14. Mahārathavimānavatthu
“Sahassayuttaṁ hayavāhanaṁ subhaṁ, āruyhimaṁ sandanaṁ nekacittaṁ; Uyyānabhūmiṁ abhito anukkamaṁ, purindado bhūtapatīva vāsavo.
Sovaṇṇamayā te rathakubbarā ubho, phalehi aṁsehi atīva saṅgatā;
phalehi → thalehi (bj, pts-vp-pli2) Sujātagumbā naravīraniṭṭhitā, virocatī pannaraseva cando.Suvaṇṇajālāvatato ratho ayaṁ, bahūhi nānāratanehi cittito; Sunandighoso ca subhassaro ca, virocatī cāmarahatthabāhubhi.
Imā ca nābhyo manasābhinimmitā, rathassa pādantaramajjhabhūsitā; Imā ca nābhyo satarājicittitā, sateratā vijjurivappabhāsare.
Anekacittāvatato ratho ayaṁ, puthū ca nemī ca sahassaraṁsiko; Tesaṁ saro suyyati vaggurūpo, pañcaṅgikaṁ tūriyamivappavāditaṁ.
suyyati → sūyati (bj)Sirasmiṁ cittaṁ maṇicandakappitaṁ, sadā visuddhaṁ ruciraṁ pabhassaraṁ; Suvaṇṇarājīhi atīva saṅgataṁ, veḷuriyarājīva atīva sobhati.
Ime ca vāḷī maṇicandakappitā, ārohakambū sujavā brahūpamā; Brahā mahantā balino mahājavā, mano tavaññāya tatheva siṁsare.
siṁsare → sabbare (mr); sappare (?)Ime ca sabbe sahitā catukkamā, mano tavaññāya tatheva siṁsare; Samaṁ vahantī mudukā anuddhatā, āmodamānā turagānamuttama.
turagānamuttama → turaṅgānamuttamā (mr)Dhunanti vagganti patanti cambare, abbhuddhunantā sukate piḷandhane;
patanti → pavattanti (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1, mr) Tesaṁ saro suyyati vaggurūpo, pañcaṅgikaṁ tūriyamivappavāditaṁ.Rathassa ghoso apiḷandhanāna ca, khurassa nādo abhihiṁsanāya ca;
nādo → nādī (sya1ed, pts-vp-pli1); nādi (sya2ed, pts-vp-pli-a, mr) Ghoso suvaggū samitassa suyyati, gandhabbatūriyāni vicitrasaṁvane.Rathe ṭhitā tā migamandalocanā, āḷārapamhā hasitā piyaṁvadā; Veḷuriyajālāvatatā tanucchavā, sadeva gandhabbasūraggapūjitā.
Tā rattarattambarapītavāsasā, visālanettā abhirattalocanā; Kule sujātā sutanū sucimhitā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
Tā kambukeyūradharā suvāsasā, sumajjhimā ūruthanūpapannā; Vaṭṭaṅguliyo sumukhā sudassanā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
Aññā suveṇī susu missakesiyo, samaṁ vibhattāhi pabhassarāhi ca; Anubbatā tā tava mānase ratā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
Āveḷiniyo padumuppalacchadā, alaṅkatā candanasāravāsitā;
candanasāravāsitā → … vositā (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1); bhūsitā (mr) Anubbatā tā tava mānase ratā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.Tā māliniyo padumuppalacchadā, alaṅkatā candanasāravāsitā; Anubbatā tā tava mānase ratā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
Kaṇṭhesu te yāni piḷandhanāni, hatthesu pādesu tatheva sīse; Obhāsayantī dasa sabbaso disā, abbhuddayaṁ sāradikova bhāṇumā.
Vātassa vegena ca sampakampitā, bhujesu mālā apiḷandhanāni ca; Muñcanti ghosaṁ ruciraṁ suciṁ subhaṁ, sabbehi viññūhi sutabbarūpaṁ.
Uyyānabhūmyā ca duvaddhato ṭhitā, rathā ca nāgā tūriyāni ca saro; Tameva devinda pamodayanti, vīṇā yathā pokkharapattabāhubhi.
