13. Cūḷarathavimānavatthu
“Daḷhadhammā nisārassa, dhanuṁ olubbha tiṭṭhasi;
Daḷhadhammā → B tūriya-; T turiyāḷita- (pts note) Khattiyo nusi rājañño, adu luddo vanecaro”ti.
vanecaro”ti → vanācaroti (sya1ed, sya2ed, mr) | adu → ādu (bj, pts) | vanecaroti assakādhipatissāhaṁ → vane caroti assakādhipassāhaṁ (bj) | adu luddo vanecaroti → ādū luddho vanācaroti (sya-all) | caroti → vanācaroti (bj: syā) | vanecaro’’ti → vanācaroti (cck: syā. ka.) | ādu → C1, 2, VvA(C) antaḷikkhe (pts note) | caro → R, T mahiyyati (pts note)“Assakādhipatissāhaṁ, bhante putto vanecaro; Nāmaṁ me bhikkhu te brūmi, sujāto iti maṁ vidū.
vidū → viduṁ (bj) | viduṁ → vidū (bj: machasaṁ) | vidū → viduṁ (cck: sī.) | vidū → T ādū; B, N, (M) adu (pts note)Mige gavesamānohaṁ, ogāhanto brahāvanaṁ; Migaṁ tañceva nāddakkhiṁ, tañca disvā ṭhito ahan”ti.
Migaṁ tañceva → migaṁ gantveva (sya1ed, sya2ed); migavadhañca (mr) | tañceva → kañceva (bj) | tañceva nāddakkhiṁ → gantveva nādakkhiṁ (sya-all) | kañceva → migaṁgantveva (bj: syā) | tañceva → migaṁ gantveva (cck: syā.); migavadhañca (cck: ka.) | eva → VvA(C) na pi; (M), VvA(R) n'; amhi; (K) nāmhi (pts note) disvā → disvā ahaṁ (sya-all) | ahanti svāgataṁ te → iti svāgatante (sya-all) | ti → R, T deva Sudhamma; (K) deva -aṁ (pts note)“Svāgataṁ te mahāpuñña, atho te adurāgataṁ;
adurāgataṁ etto → adūrāgataṁ ito (sya-all) | adurāgataṁ → T, (M) adūrāgataṁ (without metr. shortening); adhunāgatan ti pi pāṭho - VvA (pts note) Etto udakamādāya, pāde pakkhālayassu te.
etto → T ito (pts note)Idampi pānīyaṁ sītaṁ, ābhataṁ girigabbharā;
pāniyaṁ → C1, 2, B, N, VvA(C) pānīyaṁ (pts note) Rājaputta tato pitvā, santhatasmiṁ upāvisā”ti.
pitvā → pītvā (bj, pts-vp-pli2) | pitvā santhatasmiṁ → pītvā satthatasmiṁ (bj) | pitvā → pītvā (cck: sī. syā.) | pītvā → R, T, B, N, VvA(R) pitvā (pts note)“Kalyāṇī vata te vācā, savanīyā mahāmuni;
Kalyāṇī → R, VvA(R) kalyāṇi (pts note) savanīyā → savaṇīyā (bj, pts) | savaṇīyā → R savanīyā (pts note) Nelā atthavatī vaggu, mantvā atthañca bhāsasi.
