21 Vipassībuddhavaṁsa
“Phussassa ca aparena, sambuddho dvipaduttamo;
phussassa ca → pussassa (sya-all) dvipaduttamo → dipaduttamo (bj, sya-all) Vipassī nāma nāmena, loke uppajji cakkhumā.
cakkhumā → nāyako (bj: sīmu) | cakkhumā → S nāyako (pts note)Avijjaṁ sabbaṁ padāletvā, patto sambodhimuttamaṁ;
avijjaṁ sabbaṁ → avijjaṇḍaṁ (sya-all) | sabbaṁ → T avijj'aṇḍaṁ (pts note) Dhammacakkaṁ pavattetuṁ, pakkāmi bandhumatīpuraṁ.
bandhumatīpuraṁ → bandhumatiṁ puraṁ (bj) | Bandhumatīpuraṁ → BvA -matiṁ puraṁ (pts note)Dhammacakkaṁ pavattetvā, ubho bodhesi nāyako; Gaṇanāya na vattabbo, paṭhamābhisamayo ahu.
vattabbo → R vattabo (w.r.) (pts note)Punāparaṁ amitayaso, tattha saccaṁ pakāsayi; Caturāsītisahassānaṁ, dutiyābhisamayo ahu.
Caturāsītisahassāni, sambuddhaṁ anupabbajuṁ; Tesamārāmapattānaṁ, dhammaṁ desesi cakkhumā.
Sabbākārena bhāsato, sutvā upanisādino;
bhāsato → S bhāsate (pts note) sutvā → ṭhatvā (sya1ed, sya2ed) | upanisādino → upanissa jine (si); upanissā jino (sya1ed, sya2ed, km); upanisā jino (pts-vp-pli1) | sutvā upanisādino → ṭhatvā upanissā jino (sya-all) | upanisādino → bhāsate sutvā upanissa jine (bj: sīmu) | upanisādino → upanissā jino (cck: syā. kaṁ.) | sutvā → T ṭhatvā (pts note) | upanisādino → R upanisā jino, S upanissa jine, T upanissā jino (pts note) Tepi dhammavaraṁ gantvā, tatiyābhisamayo ahu.
dhammavaraṁ → dhammaṁ varaṁ (bj) | tepi dhammavaraṁ → te pi dhammaṁ varaṁ (pts) | varaṁ → BNTBvA dhammavaraṁ (pts note)Sannipātā tayo āsuṁ, vipassissa mahesino; Khīṇāsavānaṁ vimalānaṁ, santacittāna tādinaṁ.
santacittāna → R -cittānaṁ (pts note)Aṭṭhasaṭṭhisatasahassānaṁ, paṭhamo āsi samāgamo;
aṭṭhasaṭṭhisatasahassānaṁ → aṭṭhasaṭṭhisahassānaṁ (pts) | aṭṭhasaṭṭhisatasahassānaṁ → aṭṭhasaṭṭhisahassānaṁ (bj: sīmu) | Aṭṭhasaṭṭhisahassānaṁ → BNTBvA aṭṭhasaṭṭhisatasahassānaṁ (pts note) Bhikkhusatasahassānaṁ, dutiyo āsi samāgamo.Asītibhikkhusahassānaṁ, tatiyo āsi samāgamo; Tattha bhikkhugaṇamajjhe, sambuddho atirocati.
Ahaṁ tena samayena, nāgarājā mahiddhiko; Atulo nāma nāmena, puññavanto jutindharo.
Nekānaṁ nāgakoṭīnaṁ, parivāretvānahaṁ tadā; Vajjanto dibbaturiyehi, lokajeṭṭhaṁ upāgamiṁ.
vajjanto → vajjento (bj) | vajjanto → BvA vajjento (pts note)Upasaṅkamitvā sambuddhaṁ, vipassiṁ lokanāyakaṁ;
upasaṅkamitvā → upasaṅkamitvāna (sya-all) Maṇimuttaratanakhacitaṁ, sabbābharaṇavibhūsitaṁ;
sabbābharaṇavibhūsitaṁ → sabbābharaṇabhūsitaṁ (bj, pts) | sabbābharaṇabhūsitaṁ → S -bhūsitā (w.r.,see sanne), BNT -vibhūsitaṁ (pts note) Nimantetvā dhammarājassa, suvaṇṇapīṭhamadāsahaṁ.Sopi maṁ buddho byākāsi, saṅghamajjhe nisīdiya; ‘Ekanavutito kappe, ayaṁ buddho bhavissati.
