Devahitasutta๑๓ เทวหิตสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj); sāvatthiyaṁ viharati jetavane (sya-all)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของ อนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี
Tena kho pana samayena bhagavā vātehābādhiko hoti;
vātehābādhiko → vātehi ābādhiko (bj, pts)สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคทรงพระประชวร
āyasmā ca upavāṇo bhagavato upaṭṭhāko hoti.
upavāṇo → upavāno (bj, pts) | Upavāno → S1-3 Upavāṇ-o always. (pts note)ด้วยโรคลม ท่านพระอุปวาณะเป็นอุปัฏฐากของพระผู้มีพระภาค
Atha kho bhagavā āyasmantaṁ upavāṇaṁ āmantesi:
upavāṇaṁ → upavānaṁ (bj) | āyasmantaṁ upavāṇaṁ → āyasmantam upavānam (pts)ครั้งนั้น พระผู้มี พระภาครับสั่งเรียกท่านพระอุปวาณะมาตรัสว่า
“iṅgha me tvaṁ, upavāṇa, uṇhodakaṁ jānāhī”ti.
upavāṇa → upavāna (pts) | jānāhīti → jānāhī ti (bjt)“อุปวาณะ เอาเถิด เธอจงจัดหา น้ำร้อนสำหรับเรา”
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā upavāṇo bhagavato paṭissutvā nivāsetvā pattacīvaramādāya yena devahitassa brāhmaṇassa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā tuṇhībhūto ekamantaṁ aṭṭhāsi.
upavāṇo → upavāno (bj, pts) | evaṁ bhanteti → evam bhante ti (pts) | pattacīvaramādāya → pattacīvaram ādāya (pts) | tenupasaṅkami → ten-upasaṅkami (pts) | ekamantaṁ → ekam antam (pts)ท่านพระอุปวาณะทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว ครองอันตรวาสก ถือบาตรและ จีวร เข้าไปยังที่อยู่ของเทวหิตพราหมณ์แล้วยืนนิ่งอยู่ ณ ที่สมควร
Addasā kho devahito brāhmaṇo āyasmantaṁ upavāṇaṁ tuṇhībhūtaṁ ekamantaṁ ṭhitaṁ.
upavāṇaṁ → upavānaṁ (bj) | tuṇhībhutam → S1-3 omit tuṇhībhūto (-taṁ). (pts note) | āyasmantaṁ upavāṇaṁ tuṇhībhūtaṁ ekamantaṁ → āyasmantam upavānam tuṇhībhutam ekam antam (pts)เทวหิตพราหมณ์ได้เห็นท่านพระอุปวาณะยืนนิ่งอยู่ ณ ที่สมควร
Disvāna āyasmantaṁ upavāṇaṁ gāthāya ajjhabhāsi:
upavāṇaṁ → upavānaṁ (bj) | āyasmantaṁ upavāṇaṁ → āyasmantam upavānaṁ (pts)แล้ว ได้ กล่าวกับท่านพระอุปวาณะด้วยคาถาว่า
“Tuṇhībhūto bhavaṁ tiṭṭhaṁ, muṇḍo saṅghāṭipāruto;
tiṭṭhaṁ → tiṭṭha (th)ท่านเป็นสมณะโล้น ครองผ้าสังฆาฏิยืนนิ่งอยู่ Kiṁ patthayāno kiṁ esaṁ, kiṁ nu yācitumāgato”ti.
kiṁ → kim (pts) yācitumāgatoti → yācitumāgatoti upavāno (bj) | kiṁ nu → kinnu (bjt) | yācitumāgatoti → yācitum āgato ti (pts)ท่านปรารถนาอะไร แสวงหาอะไร มาเพื่อขออะไร“Arahaṁ sugato loke, vātehābādhiko muni;
+ → upavāno (bjt) vātehābādhiko → vātehābadhiko (pts)ท่านพระอุปวาณะตอบว่า พระสุคตมุนีเป็นพระอรหันต์ในโลก ทรงพระประชวรด้วยโรคลม Sace uṇhodakaṁ atthi, munino dehi brāhmaṇa.
uṇhodakaṁ → uṇhodakam (pts)พราหมณ์ ถ้าท่านมีน้ำร้อน ขอท่านจงถวายแด่พระสุคตมุนีด้วยเถิดPūjito pūjaneyyānaṁ, sakkareyyāna sakkato;
sakkareyyāna → sakkareyyānam (pts) | sakkareyyāna → sakkareyyānaṁ (bj: sīmu, PTS); sakkateyyānaṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi)อาตมภาพปรารถนาจะนำไปถวายพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ควรบูชาสักการะ และนับถือกว่าบรรดาพระอริยบุคคล Apacito apaceyyānaṁ, tassa icchāmi hātave”ti.
apaceyyānaṁ → apacaneyyānaṁ (bj); apacineyyānaṁ (sya-all, km, pts2ed) | apaceyyānaṁ → apavaneyyānaṁ (bj: sīmu); apavineyyānaṁ (bj: syā) | apaceyyānaṁ → apacineyyānaṁ (sī. syā. kaṁ.) ṭīkā oloketabbā (cck note) | apaceyyānaṁ → S3 -pujaniyyānaṁ-; S1-3 sakkateyyānaṁ; B. paceyyānaṁ. (pts note) hātave → S1-3 bhātave. (pts note) | hātaveti → hātave ti (pts)ที่ควรบูชาสักการะ และนับถือเหล่านั้น
Atha kho devahito brāhmaṇo uṇhodakassa kājaṁ purisena gāhāpetvā phāṇitassa ca puṭaṁ āyasmato upavāṇassa pādāsi.
