Udayasutta๑๒ อุทยสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj); sāvatthīnidānaṁ (sya-all)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena udayassa brāhmaṇassa nivesanaṁ tenupasaṅkami.
pattacīvaramādāya → pattacīvaram ādāya (pts)ครั้นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสก ถือบาตรและจีวร เสด็จเข้า ไปยังที่อยู่ของอุทยพราหมณ์
Atha kho udayo brāhmaṇo bhagavato pattaṁ odanena pūresi.
pattaṁ → pattam (pts)ลำดับนั้น อุทยพราหมณ์ตักข้าวใส่บาตรถวายจนเต็ม
Dutiyampi kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena udayassa brāhmaṇassa nivesanaṁ tenupasaṅkami …pe…
pe → spelled out in full (bjt) | dutiyampi → dutiyam pi (pts) | pattacīvaramādāya → pattacīvaram ādāya (pts) | tenupasaṅkami → ten-upasaṅkami (pts)แม้ครั้งที่ ๒ ในเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสก ถือบาตรและ จีวร เสด็จเข้าไปยังที่อยู่ของอุทยพราหมณ์ ฯลฯ ลำดับนั้น อุทยพราหมณ์ก็ตักข้าว ใส่บาตรถวายจนเต็ม แม้ครั้งที่ ๓ ในเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสก ถือบาตรและ จีวร เสด็จเข้าไปยังที่อยู่ของอุทยพราหมณ์ ฯลฯ
tatiyampi kho udayo brāhmaṇo bhagavato pattaṁ odanena pūretvā bhagavantaṁ etadavoca:
tatiyampi → tatiyam pi (pts) | pattaṁ → pattam (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)ลำดับนั้น อุทยพราหมณ์ก็ตักข้าว ใส่บาตรถวายจนเต็มแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“pakaṭṭhakoyaṁ samaṇo gotamo punappunaṁ āgacchatī”ti.
pakaṭṭhakoyaṁ → pakaṭṭhakvāyaṁ (sya-all) | pakaṭṭhakoyaṁ → pakaṭṭhayaṁ (bj: syā); pagabbhatvāyaṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi) | Pakaṭṭhako → S1-3 pagaṇḍako. (pts note) | pakaṭṭhakoyaṁ → pakaṭṭhako yaṁ (pts) | punappunaṁ āgacchatīti → punappunam āgacchatī ti punappunam (pts)“พระสมณโคดมนี้ติด ในรสจึงเสด็จมาบ่อย ๆ”
“Punappunañceva vapanti bījaṁ, punappunaṁ vassati devarājā;
punappunañceva → bhagavā punappunaṁ ceva (bj) vassati → S1-3 vassanti. (pts note)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า กสิกรย่อมหว่านพืชบ่อย ๆ ฝนย่อมตกบ่อย ๆ Punappunaṁ khettaṁ kasanti kassakā, punappunaṁ dhaññamupeti raṭṭhaṁ.
kassakā → S1-3 kassako. (pts note) | punappunaṁ khettaṁ → punappunam khettam (pts) dhaññamupeti → dhaññamupenti (sya-all) | punappunaṁ dhaññamupeti → punappunam aññam upeti (pts) | aññam → B. maññam; S1-3 yaññaṁ. (pts note)ชาวนาย่อมไถนาบ่อยๆ แว่นแคว้นย่อมสมบูรณ์ด้วยธัญชาติบ่อย ๆPunappunaṁ yācakā yācayanti, punappunaṁ dānapatī dadanti;
yācakā → yācanakā (bj: sīmu3, sīmu7, aṭṭhakathā) | yācayanti → S1-3 yācanakā caranti. (pts note) punappunaṁ → punappunam (pts)ผู้ขอย่อมขอบ่อย ๆ ทานบดีย่อมให้บ่อย ๆ Punappunaṁ dānapatī daditvā, punappunaṁ saggamupenti ṭhānaṁ.
punappunaṁ → punappunam (pts) punappunaṁ saggamupenti → punappunam saggam upeti (pts)ครั้นให้บ่อย ๆ แล้ว ก็เข้าถึงสวรรค์บ่อย ๆPunappunaṁ khīranikā duhanti, punappunaṁ vaccho upeti mātaraṁ;
khīranikā → khīraṇikā (sya-all) | khīranikā → khīraṇikā (bj: sīmu3, sīmu7, aṭṭhakathā) upeti → vacchā upenti (bj: sī.pævi, sī.pavi) | upeti → S1-3 vacchā upenti. (pts note)ผู้ต้องการน้ำนมย่อมรีดน้ำนมบ่อย ๆ ลูกโคย่อมเข้าหาแม่โคบ่อย ๆ Punappunaṁ kilamati phandati ca, punappunaṁ gabbhamupeti mando.
gabbhamupeti → gabbham upeti (pts)บุคคลย่อมลำบากและดิ้นรนบ่อย ๆ คนเขลาย่อมเข้าถึงครรภ์บ่อย ๆPunappunaṁ jāyati mīyati ca, punappunaṁ sivathikaṁ haranti;
mīyati → miyyati (sya-all, pts) sivathikaṁ → sīvathikaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed, pts2ed) | sivathikaṁ → sīvathikaṁ (pts) | sivathikaṁ → sīvathikaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)สัตว์ย่อมเกิดและตายบ่อย ๆ บุคคลทั้งหลายย่อมนำซากศพไปป่าช้าบ่อย ๆ Maggañca laddhā apunabbhavāya, na punappunaṁ jāyati bhūripañño”ti.
punappunaṁ jāyati bhūripañño”ti → punappunaṁ jāyati bhūripaññoti (sya-all, km, pts1ed, mr) | na → (sya-all) | bhūripañño’’ti → punappunaṁ jāyati bhūripaññoti (cck: syā. kaṁ. ka.) | na → B. S3 omit na. (pts note) | punappunaṁ → punappunam (pts) | bhūripaññoti → bhūripañño ti (pts)ส่วนผู้มีปัญญาดุจแผ่นดินย่อมไม่เกิดบ่อย ๆ เพราะได้มรรคแล้วไม่มีภพใหม่อีกต่อไป
Evaṁ vutte, udayo brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca:
evaṁ → evam (pts) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว อุทยพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มี พระภาคดังนี้ว่า
“abhikkantaṁ, bho gotama …pe…
gotama → gotama abhikkantaṁ bho gotama (sya-all) | abhikkantaṁ → abhikkantam (pts)“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ชัดเจนไพเราะยิ่งนัก ฯลฯ
upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
gatanti → gatan ti sāvatthi nidānaṁ (pts) | saraṇaṁ gatanti → saraṇaṅgatanti (th) | upāsakaṁ → upāsakam (pts)ขอพระโคดม ผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปจน ตลอดชีวิต” อุทยสูตรที่ ๒ จบ