Ambapālītherīgāthā
“Kāḷakā bhamaravaṇṇasādisā, vellitaggā mama muddhajā ahuṁ;
bhamaravaṇṇasādisā → bhamaravaṇṇasadisā (sya-all, pts) ahuṁ → ahu (bjt)Black was my hair —the color of bees— & curled at the tips; Te jarāya sāṇavākasādisā, saccavādivacanaṁ anaññathā.
sāṇavākasādisā → sāṇavākasadisā (sya-all, pts) | sāṇavākasādisā → sāṇavākasadisā (bj: sīmu)with age, it looked like coarse hemp. the Truth-speaker’s word doesn’t change.Vāsitova surabhī karaṇḍako, pupphapūra mama uttamaṅgajo;
surabhī karaṇḍako pupphapūra → surabhikaraṇḍako pupphapūraṁ (sya-all) | vāsitova surabhī karaṇḍako pupphapūra → vāsito va surabhikaraṇḍako pupphapūraṁ (pts) | surabhī karaṇḍako → surabhīkaraṇḍako (bjt) pupphapūra → pupphapūraṁ (sya1ed, sya2ed, pts1ed, pts2ed) | uttamaṅgajo → uttamaṅgabhūto (sya1ed, sya2ed, mr); uttamaṅgabhu (pts1ed, pts2ed) | uttamaṅgajo → uttamaṅgabhūto (sya-all); uttamaṅgabhu (pts) | pupphapūra → pupphapūro (bj: sīmu6, hemu); pupphapūraṁ (bj: PTS) | uttamaṅgajo → uttamaṅgabhūto (cck: ka.)Fragrant, like a perfumed basket filled with flowers: my coiffure. Taṁ jarāyatha salomagandhikaṁ, saccavādivacanaṁ anaññathā.
jarāyatha salomagandhikaṁ → jarāya sasalomagandhikaṁ (bj, pts) | salomagandhikaṁ → sasalomagandhikaṁ (sya-all)With age it smelled musty, like animal fur. the Truth-speaker’s word doesn’t change.Kānanaṁva sahitaṁ suropitaṁ, kocchasūcivicitaggasobhitaṁ;
kānanaṁva → kānanaṁ va (pts) kocchasūcivicitaggasobhitaṁ → kocchasūcivicittaggasobhitaṁ (th)Thick & lush, like a well-tended grove, made splendid, the tips elaborate with comb & pin. Taṁ jarāya viralaṁ tahiṁ tahiṁ, saccavādivacanaṁ anaññathā.
viralaṁ → viraḷaṁ (sya-all, pts)With age, it grew thin & bald here & there. the Truth-speaker’s word doesn’t change.Kaṇhakhandhakasuvaṇṇamaṇḍitaṁ, sobhate suveṇīhilaṅkataṁ;
kaṇhakhandhakasuvaṇṇamaṇḍitaṁ → kaṇhakhandhanasuvaṇṇamaṇḍitaṁ (bj); saṇhagandhakasuvaṇṇamaṇḍitaṁ (sya-all, pts) | saṇhagandhakasuvaṇṇamaṇḍitaṁ → kaṇha…… (sya-all note) suveṇīhilaṅkataṁ → su veṇīhi alaṅkataṁ (sya-all); su veṇihi alaṅkataṁ (pts) | sobhate → sobhatetaṁ (bj: sīmu) | suveṇīhilaṅkataṁ → suveṇīhi laṅkataṁ (bjt)Adorned with gold & delicate pins, it was splendid, ornamented with braids. Taṁ jarāya khalitaṁ siraṁ kataṁ, saccavādivacanaṁ anaññathā.
khalitaṁ → khajitaṁ (bj); khalati (pts) | khalitaṁ → khalati (sya-all: yu.)Now, with age, that head has gone bald. the Truth-speaker’s word doesn’t change.Cittakārasukatāva lekhikā, sobhare su bhamukā pure mama;
lekhikā sobhare → lekhitā sobhate (sya-all) | cittakārasukatāva lekhikā sobhare → cittakārasukatā va lekhitā sobhate (pts) su bhamukā → subhamukā (bjt) | sobhare → sobhate (th, pts)Curved, as if well-drawn by an artist, my brows were once splendid. Tā jarāya valibhippalambitā, saccavādivacanaṁ anaññathā.
valibhippalambitā → valīhi palambitā (bj, sya-all); valihi palambitā (pts)With age, they droop down in folds. the Truth-speaker’s word doesn’t change.Bhassarā surucirā yathā maṇī, nettahesumabhinīlamāyatā;
maṇī nettahesumabhinīlamāyatā → maṇi nettāhesuṁ abhinīlamayatā (bj); maṇi nettāhesuṁ abhinīlamāyatā (sya-all, pts) nettahesumabhinīlamāyatā → nettāhesuṁ abhinīlamayatā (bjt) | nettahesumabhinīlamāyatā → nettāhesuṁ abhinīlamāyatā (th) | nettahesumabhinīlamāyatā → nettāhesuṁ abhinīla-m-āyatā (pts)Radiant, brilliant like jewels, my eyes: elongated, black—deep black. Te jarāyabhihatā na sobhare, saccavādivacanaṁ anaññathā.
