Samādhibhāvanāsutta๔๑ สมาธิภาวนาสูตร
“Catasso imā, bhikkhave, samādhibhāvanā.
+ → sāvatthinidānaṁ (bjt)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ภิกษุทั้งหลาย สมาธิภาวนา ๔ ประการนี้
Katamā catasso?สมาธิภาวนา ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ
Atthi, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṁvattati;๑. สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่ออยู่เป็นสุข ในปัจจุบัน
atthi, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanappaṭilābhāya saṁvattati;
ñāṇadassanappaṭilābhāya → ñāṇadassanapaṭilābhāya (bjt, th, pts)๒. สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่อได้ญาณทัสสนะ
atthi, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṁvattati;๓. สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่อสติสัมปชัญญะ
atthi, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṁ khayāya saṁvattati.๔. สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้น อาสวะ
Katamā ca, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṁvattati?
diṭṭhadhammasukhavihārāya → diṭṭhadhammasukhaviharāya (pts)สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่ออยู่เป็นสุขใน ปัจจุบัน เป็นอย่างไร
Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
catutthaṁ jhānaṁ → catutthajjhānaṁ (pts) | pe → spelled out in full (th) | vivicceva → eva (pts)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้สงัดจากกามและอกุศลธรรมแล้ว บรรลุปฐมฌานที่มี วิตก วิจาร ปีติ และสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป บรรลุ ทุติยฌานมีความผ่องใสภายใน มีภาวะที่จิตเป็นหนึ่งผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีแต่ ปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิอยู่ เพราะปีติจางคลายไป มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย บรรลุตติยฌานที่พระอริยะสรรเสริญว่า ‘ผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อนแล้ว บรรลุ จตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขาอยู่
Ayaṁ, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṁvattati.
ayaṁ → ayaṁ vuccati (pts) | samādhibhāvanā → samādhibhāyanā (pts) | diṭṭhadhammasukhavihārāya → diṭṭhadhammasukhaviharāya (pts)สมาธิภาวนานี้ที่ บุคคลเจริญทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่ออยู่เป็นสุขในปัจจุบัน
Katamā ca, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanappaṭilābhāya saṁvattati?
ñāṇadassanappaṭilābhāya → ñāṇadassanapaṭilābhāya (bjt, th, pts)สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่อได้ญาณทัสสนะ เป็นอย่างไร
Idha, bhikkhave, bhikkhu ālokasaññaṁ manasi karoti, divāsaññaṁ adhiṭṭhāti—
manasi karoti → manasikaroti (th, pts)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้มนสิการถึงอาโลกสัญญา (ความกำหนดหมายในแสง สว่าง) อธิษฐานทิวาสัญญา (ความกำหนดหมายว่ากลางวัน)
yathā divā tathā rattiṁ, yathā rattiṁ tathā divā.ว่า กลางคืนเหมือน กลางวัน กลางวันเหมือนกลางคืน
Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṁ cittaṁ bhāveti.
vivaṭena → vivittena (sya-all)มีใจสงัดไม่มีเครื่องร้อยรัด อบรมจิตให้สว่าง อยู่
Ayaṁ, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanappaṭilābhāya saṁvattati.
bhikkhave → vuccati (pts) | bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanappaṭilābhāya → ñāṇadassanapaṭilābhāya (pts)สมาธิภาวนานี้ที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่อได้ญาณทัสสนะ
Katamā ca, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṁvattati?
bhāvitā bahulīkatā → (pts)สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่อสติสัมปชัญญะ เป็นอย่างไร
Idha, bhikkhave, bhikkhuno viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti;
upaṭṭhahanti → tiṭṭhanti (sya-all)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้รู้แจ้งเวทนาที่เกิดขึ้น รู้แจ้งเวทนาที่ตั้งอยู่ รู้แจ้งเวทนา ที่ดับไป
viditā saññā …pe… viditā vitakkā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.
upaṭṭhahanti → tiṭṭhanti (sya-all)รู้แจ้งสัญญาที่เกิดขึ้น ... รู้แจ้งวิตกที่เกิดขึ้น รู้แจ้งวิตกที่ตั้งอยู่ รู้แจ้งวิตกที่ ดับไป
Ayaṁ, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṁvattati.
ayaṁ → ayaṁ vuccati (pts) | bhāvitā bahulīkatā → (pts)สมาธิภาวนานี้ที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่อสติสัมปชัญญะ
Katamā ca, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṁ khayāya saṁvattati?
