Atha sāriputtasuttaniddesaṁ vakkhati—

Na me diṭṭho ito pubbe, (iccāyasmā sāriputto)
sāriputto → sārīputto (sya-all) Na suto uda kassaci; Evaṁ vagguvado satthā,
suto → -3 S na-ssuto. (pts note) vagguvado → vaggugado (sya-all: sī.) | vagguvado → Si vḷ. vaggugado; S vaggukādā (below -gado). (pts note) Tusitā gaṇimāgato.

Na me diṭṭho ito pubbeti. Ito pubbe me mayā na diṭṭhapubbo so bhagavā iminā cakkhunā iminā attabhāvena.
ve → ca (sya-all) | me → na (sya-all, pts) | na → (sya-all, pts) | na → Bp S me. (pts note) | mayā → S (Bp?) ad. na. (pts note) Yadā bhagavā tāvatiṁsabhavane pāricchattakamūle paṇḍukambalasilāyaṁ vassaṁvuṭṭho devagaṇaparivuto majjhe maṇimayena sopāṇena saṅkassanagaraṁ otiṇṇo imaṁ dassanaṁ pubbe na diṭṭhoti—
vassaṁvuṭṭho → vassaṁ vuttho (bj); vassaṁvuttho (csp1ed) | sopāṇena → sopānena (bj) | vassaṁvuṭṭho → vassaṁvuttho (cck) | vassaṁvuttho → vassaṁvuṭṭho (cck: syā.) na me diṭṭho ito pubbe.

Iccāyasmā sāriputtoti. Iccāti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—
padapāripūrī → padapāripūri (bj, pts) | padānupubbatāpetaṁ → padānupubbatāmetaṁ (bj, sya-all) iccāti. Āyasmāti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissavacanametaṁ—
guruvacanaṁ → Bp S garu-. (pts note) āyasmāti. Sāriputtoti tassa therassa nāmaṁ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṁ nāmakammaṁ nāmadheyyaṁ nirutti byañjanaṁ abhilāpoti—
sāriputtoti → sārīputtoti (sya-all) iccāyasmā sāriputto.

Na suto uda kassacīti. Nāti paṭikkhepo. Udāti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—
padapāripūrī → padapāripūri (bj, pts) | padānupubbatāpetaṁ → padānupubbatāmetaṁ (bj, sya-all) udāti. Kassacīti khattiyassa vā brāhmaṇassa vā vessassa vā suddassa vā gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā devassa vā manussassa vāti—
kassacīti → kassacīti kassaci (bj, sya-all) na suto uda kassaci.

Evaṁ vagguvado satthāti. Evaṁ vagguvado madhuravado pemanīyavado hadayaṅgamavado karavīkarutamañjughoso.
karavīkarutamañjughoso → karavikarudamañjussaro (sya-all, pts-vp-pli1) | karavīkarutamañjughoso → mañjussaro (bj: syā) | karavīkarutamañjughoso → karavikarudamañjussaro (cck: syā.) | hadayaṅgamavado → S pāhadayaṅgamagado. (pts note) | karavikarudamañjussaro → Bp karavikarutamañjusaro. (pts note) Aṭṭhaṅgasamannāgato kho pana tassa bhagavato mukhato ghoso niccharati— visaṭṭho ca viññeyyo ca mañju ca savanīyo ca bindu ca avisārī ca gambhīro ca ninnādī ca.
ca → va (bj) | ninnādī → ninnādi (cck, sya-all) | visaṭṭho → vissattho (sya-all) | viññeyyo → suviññeyyo (sya-all, pts) | bindu → bindhu (pts) | suviññeyyo → Bp S viññ-. (pts note) | bindhu → S bindu. (pts note) Yathā parisaṁ kho pana so bhagavā sarena viññāpeti, na assa bahiddhā parisāya ghoso niccharati, brahmassaro kho pana so bhagavā karavīkabhāṇīti—
yathā → yadā (sya-all, pts) | assa → tassa (sya-all, pts) | karavīkabhāṇīti → karavikabhāṇīti (sya-all, pts) | Yadā → Bp S yathā. (pts note) evaṁ vagguvado.
vagguvado → S -gado. (pts note)

Satthāti satthā bhagavā satthavāho.
satthā → (sya-all) | satthā → Si om. (pts note) Yathā satthavāho satte kantāraṁ tāreti, corakantāraṁ tāreti, vāḷakantāraṁ tāreti, dubbhikkhakantāraṁ tāreti, nirudakakantāraṁ tāreti uttāreti nittāreti patāreti khemantabhūmiṁ sampāpeti;
satte → satthe (sya-all, pts) | nirudakakantāraṁ → nirudakantāraṁ (pts) | nittāreti → nitthāreti (pts) | nirudakantāraṁ → Si nirudda-; S nirūdaka-. (pts note) | patāreti → Si pattāreti, and below. (pts note) evamevaṁ bhagavā satthavāho satte kantāraṁ tāreti, jātikantāraṁ tāreti, jarākantāraṁ tāreti, byādhikantāraṁ …pe… maraṇakantāraṁ … sokaparidevadukkhadomanassupāyāsakantāraṁ tāreti, rāgakantāraṁ tāreti, dosakantāraṁ … mohakantāraṁ … mānakantāraṁ … diṭṭhikantāraṁ … kilesakantāraṁ … duccaritakantāraṁ tāreti, rāgagahanaṁ tāreti, dosagahanaṁ … mohagahanaṁ … mānagahanaṁ … diṭṭhigahanaṁ … kilesagahanaṁ … duccaritagahanaṁ tāreti uttāreti nittāreti patāreti khemantaṁ amataṁ nibbānaṁ sampāpetīti.
dosagahanaṁ mohagahanaṁ mānagahanaṁ diṭṭhigahanaṁ → dosamohamānadiṭṭhigahanaṁ tāreti (sya-all) | duccaritagahanaṁ → (sya-all) | byādhikantāraṁ → byādhikantāraṁ tāreti (pts) | maraṇakantāraṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsakantāraṁ → maraṇasokaparidevadukkhadomanassupāyāsakantāraṁ (pts) | rāgagahanaṁ → rāgagahaṇaṁ (pts) | nittāreti → nitthāreti (pts) | tāreti → -10 Si om. (pts note) | tāreti → Bp S om. (pts note) Evampi bhagavā satthavāho.

Atha vā bhagavā netā vinetā anunetā paññāpetā nijjhāpetā pekkhetā pasādetāti.
paññāpetā → paññapetā (cck); saññāpetā (sya-all, pts) | pekkhetā → pekkhatā (sya-all) Evampi bhagavā satthavāho.

Atha vā bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatāti.
pana → panassa (bj) | sañjanetā → sañjānetā (pts) | panassa → pana (bj: sīmu11) | Bhagavā → Bp Si om. (pts note) Evampi bhagavā satthavāhoti— evaṁ vagguvado satthā.

Tusitā gaṇimāgatoti. Bhagavā tusitakāyā cavitvā sato sampajāno mātukucchiṁ okkantoti.
tusitakāyā → tusitā kāyā (bj, sya-all, pts) Evampi tusitā gaṇimāgato.

Atha vā devā vuccanti tusitā.
devā → -1 Bp S devā v- t-. (pts note) Te tuṭṭhā santuṭṭhā attamanā pamuditā pītisomanassajātā devalokato gaṇiṁ āgatoti.
devalokato gaṇiṁ āgatoti → tusitadevalokato gaṇimāgatoti (sya-all) | tusitadevalokato → Bp S devalokato. 2 Bp S devalokato. (pts note) Evampi tusitā gaṇimāgato. Atha vā arahanto vuccanti tusitā.
arahanto → -3 Bp S arahanto v- t-. (pts note) Te tuṭṭhā santuṭṭhā attamanā paripuṇṇasaṅkappā arahantānaṁ gaṇiṁ āgatoti. Evampi tusitā gaṇimāgato. Gaṇīti gaṇī bhagavā. Gaṇācariyoti gaṇī, gaṇassa satthāti gaṇī, gaṇaṁ pariharatīti gaṇī, gaṇaṁ ovadatīti gaṇī, gaṇamanusāsatīti gaṇī, visārado gaṇaṁ upasaṅkamatīti gaṇī, gaṇassa sussūsati sotaṁ odahati aññā cittaṁ upaṭṭhapetīti gaṇī, gaṇaṁ akusalā vuṭṭhāpetvā kusale patiṭṭhāpetīti gaṇī, bhikkhugaṇassa gaṇī, bhikkhunigaṇassa gaṇī, upāsakagaṇassa gaṇī, upāsikāgaṇassa gaṇī, rājagaṇassa gaṇī, khattiyagaṇassa … brāhmaṇagaṇassa … vessagaṇassa … suddagaṇassa … devagaṇassa … brahmagaṇassa gaṇī, saṅghī gaṇī gaṇācariyo.
gaṇassa → gaṇossa (bj) | vuṭṭhāpetvā → uṭṭhāpetvā (bj) | bhikkhunigaṇassa → bhikkhunīgaṇassa (bj, sya-all, pts) | sussūsati → sussati (pts) | aññā cittaṁ upaṭṭhapetīti gaṇī → aññācittaṁ upaṭṭhapetī ti gaṇi (pts) | gaṇī → ganī (pts) | devagaṇassa → devagaṇassa gaṇī (pts) | gaṇossa → gaṇassa (bj: a.nid) | brahmagaṇassa → brāhmaṇagaṇassa (bj: sīmu11) | gaṇassa → gaṇossa (cck: sī.) | gaṇaṁ → Bp gaṇiṁ. (pts note) | gaṇassa → Si gaṇissa; S gaṇāya. (pts note) | devagaṇassa → S om. (pts note) Āgatoti upagato samupagato samupapanno saṅkassanagaranti—
samupapanno → sampatto (bj, sya-all, pts-vp-pli1, mr) | upagato samupagato samupapanno → āgato upāgato samupāgato sampatto (bj) | samupapanno saṅkassanagaranti → sampatto saṅkassanagaran ti (pts) | sampatto → samupapanno (bj: sīmu, machasaṁ) | samupapanno → sampatto (cck: syā. ka.) | samupagato → Bp S om. (pts note) tusitā gaṇimāgato.

Tenāha thero sāriputto—
thero sāriputto → sārīputtatthero (sya-all) | tenāha thero sāriputto → ten āha sāriputtatthero (pts) | Sāriputtatthero → Bp Si thero Sāriputto, always in this formula. (pts note)

“Na me diṭṭho ito pubbe,
diṭṭho → duṭṭho (bj) (iccāyasmā sāriputto)
sāriputto → sārīputto (sya-all) Na suto uda kassaci; evaṁ vagguvado satthā, Tusitā gaṇimāgato”ti.

Sadevakassa lokassa, yathā dissati cakkhumā; Sabbaṁ tamaṁ vinodetvā, ekova ratimajjhagā.
ekova ratimajjhagā → eko ca ratim ajjhagā (pts) | ca → Bp va. (pts note)

Sadevakassa lokassāti sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāyāti— sadevakassa lokassa.

Yathā dissati cakkhumāti yathā bhagavantaṁ tāvatiṁsabhavane pāricchattakamūle paṇḍukambalasilāyaṁ nisinnaṁ dhammaṁ desentaṁ devatā passanti tathā manussā passanti. Yathā manussā passanti tathā devatā passanti. Yathā devānaṁ dissati tathā manussānaṁ dissati. Yathā manussānaṁ dissati tathā devānaṁ dissatīti. Evampi yathā dissati cakkhumā. Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā adantā dantavaṇṇena dissanti, asantā santavaṇṇena dissanti, anupasantā upasantavaṇṇena dissanti, anibbutā nibbutavaṇṇena dissanti.
paneke → panete (sya-all, pts) | anupasantā → S apasantā. (pts note)

“Patirūpako mattikākuṇḍalova, lohaḍḍhamāsova suvaṇṇachanno;
patirūpako → paṭirūpako (sya-all) | lohamāso → Bp S lohaḍḍhamāro. (pts note) lohaḍḍhamāsova → lohamāsova (sya-all, pts-vp-pli1) | lohaḍḍhamāsova suvaṇṇachanno → lohamāsova suvaṇṇacchanno (sya-all) | lohaḍḍhamāsova → lohamāsova (cck: syā.) Caranti loke parivārachannā, anto asuddhā bahi sobhamānā”ti.
sobhamānā”ti → kosalasaṁyutta > dutiyavagga (bj note) | sobhamānā’’ti → ayaṁ gāthā saṁ. ni. 1.122 dissati (cck note)

Na bhagavā evaṁ dissati.
evaṁ → evampi (sya-all, pts) | pi → Bp S om. (pts note) Bhagavā bhūtena tacchena tathena yāthāvena aviparītena sabhāvena danto dantavaṇṇena dissati, santo santavaṇṇena dissati, upasanto upasantavaṇṇena dissati, nibbuto nibbutavaṇṇena dissati, akappitairiyāpathā ca buddhā bhagavanto paṇidhisampannāti.
paṇidhisampannāti → paṇidhisampaṇṇāti (bj) | akappitairiyāpathā → akampitairiyāpathā (sya-all, pts) | aviparītena → aviparittena (pts) Evampi yathā dissati cakkhumā.

Atha vā bhagavā visuddhasaddo gatakittisaddasiloko nāgabhavane ca supaṇṇabhavane ca yakkhabhavane ca asurabhavane ca gandhabbabhavane ca mahārājabhavane ca indabhavane ca brahmabhavane ca devabhavane ca ediso ca tādiso ca tato ca bhiyyoti.
gatakittisaddasiloko → bhaṭakittisaddasiloko (sya-all, pts-vp-pli1) | ca → ce (bj); va (bj) | devabhavane ca ediso → etādiso (sya-all, pts) | gatakittisaddasiloko → bhaṭakittisaddasiloko (cck: syā.) | visuddhasaddo → Si -saddho; S -satto. (pts note) | bhaṭakittisaddasiloko → Bp gatakitti-. (pts note) | ca → Bp ad. devabhavane ca eso ca. (pts note) Evampi yathā dissati cakkhumā.

