Pañhabyākaraṇasutta๔๒ ปัญหพยากรณสูตร
“Cattārimāni, bhikkhave, pañhabyākaraṇāni.
pañhabyākaraṇāni → pañhābyākaraṇāni (mr) | cattārimāni → cattārīmāni (sya-all); (pts) | pañhabyākaraṇāni → pañhābyākaraṇāni (cck: ka.) | pañhabyākaraṇāni → pañhavyākaraṇāni (bjt, pts)ภิกษุทั้งหลาย การตอบปัญหา ๔ ประการนี้
Katamāni cattāri?การตอบปัญหา ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ
Atthi, bhikkhave, pañho ekaṁsabyākaraṇīyo;
ekaṁsabyākaraṇīyo → ekaṁsavyākaraṇīyo (bjt, pts)๑. เอกังสพยากรณียปัญหา (ปัญหาที่ควรตอบโดยนัยเดียว)
atthi, bhikkhave, pañho vibhajjabyākaraṇīyo;
vibhajjabyākaraṇīyo → vibhajja vyākaraṇīyo (bjt) | vibhajjabyākaraṇīyo → paṭipucchā (pts)๒. วิภัชชพยากรณียปัญหา (ปัญหาที่ควรแยกตอบ)
atthi, bhikkhave, pañho paṭipucchābyākaraṇīyo;
paṭipucchābyākaraṇīyo → paṭipucchā vyākaraṇīyo (bjt)๓. ปฏิปุจฉาพยากรณียปัญหา (ปัญหาที่ควรตอบโดยย้อนถาม)
atthi, bhikkhave, pañho ṭhapanīyo.
ṭhapanīyo → ṭhapanīyo atthi bhikkhave pañho vibhajjavyākaraṇīyo (pts)๔. ฐปนียปัญหา (ปัญหาที่ควรงดตอบ)
Imāni kho, bhikkhave, cattāri pañhabyākaraṇānīti.
pañhabyākaraṇānīti → pañhavyākaraṇānīti (bjt, pts)ภิกษุทั้งหลาย การตอบปัญหา ๔ ประการนี้แล
Ekaṁsavacanaṁ ekaṁ, vibhajjavacanāparaṁ;
ekaṁsavacanaṁ → ekaṁsa-vacanaṁ (pts) vibhajjavacanāparaṁ → vibhajjavacanaṁ paraṁ (pts) | vibhajjavacanāparaṁ → vibhajja-vacanaṁ paraṁ (pts)(๑) ตอบโดยนัยเดียว (๒) แยกตอบ Tatiyaṁ paṭipuccheyya, catutthaṁ pana ṭhāpaye.
catutthaṁ → catuttham (pts)(๓) ตอบโดยย้อนถาม (๔) งดตอบYo ca tesaṁ tattha tattha, jānāti anudhammataṁ;
tesaṁ → nesaṁ (bj, sya-all, km) | tesaṁ → nesaṁ (cck: sī. syā. kaṁ.)อนึ่ง บัณฑิตเรียกภิกษุผู้รู้ความเหมาะสม ในฐานะแห่งปัญหานั้น ๆ ว่า Catupañhassa kusalo, āhu bhikkhuṁ tathāvidhaṁ.
catupañhassa → catu pañhassa (pts)เป็นผู้ฉลาดในปัญหาทั้ง ๔Durāsado duppasaho, gambhīro duppadhaṁsiyo;
duppadhaṁsiyo → duppadhaṁsayo (bj: sīmu) | duppadhaṁsiyo → S. Tr., S. D. duppadhaṁsayo. (pts note)บุคคลเช่นนั้น ใคร ๆ เทียบได้ยาก เอาชนะได้ยาก เป็นคนลึกซึ้ง ให้แพ้ได้ยาก Atho atthe anatthe ca, ubhayassa hoti kovido.
ubhayassa hoti kovido → ubhayatthassa kovido (sya-all, km) | ubhayassa hoti → ubhayatthassa (sya-all) | kovido → ubhayatthassakovido (bj: syā, kām) | kovido → ubhayatthassa kovido (cck: syā. kaṁ.)และฉลาดในประโยชน์ทั้งสอง คือ ด้านเจริญและด้านเสื่อมAnatthaṁ parivajjeti, atthaṁ gaṇhāti paṇḍito;บัณฑิตย่อมเว้นด้านเสื่อม ถือเอาด้านเจริญ Atthābhisamayā dhīro, paṇḍitoti pavuccatī”ti.
dhīro paṇḍitoti → dhūro paṇḍito ti (pts) paṇḍitoti → paṇḍito ti (pts)ธีรชนเพราะรู้จักประโยชน์ ชาวโลกจึงเรียกว่า “บัณฑิต”