Taṇhāsutta
Taṇhāsutta → taṇhājālinīsuttaṁ (bj)๑๙๙ ตัณหาสูตร
“taṇhaṁ vo, bhikkhave, desessāmi jāliniṁ saritaṁ visaṭaṁ visattikaṁ, yāya ayaṁ loko uddhasto pariyonaddho tantākulakajāto gulāguṇṭhikajāto muñjapabbajabhūto apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ saṁsāraṁ nātivattati.
desessāmi → desissāmi (bj) | muñjapabbajabhūto → muñjababbajabhūto (bj) | saritaṁ → saṁsaritaṁ (sya-all) | gulāguṇṭhikajāto muñjapabbajabhūto → guḷāguṇḍikajāto muñjababbajabhūto (pts) | gulāguṇṭhikajāto → kulāguṇṭhikajāto (sī. syā. kaṁ. pī.) a. ni. aṭṭha. 2.4.199 (cck note) | visattikaṁ → B. K. visatthikaṁ. (pts note) | yāya → S. S. yāyaṁ. (pts note) | uddhasto → S. D. uddhasotā; B. K. uddhaṁso. (pts note) | guḷāguṇḍikajāto → B. K. kulaguṇḍikajāto; S. D. gulāguṇṭhikajāto. (pts note)ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงตัณหาเช่นดังข่าย ท่องเที่ยวไป แผ่ไป ซ่านไป เกาะเกี่ยวอยู่ในอารมณ์ต่างๆ เป็นเครื่องปกคลุมหุ้มห่อโลกนี้ ซึ่งยุ่ง เหมือนกลุ่มด้ายอันยุ่งเหยิง ขอดเป็นปมเหมือนหญ้ามุงกระต่ายและหญ้าปล้อง ไม่ ให้ล่วงพ้นอบาย ทุคติ วินิบาต และสังสารวัฏไปได้
Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
manasi karotha → manasikarotha (th, pts)เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว”
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
bhanteti → bhante ti (pts)ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสแล้ว
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า
“Katamā ca sā, bhikkhave, taṇhā jālinī saritā visaṭā visattikā, yāya ayaṁ loko uddhasto pariyonaddho tantākulakajāto gulāguṇṭhikajāto muñjapabbajabhūto apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ saṁsāraṁ nātivattati?
muñjapabbajabhūto → muñjababbajabhūto (bj) | saritā → saṁsaritā (sya-all) | sā → (pts) | gulāguṇṭhikajāto muñjapabbajabhūto apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ saṁsāraṁ → guḷāguṇḍikajāto (pts)“ภิกษุทั้งหลาย ตัณหาเช่นดังข่าย ท่องเที่ยวไป แผ่ไป ซ่านไป เกาะเกี่ยว อยู่ในอารมณ์ต่างๆ เป็นเครื่องปกคลุมหุ้มห่อโลกนี้ ซึ่งยุ่งเหมือนกลุ่มด้าย อันยุ่งเหยิง ขอดเป็นปมเหมือนหญ้ามุงกระต่ายและหญ้าปล้อง ไม่ให้ล่วงพ้น อบาย ทุคติ วินิบาต และสังสารวัฏไปได้ นั้นเป็นอย่างไร คือ
Aṭṭhārasa kho panimāni, bhikkhave, taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya, aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya.
ajjhattikassa upādāya → ajjhattikassupādāya (sya-all) | bāhirassa upādāya → bāhirassupādāya (sya-all) | aṭṭhārasa → aṭṭharasa (pts) | aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni → aṭṭhārasataṇhāvicaritāni (bjt) | panimāni → pan imāni (pts)ตัณหาวิจริต ๑๘ ประการนี้อาศัยขันธปัญจก ภายใน ตัณหาวิจริต ๑๘ ประการนี้อาศัยขันธปัญจกภายนอก
Katamāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya?
katamāni → katamāni tāni (sya-all) | ajjhattikassa upādāya → ajjhattikassupādāya (sya-all)ตัณหาวิจริต ๑๘ ประการอาศัยขันธปัญจกภายใน อะไรบ้าง คือ
Asmīti, bhikkhave, sati itthasmīti hoti, evaṁsmīti hoti, aññathāsmīti hoti, asasmīti hoti, satasmīti hoti, santi hoti, itthaṁ santi hoti, evaṁ santi hoti, aññathā santi hoti, apihaṁ santi hoti, apihaṁ itthaṁ santi hoti, apihaṁ evaṁ santi hoti, apihaṁ aññathā santi hoti, bhavissanti hoti, itthaṁ bhavissanti hoti, evaṁ bhavissanti hoti, aññathā bhavissanti hoti.