bhāvitā bahulīkatā → (pts)สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นอาสวะ เป็นอย่างไร
Idha, bhikkhave, bhikkhu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī viharati:
pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī → pañcupādānakkhandhesu udayabyayānupassī (bj); pañcupādānakkhandhesu udayavayānupassī (pts)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้มีปกติเห็นความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปในอุปาทาน ขันธ์ ๕ อยู่ว่า
‘iti rūpaṁ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo;
atthaṅgamo → atthagamo (bj, pts1ed) | atthaṅgamo → atthagamo (pts) | atthaṅgamo → atthagamo (cck: sī. pī.)“รูปเป็นอย่างนี้ ความเกิดขึ้นแห่งรูปเป็นอย่างนี้ ความดับแห่งรูปเป็น อย่างนี้
iti vedanā, iti vedanāya samudayo, iti vedanāya atthaṅgamo;
atthaṅgamo → atthagamo (pts)เวทนาเป็นอย่างนี้ ความเกิดขึ้นแห่งเวทนาเป็นอย่างนี้ ความดับแห่งเวทนา เป็นอย่างนี้
iti saññā, iti saññāya samudayo, iti saññāya atthaṅgamo;
atthaṅgamo → atthagamo (pts)สัญญาเป็นอย่างนี้ ความเกิดขึ้นแห่งสัญญาเป็นอย่างนี้ ความดับแห่ง สัญญาเป็นอย่างนี้
iti saṅkhārā, iti saṅkhārānaṁ samudayo, iti saṅkhārānaṁ atthaṅgamo;
atthaṅgamo → atthagamo (pts) | saṅkhārā → saṁkhārā (bjt, th) | saṅkhārānaṁ → saṁkhārānaṁ (bjt, th)สังขารเป็นอย่างนี้ ความเกิดขึ้นแห่งสังขารเป็นอย่างนี้ ความดับ แห่งสังขารเป็นอย่างนี้
iti viññāṇaṁ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti.
atthaṅgamoti → atthagamo (pts)วิญญาณเป็นอย่างนี้ ความเกิดขึ้นแห่งวิญญาณเป็นอย่างนี้ ความดับแห่งวิญญาณเป็นอย่างนี้”
Ayaṁ, bhikkhave, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṁ khayāya saṁvattati.
ayaṁ → ayaṁ vuccati (pts)สมาธิภาวนานี้ที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้วย่อม เป็นไปเพื่อความสิ้นอาสวะ
Imā kho, bhikkhave, catasso samādhibhāvanā.ภิกษุทั้งหลาย สมาธิภาวนา ๔ ประการนี้แล
Idañca pana metaṁ, bhikkhave, sandhāya bhāsitaṁ pārāyane puṇṇakapañhe:
puṇṇakapañhe → puṇṇapañhe (sya-all) | idañca → idañ ca (pts) | metaṁ bhikkhave → m etaṁ (pts)ภิกษุทั้งหลาย ก็คำนี้เรากล่าวไว้ในปุณณกปัญหาในปารายนวรรค หมายถึง ข้อความนี้ว่า
‘Saṅkhāya lokasmiṁ paroparāni, yassiñjitaṁ natthi kuhiñci loke;
paroparāni → parovarāni (bj) | parovarāni → paroparāni (bj: machasaṁ) | saṅkhāya lokasmiṁ → saṁkhāya lokasmi (th) yassiñjitaṁ natthi → yass iñjitaṁ n atthi (pts)บุคคลใดรู้สิ่งสูงต่ำ ในโลก ไม่มีกิเลสเป็นเหตุให้หวั่นไหว ในโลกไหน ๆ Santo vidhūmo anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmī’”ti.
anīgho → anigho (sya-all, pts) | santo → sato (pts) | Sato → B. K. santo. (pts note) brūmī’’ti → su. ni. 1054; cūḷani. puṇṇakamāṇavapucchā 73 (cck note) | brūmīti → These verses recur Aṅguttara III. 32-and Sutta Nipāta V. 4. 6. (pts note) | jātijaranti → jātijaran ti (pts)เรากล่าวว่า บุคคลเป็นผู้สงบ ไม่มีควันคือความโกรธ ไม่มีกิเลสกระทบจิต ไม่มีความหวัง ข้ามพ้นชาติและชราได้แล้ว
Paṭhamaṁ.
paṭhamaṁ → cattār imāni (pts)สมาธิภาวนาสูตรที่ ๑ จบ