Mahākoṭṭhikasutta
Mahākoṭṭhikasutta → mahākoṭṭhitasuttaṁ (bj)๑๗๓ มหาโกฏฐิตสูตร
Atha kho āyasmā mahākoṭṭhiko yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṁ sammodi.
mahākoṭṭhiko → mahākoṭṭhito (bj) | mahākoṭṭhiko → mahākoṭṭhito (sya-all) | mahākoṭṭhiko yenāyasmā → mahākoṭṭhito yen āyasmā (pts) | atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts)ครั้งนั้นแล ท่านพระมหาโกฏฐิตะเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ได้สนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmantaṁ sāriputtaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all) | mahākoṭṭhiko → mahākoṭṭhito (bj, sya-all, pts) | etadavoca → etad avoca (pts)พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร ได้ถามท่านพระสารีบุตรดังนี้ว่า
“Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā atthaññaṁ kiñcī”ti?
atthaññaṁ → atth aññaṁ (pts)“ผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อะไรอื่น ยังมีอยู่หรือ ”
“Mā hevaṁ, āvuso”.
evaṁ → SS. mā he tvaṁ; S. D. mā he tvā. (pts note) | mā hevaṁ → māhevaṁ (bjt) | hevaṁ → h evaṁ (pts)ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “ผู้มีอายุ อย่ากล่าวอย่างนั้น”
“Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā natthaññaṁ kiñcī”ti?
natthaññaṁ → n atth aññaṁ (pts)ท่านพระมหาโกฏฐิตะถามว่า “ผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไป ไม่เหลือด้วยวิราคะ อะไรอื่นไม่มีอยู่หรือ ”
“Mā hevaṁ, āvuso”.
mā hevaṁ → māhevaṁ (bjt) | hevaṁ → h evaṁ (pts)“ผู้มีอายุ อย่ากล่าวอย่างนั้น”
“Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā atthi ca natthi ca aññaṁ kiñcī”ti?
ca aññaṁ → caññaṁ (bj, sya-all) | natthi ca → n atthi (pts)“ผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อะไรอื่น ทั้งมีอยู่และไม่มีอยู่หรือ ”
“Mā hevaṁ, āvuso”.
mā hevaṁ → māhevaṁ (bjt) | hevaṁ → h evaṁ (pts)“ผู้มีอายุ อย่ากล่าวอย่างนั้น”
“Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā nevatthi no natthaññaṁ kiñcī”ti?
natthaññaṁ → atth aññaṁ (pts) | nevatthi → n ev atthi (pts)“ผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อะไรอื่น มีอยู่ก็มิใช่ ไม่มีอยู่ก็มิใช่หรือ ”
“Mā hevaṁ, āvuso”.
mā hevaṁ → māhevaṁ (bjt) | hevaṁ → h evaṁ (pts)“ผู้มีอายุ อย่ากล่าวอย่างนั้น”
“‘Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā atthaññaṁ kiñcī’ti, iti puṭṭho samāno ‘mā hevaṁ, āvuso’ti vadesi.
mā hevaṁ → māhevaṁ (bjt)ท่านพระมหาโกฏฐิตะกล่าวว่า “เมื่อผมถามว่า ‘ผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อะไรอื่นยังมีอยู่หรือ’ ท่านตอบว่า ‘อย่ากล่าว อย่างนั้น’
‘Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā natthaññaṁ kiñcī’ti, iti puṭṭho samāno:เมื่อผมถามว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อะไรอื่นไม่มีอยู่หรือ’
‘mā hevaṁ, āvuso’ti vadesi.
mā hevaṁ → māhevaṁ (bjt)ท่านก็ตอบว่า ‘อย่ากล่าวอย่างนั้น’
‘Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā atthi ca natthi ca aññaṁ kiñcī’ti, iti puṭṭho samāno:
ca aññaṁ → caññaṁ (bj, sya-all)เมื่อผมถามว่า ‘เพราะ ผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อะไรอื่นทั้งมีอยู่และไม่มีอยู่หรือ’
‘mā hevaṁ, āvuso’ti vadesi.
