Ānandasutta๑๗๔ อานันทสูตร
Atha kho āyasmā ānando yenāyasmā mahākoṭṭhiko tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā mahākoṭṭhikena saddhiṁ sammodi.
mahākoṭṭhiko → mahākoṭṭhito (bj, sya-all) | mahākoṭṭhikena → mahākoṭṭhitena (bj, sya-all, pts) | atha kho → athakho (th) | yenāyasmā mahākoṭṭhiko tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → yen āyasmā mahākoṭṭhito ten upasaṅkami (pts)ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปหาท่านพระมหาโกฏฐิตะถึงที่อยู่ ได้สนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando āyasmantaṁ mahākoṭṭhikaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | mahākoṭṭhikaṁ → mahākoṭṭhitaṁ (bj, sya-all) | mahākoṭṭhikaṁ etadavoca → mahākoṭṭhitaṁ etad avoca (pts)พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร ได้ถามท่านพระมหาโกฏฐิตะดังนี้ว่า
“Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā atthaññaṁ kiñcī”ti?
atthaññaṁ → atth aññaṁ (pts)“ผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อะไรอื่น ยังมีอยู่หรือ”
“Mā hevaṁ, āvuso”.
mā hevaṁ → māhevaṁ (bjt) | hevaṁ → h evaṁ (pts)ท่านพระมหาโกฏฐิตะตอบว่า “ผู้มีอายุ อย่ากล่าวอย่างนั้น”
“Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā natthaññaṁ kiñcī”ti?
natthaññaṁ → n atth aññaṁ (pts)ท่านพระอานนท์ถามว่า “เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปไม่เหลือด้วย วิราคะ อะไรอื่นไม่มีอยู่หรือ”
“Mā hevaṁ, āvuso”.
mā hevaṁ → māhevaṁ (bjt) | hevaṁ → h evaṁ āvuso channaṁ phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā atthi ca n atthi aññaṁ kiñcīti mā h evaṁ (pts)“ผู้มีอายุ อย่ากล่าวอย่างนั้น”
“Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā atthi ca natthi ca aññaṁ kiñcī”ti?
ca aññaṁ → caññaṁ (bj, sya-all) | + → n ev (pts) | ca natthi ca → no n atth (pts)“ผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อะไรอื่น ทั้งมีอยู่ และไม่มีอยู่หรือ”
“Mā hevaṁ, āvuso”.
mā hevaṁ → māhevaṁ (bjt) | hevaṁ → h evaṁ (pts)“ผู้มีอายุ อย่ากล่าวอย่างนั้น”
“Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā nevatthi no natthaññaṁ kiñcī”ti?
nevatthi no natthaññaṁ kiñcīti → atth (pts)“ผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อะไรอื่น มีอยู่ก็มิใช่ ไม่มีอยู่ก็มิใช่หรือ”
“Mā hevaṁ, āvuso”.
mā hevaṁ → māhevaṁ (bjt)“ผู้มีอายุ อย่ากล่าวอย่างนั้น”
“‘Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā atthaññaṁ kiñcī’ti, iti puṭṭho samāno:ท่านพระอานนท์กล่าวว่า “เมื่อผมถามว่า ‘ผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อะไรอื่นยังมีอยู่หรือ’
‘mā hevaṁ, āvuso’ti vadesi.
mā hevaṁ → māhevaṁ (bjt)ท่านตอบว่า ‘อย่ากล่าว อย่างนั้น’
‘Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā natthaññaṁ kiñcī’ti, iti puṭṭho samāno:เมื่อผมถามว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อะไรอื่นไม่มีอยู่หรือ’
‘mā hevaṁ, āvuso’ti vadesi.
mā hevaṁ → māhevaṁ (bjt)ท่านก็ตอบว่า ‘อย่ากล่าวอย่างนั้น’
‘Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā atthi ca natthi ca aññaṁ kiñcī’ti, iti puṭṭho samāno:
ca aññaṁ → caññaṁ (bj, sya-all)เมื่อผมถามว่า ‘เพราะ ผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อะไรอื่นทั้งมีอยู่และไม่มีอยู่หรือ’
‘mā hevaṁ, āvuso’ti vadesi.