Imāsu vīṇāsu bahūsu vaggūsu, manuññarūpāsu hadayeritaṁ pītiṁ;
hadayeritaṁ pītiṁ → hadayeritaṁ pati (bj, pts-vp-pli2); hadayeritampi taṁ (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Pavajjamānāsu atīva accharā, bhamanti kaññā padumesu sikkhitā.Yadā ca gītāni ca vāditāni ca, naccāni cimāni samenti ekato;
cimāni → cemāni (bj, pts-vp-pli2) Athettha naccanti athettha accharā, obhāsayantī ubhato varitthiyo.So modasi tūriyagaṇappabodhano, mahīyamāno vajirāvudhoriva; Imāsu vīṇāsu bahūsu vaggūsu, manuññarūpāsu hadayeritaṁ pītiṁ.
hadayeritaṁ pītiṁ → hadayeritaṁ pati (bj, pts-vp-pli2); hadayeritampi taṁ (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)Kiṁ tvaṁ pure kammamakāsi attanā, manussabhūto purimāya jātiyā; Uposathaṁ kaṁ vā tuvaṁ upāvasi, kaṁ dhammacariyaṁ vatamābhirocayi.
Uposathaṁ kaṁ vā → uposathaṁ kiṁ va (sya1ed, sya2ed) kaṁ → kiṁ (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)Nayīdamappassa katassa kammuno, pubbe suciṇṇassa uposathassa vā;
Nayīdamappassa katassa → nayidaṁ appassa katassa (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1-2); sāsedaṁ appakatassa (mr) Iddhānubhāvo vipulo ayaṁ tava, yaṁ devasaṅghaṁ abhirocase bhusaṁ.Dānassa te idaṁ phalaṁ, atho sīlassa vā pana; Atho añjalikammassa, taṁ me akkhāhi pucchito”ti.
So devaputto attamano, moggallānena pucchito; Pañhaṁ puṭṭho viyākāsi, yassa kammassidaṁ phalanti.
“Jitindriyaṁ buddhamanomanikkamaṁ, naruttamaṁ kassapamaggapuggalaṁ; Avāpurantaṁ amatassa dvāraṁ, devātidevaṁ satapuññalakkhaṇaṁ.
Tamaddasaṁ kuñjaramoghatiṇṇaṁ, suvaṇṇasiṅgīnadabimbasādisaṁ; Disvāna taṁ khippamahuṁ sucīmano, tameva disvāna subhāsitaddhajaṁ.
Tamannapānaṁ athavāpi cīvaraṁ, suciṁ paṇītaṁ rasasā upetaṁ; Pupphābhikkiṇamhi sake nivesane, patiṭṭhapesiṁ sa asaṅgamānaso.
Tamannapānena ca cīvarena ca, khajjena bhojjena ca sāyanena ca; Santappayitvā dvipadānamuttamaṁ, so saggaso devapure ramāmahaṁ.
Etenupāyena imaṁ niraggaḷaṁ, yaññaṁ yajitvā tividhaṁ visuddhaṁ; Pahāyahaṁ mānusakaṁ samussayaṁ, indūpamo devapure ramāmahaṁ.
indūpamo → indasamo (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1, mr)Āyuñca vaṇṇañca sukhaṁ balañca, paṇītarūpaṁ abhikaṅkhatā muni; Annañca pānañca bahuṁ susaṅkhataṁ, patiṭṭhapetabbamasaṅgamānase.
Nayimasmiṁ loke parasmiṁ vā pana, buddhena seṭṭho va samo va vijjati;
Nayimasmiṁ loke parasmiṁ → imasmiṁ loke parasmiṁ (sya1ed, sya2ed); nayimasmiṁ vā loke parasmiṁ (kv4.3:63 [Sattarasamavagga/ Navattabbaṁbuddhassadinnaṁmahapphalantikathā]); nayimasmi loke va parasmi (?) Āhuneyyānaṁ paramāhutiṁ gato, puññatthikānaṁ vipulapphalesinan”ti.
Āhuneyyānaṁ → āhuneyyanaṁ yamāhuneyyānaṁ (mr)
Maṇḍūko revatī chatto, kakkaṭo dvārapālako; Dve karaṇīyā dve sūci, tayo nāgā ca dve rathā; Purisānaṁ paṭhamo vaggo pavuccatīti.