atthavatī → catthavatī (bj) | vaggu mantvā → vaggū mantā (sya-all) | catthavatī → nelā atthavatī, (bj: machasaṁ) | atthavatī → catthavatī (cck: sī.) | nelā → neḷā (sya-all: yu.) | nelā → R neḷā (pts note) | atthavatī → C1, 2, VvA(C) c'; atthavatī (pts note) | vaggu → R, T vaggū (pts note) mantvā → mantā (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1-2, mr) | bhāsasi → bhāsase (bj) | atthañca bhāsasi → atthaṁca bhāsase (bj) | mantvā → mantā (bj: syā, __tra__, __ka__) | bhāsase → bhāsasi (bj: machasaṁ) | mantvā → mantā (cck: syā. pī. ka.) | bhāsasi → bhāsase (cck: sī.) | mantā → C1, 2, B, N mantvā (pts note) | bhāsasi → C1, 2, VvA(C) bhāsase (pts note)Kā te rati vane viharato, isinisabha vadehi puṭṭho;
kā → ku nu tvaṁ vane viharasi (sya-all: ma.) | viharato → (M) kena tvaṁ vane viharasi (pts note) Tava vacanapathaṁ nisāmayitvā, atthadhammapadaṁ samācaremase”ti.“Ahiṁsā sabbapāṇīnaṁ, kumāramhāka ruccati;
sabbapāṇīnaṁ → sabbapāṇinaṁ (bj) | sabbapāṇīnaṁ kumāramhāka → sabbapāṇinaṁ kumāramhākaṁ (sya-all) amhāka → R, T -mhākaṁ (pts note) Theyyā ca aticārā ca, majjapānā ca ārati.
aticārā ca → aticārāva (bj)Ārati samacariyā ca, bāhusaccaṁ kataññutā;
ārati → arati (sya-all) | Ārati → R, T arati; (M) ārate (pts note) Diṭṭheva dhamme pāsaṁsā, dhammā ete pasaṁsiyāti.
pāsaṁsā → pasaṁsā (sya-all) | pāsaṁsā → T pasaṁsā (pts note)Santike maraṇaṁ tuyhaṁ, oraṁ māsehi pañcahi; Rājaputta vijānāhi, attānaṁ parimocayā”ti.
“Katamaṁ svāhaṁ janapadaṁ gantvā, kiṁ kammaṁ kiñca porisaṁ;
kiñca → kiñci (sya-all) | ca → R, T kiñci (pts note) Kāya vā pana vijjāya, bhaveyyaṁ ajarāmaro”ti.“Na vijjate so padeso, kammaṁ vijjā ca porisaṁ;
padeso → R hi so deso (pts note) Yattha gantvā bhave macco, rājaputtājarāmaro.
rājaputtājarāmaro → R rājaputt'; ajarā- (pts note)Mahaddhanā mahābhogā, raṭṭhavantopi khattiyā; Pahūtadhanadhaññāse, tepi no ajarāmarā.
pahūtadhanadhaññāse → pahūtadhanadhaññāse na (bj, sya-all) tepi no → na tepi (bj); tepi na (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1-2) | no → (sya-all) | tepi no → te pi na (pts) | ajarāmarā → tepi no ajarāmarā (bj: machasaṁ) | no → tepi na (cck: bahūsu) | na → R, T, VvA(C) na te pi; B, N te pi no (pts note)Yadi te sutā andhakaveṇḍuputtā, sūrā vīrā vikkantappahārino;
andhakaveṇḍuputtā → andhakaveṇhuputtā (bj, pts-vp-pli1-2); andhakaveṇḍaputtā (sya1ed, sya2ed, mr) | andhakaveṇḍuputtā → andhaka veṇhuputtā (bj); andhakaveṇḍaputtā (sya-all) | veṇhuputtā → ceṇḍu puttā (bj: machasaṁ); aṇṇakaveṇaṇa puttā (bj: syā) | andhakaveṇḍuputtā → andhakaveṇhuputtā (cck: sī.); aṇḍakaveṇḍaputtā (cck: syā. ka.) | Andhakaveṇhuputtā → R -veṇha-; T, (K), (M) -veṇḍa-; B, N -veṇḍu- (pts note) vikkantappahārino → vikkattappahārino (bj) Tepi āyukkhayaṁ pattā, viddhastā sassatīsamā.
