1. Vatthugāthā
Namo tassa Bhagavato Arahato Sammāsambuddhassa.
Kosalānaṁ purā rammā, agamā dakkhiṇāpathaṁ; Ākiñcaññaṁ patthayāno, brāhmaṇo mantapāragū.
mantapāragū → … pārage (bj, sya-all, pts-vp-pli1)So assakassa visaye, maḷakassa samāsane;
assakassa → ayakassa (bj: sī) maḷakassa → aḷakassa (snp5.1:904 [Vatthugāthā]); mūlakassa (bj); muḷakassa (sya-all, pts-vp-pli1); mūḷhakassa (mr) | samāsane → samāsanne (mr) | mūlakassa → maḷakassa (bj: machasaṁ, sī) | maḷakassa → aḷakassa (cck: su. ni. 983); muḷakassa (cck: syā.); mūḷhakassa (cck: ka.) | samāsane → samāsanne (cck: ka.) | muḷakassa → aḷakassa (sya-all: yu.) | Muḷakassa → Aḷakassa Sn. (pts note) Vasi godhāvarīkūle, uñchena ca phalena ca.
vasi godhāvarīkūle → vasī godāvarī kūle (bj) | vasi → vasī (sya-all, pts) | godāvarī → godhāvarī (bj: __ba__, syā)Tasseva upanissāya, gāmo ca vipulo ahu;
Tasseva → taṁyeva (mr) | va → taṁyeva (bj: machasaṁ, sī.vaṭ) | Tasseva → taṁyeva (ka.) aṭṭhakathā oloketabbā (cck note) | eva → Taṁ yeva Br. (pts note) ahu → ahū Sn. throughout. (pts note) Tato jātena āyena, mahāyaññamakappayi.
mahāyaññamakappayi → mahāyaññamakappayī (bj)Mahāyaññaṁ yajitvāna, puna pāvisi assamaṁ; Tasmiṁ paṭipaviṭṭhamhi, añño āgañchi brāhmaṇo.
paṭipaviṭṭhamhi → patipaviṭṭhamhi (bj, pts-vp-pli1) | tasmiṁ → taṁyeva (bj: machasaṁ, sī.vaṭ) | patipaviṭṭhamhi → paṭī pavīṭṭhamhi (bj: machasaṁ, sī, syā) āgañchi → āgacchi (bj: sī) | āgañchi → āgacchi Br (Bai). (pts note)Ugghaṭṭapādo tasito, paṅkadanto rajassiro;
tasito → tassito (mr) | tasito → tassito (cck: ka.) So ca naṁ upasaṅkamma, satāni pañca yācati.Tamenaṁ bāvarī disvā, āsanena nimantayi;
nimantayi sukhañca → nimantayī sukhaṁ ca (bj) Sukhañca kusalaṁ pucchi, idaṁ vacanamabravi.
vacanamabravi → vacanamabravī (bj) | vacanamabravi → vacanamabruvi (cck: sī.) | abravi → abruvi Sc (abrūvi Cb). (pts note)“Yaṁ kho mama deyyadhammaṁ, sabbaṁ visajjitaṁ mayā;
mama → mamaṁ (bj, sya-all, pts) | mamaṁ → mama Sc. N.B. -- Br writes brahmaṇo throughout. (pts note) vissajjitaṁ → visajjitaṁ (bj: machasaṁ) Anujānāhi me brahme, natthi pañcasatāni me”.“Sace me yācamānassa, bhavaṁ nānupadassati;
nānupadassati → nānuppadissati (cck); nānuppadassati (sya1ed, sya2ed); nānupadessati (mr) | nānupadassati → padessati (cck: ka.) Sattame divase tuyhaṁ, muddhā phalatu sattadhā”.Abhisaṅkharitvā kuhako, bheravaṁ so akittayi;
akittayi → akittayī (bj) Tassa taṁ vacanaṁ sutvā, bāvarī dukkhito ahu.Ussussati anāhāro, sokasallasamappito;
ussussati → ussūyati (bj: sī) Athopi evaṁ cittassa, jhāne na ramatī mano.
evaṁ cittassa jhāne → evaṁcittassa jahāne (sya-all) | evaṁ-cittassa → vivitthassa Br. (pts note)Utrastaṁ dukkhitaṁ disvā, devatā atthakāminī;
Utrastaṁ → uttrāsaṁ Sc utrasantaṁ T. (pts note) Bāvariṁ upasaṅkamma, idaṁ vacanamabravi.