Atha vā bhagavā dasahi balehi samannāgato, catūhi vesārajjehi, catūhi paṭisambhidāhi, chahi abhiññāhi, chahi buddhadhammehi, tejena ca balena ca guṇena ca vīriyena ca paññāya ca dissati ñāyati paññāyati.
dasahi balehi → dasabalehi (sya-all, pts)

“Dūre santo pakāsenti, himavantova pabbato; Asantettha na dissanti, rattiṁ khittā yathā sarā”ti.
rattiṁ khittā → ratti khittā (bj) | sarā → dhammapada > pakiṇṇakavagga (bj note) | khittā → rattikhittā (sī.) dha. pa. 304 (cck note)

Evampi yathā dissati cakkhumā.
cakkhumā → Si om. (pts note)

Cakkhumāti bhagavā pañcahi cakkhūhi cakkhumā— maṁsacakkhunāpi cakkhumā, dibbacakkhunāpi cakkhumā, paññācakkhunāpi cakkhumā, buddhacakkhunāpi cakkhumā, samantacakkhunāpi cakkhumā.
dibbacakkhunāpi → dibbena cakkhunā pi (pts) | cakkhunā → -8 Bp S dibbacakkhumā. (pts note)

Kathaṁ bhagavā maṁsacakkhunāpi cakkhumā? Maṁsacakkhumhi bhagavato pañca vaṇṇā saṁvijjanti— nīlo ca vaṇṇo, pītako ca vaṇṇo, lohitako ca vaṇṇo, kaṇho ca vaṇṇo, odāto ca vaṇṇo. Akkhilomāni ca bhagavato.
akkhilomāni → yattha (sya-all, pts) | Bhagavato → -1 S om. (pts note) Yattha ca akkhilomāni patiṭṭhitāni taṁ nīlaṁ hoti sunīlaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ umāpupphasamānaṁ.
yattha ca → (sya-all, pts) | umāpupphasamānaṁ → ummārapupphasamānaṁ (sya-all, pts) | akkhilomāni → Bp akkhilomāni ca b. y. ca. (pts note) | ummārapupphasamānaṁ → Bp S ummāpuppha-. (pts note) Tassa parato pītakaṁ hoti supītakaṁ suvaṇṇavaṇṇaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ kaṇikārapupphasamānaṁ.
kaṇikārapupphasamānaṁ → kaṇṇikārapupphasamānaṁ (sya-all, pts) | kaṇṇikārapupphasamānaṁ → Bp S kaṇi-. (pts note) Ubhato ca akkhikūṭāni bhagavato lohitakāni honti sulohitakāni pāsādikāni dassaneyyāni indagopakasamānāni.
ca → (bj, cck) | akkhikūṭāni → akkhikupāni (sya-all); akkhikuṭāni (pts) | indagopakasamānāni → indagopakasamāni (pts) | akkhikuṭāni → Si -kupāni. (pts note) | indagopakasamāni → Bp S -samānāni. (pts note) Majjhe kaṇhaṁ hoti sukaṇhaṁ alūkhaṁ suddhaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ addāriṭṭhakasamānaṁ.
suddhaṁ → siniddhaṁ (bj, sya-all, pts) | addāriṭṭhakasamānaṁ → aḷāriṭṭhakasamānaṁ (sya-all); aḷārikaṭṭhakasamānaṁ (pts) | siniddhaṁ → suddhaṁ (bj: machasaṁ, sīmu11) | addāriṭṭhakasamānaṁ → bhaddāriṭṭhakasamānaṁ (bj: a.nid) | alūkhaṁ → S asubhaṁ. (pts note) | siniddhaṁ → Bp S suddhaṁ. (pts note) | aḷārikaṭṭhakasamānaṁ → Bp addariṭṭhaka-; S daddāriṭṭhaka-. (pts note) Tassa parato odātaṁ hoti suodātaṁ setaṁ paṇḍaraṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ osadhitārakasamānaṁ.
osadhitārakasamānaṁ → osadhītārakāsamānaṁ (bj) Tena bhagavā pākatikena maṁsacakkhunā attabhāvapariyāpannena purimasucaritakammābhinibbattena samantā yojanaṁ passati divā ceva rattiñca. Yadāpi caturaṅgasamannāgato andhakāro hoti sūriyo ca atthaṅgato hoti;
yadāpi → yadā hi (bj) | sūriyo → suriyo (bj, sya-all, pts) | atthaṅgato → atthaṅgamito (sya-all, pts) kāḷapakkho ca uposatho hoti, tibbo ca vanasaṇḍo hoti, mahā ca kāḷamegho abbhuṭṭhito hoti.
kāḷamegho → akālamegho (sya-all, pts) | kāḷapakkho → kālapakkho (pts) | akālamegho → Bp S kāla-. (pts note) Evarūpepi caturaṅgasamannāgate andhakāre samantā yojanaṁ passati. Natthi so kuṭṭo vā kavāṭaṁ vā pākāro vā pabbato vā gaccho vā latā vā āvaraṇaṁ rūpānaṁ dassanāya.
kuṭṭo → kuḍḍo (bj); kūṭo (sya-all, pts) | kūṭo → Bp kuṭṭo; S kuḍḍo. (pts note) Ekañce tilaphalaṁ nimittaṁ katvā tilavāhe pakkhipeyya, taññeva tilaphalaṁ uddhareyya. Evaṁ parisuddhaṁ bhagavato pākatikamaṁsacakkhu. Evaṁ bhagavā maṁsacakkhunāpi cakkhumā.

Kathaṁ bhagavā dibbena cakkhunāpi cakkhumā?
cakkhunāpi → cakkhunā (bj: sīmu11) Bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate;
upapajjamāne → uppajjamāne (bj) | upapajjamāne → S uppajja-, and below. (pts note) yathākammūpage satte pajānāti—
yathākammūpage → yathākammupage (sya-all) “ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā;
upapannā → S uppannā, and below. (pts note) ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā”ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate;
upapajjamāne → uppajjamāne (bj) yathākammūpage satte pajānāti. Ākaṅkhamāno ca bhagavā ekampi lokadhātuṁ passeyya, dvepi lokadhātuyo passeyya, tissopi lokadhātuyo passeyya, catassopi lokadhātuyo passeyya, pañcapi lokadhātuyo passeyya, dasapi lokadhātuyo passeyya, vīsampi lokadhātuyo passeyya, tiṁsampi lokadhātuyo passeyya, cattālīsampi lokadhātuyo passeyya, paññāsampi lokadhātuyo passeyya, satampi lokadhātuṁ passeyya, sahassimpi cūḷanikaṁ lokadhātuṁ passeyya, dvisahassimpi majjhimikaṁ lokadhātuṁ passeyya, tisahassimpi lokadhātuṁ passeyya, mahāsahassimpi lokadhātuṁ passeyya, yāvatakaṁ pana ākaṅkheyya tāvatakaṁ passeyya.
vīsampi → vīsatimpi (bj) | cattālīsampi → cattāḷīsampi (bj, sya-all); paññāsaṁ pi (pts) | satampi lokadhātuṁ passeyya → (bj) | cūḷanikaṁ → cūlanikaṁ (bj) | lokadhātuṁ passeyya mahāsahassimpi → mahāsahassiṁ (bj) | passeyya satampi lokadhātuṁ → (sya-all) | passeyya → passeyya so (sya-all) | pana → (sya-all, pts) | catassopi → catusso pi (pts) | dasapi → vīsam pi (pts) | vīsampi → tiṁsam pi (pts) | tiṁsampi → cattāḷīsam pi (pts) | tisahassimpi → tisahassim pi mahāsahassim pi (pts) | mahāsahassimpi lokadhātuṁ passeyya → so (pts) | vīsampi → vīsatimpi (cck: sī.) | vīsam → Bp visati; S vīsatiṁ. (pts note) | lokadhātuṁ → -3 S culanikalokadhatuyo. (pts note) | majjhimikaṁ → S -ikā. (pts note) | lokadhātuṁ → Bp S -dhātuyo. (pts note) | pi → Si ad. lokadhātuṁ passeyya. (pts note) | yāvatakaṁ → Bp S ad. pana. (pts note) Evaṁ parisuddhaṁ bhagavato dibbacakkhu. Evaṁ bhagavā dibbena cakkhunāpi cakkhumā.

Kathaṁ bhagavā paññācakkhunāpi cakkhumā?
pi → Bp S om. (pts note) Bhagavā mahāpañño puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño paññāpabhedakusalo pabhinnañāṇo adhigatapaṭisambhido catuvesārajjappatto dasabaladhārī purisāsabho purisasīho purisanāgo purisājañño purisadhorayho anantañāṇo anantatejo anantayaso aḍḍho mahaddhano dhanavā netā vinetā anunetā paññāpetā nijjhāpetā pekkhetā pasādetā.
hāsapañño → hāsupañño (bj) | paññāpetā → paññapetā (cck); saññāpetā (sya-all, pts) | paññāpabhedakusalo → paññappabhedakusalo (sya-all, pts) | purisadhorayho → purisadhoreyho (sya-all, pts) | aḍḍho → addho (sya-all) | pekkhetā → pekkhatā (sya-all, pts) | nibbedhikapañño → Bp nibbedika-. (pts note) | pabhinnañāṇo → Bp pabhinda-; S pabhiṇṇando. (pts note) | dasabaladhārī → Bp dasaphalabala-. (pts note) | saññāpetā → Bp S paññ-. (pts note) | pekkhatā → S pekkhapetā. (pts note) So hi bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā.
sañjanetā → sañjānetā (pts)

So hi bhagavā jānaṁ jānāti, passaṁ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato.
dhammassāmī → dhammasāmi (sya-all, pts) | dhammabhūto → maggabhūto (bj: sīmu11) Natthi tassa bhagavato aññātaṁ adiṭṭhaṁ aviditaṁ asacchikataṁ aphassitaṁ paññāya.
aññātaṁ → añātaṁ (sya-all, pts) | aphassitaṁ → aphusitaṁ (sya-all, pts) | aphusitaṁ → Bp aphassitaṁ; S apassitaṁ. (pts note) Atītaṁ anāgataṁ paccuppannaṁ upādāya sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṁ āgacchanti.
atītaṁ anāgataṁ paccuppannaṁ → atītānāgatapaccuppannaṁ (sya-all, pts) | Atītānāgatapaccuppannaṁ → Bp S atītaṁ anāgataṁ p-. (pts note) | āpāthaṁ → S ad. ābādhaṁ. (pts note) Yaṁ kiñci neyyaṁ nāma atthi jānitabbaṁ attattho vā, parattho vā, ubhayattho vā, diṭṭhadhammiko vā attho, samparāyiko vā attho, uttāno vā attho, gambhīro vā attho, gūḷho vā attho, paṭicchanno vā attho, neyyo vā attho, nīto vā attho, anavajjo vā attho, nikkileso vā attho, vodāno vā attho, paramattho vā attho, sabbaṁ taṁ antobuddhañāṇe parivattati.
atthi jānitabbaṁ → atthi dhammaṁ jānitabbaṁ (mr) | neyyaṁ → ñeyyaṁ (bj) | diṭṭhadhammiko → diṭṭhidhammiko (sya-all, pts) | paramattho → parattho (sya-all) | attho sabbaṁ taṁ → sabbantaṁ (sya-all) | attho sabbaṁ → sabban (pts) | jānitabbaṁ → atthi dhammaṁ jānitabbaṁ (ka.) mahāni. 156 (cck note) | atthi → S ad. dhammaṁ. (pts note)

Atīte buddhassa bhagavato appaṭihataṁ ñāṇaṁ, anāgate appaṭihataṁ ñāṇaṁ, paccuppanne appaṭihataṁ ñāṇaṁ.
appaṭihataṁ → appaṭihaṭaṁ (pts) Sabbaṁ kāyakammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti. Sabbaṁ vacīkammaṁ … sabbaṁ manokammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti. Yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ;
neyyaṁ → ñeyyaṁ (bj) | neyyaṁ neyyapariyantikaṁ → ñeyyaṁ ñeyyapariyantikaṁ (bj) | ñāṇaṁ → ñānaṁ (pts) neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ, ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ;
neyyaṁ neyyaṁ → ñeyyaṁ ñeyyaṁ (bj) | neyyapariyantikaṁ → S neyyaṁ p-. (pts note) neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ nappavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi;
neyyapatho → ñeyyapatho (bj) aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā. Yathā dvinnaṁ samuggapaṭalānaṁ sammāphusitānaṁ heṭṭhimaṁ samuggapaṭalaṁ uparimaṁ nātivattati, uparimaṁ samuggapaṭalaṁ heṭṭhimaṁ nātivattati, aññamaññapariyantaṭṭhāyino;
aññamaññapariyantaṭṭhāyino → aññamaññapariyantaṭṭhāyino honti (bj) evamevaṁ buddhassa bhagavato neyyañca ñāṇañca aññamaññapariyantaṭṭhāyino.
neyyañca → ñeyyañca (bj) | evamevaṁ → honti evameva (sya-all, pts) Yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ, neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ, ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ;
neyyaṁ → ñeyyaṁ (bj) | neyyaṁ neyyapariyantikaṁ → ñeyyaṁ ñeyyapariyantikaṁ (bj) | neyyaṁ neyyaṁ → ñeyyaṁ ñeyyaṁ (bj) | ñāṇapariyantikaṁ → ñānapariyantikaṁ (pts) neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ na pavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi;
neyyapatho → ñeyyapatho (bj) aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā.

Sabbadhammesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati.
pavattati → parivattati (sya-all, pts) Sabbe dhammā buddhassa bhagavato āvajjanapaṭibaddhā ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā cittuppādapaṭibaddhā.
ākaṅkhapaṭibaddhā → ākaṅkhāpaṭibaddhā (bj) | āvajjanapaṭibaddhā → Bp S -bandhā, throughout. (pts note) Sabbasattesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati.
pavattati → parivattati (sya-all, pts) Sabbesaṁ sattānaṁ bhagavā āsayaṁ jānāti, anusayaṁ jānāti, caritaṁ jānāti, adhimuttiṁ jānāti, apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbābhabbe satte pajānāti.
pajānāti → jānāti (bj) | bhabbābhabbe → Si -bhabbhabhabbhe; S babbhababbe. (pts note) Sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.