evaṁsmīti → evamasmīti (bj); evasmīti (sya-all, km, pts1ed) | apihaṁ → apiha (bj, pts1ed); api (sya-all, km) | apihaṁ → api (bj, sya-all, km, pts1ed) | apihaṁ → api (bj, sya-all, km, pts1ed) | apihaṁ → api (bj, sya-all, km, pts1ed) | evaṁsmīti → evamasmiti (bj); evasmīti (pts) | aññathāsmīti → aññathasmīti (bj, pts) | apihaṁ → api ha (pts) | evaṁsmīti → evamasmi (sī.), evasmi (syā. kaṁ. pī.) vibha. 973 passitabbaṁ (cck note) | apihaṁ → apiha (cck: sī. pī.); api (cck: syā. kaṁ.) | apihaṁ → api (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | apihaṁ → api (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | apihaṁ → api (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | hoti → B. K. asmīti hoti bhikkhave sati itthasmīti sati hoti; evam asmīti hoti aññathāsmīti hoti. (pts note) | ha → B. K. api haṁ. (pts note) | api → B. K. api haṁ. (pts note) | bhikkhave sati → bhikkhavesati (bjt) | itthaṁ → ittham (pts)๑. เมื่อมีตัณหาว่า ‘เราเป็น’ ๒. ตัณหาว่า ‘เราเป็นอย่างนี้’ จึงมี ๓. ตัณหาว่า ‘เราเป็นอย่างนั้น’ จึงมี ๔. ตัณหาว่า ‘เราเป็นโดยประการอื่น’ จึงมี ๕. ตัณหาว่า ‘เราเป็นผู้เที่ยง’ จึงมี ๖. ตัณหาว่า ‘เราเป็นผู้ไม่เที่ยง’ จึงมี ๗. ตัณหาว่า ‘เราพึงเป็น’ จึงมี ๘. ตัณหาว่า ‘เราพึงเป็นอย่างนี้’ จึงมี ๙. ตัณหาว่า ‘เราพึงเป็นอย่างนั้น’ จึงมี ๑๐. ตัณหาว่า ‘เราพึงเป็นโดยประการอื่น’ จึงมี ๑๑. ตัณหาว่า ‘เราพึงเป็นบ้าง’ จึงมี ๑๒. ตัณหาว่า ‘เราพึงเป็นอย่างนี้บ้าง’ จึงมี ๑๓. ตัณหาว่า ‘เราพึงเป็นอย่างนั้นบ้าง’ จึงมี ๑๔. ตัณหาว่า ‘เราพึงเป็นโดยประการอื่นบ้าง’ จึงมี ๑๕. ตัณหาว่า ‘เราจักเป็น’ จึงมี ๑๖. ตัณหาว่า ‘เราจักเป็นอย่างนี้’ จึงมี ๑๗. ตัณหาว่า ‘เราจักเป็นอย่างนั้น’ จึงมี ๑๘. ตัณหาว่า ‘เราจักเป็นโดยประการอื่น’ จึงมี
Imāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya.
ajjhattikassa upādāya → ajjhattikassupādāya (sya-all)นี้คือตัณหาวิจริต ๑๘ ประการอาศัยขันธปัญจกภายใน
Katamāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya?
bāhirassa upādāya imināsmīti → bāhirassupādāya iminā asmīti (sya-all)ตัณหาวิจริต ๑๘ ประการอาศัยขันธปัญจกภายนอก อะไรบ้าง คือ
Imināsmīti, bhikkhave, sati iminā itthasmīti hoti, iminā evaṁsmīti hoti, iminā aññathāsmīti hoti, iminā asasmīti hoti, iminā satasmīti hoti, iminā santi hoti, iminā itthaṁ santi hoti, iminā evaṁ santi hoti, iminā aññathā santi hoti, iminā apihaṁ santi hoti, iminā apihaṁ itthaṁ santi hoti, iminā apihaṁ evaṁ santi hoti, iminā apihaṁ aññathā santi hoti, iminā bhavissanti hoti, iminā itthaṁ bhavissanti hoti, iminā evaṁ bhavissanti hoti, iminā aññathā bhavissanti hoti.