sobhare → sobhate (sya-all, pts) | jarāyabhihatā → jarāy abhihatā (pts)With age, they’re no longer splendid. the Truth-speaker’s word doesn’t change.Saṇhatuṅgasadisī ca nāsikā, sobhate su abhiyobbanaṁ pati;
pati → paṭi (pts) | sobhate → sohare (bj: sīmu6, hemu) | pati → paṭi (sya-all note)Like a delicate peak, my nose was splendid in the prime of my youth. Sā jarāya upakūlitā viya, saccavādivacanaṁ anaññathā.
upakūlitā → uppakūlitā (bjt)With age, it’s like a long pepper. the Truth-speaker’s word doesn’t change.Kaṅkaṇaṁva sukataṁ suniṭṭhitaṁ, sobhare su mama kaṇṇapāḷiyo;
kaṅkaṇaṁva → kaṅkaṇaṁ va (my, pts) kaṇṇapāḷiyo → kaṇṇapāliyo (bj); kaṇṇapāḷiyo pure (sya-all, pts) | sobhare → sobhate (sya-all, pts) | pure → ayaṁ pāṭho natthi (sya-all: ma.)Like bracelets—well-fashioned, well-finished— my ears were once splendid. Tā jarāya valibhippalambitā, saccavādivacanaṁ anaññathā.
valibhippalambitā → valīhi palambitā (bj, sya-all); valihi palambitā (pts)With age, they droop down in folds. the Truth-speaker’s word doesn’t change.Pattalīmakulavaṇṇasādisā, sobhare su dantā pure mama;
pattalīmakulavaṇṇasādisā sobhare → pattalimakulavaṇṇasadisā sobhate (sya-all, pts) su dantā → sudantā (bjt) | sobhare → sobhate (th, pts)Like plantain buds in their color, my teeth were once splendid. Te jarāya khaṇḍitā cāsitā, saccavādivacanaṁ anaññathā.
khaṇḍitā cāsitā → khaṇḍitā ca pītakā (bj), khaṇḍā yavapītakā (sya1ed) | khaṇḍitā cāsitā → khaṇḍā yavapītakā (sya-all, pts) | pītakā → cāhitā (bj: machasaṁ) | cāsitā → pītakā (cck: sī.)With age, they’re broken & yellowed. the Truth-speaker’s word doesn’t change.Kānanamhi vanasaṇḍacārinī, kokilāva madhuraṁ nikūjihaṁ;
kānanamhi vanasaṇḍacārinī → kānanasmiṁ vanasaṇḍacāriṇī (sya-all) | kānanamhi vanasaṇḍacārinī kokilāva → kānanasmiṁ vanasaṇḍacāriṇī kokilā va (pts) nikūjihaṁ → nikūjitaṁ (sya-all, pts) | kokilāva → kokilā va (pts)Like that of a cuckoo in the dense jungle, flitting through deep forest thickets: sweet was the tone of my voice. Taṁ jarāya khalitaṁ tahiṁ tahiṁ, saccavādivacanaṁ anaññathā.With age, it cracks here & there. the Truth-speaker’s word doesn’t change.Saṇhakamburiva suppamajjitā, sobhate su gīvā pure mama;
saṇhakamburiva → saṇṭhakammudīva (sya-all); saṇhakampurī va (pts) | saṇṭhakammudīva → saṇhakampurīva. ma. saṇhakamburiva. yu (sya-all: yu.) sobhate su gīvā → sobhateva sugīvā (bj)Smooth—like a conch shell well-polished— my neck was once splendid. Sā jarāya bhaggā vināmitā, saccavādivacanaṁ anaññathā.
bhaggā → bhañjitā (?) | vināmitā → vināsitā (pts) | bhaggā → bhañjitā (cck: ?) | vināmitā → vināsitā (sya-all note)With age, it’s broken down, bent. the Truth-speaker’s word doesn’t change.Vaṭṭapalighasadisopamā ubho, sobhare su bāhā pure mama;
sobhare su bāhā → susobhare subāhā (bj) | sobhare → sobhate (sya-all, pts)Like rounded door-bars—both of them— my arms were once splendid. Tā jarāya yatha pāṭalibbalitā, saccavādivacanaṁ anaññathā.