Yathā ye keci macchakacchapā antamaso timitimiṅgalaṁ upādāya antomahāsamudde parivattanti; evamevaṁ sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati. Yathā ye keci pakkhī antamaso garuḷaṁ venateyyaṁ upādāya ākāsassa padese parivattanti;
garuḷaṁ → Si guruḷaṁ; Bp garuḷham; S garulaṁ. (pts note) evamevaṁ yepi te sāriputtasamā paññāya tepi buddhañāṇassa padese parivattanti;
sāriputtasamā → sārīputtasamā (sya-all) buddhañāṇaṁ devamanussānaṁ paññaṁ pharitvā abhibhavitvā tiṭṭhati.
buddhañāṇaṁ → buddhaññāṇaṁ (bj) Yepi te khattiyapaṇḍitā brāhmaṇapaṇḍitā gahapatipaṇḍitā samaṇapaṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā vobhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni, te pañhe abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgataṁ upasaṅkamitvā pucchanti gūḷhāni ca paṭicchannāni ca.
pañhe → pañhaṁ (sya-all, pts) | gūḷhāni → kathitā (sya-all, pts) | paṭicchannāni → visajjitā (sya-all, pts) | vobhindantā → vobhinantā (pts) | nipuṇā → Si nipuṇṇā. (pts note) | vobhinantā → Bp S te bho. (pts note) | pañhaṁ → Bp S pañhe. (pts note) | pucchanti → Bp ad. guḷāni ca paticchannāni ca; S ad. catu gūlāni ca parittāni ca. (pts note) Kathitā visajjitāva te pañhā bhagavatā honti niddiṭṭhakāraṇā upakkhittakā ca.
upakkhittakā ca → upakkhittakāva (bj) | kathitā visajjitāva → (sya-all, pts) Te bhagavato sampajjanti. Atha kho bhagavāva tattha atirocati, yadidaṁ paññāyāti.
atha kho bhagavāva → athakho bhagavā (sya-all) Evaṁ bhagavā paññācakkhunāpi cakkhumā.

Kathaṁ bhagavā buddhacakkhunāpi cakkhumā? Bhagavā buddhacakkhunā lokaṁ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante appekacce naparalokavajjabhayadassāvino viharante.
volokento → olokento (bj) | paralokavajjabhayadassāvino viharante appekacce naparalokavajjabhayadassāvino → paralobhavajjabhayadassāvino (sya-all) | appekacce naparalokavajjabhayadassāvino viharante seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | volokento → olokento (cck: sī.) Seyyathāpi nāma uppaliniyaṁ vā paduminiyaṁ vā puṇḍarīkiniyaṁ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni antonimuggaposīni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni samodakaṁ ṭhitāni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakaṁ accuggamma tiṭṭhanti anupalittāni udakena;
saṁvaḍḍhāni udakaṁ → saṁvaddhāni udakā (bj, pts) | udakānuggatāni antonimuggaposīni → udakānugatāni antonimuggapositāni (sya-all) | udakaṁ → udakā (sya-all) | anupalittāni → upalittāni (sya-all) | saṁvaḍḍhāni → saṁvaddhāni (pts) | antonimuggaposīni appekaccāni → antonimuggapositāni app ekaccāni (pts) | saṁvaḍḍhāni samodakaṁ ṭhitāni appekaccāni → saṁvaddhāni samodakaṭṭhitāni app ekaccāni (pts) | antonimuggapositāni → Bp S -posini. (pts note) | tiṭṭhanti → -2 Bp accuggammaṭṭhanti. (pts note) evamevaṁ bhagavā buddhacakkhunā lokaṁ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante appekacce naparalokavajjabhayadassāvino viharante.
olokento → ullokento (si, mr) | volokento → olokento (bj) | viharante appekacce naparalokavajjabhayadassāvino → (sya-all, pts) Jānāti bhagavā— “ayaṁ puggalo rāgacarito, ayaṁ dosacarito, ayaṁ mohacarito, ayaṁ vitakkacarito, ayaṁ saddhācarito, ayaṁ ñāṇacarito”ti. Rāgacaritassa bhagavā puggalassa asubhakathaṁ katheti; dosacaritassa bhagavā puggalassa mettābhāvanaṁ ācikkhati; mohacaritassa bhagavā puggalassa uddese paripucchāya kālena dhammassavane kālena dhammasākacchāya garusaṁvāse niveseti;
mohacaritassa → mohacaritaṁ (bj, sya-all, pts) | puggalassa → puggalaṁ (bj, sya-all) | puggalassa uddese paripucchāya → puggalaṁ uddesaparipucchāya (pts) | puggalaṁ → mohacaritassa bhagavā puggalassa (bj: machasaṁ) | garusaṁvāse → garu saṁvese (bj: sīmu11) | puggalaṁ → Bp S puggalassa. (pts note) | uddesaparipucchāya → Bp uddese p-. (pts note) vitakkacaritassa bhagavā puggalassa ānāpānassatiṁ ācikkhati; saddhācaritassa bhagavā puggalassa pasādanīyaṁ nimittaṁ ācikkhati buddhasubodhiṁ dhammasudhammataṁ saṅghasuppaṭipattiṁ sīlāni ca attano;
pasādanīyaṁ → pāsādanīyaṁ (sya-all, pts) ñāṇacaritassa bhagavā puggalassa vipassanānimittaṁ ācikkhati aniccākāraṁ dukkhākāraṁ anattākāraṁ.

“Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito, yathāpi passe janataṁ samantato; Tathūpamaṁ dhammamayaṁ sumedha, pāsādamāruyha samantacakkhu; Sokāvatiṇṇaṁ janatamapetasoko, avekkhassu jātijarābhibhūtan”ti.
sokāvatiṇṇaṁ → sokāvakiṇṇaṁ (sya-all) | sokāvatiṇṇaṁ → Si -kiṇṇaṁ. (pts note) jātijarābhibhūta”nti → dīghanikāya > mahāpadānasutta; majjhimanikāya > ariyapariyesanasutta, bodhirājakumārasutta; brahmasaṁyutta > paṭhamavagga; itivuttaka > dutiyavagga (bj note)

Evaṁ bhagavā buddhacakkhunāpi cakkhumā.

Kathaṁ bhagavā samantacakkhunāpi cakkhumā? Samantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇaṁ. Bhagavā sabbaññutañāṇena upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato.
samupapanno → sampanno (bj) | upagato → upāgato (bj: sīmu11) | samupagato → samupāgato (bj: sīmu11) | sampanno → samupapanno (bj: machasaṁ)

“Na tassa adiṭṭhamidhatthi kiñci, atho aviññātamajānitabbaṁ;
atthi → -2 Si addhatthi. (pts note) Sabbaṁ abhiññāsi yadatthi neyyaṁ, tathāgato tena samantacakkhū”ti.
neyyaṁ → ñeyyaṁ (bj) | ñeyyaṁ → neyyaṁ (bj: sīmu11) samantacakkhū”ti → paṭisambhidāmagga > ñaṇakathā, indriyakathā (bj note)

Evaṁ bhagavā samantacakkhunāpi cakkhumāti— yathā dissati cakkhumā.

Sabbaṁ tamaṁ vinodetvāti sabbaṁ rāgatamaṁ dosatamaṁ mohatamaṁ mānatamaṁ diṭṭhitamaṁ kilesatamaṁ duccaritatamaṁ andhakaraṇaṁ acakkhukaraṇaṁ aññāṇakaraṇaṁ paññānirodhikaṁ vighātapakkhikaṁ anibbānasaṁvattanikaṁ nuditvā panuditvā jahitvā pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvāti—
mānatamaṁ → (bj) | byantiṁ karitvā → byantīkaritvā (bj) | aññāṇakaraṇaṁ → añāṇakaraṇaṁ (sya-all) | nuditvā panuditvā jahitvā → panūditvā (sya-all) | jahitvā → (pts) | vinodetvā byantiṁ karitvā → vinoditvā byantīkaritvā (pts) | nuditvā → Si S om. (pts note) sabbaṁ tamaṁ vinodetvā.

Ekova ratimajjhagāti.
ca → Si Bp va. (pts note) Ekoti bhagavā pabbajjāsaṅkhātena eko, adutiyaṭṭhena eko, taṇhāya pahānaṭṭhena eko, ekantavītarāgoti eko, ekantavītadosoti eko, ekantavītamohoti eko, ekantanikkilesoti eko, ekāyanamaggaṁ gatoti eko, anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko.
ekoti → (sya-all) | adutiyaṭṭhena → adutiyatthena (pts) | Eko → Si Bp S om. (pts note)

Kathaṁ bhagavā pabbajjāsaṅkhātena eko? Bhagavā daharova samāno susu kāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā akāmakānaṁ mātāpitūnaṁ assumukhānaṁ rudantānaṁ vilapantānaṁ ñātisaṅghaṁ pahāya sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā puttadārapalibodhaṁ chinditvā ñātipalibodhaṁ chinditvā mittāmaccapalibodhaṁ chinditvā sannidhipalibodhaṁ chinditvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti—
bhadrena → bhaddena (sya-all, pts-vp-pli1) | mātāpitūnaṁ → mātāpitunnaṁ (bj) | gharāvāsapalibodhaṁ → gharāvāsapaḷibodhaṁ (bj); yasapalibodhaṁ (sya-all, pts) | puttadārapalibodhaṁ → puttadārapaḷibodhaṁ (bj) | ñātipalibodhaṁ → ñātipaḷibodhaṁ (bj) | mittāmaccapalibodhaṁ chinditvā sannidhipalibodhaṁ → sannidhipaḷibodhaṁ (bj) | iriyati → irīyati (bj) | susu kāḷakeso bhadrena yobbanena → susukāḷakeso bhaddena yobbaññena (sya-all) | akiñcanabhāvaṁ → ākiñcanabhāvaṁ (sya-all, pts) | bhadrena yobbanena → bhaddena yobbaññena (pts) | mātāpitunnaṁ → mātāpitūnaṁ (bj: machasaṁ, PTS) | bhadrena → bhaddena (cck: syā.) | yobbaññena → Bp S yobbanena. (pts note) | yasapalibodhaṁ → Bp S gharāvāsap-. (pts note) evaṁ bhagavā pabbajjāsaṅkhātena eko.

Kathaṁ bhagavā adutiyaṭṭhena eko?
adutiyaṭṭhena → adutiyatthena (pts) So evaṁ pabbajito samāno eko araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni.
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni → manussarāhaseyyakāni paṭisallānasārūppāni (sya-all) | paṭisallānasāruppāni → paṭisallānasārūpāni (pts) So eko carati, eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṁ kappeti, eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti—
eko nisīdati → (bj) | iriyati → irīyati (bj) | eko carati → (sya-all) | carati → -1 Si om. (pts note) | nisīdati → -2 Bp S pe. (pts note) | eko → Bp S om. (pts note) evaṁ bhagavā adutiyaṭṭhena eko.
adutiyaṭṭhena → adutiyatthena (pts)

Kathaṁ bhagavā taṇhāya pahānaṭṭhena eko?
pahānaṭṭhena → pahānatthena (pts) So evaṁ eko adutiyo appamatto ātāpī pahitatto viharanto najjā nerañjarāya tīre bodhirukkhamūle mahāpadhānaṁ padahanto māraṁ sasenaṁ kaṇhaṁ namuciṁ pamattabandhuṁ vidhamitvā taṇhājāliniṁ visaritaṁ visattikaṁ pajahasi vinodesi byantiṁ akāsi anabhāvaṁ gamesi.
pahitatto → pahīnatto (bj) | visaritaṁ → (bj) | pajahasi → pajahi (bj) | byantiṁ akāsi → byantīakāsi (bj) | gamesi → gamesīti (bj); gameti (pts) | ātāpī → ātāpi (sya-all) | kaṇhaṁ → (sya-all, pts) | taṇhājāliniṁ visaritaṁ → taṇhaṁ jāliniṁ saritaṁ (sya-all, pts) | pajahasi vinodesi byantiṁ akāsi → pajahati vinodeti byantīkaroti (pts) | sasenaṁ → -4 S mārasenaṁ; Bp ad. kaṇhaṁ; S ad. gaṇahaṁ. (pts note) | saritaṁ → -5 Bp S taṇhājālinivisaritaṁ. (pts note) | pajahati → S pajahasi. (pts note) | vinodeti → Bp S vinodesi. (pts note) | byantīkaroti → Bp byantikarosi akāsi; S byanti-akāsi. (pts note)

“Taṇhādutiyo puriso, dīghamaddhānasaṁsaraṁ; Itthabhāvaññathābhāvaṁ, saṁsāraṁ nātivattati.
Itthabhāvaññathābhāvaṁ → itthaṁ bhāvaññathābhāvaṁ (mr) | Itthabhāvaññathābhāvaṁ → itthaṁ bhāvaññathābhāvaṁ (ka.) itivu. 15, 105 (cck note) saṁsāraṁ → saṁsaraṁ (bj: sīmu11)

Etamādīnavaṁ ñatvā, taṇhaṁ dukkhassa sambhavaṁ;
etamādīnavaṁ → evamādīnavaṁ (bj) | evamādīnavaṁ → etamādīnavaṁ (bj: sīmu11, PTS, machasaṁ) taṇhaṁ → taṇhā (bj) | taṇhā → taṇhaṁ (bj: sīmu, PTS, machasaṁ) Vītataṇho anādāno, sato bhikkhu paribbaje”ti.
paribbaje”ti → catukkaṅguttara > bhaṇḍagāmavagga; suttanipāta > dvayatānupassanāsutta (bj note)

Evaṁ bhagavā taṇhāya pahānaṭṭhena eko.
pahānaṭṭhena → pahānatthena (pts)

Kathaṁ bhagavā ekantavītarāgoti eko? Rāgassa pahīnattā ekantavītarāgoti eko, dosassa pahīnattā ekantavītadosoti eko, mohassa pahīnattā ekantavītamohoti eko, kilesānaṁ pahīnattā ekantanikkilesoti eko.
ekantavītarāgoti → ekantavītarago ti (pts)

Kathaṁ bhagavā ekāyanamaggaṁ gatoti eko? Ekāyanamaggo vuccati cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.
Ekāyanamaggo → S ad. ti. (pts note)

“Ekāyanaṁ jātikhayantadassī, maggaṁ pajānāti hitānukampī;
jātikhayantadassī → S khayantatidassi. (pts note) Etena maggena tariṁsu pubbe, tarissanti ye ca taranti oghan”ti.
tariṁsu → atariṁsu (sya-all, pts-vp-pli1) | etena → vatena (bj) | tariṁsu → atariṁsu (cck: syā.) tarissanti ye ca → tarissantiyeva (sya-all) | ye ca → yeva (pts) | ogha”nti → satipaṭṭhānasaṁyutta > nālandavagga (bj note)

Evaṁ bhagavā ekāyanamaggaṁ gatoti eko.