Bāvariṁ → Bavāriṁ Sc. (pts note) vacanamabravi → vacanamabravī (bj) | abravi → abruvi Sc. (pts note)“Na so muddhaṁ pajānāti, kuhako so dhanatthiko; Muddhani muddhapāte vā, ñāṇaṁ tassa na vijjati”.
Muddhani muddhapāte → muddhani muddhādhipāte (sya-all); muddhanimmuddhapāte (mr) | muddhapāte → muddhanimmuddhapāte (cck: ka.)“Bhotī carahi jānāti, taṁ me akkhāhi pucchitā;
Bhotī → pahotī (sya-all); bhoti (mr) | carahi → yo carati (mr) | bhotī → pahotī (sya-all) | Bhotī → bhoti (cck: ka.) | pahotī → bhotī (sya-all: yu.) | Bhotī → bhoti Br Sc T (Baim). (pts note) pucchitā → pucchito (bj: suni, PTS) Muddhaṁ muddhādhipātañca, taṁ suṇoma vaco tava”.
muddhādhipātañca → muddhātipātañca (mr) | muddhādhipātañca → muddhātipātañca (cck: ka.)“Ahampetaṁ na jānāmi, ñāṇaṁ mettha na vijjati;
ahampetaṁ → ahametaṁ (bj: sī.vaṭ) | etaṁ → aham etaṁ Br (Bai). (pts note) mettha → ñāṇamettha (bj: sī.vaṭ) | m → p Sc. (pts note) Muddhani muddhādhipāte ca, jinānaṁ hettha dassanaṁ”.
muddhani muddhādhipāte → muddhaṁ muddhādhipāto (bj, sya-all, pts) | muddhādhipāto → muddhā vipāto (bj: sī.vaṭ) jinānaṁ hettha → jinānaṁ heta (sya-all, pts-vp-pli1); janānañhettha (mr) | hettha dassanaṁ → hetadassanaṁ (bj, sya-all) | jinānañhettha → janānañhettha (cck: ka.)“Atha ko carahi jānāti, asmiṁ pathavimaṇḍale;
carahi → yo carati (cck: ka.) | ko → kho Sc. (pts note) pathavimaṇḍale → puthavimaṇḍale (bj, pts-vp-pli1); paṭhavimaṇḍale (sya-all) | pathavimaṇḍale → puthavi maṇḍale (bj) | puthavi → puthuvi (bj: sī) | pathavimaṇḍale → puthavimaṇḍale (cck: sī.) | puthavimaṇḍale → paṭhavi- Br T, puthu- Sc. (pts note) Muddhaṁ muddhādhipātañca, taṁ me akkhāhi devate”.
muddhādhipātañ → muddhāvi- Br Sc. (pts note) me → taṁ ve (bj: __nā__, suni) | tam → taṁ Br Sc. (pts note)“Purā kapilavatthumhā, nikkhanto lokanāyako; Apacco okkākarājassa, sakyaputto pabhaṅkaro.
So hi brāhmaṇa sambuddho, sabbadhammāna pāragū;
pāragū → pāragu (bj) Sabbābhiññābalappatto, sabbadhammesu cakkhumā;
Sabbābhiññābalappatto → … phalappatto (mr) | Sabbābhiññābalappatto → phalappatto (cck: ka.) Sabbakammakkhayaṁ patto, vimutto upadhikkhaye.
sabbakammakkhayaṁ → sabbadhammakkhayaṁ (sya-all, pts) | sabbakammakkhayaṁ → sabba dhammakkhayaṁ (bj: suni, PTS) | sabba-dhamma-kkhayaṁ → kammakkhayaṁ Br Sc (khayappatto Sc). (pts note) upadhikkhaye → upadhisaṅkhaye (bj) | upadhisaṅkhaye → upadhikkhaye (bj: machasaṁ) | upadhikkhaye → upadhi-saṁkhaye Sn. (pts note)Buddho so bhagavā loke, dhammaṁ deseti cakkhumā;
deseti → desesi Br Sc (Bai). (pts note) Taṁ tvaṁ gantvāna pucchassu, so te taṁ byākarissati”.