āyukkhayaṁ → R āyakkhayaṁ (pts note) samā → VvA(R) sassatisamā (pts note)Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkusā; Ete caññe ca jātiyā, tepi no ajarāmarā.
ete caññe → ye kecaññe (bj) no → na (sya-all) | tepi no → te pi na (pts)Ye mantaṁ parivattenti, chaḷaṅgaṁ brahmacintitaṁ;
parivattenti → parivattanti (sya-all) | parivattenti → T, (M) parivattanti (pts note) Ete caññe ca vijjāya, tepi no ajarāmarā.
vijjāya → R vijjā ca (pts note) no → na (sya-all) | no → B, N te pi no (pts note)Isayo cāpi ye santā, saññatattā tapassino;
santā → sattā (bj) Sarīraṁ tepi kālena, vijahanti tapassino.Bhāvitattāpi arahanto, katakiccā anāsavā;
arahanto → arahatto (bj) Nikkhipanti imaṁ dehaṁ, puññapāpaparikkhayā”ti.
puññapāpaparikkhayāti → puññapāpaparikkhayā iti (sya-all) | ti → R omits ti (pts note)“Subhāsitā atthavatī, gāthāyo te mahāmuni; Nijjhattomhi subhaṭṭhena, tvañca me saraṇaṁ bhavā”ti.
nijjhattomhi → nijjhuttomhi (bj: machasaṁ)“Mā maṁ tvaṁ saraṇaṁ gaccha, tameva saraṇaṁ vaja;
vaja → bhaja (mr) | vaja → bhaja (cck: ka.) | vaja → (K), (M) bhaja (pts note) Sakyaputtaṁ mahāvīraṁ, yamahaṁ saraṇaṁ gato”ti.“Katarasmiṁ so janapade, satthā tumhāka mārisa; Ahampi daṭṭhuṁ gacchissaṁ, jinaṁ appaṭipuggalan”ti.
“Puratthimasmiṁ janapade, okkākakulasambhavo; Tatthāsi purisājañño, so ca kho parinibbuto”ti.
tatthāsi → satthāpi (sya-all); satthāsi (pts) | satthāsi → R, T -pi; (M) tatthāsi (pts note)“Sace hi buddho tiṭṭheyya, satthā tumhāka mārisa; Yojanāni sahassāni, gaccheyyaṁ payirupāsituṁ.
gaccheyyaṁ → gacche (sya1ed, sya2ed, mr) | gaccheyyaṁ → gacche (bj: syā, __i__); gaccheyyuṁ (bj: machasaṁ) | gaccheyyaṁ → gacche (cck: syā. pī. ka.) | gaccheyyaṁ → T, (B), (K), (M), VvA(R) gacche (pts note)Yato ca kho parinibbuto, satthā tumhāka mārisa;
Yato ca kho → yato kho (mr) | kho → yato kho (bj: PTS) | kho → yatā kho (cck: pī. ka.) | kho → (K) omits ca; (B), VvA(R) omit kho (pts note) Nibbutampi mahāvīraṁ, gacchāmi saraṇaṁ ahaṁ.
Nibbutampi → parinibbutaṁ (sya1ed, sya2ed, mr) | nibbutampi → parinibbutaṁ (sya-all) | nibbutampi → parinibbutaṁ (bj: syā) | Nibbutampi → parinibbutaṁ (cck: syā. ka.) | pi → R, T, (K), (B), VvA(R) parinibbutaṁ (pts note)Upemi saraṇaṁ buddhaṁ, dhammañcāpi anuttaraṁ; Saṅghañca naradevassa, gacchāmi saraṇaṁ ahaṁ.
Pāṇātipātā viramāmi khippaṁ, loke adinnaṁ parivajjayāmi; Amajjapo no ca musā bhaṇāmi, sakena dārena ca homi tuṭṭho”ti.
bhaṇāmi → bhaṇāmī (bj)“Sahassaraṁsīva yathā mahappabho, disaṁ yathā bhāti nabhe anukkamaṁ; Tathāpakāro tavāyaṁ mahāratho, samantato yojanasattamāyato.