Kathaṁ bhagavā eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko? Bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.
catūsu → catusu (bj) | paññindriyaṁ → paññā paññin driyaṁ (sya-all) | ñāṇaṁ → ñāṇaṁ paññā (pts) Bhagavā tena bodhiñāṇena “sabbe saṅkhārā aniccā”ti bujjhi, “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti bujjhi, “sabbe dhammā anattā”ti bujjhi, “avijjāpaccayā saṅkhārā”ti bujjhi …pe… “jātipaccayā jarāmaraṇan”ti bujjhi; “avijjānirodhā saṅkhāranirodho”ti bujjhi …pe… “jātinirodhā jarāmaraṇanirodho”ti bujjhi;
jātinirodhā → jātinirodho (bj) | bujjhi → S ad. pe. (pts note) “idaṁ dukkhan”ti bujjhi, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti bujjhi, “ayaṁ dukkhanirodho”ti bujjhi, “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti bujjhi; “ime āsavā”ti bujjhi …pe…
bujjhi → -3 Bp S pe. (pts note) “ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti bujjhi; “ime dhammā pariññeyyā”ti bujjhi …
dhammā → dhammā abhiññeyyāti bujjhi ime dhammā (sya-all) | bujjhi → bujjhi ime dhammā (sya-all) | pariññeyyāti → abhiññeyyā ti (pts) pahātabbāti …
pahātabbāti → pahātabbāti bujjhi ime dhammā (sya-all) bhāvetabbāti …
bhāvetabbāti → bhāvetabbāti bujjhi ime dhammā (sya-all) | dhammā → -4 Bp S om. (pts note) sacchikātabbāti bujjhi, channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi,
atthaṅgamañca → atthagamañca (bj) pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi,
atthaṅgamañca → atthagamañca (bj) catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi,
atthaṅgamañca → atthagamañca (bj) | mahābhūtānaṁ → mahābhūtānañca (sya-all) | ca → Si cā ti. (pts note) “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ, sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti bujjhi.

Atha vā yaṁ kiñci bujjhitabbaṁ anubujjhitabbaṁ paṭibujjhitabbaṁ sambujjhitabbaṁ adhigantabbaṁ phassitabbaṁ sacchikātabbaṁ, sabbaṁ taṁ tena bodhiñāṇena bujjhi anubujjhi paṭibujjhi sambujjhi sammābujjhi adhigacchi phassesi sacchākāsi.
sacchākāsi → sacchikāsi (bj) | anubujjhitabbaṁ → (sya-all, pts) | phassitabbaṁ → phusitabbaṁ (sya-all, pts) | phassesi sacchākāsi → paṭilabhi phusesi sacchikāsi (sya-all, pts) | bujjhitabbaṁ → Bp ad. anubujjhitabbaṁ. (pts note) | sambujjhitabbaṁ → S sampatibo-. (pts note) | phusesi → Bp phassesi; S passemi. (pts note) Evaṁ bhagavā eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko.

Ratimajjhagāti. Ratinti nekkhammaratiṁ vivekaratiṁ upasamaratiṁ sambodhiratiṁ ajjhagā samajjhagā adhigacchi phassesi sacchākāsīti—
samajjhagā → (bj, sya-all) | sacchākāsīti → saccākāsīti (bj) | vivekaratiṁ → pavivekaratiṁ (sya-all, pts) | phassesi sacchākāsīti → phusesi sacchikāsīti (sya-all) | pavivekaratiṁ → Bp S vivekaratiṁ. (pts note) | samajjhagā → Si om. (pts note) ekova ratimajjhagā.

Tenāha thero sāriputto—
thero sāriputto → sārīputtatthero (sya-all)

“Sadevakassa lokassa, yathā dissati cakkhumā; Sabbaṁ tamaṁ vinodetvā, ekova ratimajjhagā”ti.
ca → Si Bp va. (pts note)

Taṁ buddhaṁ asitaṁ tādiṁ, Akuhaṁ gaṇimāgataṁ;
gaṇimāgataṁ bahūnamidha → gaṇim āgataṁ bahunnam idha (pts) | bahunnam → Bp bahuṁ; S bahunam. (pts note) Bahūnamidha baddhānaṁ, Atthi pañhena āgamaṁ.
bahūnamidha → bahunnamidha (bj, sya-all) | bahunnamidha → bahūnamidha (bj: sīmu11, machasaṁ)

Taṁ buddhaṁ asitaṁ tādinti. Buddhoti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṁ pāpuṇi balesu ca vasībhāvaṁ.
pāpuṇi → patto (sya-all, pts-vp-pli1) | vasībhāvaṁ → vasībhāvaṁ pāpuṇi (bj, cck); vasībhāvaṁ patto (sya-all) | pāpuṇi → patto (bj: syā, PTS) | pāpuṇi → patto (cck: syā.) Buddhoti kenaṭṭhena buddho?
kenaṭṭhena → kenatthena (sya-all) | patto → Bp S pāpuṇi. (pts note) Bujjhitā saccānīti buddho, bodhetā pajāyāti buddho, sabbaññutāya buddho, sabbadassāvitāya buddho, anaññaneyyatāya buddho,
anaññaneyyatāya → abhiññeyyatāya (sya-all); anaññeyyatāya (pts) visavitāya buddho,
visavitāya → vikasitāya (sya-all, pts) | Vikasitāya → Bp visavitāya; S viparitāya. (pts note) khīṇāsavasaṅkhātena buddho, nirupalepasaṅkhātena buddho,
nirupalepasaṅkhātena → nirupakkilesasaṅkhātena (bahūsu, csp1ed) | nirupalepasaṅkhātena → nirupakkilesasaṅkhātena (bj, cck, sya-all, pts) ekantavītarāgoti buddho, ekantavītadosoti buddho, ekantavītamohoti buddho, ekantanikkilesoti buddho, ekāyanamaggaṁ gatoti buddho,
Buddho → Si ad. ti. (pts note) eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti buddho,
abhisambuddho → Bp abhisambuddhattā. (pts note) | ti → Bp S om. (pts note) abuddhivihatattā buddhipaṭilābhattā buddho.
buddhipaṭilābhattā → buddipaṭilābhā (bj) | buddipaṭilābhā → paṭilābhattā (bj: sīmu, PTS) | buddhipaṭilābhattā → Bp S buddhipaṭilābhā, and S ad. sacchikāpaññan ti yadi. (pts note) Buddhoti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ na pitarā kataṁ,
nāmaṁ → (cck) na bhātarā kataṁ, na bhaginiyā kataṁ, na mittāmaccehi kataṁ, na ñātisālohitehi kataṁ, na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ, na devatāhi kataṁ. Vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti, yadidaṁ buddhoti— taṁ buddhaṁ. Asitanti dve nissayā— taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca. Katamo taṇhānissayo? Yāva taṇhāsaṅkhātena sīmakataṁ odhikataṁ pariyantakataṁ pariggahitaṁ mamāyitaṁ—
odhikataṁ → mariyādikataṁ (sya-all) | yāva → yāvatā (bj, sya-all, pts) | sīmakataṁ → sīmākataṁ (bj); sīmakataṁ mariyādikataṁ (sya-all) | pariyantakataṁ → pariyantikataṁ (sya-all); pariyantīkataṁ (pts) | odhikataṁ → pariyādikataṁ (cck: syā.) | Yāvatā → Bp yāva. (pts note) | pariyantīkataṁ → Bp S pariyanta-. (pts note) idaṁ mama, etaṁ mama, ettakaṁ mama, ettāvatā mama, mama rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā, attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā, khettaṁ vatthuṁ hiraññaṁ suvaṇṇaṁ, gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca, kevalampi mahāpathaviṁ taṇhāvasena mamāyati, yāvatā aṭṭhasataṁ taṇhāvicaritaṁ—
pāvuraṇā → pāpuraṇā (bj) | mahāpathaviṁ → mahāpaṭhaviṁ (bj, sya-all) | mama → mamaṁ (sya-all, pts); (pts) | pāvuraṇā dāsidāsā → pāpuraṇā dāsīdāsā (sya-all, pts) | aṭṭhasataṁ taṇhāvicaritaṁ → aṭṭhasatataṇhāviparītaṁ (sya-all); aṭṭhasatataṇhāviparittaṁ (pts) | ettāvatā → Bp ad. mamaṁ; S ad. mama. (pts note) | gāmanigamarājadhāniyo → Bp -rājaṭṭhaniyo; S rājadhāni. (pts note) | aṭṭhasatataṇhāviparittaṁ → Bp S aṭṭhasataṁ taṇhāvicaritaṁ. (pts note) ayaṁ taṇhānissayo.

Katamo diṭṭhinissayo? Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi, dasavatthukā micchādiṭṭhi, dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi.
sakkāyadiṭṭhi → Si sakāya-. (pts note) Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisukāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho “ayāthāvakasmiṁ yāthāvakan”ti gāho yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni—
diṭṭhivisukāyikaṁ → diṭṭhivisūkāyikaṁ (bj, cck, sya-all, pts) | ayāthāvakasmiṁ yāthāvakanti → ayāthāvatasmiṁ yāthāvatanti (bj) | vipariyesaggāho → vipariyāsaggāho (cck) | dvāsaṭṭhi → dvāsaṭṭhī (sya-all) | diṭṭhigahanaṁ → diṭṭhigahaṇaṁ (pts) | vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho → vipariyesagāho viparittagāho vippallāsagāho (pts) | ayāthāvatasmiṁ → ayāthāvakasmiṁ (bj: sīmu11, PTS, machasaṁ) ayaṁ diṭṭhinissayo.

Buddhassa bhagavato taṇhānissayo pahīno, diṭṭhinissayo paṭinissaṭṭho; taṇhānissayassa pahīnattā diṭṭhinissayassa paṭinissaṭṭhattā bhagavā cakkhuṁ asito, sotaṁ … ghānaṁ … jivhaṁ … kāyaṁ … manaṁ asito,
asito → anissito (sya-all, pts) rūpe … sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … kulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ … lābhaṁ … yasaṁ … pasaṁsaṁ … sukhaṁ … cīvaraṁ … piṇḍapātaṁ … senāsanaṁ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ …
pasaṁsaṁ → passaṁ (bj) kāmadhātuṁ … rūpadhātuṁ … arūpadhātuṁ … kāmabhavaṁ … rūpabhavaṁ … arūpabhavaṁ … saññābhavaṁ … asaññābhavaṁ … nevasaññānāsaññābhavaṁ … ekavokārabhavaṁ … catuvokārabhavaṁ … pañcavokārabhavaṁ … atītaṁ … anāgataṁ … paccuppannaṁ … diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme asito anissito anallīno anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | asito → (sya-all) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) | asito → Si om. (pts note) taṁ buddhaṁ asitaṁ.

Tādinti bhagavā pañcahākārehi tādī—
tādī → tādi (sya-all) | pañcahākārehi tādī → pañcah ākārehi tādi (pts) iṭṭhāniṭṭhe tādī, cattāvīti tādī, tiṇṇāvīti tādī, muttāvīti tādī, taṁniddesā tādī.
tādī → tādi (sya-all, pts)

Kathaṁ bhagavā iṭṭhāniṭṭhe tādī?
tādī → tādi (sya-all, pts) Bhagavā lābhepi tādī, alābhepi tādī, yasepi tādī, ayasepi tādī, pasaṁsāyapi tādī nindāyapi tādī, sukhepi tādī, dukkhepi tādī;
tādī → tādi (sya-all) | tādī ekacce → tādi ekañce (sya-all) ekacce bāhaṁ gandhena limpeyyuṁ, ekacce bāhaṁ vāsiyā taccheyyuṁ, amukasmiṁ natthi rāgo, amukasmiṁ natthi paṭighaṁ, anunayapaṭighavippahīno ugghātinigghātivītivatto anurodhavirodhaṁ samatikkanto.
ekacce → ekaṁ ce (bj, sya-all) | amukasmiṁ → amusmiṁ (bj) | anurodhavirodhaṁ samatikkanto → anurodhavirodhasamatikkanto (sya-all, pts) | ce → ekacce (bj: sīmu11, machasaṁ) | amusmiṁ → amukasmiṁ (bj: sīmu11, machasaṁ, PTS) | amusmiṁ → amukasmiṁ (bj: sīmu11, machasaṁ, PTS) | ekañ → Bp S ekac. (pts note) | taccheyyuṁ → S -eyya. (pts note) Evaṁ bhagavā iṭṭhāniṭṭhe tādī.
tādī → tādi (sya-all, pts)

Kathaṁ bhagavā cattāvīti tādī?
tādī → tādi (sya-all) | tādi → -4 Bp S om. (pts note) Bhagavato rāgo catto vanto mutto pahīno paṭinissaṭṭho, doso … moho … kodho … upanāho … makkho … paḷāso … issā … macchariyaṁ … māyā … sāṭheyyaṁ … thambho … sārambho … māno … atimāno … mado … pamādo … sabbe kilesā … sabbe duccaritā … sabbe darathā … sabbe pariḷāhā … sabbe santāpā … sabbākusalābhisaṅkhārā cattā vantā muttā pahīnā paṭinissaṭṭhā.
Bhagavato → bhagavatā (bj, csp1ed) | bhagavato → bhagavatā (cck) | Bhagavatā → bhagavato (cck: syā.) | Bhagavato → Bp -tā. (pts note) Evaṁ bhagavā cattāvīti tādī.
tādī → tādi (sya-all) | cattāvīti tādī → cattāvī ti tādi (pts)

