Udāyīsutta๔๐ อุทายิสูตร
Atha kho udāyī brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā …pe… ekamantaṁ nisinno kho udāyī brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca:
udāyī → udāyi (sabbattha) | udāyī → udāyi (bj, sya-all, pts) | atha kho udāyī → athakho udāyi (sya-all) | udāyī → udāyi (cck: sabbattha) | pe → spelled out in full (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ครั้งนั้นแล อุทายิพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ สนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า
“bhavampi no gotamo yaññaṁ vaṇṇetī”ti?
bhavampi → bhavaṁpi (th) | bhavampi → bhavam pi (pts)“แม้ท่านพระโคดมก็ทรงสรรเสริญยัญของพวก ข้าพระองค์หรือ”
“Na kho ahaṁ, brāhmaṇa, sabbaṁ yaññaṁ vaṇṇemi;พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “พราหมณ์ เราไม่ได้สรรเสริญยัญไปเสียทุกอย่าง
na panāhaṁ, brāhmaṇa, sabbaṁ yaññaṁ na vaṇṇemi.และเราก็ไม่ได้ติเตียนยัญไปเสียทั้งหมด
Yathārūpe kho, brāhmaṇa, yaññe gāvo haññanti, ajeḷakā haññanti, kukkuṭasūkarā haññanti, vividhā pāṇā saṅghātaṁ āpajjanti;
saṅghātaṁ → saṁghātaṁ (th)เราไม่สรรเสริญยัญ ที่มีกิริยา คือ ยัญที่มี การฆ่าโค ๑ ยัญที่มีการฆ่าแพะ แกะ ๑ ยัญที่มีการฆ่าไก่ สุกร ๑ ยัญที่ทำให้สัตว์ ต่าง ๆ ได้รับความเดือดร้อน ๑
evarūpaṁ kho ahaṁ, brāhmaṇa, sārambhaṁ yaññaṁ na vaṇṇemi.
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Evarūpañhi, brāhmaṇa, sārambhaṁ yaññaṁ na upasaṅkamanti arahanto vā arahattamaggaṁ vā samāpannā.
arahattamaggaṁ → arahamaggaṁ (pts) | evarūpañhi → evarūpaṁ hi (bjt, pts)เพราะพระอรหันต์หรือท่านผู้ บรรลุอรหัตตมรรคย่อมไม่เกี่ยวข้องกับยัญที่มีกิริยาอย่างนั้น
Yathārūpe ca kho, brāhmaṇa, yaññe neva gāvo haññanti, na ajeḷakā haññanti, na kukkuṭasūkarā haññanti, na vividhā pāṇā saṅghātaṁ āpajjanti;
saṅghātaṁ → saṁghātaṁ (th) | neva → n eva (pts)พราหมณ์ แต่เราสรรเสริญยัญที่ไม่มีกิริยา คือ นิจทานและอนุกูลยัญ คือ ยัญที่ไม่มีการฆ่าโค ๑ ยัญที่ไม่มีการฆ่าแพะ แกะ ๑ ยัญที่ไม่มีการฆ่าไก่ สุกร ๑ ยัญที่ไม่ทำให้สัตว์ต่าง ๆ ได้รับความเดือดร้อน ๑
evarūpaṁ kho ahaṁ, brāhmaṇa, nirārambhaṁ yaññaṁ vaṇṇemi, yadidaṁ niccadānaṁ anukulayaññaṁ.
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Evarūpañhi, brāhmaṇa, nirārambhaṁ yaññaṁ upasaṅkamanti arahanto vā arahattamaggaṁ vā samāpannāti.
arahattamaggaṁ → arahamaggaṁ (bj, pts) | evarūpañhi brāhmaṇa → evarūpaṁ hi brāhmana (pts) | samāpannāti → samapannā ti (pts) | arahamaggaṁ → arahattamaggaṁ vā (bj: machasaṁ)เพราะพระ อรหันต์หรือท่านผู้บรรลุอรหัตตมรรคย่อมเกี่ยวข้องกับยัญที่ไม่มีกิริยาอย่างนี้”
Abhisaṅkhataṁ nirārambhaṁ, yaññaṁ kālena kappiyaṁ;
abhisaṅkhataṁ → abhisaṁkhataṁ (th) kappiyaṁ → kappiyam (pts)ท่านผู้ประพฤติพรหมจรรย์ สำรวมระวัง ย่อมเกี่ยวข้องกับยัญ Tādisaṁ upasaṁyanti, saññatā brahmacārayo.