ekanavutito → ekanavute ito (bj, pts); ekanavuti ito (sya-all) | ito → BN ekanavut'ito, T -navuti ito, R ito ekanavute (pts note)Ahu kapilavhayā rammā, nikkhamitvā tathāgato;
kapilavhayā rammā → kapilavhaye ramme (pts) | ramme → BNT -yā rammā, cf. II 61 (pts note) Padhānaṁ padahitvāna, katvā dukkarakārikaṁ.
dukkarakārikaṁ → R -kāriyaṁ (pts note)Ajapālarukkhamūlasmiṁ, nisīditvā tathāgato;
ajapālarukkhamūlasmiṁ → ajapālarukkhamūlamhi (bj, pts) Tattha pāyāsaṁ paggayha, nerañjaramupehiti.
tattha → tattha pāyāsamaggayha nerañjaramupehiti nerañjarānadītīre (bj) | pāyāsaṁ paggayha → pāyāsamaggayha (pts) | pāyāsam-aggayha → NRT paggayha (pts note)Nerañjarāya tīramhi, pāyāsaṁ ada so jino;
Nerañjarāya → Line differs in BvA. Also see BvA 240 n. 6. (pts note) ada → adi (sya-all) | ada so → asatī (pts) | pāyāsaṁ → S pāyasaṁ (pts note) | asatī → BN ada so, T adi so, R asati; but see Bv II, 63 (pts note) Paṭiyattavaramaggena, bodhimūlamupehiti.
paṭiyattavaramaggena bodhimūlamupehiti → paṭiyatta varamaggena bodhimūlamhi ehiti (sya-all) upehiti → T -mūlamhi ehiti (pts note)Tato padakkhiṇaṁ katvā, bodhimaṇḍaṁ anuttaro;
bodhimaṇḍaṁ anuttaro → bodhimaṇḍamanuttaraṁ (bj) | anuttaro assatthamūle → anuttaraṁ assattha mūle (sya-all) | anuttaro → RSTBvA -aṁ (pts note) Assatthamūle sambodhiṁ, bujjhissati mahāyaso.Imassa janikā mātā, māyā nāma bhavissati; Pitā suddhodano nāma, ayaṁ hessati gotamo.
Anāsavā vītarāgā, santacittā samāhitā;
vītarāgā → vītamalā (bj: sīmu) | vītarāgā → S -malā (pts note) Kolito upatisso ca, aggā hessanti sāvakā; Ānando nāmupaṭṭhāko, upaṭṭhissatimaṁ jinaṁ.
ānando nāmupaṭṭhāko upaṭṭhissatimaṁ → ānandonāmupaṭṭhāko upaṭṭhissati taṁ (bj) | nāmupaṭṭhāko upaṭṭhissatimaṁ → nām upaṭṭhāko upaṭṭhissati taṁ (pts) | ānandonā’mupaṭṭhāko → ānando nāma nāmena (bj: a.bud) taṁ → BNRT 'maṁ; this line differs in BvA (pts note)Khemā uppalavaṇṇā ca, aggā hessanti sāvikā; Anāsavā vītarāgā, santacittā samāhitā;
anāsavā vītarāgā santacittā samāhitā → (bj) Bodhi tassa bhagavato, assatthoti pavuccati.
pavuccati → BNT add Bv II, 69 and the line: āyu vassasataṁ tassa Gotamassa yasassino. The numbering of verses differs in BN from v. 19 onwards. T adds here Bv II, 70-74. (pts note)Citto ca hatthāḷavako, aggā hessantupaṭṭhakā; Nandamātā ca uttarā, aggā hessantupaṭṭhikā; Āyu vassasataṁ tassa, gotamassa yasassino.
Idaṁ sutvāna vacanaṁ, …pe… hessāma sammukhā imaṁ’.
Tassāhaṁ vacanaṁ sutvā, bhiyyo cittaṁ pasādayiṁ; Uttariṁ vatamadhiṭṭhāsiṁ, dasapāramipūriyā.