Kathaṁ bhagavā tiṇṇāvīti tādī?
tādī → tādi (sya-all) | tiṇṇāvīti tādī → tiṇṇāvī ti tādi (pts) Bhagavā kāmoghaṁ tiṇṇo, bhavoghaṁ tiṇṇo, diṭṭhoghaṁ tiṇṇo, avijjoghaṁ tiṇṇo, sabbaṁ saṁsārapathaṁ tiṇṇo uttiṇṇo nittiṇṇo atikkanto samatikkanto vītivatto.
sabbaṁ saṁsārapathaṁ → sabbasaṁsārapathaṁ (sya-all, pts) | uttiṇṇo nittiṇṇo → nitiṇṇo (pts) | bhavoghaṁ → S rāgoghaṁ. (pts note) | nitiṇṇo → S upatinno. (pts note) So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo gataddho gatadiso gatakoṭiyo pālitabrahmacariyo uttamadiṭṭhippatto bhāvitamaggo pahīnakileso paṭividdhākuppo sacchikatanirodho.
vuṭṭhavāso → vutthavāso (bj) | gatakoṭiyo → gatakoṭiko (bj, sya-all, pts) | gatakoṭiko → gatakoṭiyo (bj: sīmu11, machasaṁ) | gatakoṭiko → Bp S -yo. (pts note) Dukkhaṁ tassa pariññātaṁ, samudayo pahīno, maggo bhāvito, nirodho sacchikato, abhiññeyyaṁ abhiññātaṁ, pariññeyyaṁ pariññātaṁ, pahātabbaṁ pahīnaṁ, bhāvetabbaṁ bhāvitaṁ, sacchikātabbaṁ sacchikataṁ.
pariññātaṁ → -1 Si om. (pts note) So ukkhittapaligho saṅkiṇṇaparikkho abbūḷhesiko niraggaḷo ariyo pannaddhajo pannabhāro visaññutto pañcaṅgavippahīno chaḷaṅgasamannāgato ekārakkho caturāpasseno panuṇṇapaccekasacco samavayasaṭṭhesano anāvilasaṅkappo passaddhakāyasaṅkhāro suvimuttacitto suvimuttapañño kevalī vusitavā uttamapuriso paramapuriso paramapattippatto.
ukkhittapaligho → ukkhittapaḷigho (bj, csp1ed) | ukkhittapaligho saṅkiṇṇaparikkho → ukkhittapaḷigho saṁkiṇṇaparikho (bj) | niraggaḷo → niraggalo (bj) | caturāpasseno panuṇṇapaccekasacco → caturapasseno panunnapaccekasacco (bj) | ukkhittapaligho → ukkhittapaḷigho (cck) | caturapasseno → caturāpasseno (bj: sīmu, PTS) | ukkhittapaḷigho → ukkhittapaligho (syā. ka.) mahāni. 6 (cck note) So nevācinati, nāpacinati;
nevācinati nāpacinati → nevācināti na apacināti (bj); neva ācināti na apacināti (sya-all) | apacināti → apacinati (bj: machasaṁ) apacinitvā ṭhito neva pajahati, na upādiyati; pajahitvā ṭhito neva saṁsibbati, na ussineti;
ussineti → visineti (bj) | saṁsibbati → visineti (sya-all) | visineti → usineti (bj: machasaṁ); ussineti (bj: a.nid, PTS) visinetvā ṭhito neva vidhūpeti, na sandhūpeti;
vidhūpeti → vidhupeti (sya-all) | sandhūpeti vidhūpetvā → sandhupeti vidhupetvā (sya-all, pts) | visinetvā → visibbetvā (bj: a.nid) vidhūpetvā ṭhito, asekhena sīlakkhandhena samannāgatattā ṭhito, asekhena samādhikkhandhena samannāgatattā ṭhito, asekhena paññākkhandhena samannāgatattā ṭhito, asekhena vimuttikkhandhena samannāgatattā ṭhito, asekhena vimuttiñāṇadassanakkhandhena samannāgatattā ṭhito, saccaṁ sampaṭipādiyitvā ṭhito, ejaṁ samatikkamitvā ṭhito, kilesaggiṁ pariyādiyitvā ṭhito, aparigamanatāya ṭhito, kaṭaṁ samādāya ṭhito, muttipaṭisevanatāya ṭhito, mettāya pārisuddhiyā ṭhito, karuṇāya pārisuddhiyā ṭhito, muditāya pārisuddhiyā ṭhito, upekkhāya pārisuddhiyā ṭhito, accantapārisuddhiyā ṭhito, atammayatāya pārisuddhiyā ṭhito, vimuttattā ṭhito, santusitattā ṭhito, khandhapariyante ṭhito, dhātupariyante ṭhito, āyatanapariyante ṭhito, gatipariyante ṭhito, upapattipariyante ṭhito, paṭisandhipariyante ṭhito, bhavapariyante ṭhito, saṁsārapariyante ṭhito, vaṭṭapariyante ṭhito, antime bhave ṭhito, antime samussaye ṭhito, antimadehadharo bhagavā.
kaṭaṁ → kathaṁ (bj); kūṭaṁ (sya-all) | muttipaṭisevanatāya → muttapaṭisevanatāya (bj, cck) | sampaṭipādiyitvā → paṭipādayitvā (sya-all, pts) | ejaṁ → evaṁ (sya-all, pts) | pariyādiyitvā → pariyādayitvā (sya-all, pts) | atammayatāya → akammaññatāya (sya-all, pts) | upapattipariyante → uppattipariyante (sya-all) | antime bhave → antimabhave (sya-all, pts) | antime samussaye → antimasamussaye (sya-all, pts) | ṭhito asekhena → thito asekkhena (pts) | asekhena → asekkhena (bj: a.nid, PTS) | kathaṁ → kaṭaṁ (bj: machasaṁ, PTS) | santusitattā → santussitattā (bj: sīmu11) | asekkhena → Bp S asekhena. (pts note) | muttipaṭisevanatāya → Bp muttapaṭi-. (pts note) | upekkhāya → S upekkhā. (pts note) | accantapārisuddhiyā → S appapāri-. (pts note) | upapattipariyante → Bp upapattiya-; S uppatti-. (pts note) | antimabhave → Bp S antime bh-. (pts note) | antimasamussaye → Bp S antime s-. (pts note)

“Tassāyaṁ pacchimako bhavo, carimoyaṁ samussayo;
pacchimako bhavo → pacchimakoṭi (bj) | pacchimakoṭi → pacchimako (bj: sīmu11, PTS); pacchiko bhavo (bj: machasaṁ) Jātimaraṇasaṁsāro, natthi tassa punabbhavo”ti.

Evaṁ bhagavā tiṇṇāvīti tādī.
tādī → tādi (sya-all) | tiṇṇāvīti tādī → tiṇṇāvī ti tādi (pts)

Kathaṁ bhagavā muttāvīti tādī?
tādī → tādi (sya-all) | muttāvīti tādī → muttāvī ti tādi (pts) Bhagavato rāgā cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ, dosā cittaṁ … mohā cittaṁ … kodhā … upanāhā … makkhā … paḷāsā … issāya … macchariyā … māyāya … sāṭheyyā … thambhā … sārambhā … mānā … atimānā … madā … pamādā … sabbakilesehi … sabbaduccaritehi … sabbadarathehi … sabbapariḷāhehi … sabbasantāpehi … sabbākusalābhisaṅkhārehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ.
cittaṁ → cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ (sya-all, pts) | suvimuttaṁ → -1 Bp S om. (pts note) | issā → Bp S issāya. (pts note) | māyāya → Si om. (pts note) Evaṁ bhagavā muttāvīti tādī.
tādī → tādi (sya-all) | muttāvīti tādī → muttāvī ti tādi (pts)

Kathaṁ bhagavā taṁniddesā tādī?
tādī → tādi (sya-all, pts) Bhagavā sīle sati sīlavāti taṁniddesā tādī, saddhāya sati saddhoti taṁniddesā tādī, vīriye sati vīriyavāti taṁniddesā tādī, satiyā sati satimāti taṁniddesā tādī, samādhismiṁ sati samāhitoti taṁniddesā tādī, paññāya sati paññavāti taṁniddesā tādī, vijjāya sati tevijjoti taṁniddesā tādī, abhiññāya sati chaḷabhiññoti taṁniddesā tādī, dasabale sati dasabaloti taṁniddesā tādī.
tādī → tādi (sya-all, pts) | tādī vīriye → tādi viriye (sya-all, pts) | tādī dasabale → tādi bale (sya-all, pts) | Bale → Bp dasabale. (pts note) Evaṁ bhagavā taṁniddesā tādīti— taṁ buddhaṁ asitaṁ tādiṁ.

Akuhaṁ gaṇimāgatanti. Akuhoti tīṇi kuhanavatthūni— paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu, iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu, sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.
paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ → paccayapaṭisedhanasaṅkhātaṁ (bj) | paccayapaṭisedhanasaṅkhātaṁ → paṭisevana (bj: sīmu11, machasaṁ, PTS)

Katamaṁ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu?
paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ → paccayapaṭisedhanasaṅkhātaṁ (bj) | paccayapaṭisedhanasaṅkhātaṁ → paṭisevana (bj: sīmu11, machasaṁ, PTS) Idha gahapatikā bhikkhuṁ nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi. So pāpiccho icchāpakato atthiko cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ bhiyyokamyataṁ upādāya cīvaraṁ paccakkhāti, piṇḍapātaṁ paccakkhāti, senāsanaṁ paccakkhāti, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paccakkhāti.
atthiko → atittiko (si); itthiko (sya1ed) | so → (pts) | atthiko → atittiko (bj: sīmu11) | atthiko → atittiko (sī.), itthiko (syā.), purābhedasuttaniddese pāṭhanānattaṁ natthi (cck note) So evamāha— “kiṁ samaṇassa mahagghena cīvarena. Etaṁ sāruppaṁ, yaṁ samaṇo susānā vā saṅkārakūṭā vā pāpaṇikā vā nantakāni uccinitvā saṅghāṭiṁ karitvā dhāreyya. Kiṁ samaṇassa mahagghena piṇḍapātena. Etaṁ sāruppaṁ, yaṁ samaṇo uñchācariyāya piṇḍiyālopena jīvitaṁ kappeyya.
jīvitaṁ → jīvikaṁ (bj, sya-all) | jīvitaṁ → Si jīvikaṁ. (pts note) Kiṁ samaṇassa mahagghena senāsanena. Etaṁ sāruppaṁ, yaṁ samaṇo rukkhamūliko vā assa sosāniko vā abbhokāsiko vā.
sosāniko vā → (bj) | assa sosāniko vā → (pts) | vā → Bp S ad. assa. (pts note) Kiṁ samaṇassa mahagghena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena. Etaṁ sāruppaṁ, yaṁ samaṇo pūtimuttena haritakīkhaṇḍena osadhaṁ kareyyā”ti tadupādāya lūkhaṁ cīvaraṁ dhāreti, lūkhaṁ piṇḍapātaṁ paribhuñjati, lūkhaṁ senāsanaṁ paṭisevati, lūkhaṁ gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭisevati.
osadhaṁ → osathaṁ (sya-all) | paribhuñjati → bhuñjati (sya-all, pts) | haritakīkhaṇḍena → hariṭakīkhaṇḍena (pts) | osadhaṁ → Si osathaṁ; S osaddaṁ. (pts note) | bhuñjati → Bp S paribhuñjati. (pts note) Tamenaṁ gahapatikā evaṁ jānanti— “ayaṁ samaṇo appiccho santuṭṭho pavivitto asaṁsaṭṭho āraddhavīriyo dhutavādo”ti bhiyyo bhiyyo nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi.
bhiyyo → (bj) | āraddhavīriyo dhutavādoti → āraddhaviriyo dhūtavādoti (sya-all) | āraddhavīriyo dhutavādoti bhiyyo → āraddhaviriyo dhūtavādo ti (pts) | bhiyyo → Bp ad. bhiyyo. (pts note) So evamāha— “tiṇṇaṁ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, saddhāya sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, deyyadhammassa sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, dakkhiṇeyyānaṁ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati. Tumhākañcevāyaṁ saddhā atthi, deyyadhammo ca saṁvijjati, ahañca paṭiggāhako. Sace ahaṁ na paṭiggahessāmi, evaṁ tumhe puññena paribāhirā bhavissatha, na mayhaṁ iminā attho, api ca tumhākaṁyeva anukampāya paṭiggaṇhāmī”ti.
paribāhirā → paṭibāhirā (mr) | sace ahaṁ → sacāhaṁ (sya-all, pts) | paribāhirā → paṭibāhirā (cck: ka.) Tadupādāya bahumpi cīvaraṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi piṇḍapātaṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi senāsanaṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭiggaṇhāti.
paṭiggaṇhāti → paṭigaṇhāti (bj, pts-vp-pli1) | paṭiggaṇhāti → paṭigaṇhati (cck: sī.) Yā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—
bhākuṭikā → bhākuṭitā (bj) idaṁ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.
paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ → paccayapaṭisedhana saṅkhātaṁ (bj) | idaṁ → idaṁ vuccati (sya-all, pts) | paccayapaṭisedhana → paṭisevana (bj: sīmu11, machasaṁ, PTS)

Katamaṁ iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu? Idhekacco pāpiccho icchāpakato sambhāvanādhippāyo, “evaṁ maṁ jano sambhāvessatī”ti gamanaṁ saṇṭhapeti, ṭhānaṁ saṇṭhapeti, nisajjaṁ saṇṭhapeti, sayanaṁ saṇṭhapeti, paṇidhāya gacchati, paṇidhāya tiṭṭhati, paṇidhāya nisīdati, paṇidhāya seyyaṁ kappeti, samāhito viya gacchati, samāhito viya tiṭṭhati, samāhito viya nisīdati, samāhito viya seyyaṁ kappeti, āpāthakajjhāyīva hoti.
sayanaṁ → seyyaṁ (sya-all, pts) | sambhāvessatī → Bp sambhavissatī; S sampāvissatī. (pts note) | seyyaṁ → Bp sayanaṁ; S om. (pts note) | saṇṭhapeti → Bp S om. (pts note) Yā evarūpā iriyāpathassa āṭhapanā ṭhapanā saṇṭhapanā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—
āṭhapanā → aṭṭhapanā (bj) | bhākuṭikā → bhākuṭitā (bj) | yā → (pts) | kuhanā → kuhana (pts) | aṭṭhapanā → āṭhapanā (bj: sīmu11, machasaṁ) | Evarūpā → Bp yā evarūpā vā; S yā evarūpā. (pts note) | āṭhapanā → Bp om.; S dhato. (pts note) | ṭhapanā → S om. (pts note) idaṁ iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.
idaṁ → idaṁ vuccati (sya-all, pts)

Katamaṁ sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu? Idhekacco pāpiccho icchāpakato sambhāvanādhippāyo “evaṁ maṁ jano sambhāvessatī”ti, ariyadhammasannissitaṁ vācaṁ bhāsati. “Yo evarūpaṁ cīvaraṁ dhāreti so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati; “yo evarūpaṁ pattaṁ dhāreti … lohathālakaṁ dhāreti … dhammakaraṇaṁ dhāreti …
dhammakaraṇaṁ → dhammakarakaṁ (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | dhammakarakaṁ → dhammakaraṇaṁ (bj: machasaṁ) | dhammakaraṇaṁ → dhammakarakaṁ (sī. syā.) abhidhānappadīpikābhinavanissayaṁ oloketabbaṁ (cck note) | dhammakarakaṁ → Bp S -karaṇaṁ: Si kārakaṁ. (pts note) parissāvanaṁ dhāreti … kuñcikaṁ dhāreti … upāhanaṁ dhāreti … kāyabandhanaṁ dhāreti … āyogaṁ dhāreti, so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati; “yassa evarūpo upajjhāyo so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;
mahesakkhoti → mahasekkhoti (sya-all) “yassa evarūpo ācariyo … evarūpā samānupajjhāyakā …
evarūpā → (bj, sya-all, pts) samānācariyakā … mittā … sandiṭṭhā … sambhattā … sahāyā, so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati; “yo evarūpe vihāre vasati, so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati; “yo evarūpe aḍḍhayoge vasati … pāsāde vasati … hammiye vasati … guhāyaṁ vasati … leṇe vasati … kuṭiyā vasati … kūṭāgāre vasati …
kūṭāgāre → kuṭāgāre (pts) aṭṭe vasati …
aṭṭe → aḍeḍa (bj: sīmu11, machasaṁ) māḷe vasati … uddaṇḍe vasati …
uddaṇḍe → uṭṭaṇḍe (pts) | uṭṭaṇḍe → Si uṭaṇḍe; cf. p. 266. (pts note) upaṭṭhānasālāyaṁ vasati … maṇḍape vasati … rukkhamūle vasati, so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati.