imināsmīti → iminā asmīti (bj, pts) | evaṁsmīti → evasmīti (bj, sya-all, pts) | aññathāsmīti → aññathasmīti (bj, pts) | apihaṁ → api ha (pts)๑. เมื่อมีตัณหาว่า ‘เราเป็นด้วยขันธปัญจกนี้’ ๒. ตัณหาว่า ‘เราเป็นอย่างนี้ด้วยขันธปัญจกนี้’ จึงมี ๓. ตัณหาว่า ‘เราเป็นอย่างนั้นด้วยขันธปัญจกนี้’ จึงมี ๔. ตัณหาว่า ‘เราเป็นโดยประการอื่นด้วยขันธปัญจกนี้’ จึงมี ๕. ตัณหาว่า ‘เราเป็นผู้เที่ยงด้วยขันธปัญจกนี้’ จึงมี ๖. ตัณหาว่า ‘เราเป็นผู้ไม่เที่ยงด้วยขันธปัญจกนี้’ จึงมี ๗. ตัณหาว่า ‘เราพึงเป็นด้วยขันธปัญจกนี้’ จึงมี ๘. ตัณหาว่า ‘เราพึงเป็นอย่างนี้ด้วยขันธปัญจกนี้’ จึงมี ๙. ตัณหาว่า ‘เราพึงเป็นอย่างนั้นด้วยขันธปัญจกนี้’ จึงมี ๑๐. ตัณหาว่า ‘เราพึงเป็นโดยประการอื่นด้วยขันธปัญจกนี้’ จึงมี ๑๑. ตัณหาว่า ‘เราพึงเป็นด้วยขันธปัญจกนี้บ้าง’ จึงมี ๑๒. ตัณหาว่า ‘เราพึงเป็นอย่างนี้ด้วยขันธปัญจกนี้บ้าง’ จึงมี ๑๓. ตัณหาว่า ‘เราพึงเป็นอย่างนั้นด้วยขันธปัญจกนี้บ้าง’ จึงมี ๑๔. ตัณหาว่า ‘เราพึงเป็นโดยประการอื่นด้วยขันธปัญจกนี้บ้าง’ จึงมี ๑๕. ตัณหาว่า ‘เราจักเป็นด้วยขันธปัญจกนี้’ จึงมี ๑๖. ตัณหาว่า ‘เราจักเป็นอย่างนี้ด้วยขันธปัญจกนี้’ จึงมี ๑๗. ตัณหาว่า ‘เราจักเป็นอย่างนั้นด้วยขันธปัญจกนี้’ จึงมี ๑๘. ตัณหาว่า ‘เราจักเป็นโดยประการอื่นด้วยขันธปัญจกนี้’ จึงมี
Imāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya.
bāhirassa upādāya → bāhirassupādāya (sya-all) | taṇhāvicaritāni → tanhāvicaritāni (pts)นี้คือตัณหาวิจริต ๑๘ ประการอาศัยขันธปัญจกภายนอก
Iti aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya, aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya.
ajjhattikassa upādāya → ajjhattikassupādāya (sya-all) | bāhirassa upādāya imāni → bāhirassupādāya iminā (sya-all) | upādāya → upādaya (pts)ตัณหาวิจริต ๑๘ ประการอาศัยขันธปัญจกภายใน ตัณหาวิจริต ๑๘ ประการ อาศัยขันธปัญจกภายนอก ด้วยประการฉะนี้
Imāni vuccanti, bhikkhave, chattiṁsa taṇhāvicaritāni.รวมเรียกว่า ตัณหาวิจริต ๓๖ ประการ
Iti evarūpāni atītāni chattiṁsa taṇhāvicaritāni, anāgatāni chattiṁsa taṇhāvicaritāni, paccuppannāni chattiṁsa taṇhāvicaritāni.
taṇhāvicaritāni → taṇhāvicatāni (pts)ตัณหาวิจริตเห็นปานนี้ ที่เป็นอดีต ๓๖ ประการ อนาคต ๓๖ ประการ ปัจจุบัน ๓๖ ประการ
Evaṁ aṭṭhasataṁ taṇhāvicaritaṁ honti.
evaṁ aṭṭhasataṁ taṇhāvicaritaṁ honti → aṭṭhataṇhāvicaritasataṁ hoti (sya-all) | sātaṁ → S. D. sataṁ, omitted by B. K. (pts note)รวมเป็นตัณหาวิจริต ๑๐๘ ด้วยประการฉะนี้
Ayaṁ kho sā, bhikkhave, taṇhā jālinī saritā visaṭā visattikā, yāya ayaṁ loko uddhasto pariyonaddho tantākulakajāto guṇāguṇṭhikajāto muñjapabbajabhūto apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ saṁsāraṁ nātivattatī”ti.
guṇāguṇṭhikajāto muñjapabbajabhūto → gulāguṇṭhikajāto muñjababbajabhūto (bj); guḷāguṇḍikajāto muñjababbajabhūto (pts) | guṇāguṇṭhikajāto → gulāguṇṭhikajāto (cck, sya-all) | saritā → saṁsaritā (sya-all) | jālinī → jālinā (pts) | uddhasto → B. K. uddhaṁso; S. D. uddhasetā. (pts note) | nātivattatīti → S. D. nātivattantīti. (pts note) | taṇhā jālinī → taṇhājālinī (bjt)ภิกษุทั้งหลาย ตัณหานี้นั้นแล เช่นดังข่าย ท่องเที่ยวไป แผ่ไป ซ่านไป เกาะเกี่ยวอยู่ในอารมณ์ต่างๆ เป็นเครื่องปกคลุมหุ้มห่อโลกนี้ ซึ่งยุ่งเหมือนกลุ่มด้าย อันยุ่งเหยิง ขอดเป็นปมเหมือนหญ้ามุงกระต่ายและหญ้าปล้อง ไม่ให้ล่วงพ้นอบาย ทุคติ วินิบาต และสังสารวัฏไปได้”