vapāmi → B. vapp- always. (pts note)“I plough and sow, ascetic, and then I eat.
Tvampi, samaṇa, kasassu ca vapassu ca, kasitvā ca vapitvā ca bhuñjassū”ti.
bhuñjassūti → bhuñjassūti bhagavā (bj) | bhuñjassūti ahampi → bhuñjassīti aham pi (pts) | kasassu → kasa (th) | tvampi → tvam pi (pts)You too should plough and sow, then you may eat.”
“Ahampi kho, brāhmaṇa, kasāmi ca vapāmi ca, kasitvā ca vapitvā ca bhuñjāmī”ti.
bhuñjāmīti → bhuñjāmīti brāhmaṇo (bj) | + → bhagavā (bjt) | ahampi → aham pi (pts)“I too plough and sow, brahmin, and then I eat.”
“Na kho mayaṁ passāma bhoto gotamassa yugaṁ vā naṅgalaṁ vā phālaṁ vā pācanaṁ vā balībadde vā, atha ca pana bhavaṁ gotamo evamāha:
kho → kho pana (bj, sya-all) | balībadde → balivadde (bj, pts); balibadde (sya-all) | vā → vā vā (pts) | mayaṁ → nakhomayaṁ (bj: machasaṁ, PTS) | bhoto → S1-3 bho. (pts note) | + → brāhmaṇo (bjt) | mayaṁ → mayam (pts) | pācanaṁ → pācanam (pts) | evamāha → evam āha (pts)“I don’t see the worthy Gotama with a yoke or plow or plowshare or goad or oxen, yet he says:
‘ahampi kho, brāhmaṇa, kasāmi ca vapāmi ca, kasitvā ca vapitvā ca bhuñjāmī’”ti.
ahampi → aham pi (pts)‘I too plough and sow, brahmin, and then I eat.’”
Atha kho kasibhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṁ gāthāya ajjhabhāsi:
kasibhāradvājo → kasībhāradvājo (bj) | kasibhāradvājo → kasi-bhāradvājo (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts)Then Bhāradvāja the Farmer addressed the Buddha in verse:
“Kassako paṭijānāsi, na ca passāmi te kasiṁ;“You claim to be a farmer, but I don’t see you farming. Kassako pucchito brūhi, kathaṁ jānemu taṁ kasin”ti.
kassako → S1 kasine; S3 kasane. (pts note) kasinti → kasinti bhagavā (bj) | kasinti → kasin ti (pts)Tell me how you’re a farmer when asked: how am I to recognize your farming?”“Saddhā bījaṁ tapo vuṭṭhi, paññā me yuganaṅgalaṁ;
+ → bhagavā (bjt) | vuṭṭhi → vuṭṭhī (bjt)“Faith is my seed, fervor my rain, and wisdom is my yoke and plough. Hirī īsā mano yottaṁ, sati me phālapācanaṁ.
hirī → hiri (sya-all) | īsā → isā (pts) | hiri → hirī (bj: machasaṁ, PTS) phālapācanaṁ → phāla-pācanaṁ (pts)Conscience is my draft-pole, mind my strap, mindfulness my plowshare and goad.Kāyagutto vacīgutto, āhāre udare yato;Guarded in body and speech, I restrict my intake of food. Saccaṁ karomi niddānaṁ, soraccaṁ me pamocanaṁ.
soraccaṁ → soraccam (pts)I use truth as my scythe, and gentleness is my release.Vīriyaṁ me dhuradhorayhaṁ, yogakkhemādhivāhanaṁ;
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th) | vīriyaṁ → viriyam (pts)Energy is my harnessed beast, transporting me to sanctuary from the yoke. Gacchati anivattantaṁ, yattha gantvā na socati.Without turning back, it goes to where there is no sorrow.Evamesā kasī kaṭṭhā, sā hoti amatapphalā;
evamesā → evam esā (pts)That’s how to do the farming that has freedom from death as its fruit. Etaṁ kasiṁ kasitvāna, sabbadukkhā pamuccatī”ti.
pamuccatīti → pamuccatīti brāhmaṇo (bj) | pamuccatīti → pamuccatī ti (pts)When you finish this farming you’re released from all suffering.”
“Bhuñjatu bhavaṁ gotamo.
+ → brāhmaṇo (bjt)“May the worthy Gotama eat!
Kassako bhavaṁ.
bhavaṁ → bhavaṁgotamo (bj: PTS)The worthy one is a farmer.
Yañhi bhavaṁ gotamo amatapphalampi kasiṁ kasatī”ti.
kasatī”ti → bhāsatīti (mr) | amatapphalampi → amataphalaṁ (bj) | amatapphalampi kasiṁ → amatapphalaṁpi (sya-all) | yañhi bhavaṁ → (pts) | yañhi → yaṁhi (bj: machasaṁ, PTS) | kasiṁ → kasinti natthi (bj: syā) | kasatī’’ti → bhāsatīti (cck: ka.) | Gotamo → B. has not Gotamo. (pts note) | yañhi bhavaṁ → gotamo yaṁ hi (pts) | amatapphalampi → amatapphalam pi (pts) | kasatīti → kasatī ti (pts)For the worthy Gotama does the farming that has freedom from death as its fruit.”
“Gāthābhigītaṁ me abhojaneyyaṁ, sampassataṁ brāhmaṇa nesa dhammo;
gāthābhigītaṁ me → bhagavā gāthābhigītamme (bj) | abhojaneyyaṁ → abhojanīyaṁ (pts) | gāthābhigītaṁ → gāthābhigītam (pts) nesa → esa (sya-all) | nesa dhammo → nesadhammo (bjt) | nesa → n-esa (pts)“Food enchanted by a verse isn’t fit for me to eat. that’s not the principle of those who see, brahmin. Gāthābhigītaṁ panudanti buddhā, dhamme sati brāhmaṇa vuttiresā.
vuttiresā → vutti resā (th) | vuttiresā → vuttir esā (pts)The Buddhas cast aside things enchanted with verses. since there is such a principle, brahmin,that’s how they live. Aññena ca kevalinaṁ mahesiṁ, khīṇāsavaṁ kukkuccavūpasantaṁ;
ca → ce (pts) kukkuccavūpasantaṁ → kukkucca vūpasantaṁ (bjt)Serve with other food and drink the consummate one, the great seer, Annena pānena upaṭṭhahassu, khettañhi taṁ puññapekkhassa hotī”ti.
puññapekkhassa → puññapekhassa (bj: sīmu3, sīmu7) | ti → See above I. 8, 9. (pts note) | hotīti → hotī ti (pts)with defilements ended and remorse stilled. for he is the field for the seeker of merit.”
Evaṁ vutte, kasibhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca:
kasibhāradvājo → kasi-bhāradvājo (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)When he had spoken, the brahmin Bhāradvāja the Farmer said to the Buddha,
“abhikkantaṁ, bho gotama …pe…
gotama → gotama abhikkantaṁ bho gotama (sya-all) | pe → spelled out in full (bjt)“Excellent, worthy Gotama …
ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
gatanti → gatan ti sāvatthi nidānam (pts) | saraṇaṁ gatanti → saraṇaṅgatanti (th)From this day forth, may the worthy Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge for life.”