Atha vā korajikakorajiko, bhākuṭikabhākuṭiko, kuhakakuhako, lapakalapako, mukhasambhāvito “ayaṁ samaṇo imāsaṁ evarūpānaṁ vihārasamāpattīnaṁ lābhī”ti.
atha vā korajikakorajiko → athavā korañjikakorañjiko (bj) | evarūpānaṁ → evarūpānaṁ santānaṁ (bj, sya-all, pts) | kuhakakuhako lapakalapako → kuhakuho lapalapo (sya-all, pts) | kuhakuho → Bp S kuhakakuhako. (pts note) | lapalapo → Bp lapakalapako; S om. (pts note) Tādisaṁ gambhīraṁ gūḷhaṁ nipuṇaṁ paṭicchannaṁ lokuttaraṁ suññatāpaṭisaññuttaṁ kathaṁ katheti.
nipuṇaṁ → nipuṇṇaṁ (pts) | katheti → kathesi (pts) | nipuṇṇaṁ → Bp S nipuṇaṁ. (pts note) | lokuttarasuññatāpaṭisaṁyuttaṁ → Bp S lokuttaraṁ s-. (pts note) | kathesi → Bp S katheti. (pts note) Yā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—
bhākuṭikā → bhākuṭitā (bj) | evarūpā → evarupā (pts) idaṁ sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.
idaṁ → idaṁ vuccati (sya-all, pts) | vuccati → Bp S om. (pts note) Buddhassa bhagavato imāni tīṇi kuhanavatthūni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni. Tasmā buddho akuhoti—
ti → Si ad. taṁ. (pts note) akuhaṁ.

Gaṇimāgatanti. Gaṇīti gaṇī bhagavā. Gaṇācariyoti gaṇī, gaṇassa satthāti gaṇī, gaṇaṁ pariharatīti gaṇī, gaṇaṁ ovadatīti gaṇī, gaṇaṁ anusāsatīti gaṇī, visārado gaṇaṁ upasaṅkamatīti gaṇī, gaṇassa sussūsati sotaṁ odahati aññā cittaṁ upaṭṭhapetīti gaṇī, gaṇaṁ akusalā vuṭṭhāpetvā kusale patiṭṭhāpetīti gaṇī, bhikkhugaṇassa gaṇī, bhikkhunigaṇassa gaṇī, upāsakagaṇassa gaṇī, upāsikāgaṇassa gaṇī, rājagaṇassa gaṇī, khattiyagaṇassa gaṇī, brāhmaṇagaṇassa gaṇī, vessagaṇassa gaṇī, suddagaṇassa gaṇī, brahmagaṇassa gaṇī, devagaṇassa gaṇī, saṅghiṁ gaṇiṁ gaṇācariyaṁ.
saṅghiṁ gaṇiṁ → saṅghī gaṇī (bj, sya-all); saṅghagaṇassa gaṇī (si) | gaṇassa → gaṇossa (bj) | bhikkhunigaṇassa → bhikkhunīgaṇassa (bj, cck, sya-all, pts) | gaṇī → gaṇī devagaṇassa gaṇī (bj) | devagaṇassa → saṅghī (bj) | saṅghiṁ gaṇiṁ gaṇācariyaṁ → gaṇācariyo (bj) | patiṭṭhāpetīti → patiṭṭhapetīti (sya-all, pts) | sussūsati → sussusati (pts) | saṅghī → saṅghagaṇassa gaṇī (bj: sīmu11) | gaṇācariyo → gaṇācariyaṁ (bj: sīmu11) | saṅghiṁ → saṁghagaṇassa gaṇī (cck: sī.) | gaṇī → -2 S om. (pts note) | gaṇī → S om. (pts note) | gaṇācariyo → Bp S -yaṁ. (pts note) | sampatto → Bp S -taṁ. (pts note) Āgatanti upagataṁ samupagataṁ samupapannaṁ saṅkassanagaranti—
samupapannaṁ → sampattaṁ (bj, sya-all); sampatto (pts-vp-pli1) | upagataṁ samupagataṁ samupapannaṁ → āgataṁ upāgataṁ samupāgataṁ sampattaṁ (bj) | āgatanti → āgataṁ (bj: sīmu11); āgato (bj: PTS) | samupāgataṁ → upagataṁ samupagataṁ (bj: machasaṁ); upāgato samūpagato (bj: PTS) | sampattaṁ → samupapannaṁ (bj: machasaṁ) | samupapannaṁ → sampattaṁ (cck: bahūsu) | Bahunnam → Bp S bahunam, and below. (pts note) akuhaṁ gaṇimāgataṁ.

Bahūnamidha baddhānanti.
bahūnamidha → bahunnamidha (bj, sya-all) | bahunnamidha → bahūnamidha (bj: machasaṁ, sīmu11) | ti → -7 Bp S om. (pts note) Bahūnaṁ khattiyānaṁ brāhmaṇānaṁ vessānaṁ suddānaṁ gahaṭṭhānaṁ pabbajitānaṁ devānaṁ manussānaṁ.
bahūnaṁ → bahunnanti bahunnaṁ (bj, sya-all) | pabbajitānaṁ devānaṁ → deyānaṁ (pts) | gahaṭṭhānaṁ → Bp ad. pabbajitānaṁ. (pts note) Baddhānanti baddhānaṁ baddhacarānaṁ paricārakānaṁ sissānanti—
paricārakānaṁ sissānanti bahūnamidha → paricārikānaṁ sissānnti bahunnamidha (sya-all) bahūnamidha baddhānaṁ.
bahūnamidha → bahunnamidha (bj)

Atthi pañhena āgamanti. Pañhena atthiko āgatomhi, pañhaṁ pucchitukāmo āgatomhi, pañhaṁ sotukāmo āgatomhīti.
atthiko āgatomhi → atthikāmha āgatā (bj, mr) | pucchitukāmo āgatomhi → pucchitukāmamha āgatā (bj) | sotukāmo āgatomhīti → sotukāmā āgatamhāti (bj) | āgatā → atthiko āgatomhi (bj: machasaṁ) | āgatomhi → atthikāmha āgatā (sī. ka.) evamīdisesu dvīsu padesupi bahuvacanena (cck note) | mhī → -9 Bp atthikā 'mha āgatā p. pucchitukām'; amha āgatā p. sotukāmā āgat'; amhā; S the same with corruptions. (pts note) Evampi atthi pañhena āgamaṁ.
āgamaṁ atha vā → āgāmaṁ athavā (pts) Atha vā pañhatthikānaṁ pañhaṁ pucchitukāmānaṁ pañhaṁ sotukāmānaṁ āgamanaṁ abhikkamanaṁ upasaṅkamanaṁ payirupāsanaṁ siyā atthīti.
payirupāsanaṁ → payirupāsanā (sya-all, pts-vp-pli1, mr) | siyā atthīti → atthiti (bj) | pañhaṁ pucchitukāmānaṁ → pañhapucchakānaṁ (sya-all); pañhapucchikānaṁ (pts) | payirupāsanaṁ siyā atthīti → payirupāsanā siyāti (sya-all) | atthīti evampi → ti evam pi (pts) | payirupāsanaṁ → payirupāsanā (bj: syā) | payirupāsanaṁ → payirupāsanā (cck: syā. ka.) | pañhapucchikānaṁ → Bp pañhaṁ p-; S pañhaṁ pucchā. (pts note) | ti → Bp atthī ti; S atthi. (pts note) Evampi atthi pañhena āgamaṁ.
āgamaṁ atha vā → āgagamaṁ athavā (bj) Atha vā pañhāgamo tuyhaṁ atthi, tvampi pahu, tvamasi alamattho mayā pucchitaṁ kathetuṁ visajjetuṁ “vahassetaṁ bhāran”ti.
pahu → imāni tīṇi padāni sya-all, pts-vp-pli1 potthakesu | pahu → pahū (bj) | tvampi pahu → (sya-all) | alamattho → alamatto (sya-all) | visajjetuṁ vahassetaṁ → vissajjetuṁ vattussetaṁ (sya-all) | tvampi pahu tvamasi alamattho → tvaṁ asi alamatto (pts) | pahu → imāni tīṇi padāni natthi syā. potthake (cck note) | asi → Bp pi pahuvīsavi; S pi bahuvisavi. (pts note) | alamatto → S -attho. (pts note) | pucchitaṁ → Codd. -tum. (pts note) | etaṁ → Bp vahassetuṁ; S vatuyeta (=vatusetaṁ). (pts note) | ti → S bhaneti. (pts note) Evampi atthi pañhena āgamaṁ.

Tenāha thero sāriputto—
thero sāriputto → sārīputtatthero (sya-all) | tenāha thero sāriputto → ten āha sāriputtatthero (pts)

“Taṁ buddhaṁ asitaṁ tādiṁ, akuhaṁ gaṇimāgataṁ;
gaṇimāgataṁ bahūnamidha → gaṇim āgataṁ bahunnam idha (pts) | bahunnam → Bp S bahunam. (pts note) Bahūnamidha baddhānaṁ, atthi pañhena āgaman”ti.
bahūnamidha → bahunnamidha (bj, sya-all) | bahunnamidha → bahūnamidha (bj: machasaṁ, sīmu11)

Bhikkhuno vijigucchato, bhajato rittamāsanaṁ; Rukkhamūlaṁ susānaṁ vā, pabbatānaṁ guhāsu vā.

Bhikkhuno vijigucchatoti. Bhikkhunoti puthujjanakalyāṇassa vā bhikkhuno sekkhassa vā bhikkhuno.
puthujjanakalyāṇassa → puthujjanakalyāṇakassa (bj); kalyāṇaputhujjanassa (sya-all) | vā → vāti (sya-all) | ti → Bp om.; S hi. (pts note) Vijigucchatoti jātiyā vijigucchato, jarāya … byādhinā … maraṇena … sokehi … paridevehi … dukkhehi … domanassehi … upāyāsehi vijigucchato, nerayikena dukkhena … tiracchānayonikena dukkhena … pettivisayikena dukkhena … mānusikena dukkhena … gabbhokkantimūlakena dukkhena … gabbhaṭṭhitimūlakena dukkhena … gabbhavuṭṭhānamūlakena dukkhena … jātassūpanibandhakena dukkhena … jātassa parādheyyakena dukkhena … attūpakkamena dukkhena … parūpakkamena dukkhena … dukkhadukkhena … saṅkhāradukkhena … vipariṇāmadukkhena … cakkhurogena dukkhena … sotarogena dukkhena … ghānarogena dukkhena … jivhārogena dukkhena … kāyarogena dukkhena … sīsarogena dukkhena … kaṇṇarogena dukkhena … mukharogena dukkhena … dantarogena dukkhena … kāsena … sāsena … pināsena … ḍāhena … jarena … kucchirogena … mucchāya … pakkhandikāya … sūlāya … visūcikāya … kuṭṭhena … gaṇḍena … kilāsena … sosena … apamārena … dadduyā … kaṇḍuyā … kacchuyā … rakhasāya … vitacchikāya … lohitena … pittena … madhumehena … aṁsāya … piḷakāya … bhagandalāya … pittasamuṭṭhānena ābādhena … semhasamuṭṭhānena ābādhena … vātasamuṭṭhānena ābādhena … sannipātikena ābādhena … utupariṇāmajena ābādhena … visamaparihārajena ābādhena … opakkamikena ābādhena … kammavipākajena ābādhena … sītena … uṇhena … jighacchāya … pipāsāya … uccārena … passāvena … ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassena dukkhena … mātumaraṇena dukkhena … pitumaraṇena dukkhena … bhātumaraṇena … bhaginimaraṇena … puttamaraṇena … dhītumaraṇena … ñātibyasanena … bhogabyasanena … rogabyasanena … sīlabyasanena … diṭṭhibyasanena dukkhena vijigucchato aṭṭīyato harāyato jigucchatoti—
mānusikena → mānusakena (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | ḍāhena → ḍahena (bj, sya-all) | bhagandalāya → bhagandalena (bj, cck) | ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassena → ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassena (bj) | ñātibyasanena → ñātimaraṇena (bj) | pettivisayikena → pittivisayikena (sya-all, pts) | gabbhaṭṭhitimūlakena → gabbheṭhitimūlakena (sya-all, pts) | jātassūpanibandhakena → jātassupanibandhakena (sya-all) | attūpakkamena → attupakkamena (sya-all) | parūpakkamena → parupakkamena (sya-all) | sūlāya → sulāya (sya-all) | ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassena dukkhena → ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassehi dukkhehi (sya-all); ḍaṁsamakasavātāpasiriṁsapasamphassehi dukkhehi (pts) | bhaginimaraṇena → dukkhena bhaginīmaraṇena dukkhena (sya-all, pts) | dhītumaraṇena → dukkhena dhitumaraṇena dukkhena (sya-all); dhītumaraṇena dukkhena (pts) | aṭṭīyato → aṭṭiyato (sya-all, pts) | gabbhavuṭṭhānamūlakena dukkhena jātassūpanibandhakena → jātass upanibandhakena (pts) | puttamaraṇena → puttamaraṇena dukkhena (pts) | bhagandalena → bhagandalāya (bj: syā) | mānusikena → mānusakena (sī. syā.) mahāni. 171 (cck note) | byādhinā → -3 S janayabbyādhinā. (pts note) | pittivisayikena → S petti-. (pts note) | gabbhokkantimūlakena → Bp S gabbhe o-. (pts note) | ṭhitimūlakena → S vasatimulakena. (pts note) | pakkhandikāya → Bp pakkhinikāya. (pts note) | dadduyā → Si danduya; S daddayā. (pts note) | bhagandalāya → Bp S -lena. (pts note) | pittasamuṭṭhānehi → Bp S -ena, and so on to ābādhehi last line. (pts note) | dukkhehi → Bp S -ena. (pts note) | dukkhena → -3 Si om. (pts note) | aṭṭiyato → Si aṭiyato. (pts note) bhikkhuno vijigucchato.