upavāṇassa → upavānassa (bj, pts) | puṭaṁ → puṭaṁ ca (sya-all) | gāhāpetvā → nhāpetvā (bj: machasaṁ, syā) | kājam → S1-3 kācaṁ. (pts note) | puṭaṁ → puṭam (pts)ครั้งนั้น เทวหิตพราหมณ์ให้บุรุษถือกาน้ำร้อนและห่อน้ำอ้อยตามไปถวายท่าน พระอุปวาณะ
Atha kho āyasmā upavāṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ uṇhodakena nhāpetvā uṇhodakena phāṇitaṁ āloletvā bhagavato pādāsi.
nhāpetvā → nahāpetvā (bj, pts1ed) | āloletvā → āloḷetvā (bj, sya-all) | upavāṇo → upavāno (pts) | nhāpetvā → nahāpetvā (pts) | phāṇitaṁ āloletvā → phāṇitam āloḷetvā (pts) | nhāpetvā → nahāpetvā (cck: sī. pī.) | tenupasaṅkami → ten-upasaṅkami (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts)ลำดับนั้น ท่านพระอุปวาณะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับแล้ว ทูลให้สรงสนาน และใช้น้ำร้อนละลายน้ำอ้อยแล้วถวายพระผู้มีพระภาค
Atha kho bhagavato ābādho paṭippassambhi.
bhagavato → bhagavato so (bj, sya-all, pts) | so → “so” iti natthi (bj: machasaṁ)ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงหายจากพระอาการประชวร
Atha kho devahito brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.
saddhiṁ → saddhim (pts)ต่อมาเทวหิตพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi.
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all) | sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ → sārāṇīyaṁ vitisāretvā ekam antaṁ (pts)ได้สนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้วนั่ง ณ ที่สมควร
Ekamantaṁ nisinno kho devahito brāhmaṇo bhagavantaṁ gāthāya ajjhabhāsi:
ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts)ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาว่า
“Kattha dajjā deyyadhammaṁ, kattha dinnaṁ mahapphalaṁ;
deyyadhammaṁ → deyyadhammam (pts)บุคคลพึงให้ไทยธรรม ณ ที่ไหน ทานที่บุคคลให้ ณ ที่ไหน มีผลมาก Kathañhi yajamānassa, kathaṁ ijjhati dakkhiṇā”ti.
kathañhi → kathaṁ hi (bjt, pts) kathaṁ → kattha (bj, sya-all) | dakkhiṇāti → dakkhiṇāti bhagavā (bj) | kattha → kathaṁ (bj: machasaṁ, PTS) | ijjhati → S1-3 ijjhanti here and further on. (pts note) | + → hi yajamānassa kattha (th) | kathaṁ → katham (pts) | dakkhiṇāti → dakkhiṇā ti (pts)ทักษิณาสำเร็จผลอย่างไร แก่บุคคลผู้บูชาอย่างไร“Pubbenivāsaṁ yo vedī, saggāpāyañca passati;
vedī → vedi (sya-all, pts) | vedi → So B. S1-3; C. vede, but notices the reading vedi. (pts note) | + → bhagavā (bjt) | pubbenivāsaṁ → pubbe nivāsam (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า มุนีผู้บรรลุอภิญญา คือรู้ปุพเพนิวาสญาณอย่างแจ่มแจ้ง เห็นสวรรค์และอบาย Atho jātikkhayaṁ patto, abhiññāvosito muni.
muni → S1 abhiñña-; S1-3 -vositavo-. See I. 8. (pts note) | abhiññāvosito → abhiññā vosito (th)ทั้งบรรลุความสิ้นชาติ แล้วEttha dajjā deyyadhammaṁ, ettha dinnaṁ mahapphalaṁ;
ettha → B. tattha. (pts note) | deyyadhammaṁ → deyyadhammam (pts) dinnaṁ → dinnam (pts)บุคคลพึงให้ไทยธรรมในมุนีนี้ ทานที่ให้แล้วในมุนีนี้มีผลมาก Evañhi yajamānassa, evaṁ ijjhati dakkhiṇā”ti.
evañhi → evaṁ hi (bjt, th, pts) evaṁ → evam (pts) | dakkhiṇāti → dakkhiṇā ti (pts)ทักษิณาสำเร็จผลอย่างนี้ แก่บุคคลผู้บูชาอย่างนี้แล
Evaṁ vutte, devahito brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca:
bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว เทวหิตพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาค ดังนี้ว่า
“abhikkantaṁ, bho gotama …pe…
gotama → gotama abhikkantaṁ bho gotama (sya-all) | abhikkantaṁ → abhikkantam (pts)“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่ พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ฯลฯ
upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
gatanti → gatan ti sāvatthi nidānaṁ (pts) | saraṇaṁ gatanti → saraṇaṅgatanti (th)ขอพระโคดมผู้ เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปจนตลอดชีวิต” เทวหิตสูตรที่ ๓ จบ