upasaṁyanti → upasaṅyanti (sya-all) | upasaṁyanti → B. K. upasaṁkanti. (pts note) brahmacārayo vivaṭacchadā → brahmacariyā vivattacchadā (pts) | brahmacārayo → ba. brahmacariyā (sya-all: yu.)ที่จัดเตรียมไว้อย่างดี ไม่มีกิริยา เหมาะสมกับเวลาเช่นนั้นVivaṭacchadā ye loke, vītivattā kulaṁ gatiṁ;
Vivaṭacchadā → vivattacchadā (bj, pts1ed); vivaṭṭacchadā (sya-all, mr) | vivaṭacchadā → vivattacchaddā (bj); vivaṭṭacchadā ca (sya-all) | vivattacchaddā → vivaṭṭacchadā (bj: machasaṁ) | Vivaṭacchadā → vivattacchadā (cck: sī. pī.); vivaṭṭacchadā (cck: ka.) | Vivattacchadā → S. D., S. T. nivattacchaddā; B. K. vivaṭacchadā. (pts note) vītivattā kulaṁ gatiṁ yaññametaṁ → vītivattakālaṁgatī yaññam etaṁ (pts) | vītivattakālaṁgatī → S. D., S. T. vītivattakathaṅkathī; S. Tr. vītivattakulaṁgatiṁ; B. K. vītivattākulagatiṁ; S. M. vivattacchaddā; S. Com. __ kālagatī. (pts note)ท่านผู้รู้ผู้ฉลาดในบุญ มีกิเลสเปรียบเหมือนหลังคาอันเปิดแล้ว Yaññametaṁ pasaṁsanti, buddhā yaññassa kovidā.
yaññametaṁ → bhavyaṁ (bj: syā) | yaññametaṁ → yaññam etaṁ (pts) yaññassa → puññassa (sya-all, km, pts1ed) | yaññassa → puññassa (bj, pts) | puññassa → yaññassa kovidā (bj: machasaṁ) | yaññassa → puññassa (cck: syā. kaṁ. pī.)ล่วงเลยตระกูลและคติ ในโลก ย่อมสรรเสริญยัญชนิดนี้Yaññe vā yadi vā saddhe, habyaṁ katvā yathārahaṁ;
habyaṁ → hutaṁ (bj); huññaṁ (sya-all, km); bhavyaṁ (pts1ed) | habyaṁ → bhavyaṁ (pts) | habyaṁ → havyaṁ (cck: sī. pī.); huññaṁ (cck: syā. kaṁ.) | bhavyaṁ → S. D., S. T. bhaveyya; B. K. haccaṁ katvā. (pts note)ถ้าบุคคลทำการบูชาในปกติทาน หรือในมตกทานตามสมควร Pasannacitto yajati, sukhette brahmacārisu.
Pasannacitto yajati → pasannacittā yajanti (mr) | yajati → pasannacittā yajanti (cck: ka.) | yajati → B. K.-cittā yajanti. (pts note)มีจิตเลื่อมใส บูชาในนาที่ดี คือท่านพรหมจารีทั้งหลายSuhutaṁ suyiṭṭhaṁ suppattaṁ, dakkhiṇeyyesu yaṁ kataṁ;
suppattaṁ → sampattaṁ (sya-all, km, mr) | suppattaṁ → sampattaṁ (cck: syā. kaṁ. ka.) | suppattaṁ → B. K. suyiṭṭhaṁ sampattaṁ. (pts note)ยัญที่บุคคลบูชาดีแล้ว เซ่นสรวงดีแล้ว สมบูรณ์ดี ทำไว้ในทักขิไณยบุคคล Yañño ca vipulo hoti, pasīdanti ca devatā.ยัญย่อมแพร่หลาย และเทวดาก็เลื่อมใสEvaṁ yajitvā medhāvī, saddho muttena cetasā;
Evaṁ → etaṁ (mr) | Evaṁ → etaṁ (ka.) a. ni. 6.37 (cck note)บัณฑิตผู้เป็นนักปราชญ์ มีศรัทธา มีใจพ้นแล้ว Abyābajjhaṁ sukhaṁ lokaṁ, paṇḍito upapajjatī”ti.
abyābajjhaṁ → abyāpajjhaṁ (bj, sya-all, pts) | abyābajjhaṁ → avyāpajjhaṁ (pts) upapajjatīti → upapajjatī ti tass uddānaṁ (pts)บูชายัญอย่างนี้แล้ว ย่อมเข้าถึงโลกที่ปราศจากความเบียดเบียน เป็นสุข
Tassuddānaṁรวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
Cakko saṅgaho sīho, pasādo vassakārena pañcamaṁ;
saṅgaho → saṅgāho (pts) | saṅgāho → B. K. saṅgaho. (pts note)๑. จักกสูตร ๒. สังคหสูตร ๓. สีหสูตร ๔. อัคคัปปสาทสูตร ๕. วัสสการสูตร Doṇo aparihāniyo patilīno, ujjayo udāyinā te dasāti.
doṇo → loke (bj, pts) | patilīno ujjayo → patilīnena ujjāyo (bj) | aparihāniyo patilīno → aparihāni paṭilīno (sya-all) | patilīno → patilīnena (pts) | Loke → S. S. loke; B. K. Doṇo. (pts note) udāyinā → udāyena (sya-all) | ujjayo → ujjāyo (bjt) | dasāti → dasā ti (pts)๖. โทณสูตร ๗. อปริหานิยสูตร ๘. ปฏิลีนสูตร ๙. อุชชยสูตร ๑๐. อุทายิสูตร