Bhajato rittamāsananti. Āsanaṁ vuccati yattha nisīdati— mañco pīṭhaṁ bhisi taṭṭikā cammakhaṇḍo tiṇasanthāro paṇṇasanthāro palālasanthāro.
palālasanthāro → palāsasanthāro (bj, sya1ed); palālasantharo (pts-vp-pli1) | bhisi → bhisi bibbohanaṁ (pts) | cammakhaṇḍo tiṇasanthāro paṇṇasanthāro palālasanthāro → cammakhandho tiṇasantharo paṇṇasantharo palālasantharo (pts) | palālasanthāro → palāsasanthāro (cck: sī. syā.) | tiṇasantharo → S -santāro. (pts note) | paṇṇasantharo → S om. (pts note) | palālasantharo → Si palāsa-; S -santāro. (pts note) Taṁ āsanaṁ asappāyarūpadassanena rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ, asappāyasaddassavanena rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ, asappāyehi pañcahi kāmaguṇehi rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ.
asappāyasaddassavanena → asappāyasaddasavaṇena (bj) | vivittaṁ → S ad. taṁ. (pts note) Taṁ pavivittaṁ āsanaṁ bhajato sambhajato sevato nisevato saṁsevato paṭisevatoti—
pavivittaṁ → (sya-all) | taṁ pavivittaṁ → (pts) | pavivittaṁ → Bp ad. taṁ pavivittaṁ. (pts note) | sambhajato → Si om. (pts note) bhajato rittamāsanaṁ.

Rukkhamūlaṁ susānaṁ vāti. Rukkhamūlaṁyeva rukkhamūlaṁ, susānaṁyeva susānanti— rukkhamūlaṁ susānaṁ vā. Pabbatānaṁ guhāsu vāti.
vāti pabbatāyeva → vā ti (pts) Pabbatāyeva pabbatā, kandarāyeva kandarā, giriguhāyeva giriguhā.
kandarāyeva → yeva pabbatā (pts) | giriguhāyeva → yeva kandarā giriguhā yeva (pts) Pabbatantarikāyo vuccanti pabbatapabbhārāti—
pabbatapabbhārāti → pabbatagabbharā pabbatānanti (sya-all, pts) | pabbatantarikāyo → S -kāyeva. (pts note) | vuccanti → Bp vuccati. (pts note) | pabbatagabbharā → Bp pabbhārā. (pts note) | pabbatānan → Bp S om. (pts note) pabbatānaṁ guhāsu vā.

Tenāha thero sāriputto—
thero sāriputto → sārīputtatthero (sya-all) | tenāha thero sāriputto → ten āha sāriputtatthero (pts)

“Bhikkhuno vijigucchato, bhajato rittamāsanaṁ; Rukkhamūlaṁ susānaṁ vā, pabbatānaṁ guhāsu vā”ti.

Uccāvacesu sayanesu, kīvanto tattha bheravā;
kīvanto → kuvanto (bj); gīvanto (sya-all, pts-vp-pli1); kivanto (csp1ed, csp2ed) | kīvanto → kivanto (cck) | kuvanto → gīvanto (bj: syā, PTS); kīvanto (bj: sīmu11); kīvanto (bj: suni, a.pu) | kivanto → gīvanto (syā.) moggallānabyākaraṇaṁ oloketabbaṁ (cck note) Ye hi bhikkhu na vedheyya, nigghose sayanāsane.

Uccāvacesu sayanesūti.
sayanesūti uccāvacesūti → sayanesū ti (pts) Uccāvacesūti uccāvacesu hīnappaṇītesu chekapāpakesu.
uccāvacesūti → uccāvacesuti (bj) | chekapāpakesu → chekapāpakesu sayanesūti (sya-all, pts) | hīnappaṇītesu → ti uccāvacesu hīnapaṇītesu (pts) | ti → -1 Si om. (pts note) | ti → -2 Bp S om. (pts note) Sayanaṁ vuccati senāsanaṁ vihāro aḍḍhayogo pāsādo hammiyaṁ guhāti—
senāsanaṁ → (bj) uccāvacesu sayanesu. Kīvanto tattha bheravāti.
kīvanto → kuvanto (bj); kivanto (cck); gīvanto (sya-all, pts) Kīvantoti kīvanto kūjanto nadanto saddaṁ karonto.
kīvanto → kuvanto (bj); gīvanto (sya-all, pts-vp-pli1) | kīvantoti kīvanto → kuvantoti kuvanto (bj); kivantoti kivanto (cck) | kīvantoti kīvanto kūjanto → gīvantoti gīvanto kujjanto (sya-all) | kivanto → kuvanto (cck: sī.); gīvanto (cck: syā.) | kujjanto → Bp S kujanto. (pts note) Atha vā kīvantoti kati kittakā kīvatakā kīvabahukā te.
kīvantoti → kivantoti (cck) | atha vā kīvantoti kati → athavā kīvanto katī (sya-all, pts) | kīvatakā kīvabahukā → kivatakā kivabahukā (pts) | kīvanto → Bp khivanto, and below. (pts note) | kivabahukā → Bp kiṁv-. (pts note) Bheravāti sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṁsā hatthī ahī vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vāti—
mahiṁsā hatthī → mahisā hatthi (bj) | ahī → ahi (cck, sya-all, pts) | dīpī acchā taracchā → dīpi acchataracchā (sya-all, pts) | mahiṁsā → gomahisā (sya-all, pts) | mānavā vā → māṇavā (sya-all, pts) | vāti kīvanto → vā ti gīvanto (pts) | gomahisā → Bp mahiṁsā; S gonā mahiyā. (pts note) kīvanto tattha bheravā.
kīvanto → kuvanto (bj); kivanto (cck) | kīvanto tattha → gīvanto tttha (sya-all)

Ye hi bhikkhu na vedheyyāti. Ye hīti ye hi bherave passitvā vā suṇitvā vā na vedheyya nappavedheyya na sampavedheyya na taseyya na uttaseyya na parittaseyya na bhāyeyya na santāsaṁ āpajjeyya, abhīrū assa acchambhī anutrāsī apalāyī, pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso vihareyyāti—
ye hīti ye hi → yehīti yehi bheravehi (bj, sya-all) | taseyya na → (bj) | abhīrū → abhīru (bj); abhiru (sya-all) | bheravehi → Bp S om. (pts note) | assa → -8 Si abhirupassa. (pts note) ye hi bhikkhu na vedheyya.

Nigghose sayanāsaneti. Appasadde appanigghose vijanavāte manussarāhasseyyake paṭisallānasāruppe senāsaneti—
manussarāhasseyyake paṭisallānasāruppe → manussarāhaseyyake paṭisallānasārūppe (sya-all) | manussarāhasseyyake paṭisallānasāruppe senāsaneti → manussarāhaseyyake paṭisallānasārūppe senāsane ti (pts) nigghose sayanāsane.

Tenāha thero sāriputto—
thero sāriputto → sārīputtatthero (sya-all) | tenāha thero sāriputto → ten āha sāriputtatthero (pts)

“Uccāvacesu sayanesu, kīvanto tattha bheravā;
kīvanto → kuvanto (bj); kivanto (cck); gīvanto (sya-all, pts) Ye hi bhikkhu na vedheyya, nigghose sayanāsane”ti.

Kati parissayā loke, gacchato agataṁ disaṁ;
kati → katī (sya-all) disaṁ → amataṁ disantipi pāṭho (sya-all note) | agataṁ → Si vḷ. amataṁ. (pts note) Ye bhikkhu abhisambhave, pantamhi sayanāsane.

Kati parissayā loketi.
loketi → leketi (bj) | kati → katī (sya-all, pts) Katīti kati kittakā kīvatakā kīvabahukā.
kati → katī (bj, sya-all) | kīvabahukā → kīvabahukā te (bj) | kīvatakā kīvabahukā parissayāti → kivattakā kivabahukā parissayā ti (pts) | kivattakā → Bp S kiṁv-. (pts note) | kivabahukā → S kiṁv-. (pts note) Parissayāti dve parissayā— pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca. Katame pākaṭaparissayā? Sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṁsā hatthī ahī vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā, cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo kāso sāso pināso ḍāho jaro kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā kuṭṭhaṁ gaṇḍo kilāso soso apamāro daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitaṁ pittaṁ madhumeho aṁsā piḷakā bhagandalā, pittasamuṭṭhānā ābādhā …pe…
mahiṁsā hatthī → mahisā hatthi (bj) | ḍāho → ḍaho (bj, sya-all) | sūlā → sūlaṁ (bj) | lohitaṁ pittaṁ → lohitapittaṁ (bj, pts) | ahī → ahi (cck, sya-all, pts) | dīpī acchā taracchā → dīpi acchataracchā (sya-all, pts) | mahiṁsā → gomahisā (sya-all, pts) | mānavā vā → māṇavā (sya-all, pts) | bhagandalā → bhagaṇḍalā (pts) | lohitapittaṁ → lohitaṁ pittaṁ (bj: syā) | corā → Bp mahiṁsā; S mahisā. (pts note) | māṇavā → Bp S ad. vā. (pts note) | daddu → Si dandu. (pts note) | kacchu → Bp kacchunāyā. (pts note) | rakhasā → Bp om. (pts note) | lohitapittaṁ → Si Bp lohitaṁ p-. (pts note) | ābādhā → -5 Bp S pe. (pts note) sītaṁ uṇhaṁ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassā—
ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassā → ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassā (bj); ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphasso iti vā (sya-all, pts) | vā → -6 Bp S om. (pts note) ime vuccanti pākaṭaparissayā.

Katame paṭicchannaparissayā? Kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ byāpādanīvaraṇaṁ thinamiddhanīvaraṇaṁ uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ vicikicchānīvaraṇaṁ rāgo doso moho kodho upanāho makkho paḷāso issā macchariyaṁ māyā sāṭheyyaṁ thambho sārambho māno atimāno mado pamādo, sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā—
thinamiddhanīvaraṇaṁ → thīnamiddhanīvaraṇaṁ (bj, sya-all, pts) ime vuccanti paṭicchannaparissayā.

Parissayāti kenaṭṭhena parissayā?
kenaṭṭhena → kenatthena (sya-all) | parissayāti kenaṭṭhena → (pts) Parisahantīti parissayā, parihānāya saṁvattantīti parissayā, tatrāsayāti parissayā.

Kathaṁ parisahantīti parissayā? Te parissayā taṁ puggalaṁ sahanti parisahanti abhibhavanti ajjhottharanti pariyādiyanti maddanti.
abhibhavanti → S om. (pts note) Evaṁ parisahantīti— parissayā.

Kathaṁ parihānāya saṁvattantīti parissayā? Te parissayā kusalānaṁ dhammānaṁ antarāyāya parihānāya saṁvattanti. Katamesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ? Sammāpaṭipadāya anulomapaṭipadāya apaccanīkapaṭipadāya aviruddhapaṭipadāya anvatthapaṭipadāya dhammānudhammapaṭipadāya sīlesu paripūrakāritāya indriyesu guttadvāratāya bhojane mattaññutāya jāgariyānuyogassa satisampajaññassa catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ bhāvanānuyogassa catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyogassa—
apaccanīkapaṭipadāya aviruddhapaṭipadāya → appaccanīkapaṭipadāya (bj, sya-all) | paripūrakāritāya → paripūrikāritāya (sya-all) | aviruddhapaṭipadāya → (pts) | dhammānudhammapaṭipadāya → dhammānudhammapaṭipaḍāya (pts) imesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ antarāyāya parihānāya saṁvattanti. Evaṁ parihānāya saṁvattantīti— parissayā.

Kathaṁ tatrāsayāti parissayā? Tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayā. Yathā bile bilāsayā pāṇā sayanti, dake dakāsayā pāṇā sayanti, vane vanāsayā pāṇā sayanti, rukkhe rukkhāsayā pāṇā sayanti; evamevaṁ tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayāti. Evampi tatrāsayāti— parissayā.

Vuttañhetaṁ bhagavatā—

“Sāntevāsiko, bhikkhave, bhikkhu sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharati.
phāsu → phāsuṁ (bj: sani) Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharati?
phāsu → phāsuṁ (bj: sani) | sācariyako → Si om. (pts note) Idha, bhikkhave, bhikkhuno cakkhunā rūpaṁ disvā uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṁyojaniyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti.
saṁyojaniyā tyassa → saññojaniyā tyāssa (bj) | anvāssavanti → anvāssa vasanti (bj); anvāvasanti (pts) | vasanti → anvāssavanti (bj: sīmu11, machasaṁ); antassavasanti (bj: sani) Tasmā sāntevāsikoti vuccati. Te naṁ samudācaranti, samudācaranti naṁ pāpakā akusalā dhammāti.
samudācaranti naṁ → (sya-all) Tasmā sācariyakoti vuccati.

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhuno sotena saddaṁ sutvā …pe… ghānena gandhaṁ ghāyitvā … jivhāya rasaṁ sāyitvā … kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā … manasā dhammaṁ viññāya uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṁyojaniyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti.
saṁyojaniyā tyassa → saññojaniyā tyāssa (bj) | anvāssavanti → anvāvasanti (pts) | vasanti → anvāssavanti (bj: sīmu11, machasaṁ); antassavasanti (bj: sani) | anvāvasanti → Si Bp anvassavanti; S anvāsavanti. (pts note) Tasmā sāntevāsikoti vuccati. Te naṁ samudācaranti, samudācaranti naṁ pāpakā akusalā dhammāti.
samudācaranti naṁ → (sya-all) | naṁ → -3 Si om. (pts note) Tasmā sācariyakoti vuccati. Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharatī”ti.
phāsu → phāsuṁ (bj: sani) | viharatī”ti → saṁyuttanikāya > navapurāṇavagga (bj note) Evampi tatrāsayāti— parissayā.