gantvāna → gacchautvāna Sc. (pts note) vyākarissati → byākarissati (bj: sī.vaṭ, PTS)Sambuddhoti vaco sutvā, udaggo bāvarī ahu; Sokassa tanuko āsi, pītiñca vipulaṁ labhi.
pītiñ → pītiṁ Sc. (pts note)So bāvarī attamano udaggo, taṁ devataṁ pucchati vedajāto; “Katamamhi gāme nigamamhi vā pana, katamamhi vā janapade lokanātho;
pana → puna (bj, pts) | katamamhi → katamhi (bj: suni) | puna → pana (bj: machasaṁ) Yattha gantvāna passemu, sambuddhaṁ dvipaduttamaṁ”.
gantvāna passemu → gantvā namassemu (bj, sya-all, pts) | namassemu → gantvā passemu (bj: sī.vaṭ) | gantvā → gantvāna Br. (pts note) | namassemu → napassemu Br napasse Sc (pts note) buddhaṁ → sambuddhaṁ (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | dvipaduttamaṁ → dipaduttamaṁ (bj, sya-all, pts) | dipa-duttamaṁ → dvipa-uttamaṁ Br. (pts note)“Sāvatthiyaṁ kosalamandire jino, pahūtapañño varabhūrimedhaso;
Kosalamandire → Kosalaṁmandiro Sc. (pts note) So sakyaputto vidhuro anāsavo, muddhādhipātassa vidū narāsabho”.
muddhādhipātassa → muddhāvi- Sc. (pts note)Tato āmantayī sisse, brāhmaṇe mantapāragū;
āmantayī → āmantayi (pts) | āmantayi → -yī Sn. (pts note) brāhmaṇe mantapāragū → brāhmaṇo mantapārage (bj) | mantapāragū → mantapārage (sya-all, pts) | mantapāragū → pārage (cck: syā.) “Etha māṇavā akkhissaṁ, suṇātha vacanaṁ mama.
akkhissaṁ → dukkhissaṁ (for dakkh-) Sc. (pts note) suṇātha → suṇotha (bj, sya-all, pts)Yasseso dullabho loke, pātubhāvo abhiṇhaso;
eso → yassa so Br Sc (Baim). (pts note) Svājja lokamhi uppanno, sambuddho iti vissuto;
svājja → svajja (bj, pts) | svajja → svājja (bj: suni, machasaṁ) Khippaṁ gantvāna sāvatthiṁ, passavho dvipaduttamaṁ”.
dvipaduttamaṁ → dipaduttamaṁ (bj, sya-all)“Kathaṁ carahi jānemu, disvā buddhoti brāhmaṇa;
Kathañ → kathaṁ Br T (Bai). (pts note) Ajānataṁ no pabrūhi, yathā jānemu taṁ mayaṁ”.
ajānatan → ajānataṁ Br Sc T (Bai). (pts note)“Āgatāni hi mantesu, mahāpurisalakkhaṇā; Dvattiṁsāni ca byākkhātā, samattā anupubbaso.
dvattiṁsāni → dvattiṁsa (bj) | byākkhātā → vyākhyātā (bj, sya-all); byakkhātā (pts) | ca → dvattiṁsāni ca (bj: sī.vaṭ, machasaṁ) | dvattiṁsā → dvattiṁsāni Br Sc (pts note) | byakkhātā → vyākhyātā Sn. (pts note)Yassete honti gattesu, mahāpurisalakkhaṇā; Dveyeva tassa gatiyo, tatiyā hi na vijjati.
dveyeva → duveva (sya-all) | dveyeva → duve ca (bj: suni) | yeva → dve va Sn. (pts note) hi → gati Br. (pts note)Sace agāraṁ āvasati, vijeyya pathaviṁ imaṁ;
āvasati → ajjhāvasati (bj: __u__) | āvasati → ajjhā- Sn. (pts note) pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all, pts) Adaṇḍena asatthena, dhammena anusāsati.
dhammena anusāsati → dhammenamanusāsati (bj, sya-all, pts) | dhammenamanusāsati → dhammena anusāsati (bj: suni, PTS)Sace ca so pabbajati, agārā anagāriyaṁ; Vivaṭṭacchado sambuddho, arahā bhavati anuttaro.