Tathāpakāro → tathappakāro (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1-2) | tavāyaṁ → tavayaṁ (bj, pts-vp-pli1-2) | tathāpakāro tavāyaṁ → tathappakāro tavayaṁ (bj, pts) | tathāpakāro → tathappakāro (sya-all) | tathappakāro → tathāpakāro (bj: machasaṁ) | tavayaṁ → tavāyaṁ (bj: machasaṁ) | Tathāpakāro → tathappakāro (cck: sī. syā.) | tavāyaṁ → tavayaṁ (cck: sī. pī.) | tathappakāro → B, N, VvA(R) tathāpakāro (pts note) | ayaṁ → T, B, N, (G) tavāyaṁ (pts note) yojanasatta-m-āyato → R, T, (G), VvA(R) yojanasataṁ āyato (pts note)Suvaṇṇapaṭṭehi samantamotthaṭo, urassa muttāhi maṇīhi cittito;
samantamotthaṭo → samantamonaṭo (sya-all) | samantamonaṭo → samantamotthato (sya-all note) | otthaṭo → R oṇato; T onaṭo; (M), VvA(R) otthato; (S) otato (pts note) Lekhā suvaṇṇassa ca rūpiyassa ca, sobhenti veḷuriyamayā sunimmitā.
ca → VvA(C) omits (pts note) sobhenti → sobhanti (sya-all, pts) | sobhanti → C2, B, N sobhenti (pts note)Sīsañcidaṁ veḷuriyassa nimmitaṁ, yugañcidaṁ lohitakāya cittitaṁ; Yuttā suvaṇṇassa ca rūpiyassa ca, sobhanti assā ca ime manojavā.
yuttā → (G) suttā; VvA admits a reading yotto too. (pts note) ime → pime (bj) | assā ca ime → assāpi cime (sya-all) | manojavā → assā ca ime manojavā (bj: machasaṁ) | ime → R, T pi c'; ime; C1, 2 pi ca 'me; B, N ca ime (pts note)So tiṭṭhasi hemarathe adhiṭṭhito, devānamindova sahassavāhano; Pucchāmi tāhaṁ yasavanta kovidaṁ, kathaṁ tayā laddho ayaṁ uḷāro”ti.
kovidaṁ → kovida (mr) | kovidaṁ → kovida (cck: ka.)“Sujāto nāmahaṁ bhante, rājaputto pure ahuṁ;
bhante → bhatte (bj) Tvañca maṁ anukampāya, saññamasmiṁ nivesayi.
tvañca → tañca (sya-all) | tañca → tvañca. yu (sya-all note) | ca → R, T tañ ca (pts note)Khīṇāyukañca maṁ ñatvā, sarīraṁ pādāsi satthuno; Imaṁ sujāta pūjehi, taṁ te atthāya hehiti.
hehiti → hehīti (bj); hohīti (sya1ed, sya2ed) | hehiti → hohīti (sya-all) | hehiti → T, (G) hohiti (pts note)Tāhaṁ gandhehi mālehi, pūjayitvā samuyyuto;
samuyyuto → samuyyuko (sya-all) | samuyyuko → samuyyuto (sya-all note) | samuyyuto → T, (M) samuyyuko (pts note) Pahāya mānusaṁ dehaṁ, upapannomhi nandanaṁ.
nandanaṁ → (sya-all) | Nandanaṁ → R, T, VvA(R) Nandane (pts note)Nandane ca vane ramme, nānādijagaṇāyute;
Nandane ca vane → nandanopavane (bj, pts-vp-pli2); nandane pavare (sya1ed, sya2ed); nandane pavane (pts-vp-pli1, mr) | nandane ca vane → nandanopavane (bj, pts) | ca vane → nandane pavare (sya-all) | nandanopavane → nandane ca vane, (bj: machasaṁ); nandanā pavane, (bj: syā) | vane → nandanopavane (cck: sī.); nandane pavane (cck: syā. ka.) | Nandanopavane → R, (K) Nandane pavane; T Nandane pavare; B, N, VvA(R) Nandane ca vane; see No. 78 n. 18 (pts note) Ramāmi naccagītehi, accharāhi purakkhato”ti.
purakkhatoti → purakkhitoti (sya-all) | purakkhato → T purakkhito; cf. (M) (pts note)
Cūḷarathavimānaṁ terasamaṁ.
terasamaṁ → (bj, pts) | Cūḷarathavimānaṁ → R Cūla; R, T, B, N add terasamaṁ (pts note)