mā hevaṁ → māhevaṁ (bjt) | hevaṁ āvusoti → h evaṁ āvuso ti (pts)ท่านก็ตอบว่า ‘อย่ากล่าวอย่างนั้น’
‘Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā nevatthi no natthaññaṁ kiñcī’ti, iti puṭṭho samāno:เมื่อผมถามว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการ ดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อะไรอื่นมีอยู่ก็มิใช่ ไม่มีอยู่ก็มิใช่หรือ’
‘mā hevaṁ, āvuso’ti vadesi.
mā hevaṁ → māhevaṁ (bjt) | hevaṁ āvusoti → h evaṁ āvuso ti (pts)ท่านก็ตอบว่า ‘อย่า กล่าวอย่างนั้น’
Yathā kathaṁ panāvuso, imassa bhāsitassa attho daṭṭhabbo”ti?
yathā kathaṁ panāvuso → yathākathampanāvuso (bjt) | yathā kathaṁ → yathākathaṁ (th)ผู้มีอายุ ก็คำที่ท่านกล่าวแล้วนี้จะทราบความหมายได้อย่างไร”
“‘Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā atthaññaṁ kiñcī’ti, iti vadaṁ appapañcaṁ papañceti.
appapañcaṁ → apapañcaṁ (th) | atthaññaṁ → atth aññam (pts) | vadaṁ → vadam (pts)ท่านพระมหาโกฏฐิตะกล่าวว่า “ผู้มีอายุ เมื่อบุคคลกล่าวว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อะไรอื่นยังมีอยู่หรือ’ ชื่อว่าคิดปรุงแต่งสิ่งที่ไม่ ควรคิดปรุงแต่ง
‘Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā natthaññaṁ kiñcī’ti, iti vadaṁ appapañcaṁ papañceti.
appapañcaṁ → apapañcaṁ (th) | āvuso phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā natthaññaṁ → nirodhā n atth aññaṁ (pts)เมื่อบุคคลกล่าวว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปไม่เหลือด้วย วิราคะ อะไรอื่นไม่มีอยู่หรือ’ ชื่อว่าคิดปรุงแต่งสิ่งที่ไม่ควรคิดปรุงแต่ง
‘Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā atthi ca natthi ca aññaṁ kiñcī’ti, iti vadaṁ appapañcaṁ papañceti.
ca aññaṁ → caññaṁ (bj, sya-all) | appapañcaṁ → apapañcaṁ (th) | āvuso phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā → nirodhā (pts) | natthi ca → n atthi (pts)เมื่อบุคคล กล่าวว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อะไรอื่นทั้งมีอยู่ และไม่มีอยู่หรือ’ ชื่อว่าคิดปรุงแต่งสิ่งที่ไม่ควรคิดปรุงแต่ง
‘Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā nevatthi no natthaññaṁ kiñcī’ti, iti vadaṁ appapañcaṁ papañceti.
appapañcaṁ → apapañcaṁ (th) | āvuso phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā nevatthi → nirodhā n ev atthi (pts) | natthaññaṁ → n atth aññaṁ (pts)เมื่อบุคคลกล่าวว่า ‘เมื่อ ผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อะไรอื่นมีอยู่ก็มิใช่ไม่มีอยู่ก็มิใช่’ ชื่อว่าคิดปรุงแต่งสิ่งที่ไม่ควรคิดปรุงแต่ง
Yāvatā, āvuso, channaṁ phassāyatanānaṁ gati tāvatā papañcassa gati.ท่านผู้มีอายุ ปปัญจธรรมย่อมดำเนินไป ตราบเท่าที่ผัสสายตนะ ๖ ประการดำเนินไป
Yāvatā papañcassa gati tāvatā channaṁ phassāyatanānaṁ gati.ผัสสายตนะ ๖ ประการก็ดำเนินไป ตราบเท่าที่ปปัญจธรรมดำเนินไป
Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā papañcanirodho papañcavūpasamo”ti.
papañcanirodho → papañcanirodho papañcanirodhā (bj) | papañcavūpasamoti catutthaṁ → papañcavūpasamo ti (pts)ผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไป ไม่เหลือด้วยวิราคะ ปปัญจธรรมจึงดับสนิท ระงับไป”