Vivaṭṭacchado → vivaṭacchado (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | vivaṭṭacchaddo → vīvaṭa jado (bj: machasaṁ, PTS) | Vivaṭṭacchado → vivattacchaddo (cck: sī.) | vivaṭa-cchado → vivattacchaddo Sn. (pts note)Jātiṁ gottañca lakkhaṇaṁ, mante sisse punāpare;
gottaṁ → jātigottaṁ (bj: sī.vaṭ, machasaṁ) | Jātiṁ → jāti Br Sc (Baim). (pts note) punāpare → punāparaṁ (bj) | punāparaṁ → punāpare (bj: suni, PTS) Muddhaṁ muddhādhipātañca, manasāyeva pucchatha.
muddhādhipātaṁ → muddhā vipātaṁ (bj: sī.vaṭ) | muddhādhipātañ → muddhāvi- Br Sc. (pts note)Anāvaraṇadassāvī, yadi buddho bhavissati;
Anāvaraṇadassāvī → -vi Sc T. (pts note) Manasā pucchite pañhe, vācāya visajjessati”.
visajjessati → vissajessati (sya-all, pts-vp-pli1); vissajissati (csp1ed) | visajjessati → visajjissati (cck) | vissajessati → visajjissati (bj: machasaṁ) | visajjissati → vissajissati (cck: ka.) | vissajessati → visajissati Br (Bm) vissajjissati Sc (Bai). (pts note)Bāvarissa vaco sutvā, sissā soḷasa brāhmaṇā;
Bāvarissa → Bāvārisa Sc. (pts note) soḷasa → solasa (pts) Ajito tissametteyyo, puṇṇako atha mettagū.
mettagū → mettagu (bj) | Puṇṇako → Tunnako Sc. (pts note)Dhotako upasīvo ca, nando ca atha hemako;
hemako → Somako Sc. (pts note) Todeyyakappā dubhayo, jatukaṇṇī ca paṇḍito.
todeyyakappā → kappo (bj: sī.vaṭ, suni) | Todeyya-Kappā → Kappo Sc (Ckb). (pts note) jatukaṇṇī → -i Br Sc T (Bai). (pts note)Bhadrāvudho udayo ca, posālo cāpi brāhmaṇo; Mogharājā ca medhāvī, piṅgiyo ca mahāisi.
Paccekagaṇino sabbe, sabbalokassa vissutā; Jhāyī jhānaratā dhīrā, pubbavāsanavāsitā.
jhāyī → jhāyi Br Sc T (Bai). (pts note)Bāvariṁ abhivādetvā, katvā ca naṁ padakkhiṇaṁ;
abhivādetvā → abhivanditvā (bj) | Bāvariṁ → Bāvāri Sc. (pts note) Jaṭājinadharā sabbe, pakkāmuṁ uttarāmukhā.
jaṭājinadharā → jaṭājinadhārā (bj)Maḷakassa patiṭṭhānaṁ, puramāhissatiṁ tadā;
maḷakassa → mūlakassa (bj); muḷakassa (sya-all, pts) | mūlakassa → malakassa (bj: sī.vaṭ, machasaṁ); alakassa (bj: katthaci) | Muḷakassa → Aḷa- Sn. (pts note) puramāhissatiṁ → purimaṁ māhissatiṁ (bj, sya-all, pts-vp-pli1); puramāhiyati (mr) | tadā → tathā (bj); sadā (mr) | tathā → puramāhissatiṁ tadā (bj: machasaṁ) | puramāhissatiṁ → puramāhiyati (cck: ka.) | tadā → sadā (cck: ka.) | Māhissatiṁ → puri Māhissati Sc (Ba) pura Mahissati Br (-Bm). (pts note) Ujjeniñcāpi gonaddhaṁ, vedisaṁ vanasavhayaṁ.
vanasavhayaṁ → vanasāvatthiṁ (bj: a.pu) | Vanasavhayaṁ → Bana- Sc. (pts note)Kosambiñcāpi sāketaṁ, sāvatthiñca puruttamaṁ; Setabyaṁ kapilavatthuṁ, kusinārañca mandiraṁ.
setavyaṁ → setabyaṁ (bj: PTS)Pāvañca bhoganagaraṁ, vesāliṁ māgadhaṁ puraṁ; Pāsāṇakaṁ cetiyañca, ramaṇīyaṁ manoramaṁ.