mā hevaṁ → māhevaṁ (bjt) | hevaṁ āvusoti → h evaṁ āvuso ti (pts)ท่านก็ตอบว่า ‘อย่ากล่าวอย่างนั้น’
‘Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā nevatthi no natthaññaṁ kiñcī’ti, iti puṭṭho samāno:
nevatthi no natthaññaṁ → n atth aññaṁ (pts)เมื่อผมถามว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการ ดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อะไรอื่นมีอยู่ก็มิใช่ไม่มีอยู่ก็มิใช่หรือ’
‘mā hevaṁ, āvuso’ti vadesi.
mā hevaṁ → māhevaṁ (bjt) | hevaṁ āvusoti → h evaṁ avūso ti (pts)ท่านก็ตอบว่า อย่า กล่าวอย่างนั้น’
Yathā kathaṁ pana, āvuso, imassa bhāsitassa attho daṭṭhabbo”ti?
kathaṁ pana āvuso → kathampanāvuso (bj) | yathā kathaṁ pana āvuso → yathākathaṁ panāvuso (sya-all)ก็คำที่ท่านกล่าวแล้วนี้จะทราบความหมายได้อย่างไร”
“‘Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā atthaññaṁ kiñcī’ti, iti vadaṁ appapañcaṁ papañceti.
appapañcaṁ → apapañcaṁ (th) | phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā atthaññaṁ → nirodhā atth aññaṁ (pts)ท่านพระสารีบุตรกล่าวตอบว่า “ผู้มีอายุ เมื่อบุคคลกล่าวว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อะไรอื่นยังมีอยู่หรือ’ ชื่อว่าคิดปรุงแต่งสิ่งที่ไม่ ควรคิดปรุงแต่ง
‘Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā natthaññaṁ kiñcī’ti, iti vadaṁ appapañcaṁ papañceti.
appapañcaṁ → apapañcaṁ (th) | phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā natthaññaṁ → nirodhā n atth aññaṁ (pts)เมื่อบุคคลกล่าวว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปไม่เหลือ ด้วยวิราคะ อะไรอื่นไม่มีอยู่หรือ’ ชื่อว่าคิดปรุงแต่งสิ่งที่ไม่ควรคิดปรุงแต่ง
‘Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā atthi ca natthi ca aññaṁ kiñcī’ti, iti vadaṁ appapañcaṁ papañceti.
ca aññaṁ → caññaṁ (bj, sya-all) | appapañcaṁ → apapañcaṁ (th) | āvuso phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā → nirodhā (pts) | natthi ca → n atthi (pts)เมื่อบุคคล กล่าวว่า ‘เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อะไรอื่นทั้งมีอยู่ และไม่มีอยู่หรือ ชื่อว่าคิดปรุงแต่สิ่งที่ไม่ควรคิดปรุงแต่ง
‘Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā nevatthi no natthaññaṁ kiñcī’ti, iti vadaṁ appapañcaṁ papañceti.
appapañcaṁ → apapañcaṁ (th) | āvuso phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā nevatthi → nirodhā n ev atthi (pts) | natthaññaṁ → n atth aññaṁ (pts)เมื่อบุคคลกล่าวว่า ‘เพราะ ผัสสายตนะ ๖ ประการ ดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ อะไรอื่นมีอยู่ก็มิใช่ ไม่มีอยู่ก็ มิใช่หรือ’ ชื่อว่าคิดปรุงแต่งสิ่งที่ไม่ควรคิดปรุงแต่ง
Yāvatā, āvuso, channaṁ phassāyatanānaṁ gati tāvatā papañcassa gati;ผู้มีอายุ ปปัญจธรรม (สิ่งที่คิด ปรุงแต่ง) ย่อมดำเนินไปตราบเท่าที่ผัสสายตนะ ๖ ดำเนินไป
yāvatā papañcassa gati tāvatā channaṁ phassāyatanānaṁ gati.ผัสสายตนะ ๖ ก็ ดำเนินไปตราบเท่าที่ปปัญจธรรมดำเนินไป
Channaṁ, āvuso, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā papañcanirodho papañcavūpasamo”ti.
papañcanirodho → papañcanirodho papañcanirodhā (bj) | papañcavūpasamoti tatiyaṁ → papañcavūpasamo ti (pts)ผู้มีอายุ เพราะผัสสายตนะ ๖ ประการ ดับไปไม่เหลือด้วยวิราคะ ปปัญจธรรมจึงดับสนิท ระงับไป”