yatha pāṭalibbalitā → yathā pāṭalippalitā (bj, sya1ed, sya2ed, mr) | yatha pāṭalibbalitā → yathā pāṭalippalitā (sya-all); yathā pāṭalī dubbalikā (pts) | pāṭalibbalitā → yathā pāṭalippalitā (cck: sī. syā. ka.) | pāṭalippalitā → pāṭalī dubbalikā (sya-all note)With age, they’re like dried up pāṭalī trees. the Truth-speaker’s word doesn’t change.Saṇhamuddikasuvaṇṇamaṇḍitā, sobhare su hatthā pure mama;
saṇhamuddikasuvaṇṇamaṇḍitā sobhare → saṇhamuddikā suvaṇṇamaṇḍitā sobhate (sya-all, pts) | saṇhamuddikasuvaṇṇamaṇḍitā → saṇhamuddikāsuvaṇṇamaṇḍitā (pts) su hatthā → suhatthā (bjt) | sobhare → sobhate (th, pts)Adorned with gold & delicate rings, my hands were once splendid. Te jarāya yathā mūlamūlikā, saccavādivacanaṁ anaññathā.
yathā → yatha (bj)With age, they’re like onions & tubers. the Truth-speaker’s word doesn’t change.Pīnavaṭṭasahituggatā ubho, sobhare su thanakā pure mama;
pīnavaṭṭasahituggatā ubho sobhare → pīnavaṭṭapahituggatā ubhopi sobhate (sya-all) | pīnavaṭṭasahituggatā → pīnavaṭṭapahituggatā (pts) | pīnavaṭṭasahituggatā → pīnavaṭṭa sahituggatā (bjt) sobhare → sobhate (sya1ed, sya2ed, pts1ed, pts2ed) | sobhare → sobhate (pts) | sobhare → sobhate (cck: aṭṭha.) | su thanakā → suthanakā (bjt)Swelling, round, firm, & high, both my breasts were once splendid. Thevikīva lambanti nodakā, saccavādivacanaṁ anaññathā.
thevikīva lambanti nodakā → therīti va lambantenodakā (sya-all) | thevikīva lambanti → te rindī va lambante (pts) | va → rindī va (sya-all note)In the drought of old age, they dangle like empty old water bags. the Truth-speaker’s word doesn’t change.Kañcanassa phalakaṁva sammaṭṭhaṁ, sobhate su kāyo pure mama;
phalakaṁva sammaṭṭhaṁ → phalanaṁva sumaṭṭaṁ (bj); phalakaṁ va sumaṭṭhaṁ (pts) | sammaṭṭhaṁ → sumaṭṭhaṁ (sya-all) | kañcanassa phalakaṁva → kañcanassaphalakaṁva (my) su kāyo → sukāyo (bjt)Like a sheet of gold, well-burnished, my body was splendid. So valīhi sukhumāhi otato, saccavādivacanaṁ anaññathā.
valīhi → valini (pts)Now it’s covered with very fine wrinkles. the Truth-speaker’s word doesn’t change.Nāgabhogasadisopamā ubho, sobhare su ūrū pure mama;
su ūrū → suūru (bj) | sobhare → sobhate (sya-all, pts)Smooth in their lines, like an elephant’s trunk, both my thighs were once splendid. Te jarāya yathā veḷunāḷiyo, saccavādivacanaṁ anaññathā.
yathā → yatha (bj) | te → tā (sya-all) saccavādivacanaṁ → saccavādīvacanaṁ (bj)With age, they’re like knotted bamboo. the Truth-speaker’s word doesn’t change.Saṇhanūpurasuvaṇṇamaṇḍitā, sobhare su jaṅghā pure mama;
sobhare → sobhate (sya-all, pts) | su jaṅghā → sujaṅghā (bjt)Adorned with gold & delicate anklets, my calves were once splendid. Tā jarāya tiladaṇḍakāriva, saccavādivacanaṁ anaññathā.
tiladaṇḍakāriva → tiladaṇḍakā-r-iva (pts)With age, they’re like sesame sticks. the Truth-speaker’s word doesn’t change.Tūlapuṇṇasadisopamā ubho, sobhare su pādā pure mama;
sobhare → sobhate (sya-all, pts) | su pādā → supādā (bjt)As if they were stuffed with soft cotton, both my feet were once splendid. Te jarāya phuṭitā valīmatā, saccavādivacanaṁ anaññathā.
phuṭitā → phuṭikā (sya-all, pts)With age, they’re shriveled & cracked. the Truth-speaker’s word doesn’t change.Ediso ahu ayaṁ samussayo, jajjaro bahudukkhānamālayo;
bahudukkhānamālayo → bahu dukhānamālayo (bjt) | bahudukkhānamālayo → bahudukkhānam ālayo (pts)Such was this physical heap, now: decrepit, the home of pains, many pains. Sopalepapatito jarāgharo, saccavādivacanaṁ anaññathā”.
jarāgharo → jarāghāro (bj) | sopalepapatito → so palepapatito (pts) anaññathā → anaññathā itthaṁ sudaṁ (bj); anaññātha (sya-all)A house with its plaster all fallen off. the Truth-speaker’s word doesn’t change.
… Ambapālī therī ….
therī → therī gāthāyo abhāsīti ambapālitherīgāthā (bj); (sya-all); samaṇā ti (pts)