Pāsāṇakañ → Pāsāna-cetiyañ Sc. (pts note)Tasitovudakaṁ sītaṁ, mahālābhaṁva vāṇijo;
mahālābhaṁ → mahāsālaṁ Br. (pts note) Chāyaṁ ghammābhitattova, turitā pabbatamāruhuṁ.
turitā pabbatamāruhuṁ → tusitā pabbatamārahuṁ (bj) | tusitā → turitā (bj: machasaṁ, sī.pana) | āruhuṁ → ārahu Sc (-Bai). (pts note)Bhagavā tamhi samaye, bhikkhusaṅghapurakkhato;
tamhi → tasmiṁ (bj); ca tamhi (sya-all, pts-vp-pli1) | tamhi → ca tasmiṁ (bj) | bhagavā → bhagavā ca (sya-all, pts) | tasmiṁ → tamhi (bj: suni, PTS) | tamhi → tasmiṁ Br Sc. (pts note) Bhikkhūnaṁ dhammaṁ deseti, sīhova nadatī vane.
sīhova nadatī → sīho va nadati (pts) | nadati → nadatī Sn. (pts note)Ajito addasa buddhaṁ, pītaraṁsiṁva bhāṇumaṁ;
buddhaṁ pītaraṁsiṁva bhāṇumaṁ → sambuddhaṁsataraṁsiṁ va bhānumaṁ (bj) | buddhaṁ pītaraṁsiṁva → sambuddhaṁ vītaraṁsiṁva (sya-all); sambuddhaṁ vītaraṁsi va (pts) | addasa → adda Br Bm, addha (~=adda) Sc. (pts note) | vītaraṁsi → pītaraṁsiṁ Br, pītaraṁsi Sc. (pts note) pītaraṁsiṁva → sataraṁsiṁva (bj snp5.1:943 [Vatthugāthā]); vītaraṁsiṁva (sya-all); vītaraṁsiva (pts-vp-pli1); jitaraṁsiṁ sītaraṁsiṁ (mr) | bhāṇumaṁ → bhānumaṁ (bj) | bhānumaṁ → vītaraṁsiṁva hāṇumaṁ (bj: machasaṁ); vītaraṁsiva (bj: PTS) | pītaraṁsiṁva → jitaraṁsiṁ sītaraṁsiṁ (cck: ka.); vītaraṁsiṁ (cck: sī. syā.) Candaṁ yathā pannarase, paripūraṁ upāgataṁ.
pannarase paripūraṁ upāgataṁ → paṇṇarase paripūrimupāgataṁ (bj) | pannarase paripūraṁ → paṇṇarase pāripūriṁ (sya-all) paripūraṁ upāgataṁ → pāripūrimupāgataṁ (bj); paripūriṁ upāgataṁ (sya-all, pts-vp-pli1 snp5.1:943 [Vatthugāthā]) | paripūraṁ → pāripūriṁ (pts) | paripūrimupāgataṁ → paripuraṁ upāgataṁ (bj: sī.vaṭ, machasaṁ); paripuriṁ upāgataṁ (bj: PTS) | paripūraṁ → pāripūriṁ (cck: sī. syā.) | pāripūriṁ → sic T; -pūraṁ Br (Bai), puripuraṁ Sc. (pts note)Athassa gatte disvāna, paripūrañca byañjanaṁ;
disvāna → disvā Sc. (pts note) paripūrañca → paripūraṁ va (bj) | byañjanaṁ → paripūraṁ viyañj- Br (Bai). (pts note) Ekamantaṁ ṭhito haṭṭho, manopañhe apucchatha.“Ādissa jammanaṁ brūhi, gottaṁ brūhi salakkhaṇaṁ;
jammanaṁ → jappanaṁ Br. (pts note) Mantesu pāramiṁ brūhi, kati vāceti brāhmaṇo”.“Vīsaṁ vassasataṁ āyu, so ca gottena bāvarī;
bāvarī tīṇissa → bāvari tīṇ assa (pts) | Bāvari → -ī Br Sc (Cb). (pts note) Tīṇissa lakkhaṇā gatte, tiṇṇaṁ vedāna pāragū.