Nagaraṁ bandhumatī nāma, bandhumā nāma khattiyo;
bandhumā → bandhumo (sya-all) | Bandhumā → RT Bandhumo (pts note) Mātā bandhumatī nāma, vipassissa mahesino.Aṭṭhavassasahassāni, agāraṁ ajjha so vasi;
vasi → vasī (bj); (sya-all) | ajjha → ajjhāvasi (sya-all) | vasi → T ajjhāvasī so (pts note) Nando sunando sirimā, tayo pāsādamuttamā.
pāsādamuttamā ticattārīsasahassāni → pāsādamuttavā tivattārīsa sahassāni (bj)Ticattārīsasahassāni, nāriyo samalaṅkatā;
ticattārīsasahassāni → ticattāri sahassāni (sya-all) Sudassanā nāma sā nārī, samavattakkhandho nāma atrajo.
sudassanā → sutanā (bj, pts) | sā → (sya-all) | Sutanā → BNT Sudassanā (pts note)Nimitte caturo disvā, rathayānena nikkhami; Anūnaaṭṭhamāsāni, padhānaṁ padahī jino.
padahī → R padahi (pts note)Brahmunā yācito santo, vipassī lokanāyako; Vatti cakkaṁ mahāvīro, migadāye naruttamo.
vatti cakkaṁ → vattacakko (sya-all) | cakkaṁ → T vattacakko (pts note) migadāye → migadāyo (bj) | naruttamo khaṇḍo → nar uttamo khandho (pts)Khaṇḍo ca tissanāmo ca, ahesuṁ aggasāvakā;
khaṇḍo → khandho (sya-all) | khaṇḍo → khandho (bj: sīmu) | Khandho → BNJBvA Khaṇḍo, T Jandho (pts note) | Tissanāmo → R Tisso nāma (pts note) Asoko nāmupaṭṭhāko, vipassissa mahesino.Candā ca candamittā ca, ahesuṁ aggasāvikā; Bodhi tassa bhagavato, pāṭalīti pavuccati.
Punabbasumitto nāgo ca, ahesuṁ aggupaṭṭhakā; Sirimā uttarā ceva, ahesuṁ aggupaṭṭhikā.
Asītihatthamubbedho, vipassī lokanāyako;
hatthamubbedho → asītihatthubbedho (bj: a.bud) | Asītihattha-m-ubbedho → BvA -hatth'ubbedho (pts note) Pabhā niddhāvati tassa, samantā sattayojane.
niddhāvati → niddhāvatī (sya-all, pts) | niddhāvatī → BR -dhāvati (pts note)Asītivassasahassāni, āyu buddhassa tāvade; Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṁ bahuṁ.
Bahudevamanussānaṁ, bandhanā parimocayi;
bahudevamanussānaṁ → bahū deve manusse ca (bj); bahū devamanussānaṁ (pts) | bahudevamanussānaṁ bandhanā → bahudeva manussānaṁ bandhanaṁ (sya-all) | Bahū → R bahu- (pts note) parimocayi maggāmaggañca → parimocayī maggā maggañca (bj) | bandhanā → RS bandhanaṁ; the line differs in BvA (pts note) Maggāmaggañca ācikkhi, avasesaputhujjane.Ālokaṁ dassayitvāna, desetvā amataṁ padaṁ;
desetvā → dassetvā (sya-all) | desetvā → desitvā (bj: sīmu) | desetvā → S desitvā, T dassetvā (pts note) Jalitvā aggikkhandhova, nibbuto so sasāvako.Iddhivaraṁ puññavaraṁ, lakkhaṇañca kusumitaṁ;
iddhivaraṁ → iddhīvaraṁ (bj) lakkhaṇañca kusumitaṁ → lakkhaṇa cakkasumitaṁ (sya-all); lakkhaṇaṁ catubhūmakaṁ (pts) | catubhūmakaṁ → BNBvA ca kusumitaṁ, R -bhūmikam, T -cakkasumitaṁ (pts note) Sabbaṁ tamantarahitaṁ, nanu rittā sabbasaṅkhārā.
tamantarahitaṁ → samantarahitaṁ (bj, sya-all, pts) | samantarahitaṁ → BN tamantara- (pts note) sabbasaṅkhārā → sabbasaṅkhārāti (sya-all)Vipassī jinavaro buddho, sumittārāmamhi nibbuto;
jinavaro buddho → naravaro vīro (sya-all) | buddho → dhīro (pts) | buddho → dhīro (bj: sīmu) | jinavaro → T naravaro (pts note) | dhīro → BN buddho, T vīro (pts note) Tatthevassa thūpavaro, sattayojanamussito”ti.
tatthevassa → tattheva tassa (bj, sya-all, pts) sattayojanamussitoti vipassissa bhagavato vaṁso → sattayojana mussītoti vipassī buddhavaṁso (bj); satta yojanamussitoti vipassibuddhavaṁso (sya-all)
Vipassissa bhagavato vaṁso ekūnavīsatimo.
Vipassissa bhagavato vaṁso → vipassibuddhavaṁso (sya1ed, sya2ed)