tīṇissa → tīṇassa (bj, sya-all) | tīṇassa → tīnassa (bj: suni, PTS) | assa → tiṇi 'ssa Br Sc (Baim) tiṇ'; assa T. (pts note) vedāna → bedana Br (Ba). (pts note)Lakkhaṇe itihāse ca, sanighaṇḍusakeṭubhe;
sanighaṇḍusakeṭubhe pañcasatāni → sanighaṇḍu sakeṭuhe pañca satāni (bj) Pañcasatāni vāceti, sadhamme pāramiṁ gato”.“Lakkhaṇānaṁ pavicayaṁ, bāvarissa naruttama;
bāvarissa → Bāvārissa Sc. (pts note) Taṇhacchida pakāsehi, mā no kaṅkhāyitaṁ ahu”.
Taṇhacchida → kaṅkhacchida (mr snp5.1:948 [Vatthugāthā]) | Taṇhacchida → kaṅkhacchida (cck: ka.) | taṇhacchida → taṇhāacchidaṁ Sc kaṅkhacchida Br (-Bi). (pts note)“Mukhaṁ jivhāya chādeti, uṇṇassa bhamukantare; Kosohitaṁ vatthaguyhaṁ, evaṁ jānāhi māṇava”.
Pucchañhi kiñci asuṇanto, sutvā pañhe viyākate;
pucchañhi kiñci → pucchamhi kañci (bj, sya-all) | kiñci → kañci T taṁ Sc (Bm). (pts note) viyākate → vyākate (bj) Vicinteti jano sabbo, vedajāto katañjalī.
katañjalī → katañjali (sya-all, pts) | katañjali → -ī Br Sc (Ck). (pts note)“Ko nu devo vā brahmā vā, indo vāpi sujampati;
devo vā → devova (sya-all) | vā → va (pts) | va → vā Br T (Baim); om. Sc. (pts note) sujampati → Sujappati Br. (pts note) Manasā pucchite pañhe, kametaṁ paṭibhāsati”.“Muddhaṁ muddhādhipātañca, bāvarī paripucchati; Taṁ byākarohi bhagavā, kaṅkhaṁ vinaya no ise”.
“Avijjā muddhāti jānāhi, vijjā muddhādhipātinī;
muddhādhipātinī → muddhāvi- Br, also 1026 (: Sc 1026). (pts note) Saddhāsatisamādhīhi, chandavīriyena saṁyutā”.Tato vedena mahatā, santhambhetvāna māṇavo;
santhambhetvāna → santhambhitvāna (bj, sya-all, pts-vp-pli1 snp5.1:954 [Vatthugāthā]) | santhambhitvāna → satathamebhatvāna (bj: machasaṁ) | santhambhitvāna → -etvāna Br Sc (Baim). (pts note) Ekaṁsaṁ ajinaṁ katvā, pādesu sirasā pati.
pati → patī (bj)“Bāvarī brāhmaṇo bhoto, saha sissehi mārisa; Udaggacitto sumano, pāde vandati cakkhuma”.
cakkhuma → cakkhumā (bj: suni) | cakkhuma → -mā Sc T (Cb Bai). (pts note)“Sukhito bāvarī hotu, saha sissehi brāhmaṇo; Tvañcāpi sukhito hohi, ciraṁ jīvāhi māṇava.
Bāvarissa ca tuyhaṁ vā, sabbesaṁ sabbasaṁsayaṁ;
ca tuyhaṁ → va tumhaṁ (bj) | bāvarissa → bravarissava (bj: sī, sī.vaṭ, a); bāvāriyassa (bj: suni, sī.vipi) | tumhaṁ → tuyhaṁ (bj: sī, suni, sī.vipi) | Bāvarissa → Bāvārissa Sc. ----------------------------------- (pts note) Katāvakāsā pucchavho, yaṁ kiñci manasicchatha”.Sambuddhena katokāso, nisīditvāna pañjalī;
pañjalī → pañjali (sya-all) | pañjalī → -i Sn. Bāvāri Sc. (pts note) Ajito paṭhamaṁ pañhaṁ, tattha pucchi tathāgataṁ.