Vuttañhetaṁ bhagavatā—

“Tayome, bhikkhave, antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā. Katame tayo? Lobho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko;
antarāmalo → antarāmalaṁ (pts) | malaṁ → malo (bj: syā) doso, bhikkhave …pe…
antarāpaccatthiko → -2 Bp pe. (pts note) moho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko.
antarāmalo → antarāmalaṁ (pts) | antarāmalaṁ → Si -malo. (pts note) Ime kho, bhikkhave, tayo antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā.
paccatthikā → itivuttaka > 3.4.9. malasutta (bj note)

Anatthajanano lobho, lobho cittappakopano; Bhayamantarato jātaṁ, taṁ jano nāvabujjhati.

Luddho atthaṁ na jānāti, luddho dhammaṁ na passati; Andhantamaṁ tadā hoti, yaṁ lobho sahate naraṁ.
Andhantamaṁ → andhatamaṁ (sya-all, mr) | andhantamaṁ → andhatamaṁ (sya-all) | Andhantamaṁ → andhatamaṁ (syā. ka.) mahāni. 156; itivu. 88 (cck note) | tamaṁ → Si Bp andhatamaṁ throughout. (pts note)

Anatthajanano doso, doso cittappakopano; Bhayamantarato jātaṁ, taṁ jano nāvabujjhati.

Kuddho atthaṁ na jānāti, kuddho dhammaṁ na passati; Andhantamaṁ tadā hoti, yaṁ doso sahate naraṁ.
andhantamaṁ → andhatamaṁ (sya-all) doso → kodho (bj, sya-all, pts) | kodho → doso (bj: sīmu11)

Anatthajanano moho, moho cittappakopano; Bhayamantarato jātaṁ, taṁ jano nāvabujjhati.

Mūḷho atthaṁ na jānāti, mūḷho dhammaṁ na passati; Andhantamaṁ tadā hoti, yaṁ moho sahate naran”ti.
andhantamaṁ → andhatamaṁ (sya-all) nara”nti → itivuttaka > 3.4.9 malasutta (bj note)

Evampi tatrāsayāti— parissayā. Vuttañhetaṁ bhagavatā—

“Tayo kho, mahārāja, purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.
kho → khome (bj) Katame tayo? Lobho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya; doso kho, mahārāja …pe… moho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Ime kho, mahārāja, tayo purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāyāti.
aphāsuvihārāyā”ti → kosalasaṁyutta (bj note)

Lobho doso ca moho ca, purisaṁ pāpacetasaṁ; Hiṁsanti attasambhūtā, tacasāraṁva samphalan”ti.
samphala”nti → kosalasaṁyutta (bj note)

Evampi tatrāsayāti— parissayā.

Vuttañhetaṁ bhagavatā—

“Rāgo ca doso ca itonidānā, aratī ratī lomahaṁso itojā;
lomahaṁso → lomahaṁsā (bj) | ratī → rati (sya-all) | itojā → itojāto (sya-all, pts) | itojā → lomahaṁso itojāto (bj: syā) Ito samuṭṭhāya manovitakkā, kumārakā dhaṅkamivossajantī”ti.
dhaṅkamivossajantī”ti → suttanipāta > sūcilomasutta (bj note)

Evampi tatrāsayāti— parissayā. Loketi manussaloketi— kati parissayā loke.
kati → katī (sya-all)

Gacchato agataṁ disanti.
disanti agatā disā → disan ti agatadisā (pts) Agatā disā vuccati amataṁ nibbānaṁ.
agatā disā → agatadisā (sya-all) | amataṁ nibbānaṁ → amatanibbānaṁ (sya-all, pts) | amatanibbānaṁ → Bp S amataṁ n-. (pts note) Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.
sabbūpadhipaṭinissaggo → sabbupadhipaṭinissaggo (sya-all) Agatapubbā sā disā na sā disā gatapubbā iminā dīghena addhunā.
sā disā → (sya-all, pts) | sā → (sya-all, pts) | disā → -2 Bp sādisā na sādisā. (pts note)

“Samatittikaṁ anavasesaṁ, telapattaṁ yathā parihareyya;
anavasesaṁ → anavasesakaṁ (bj) | anavasesakaṁ → anavasesaṁ (bj: machasaṁ, syā, sīmu11) Evaṁ sacittamanurakkhe, patthayāno disaṁ agatapubbaṁ”.
sacittamanurakkhe patthayāno → sacittamanurakkheyya patthayamāno (sya-all, pts) | anurakkheyya → Bp S -rakkhe. (pts note) patthayāno → patthayamāno (sya-all, pts-vp-pli1) | agatapubbaṁ → agatapubbanti (bj) | agatapubba”nti → jātaka > ekakanipāta > telapattajātaka (bj note) | patthayāno → patthayamāno (cck: syā.) | patthayamāno → Bp -yāno. (pts note)

Agatapubbaṁ disaṁ vajato gacchato abhikkamatoti—
vajato → Si vajjato; S vañjato. (pts note) gacchato agataṁ disaṁ.

Ye bhikkhu abhisambhaveti. Yeti ye parissaye abhisambhaveyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti— ye bhikkhu abhisambhave.

Pantamhi sayanāsaneti. Ante pante pariyante selante vā vanante vā nadante vā udakante vā yattha na kasīyati na vapīyati, janantaṁ atikkamitvā manussānaṁ anupacāre senāsaneti—
janantaṁ → vanantaṁ (bj) | kasīyati → kasiyati (sya-all, pts) | vapīyati → vapiyati (sya-all, pts) | vanantaṁ → janattaṁ (bj: sīmu11) pantamhi sayanāsane.

Tenāha thero sāriputto—
thero sāriputto kati → sārīputtatthero katī (sya-all) | tenāha thero sāriputto kati → ten āha sāriputtatthero katī (pts)

“Kati parissayā loke, gacchato agataṁ disaṁ; Ye bhikkhu abhisambhave, pantamhi sayanāsane”ti.

Kyāssa byappathayo assu, kyāssassu idha gocarā;
yāssa → yassa (sya-all, pts-vp-pli1) Kāni sīlabbatānāssu, pahitattassa bhikkhuno.
sīlabbatānāssu → sīlabbatānassu (bj, sya-all, pts)

Kyāssa byappathayo assūti. Kīdisena byappathena samannāgato assa kiṁsaṇṭhitena kiṁpakārena kiṁpaṭibhāgenāti vacīpārisuddhiṁ pucchati.
kīdisena → Bp S kiṁdisena. (pts note) Katamā vacīpārisuddhi? Idha bhikkhu musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṁvādako lokassa. Pisuṇaṁ vācaṁ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti, ito sutvā na amutra akkhātā imesaṁ bhedāya, amutra vā sutvā na imesaṁ akkhātā amūsaṁ bhedāya, iti bhinnānaṁ vā sandhātā, sahitānaṁ vā anuppadātā samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā hoti.
pisuṇaṁ → pisunaṁ (bj) | pisuṇāya → pisunāya (bj) | amūsaṁ → amusaṁ (pts) Pharusaṁ vācaṁ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti; yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṁ vācaṁ bhāsitā hoti. Samphappalāpaṁ pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī, nidhānavatiṁ vācaṁ bhāsitā hoti kālena sāpadesaṁ pariyantavatiṁ atthasaṁhitaṁ.
hoti → Si om. (pts note) | atthasaṁhitaṁ → Bp aṭṭha-. (pts note) Catūhi vacīsucaritehi samannāgato catudosāpagataṁ vācaṁ bhāsati, bāttiṁsāya tiracchānakathāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharati.
bāttiṁsāya → battiṁsāya (bj, sya-all, pts) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) | viharati → vihareyya (pts) | vihareyya → Bp S viharati. (pts note) Dasa kathāvatthūni katheti, seyyathidaṁ— appicchakathaṁ santuṭṭhikathaṁ pavivekakathaṁ asaṁsaggakathaṁ vīriyārambhakathaṁ sīlakathaṁ samādhikathaṁ paññākathaṁ vimuttikathaṁ vimuttiñāṇadassanakathaṁ satipaṭṭhānakathaṁ sammappadhānakathaṁ iddhipādakathaṁ indriyakathaṁ balakathaṁ bojjhaṅgakathaṁ maggakathaṁ phalakathaṁ nibbānakathaṁ katheti. Vācāya yato yatto paṭiyatto gutto gopito rakkhito saṁvuto— ayaṁ vacīpārisuddhi. Edisāya vacīpārisuddhiyā samannāgato assāti—
Edisāya → kīdisāya (si); īdisāya (sya-all, pts-vp-pli1) | edisāya → kīdisāya (bj: sīmu11) kyāssa byappathayo assu.

Kyāssassu idha gocarāti. Kīdisena gocarena samannāgato assa kiṁsaṇṭhitena kiṁpakārena kiṁpaṭibhāgenāti gocaraṁ pucchati.
kiṁpaṭibhāgenāti → kiṁpaṭibhāgenā ti gocarā ti (pts) | pucchati → vuccati atthi agocaro (pts) | ti → -1 Bp S om. (pts note) Atthi gocaro, atthi agocaro.
atthi agocaro → (pts)

Katamo agocaro? Idhekacco vesiyāgocaro vā hoti, vidhavāgocaro vā hoti, thullakumārīgocaro vā hoti, paṇḍakagocaro vā hoti, bhikkhunīgocaro vā hoti, pānāgāragocaro vā hoti, saṁsaṭṭho viharati rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi ananulomikena saṁsaggena.
thullakumārīgocaro → thūlakumārīgocaro (sya-all, mr); thūlakumārigocaro (pts-vp-pli1) | vesiyāgocaro → vesiyagocaro (bj, sya-all) | vidhavāgocaro → vidhavagocaro (sya-all, pts) | saṁsaggena → gihisaṁsaggena (sya-all, pts) | idhekacco vesiyāgocaro → idh ekacco vesiyagocaro (pts) | bhikkhunīgocaro → bhikkhunigocaro (pts) | thullakumārīgocaro → thūlakumārīgocaro (cck: syā. ka.) | gihisaṁsaggena → Bp S saṁsaggena. (pts note) Yāni vā pana tāni kulāni assaddhāni appasannāni anopānabhūtāni akkosakaparibhāsakāni anatthakāmāni ahitakāmāni aphāsukāmāni ayogakkhemakāmāni bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ, tathārūpāni kulāni sevati bhajati payirupāsati—
payirupāsati → Bp parirū-. (pts note) ayaṁ vuccati agocaro.

Atha vā antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno asaṁvuto gacchati, hatthiṁ olokento, assaṁ olokento, rathaṁ olokento, pattiṁ olokento, itthiyo olokento, purise olokento, kumārikāyo olokento, kumārake olokento, antarāpaṇaṁ olokento, gharamukhāni olokento, uddhaṁ olokento, adho olokento, disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati—
vipekkhamāno → pekkhamāno (bahūsu) | vipekkhamāno → pekkhamāno (bj, sya-all, pts) | olokento → ullokento (bj: sīmu11) | pekkhamāno → vipekkhamāno (bj: sīmu11) | olokento → ullokento (sī. ka.) mahāni. 157 natthi pāṭhanānattaṁ (cck note) | pekkhamāno → Bp S vipekkha-. (pts note) ayampi vuccati agocaro.
agocaro → jhānavibhaṅga (bj note)

Atha vā cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṁ …pe…
yatvādhikaraṇamenaṁ → yatvādhikaraṇam evaṁ (pts) manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhā domanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa na saṁvarāya paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṁ manindriye na saṁvaraṁ āpajjati—
na saṁvarāya → asaṁvarāya (bj) | na saṁvaraṁ → asaṁvaraṁ (bj) ayampi vuccati agocaro.

Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyuttā viharanti, seyyathidaṁ— naccaṁ gītaṁ vāditaṁ pekkhaṁ akkhānaṁ pāṇissaraṁ vetāḷaṁ kumbhathūṇaṁ sobhanakaṁ caṇḍālaṁ vaṁsaṁ dhovanaṁ hatthiyuddhaṁ assayuddhaṁ mahiṁsayuddhaṁ usabhayuddhaṁ ajayuddhaṁ meṇḍayuddhaṁ kukkuṭayuddhaṁ vaṭṭakayuddhaṁ daṇḍayuddhaṁ muṭṭhiyuddhaṁ nibbuddhaṁ uyyodhikaṁ balaggaṁ senābyūhaṁ anīkadassanaṁ iti vā iti, evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyutto hoti—
kumbhathūṇaṁ sobhanakaṁ → kumbhathūnaṁ sobhanagaraṁ (bj); kumbhathūnaṁ sobhanagarakaṁ (sya-all, pts) | mahiṁsayuddhaṁ → mahisayuddhaṁ (bj, sya-all); mahisayuddaṁ saṁyuddhaṁ (pts) | usabhayuddhaṁ → usabhayuddhaṁ goyuddhaṁ (bj) | vaṭṭakayuddhaṁ → vaṭṭayuddhaṁ (bj) | anīkadassanaṁ → aṇīkadassanaṁ (bj, sya-all) | anuyutto hoti → anuyuttā honti (sya-all) | anuyutto hoti ayampi → anuyuttā honti ayam pi (pts) | sobhanagaraṁ → sobhanākaraṇaṁ (bj: sīmu11); sobhanakaṁ (bj: sīmu11); sobhanagarakaṁ (bj: PTS) | vetāḷaṁ → S vetānilaṁ. (pts note) | sobhanagarakaṁ → Bp sobhaṇakaraṇaṁ; S bhanakaraṇa. (pts note) | mahisayuddaṁ → -1 Si om. (pts note) | saṁyuddhaṁ → Si S om.; cf. D. i, 6. (pts note) | vaṭṭakayuddhaṁ → Bp vaṭṭayuddhaṁ. (pts note) | honti → -4 Bp S -to hoti. (pts note) ayampi vuccati agocaro.

Pañcapi kāmaguṇā agocarā.
agocarā vuttañhetaṁ → agocaro vuttaṁ hetaṁ (sya-all) Vuttañhetaṁ bhagavatā— “mā, bhikkhave, agocare caratha paravisaye. Agocare, bhikkhave, carataṁ paravisaye lacchati māro otāraṁ, lacchati māro ārammaṇaṁ. Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo? Yadidaṁ pañca kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā,
kāmūpasaṁhitā → kāmupasañhitā (sya-all, pts) sotaviññeyyā saddā … ghānaviññeyyā gandhā … jivhāviññeyyā rasā … kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.
kāmūpasaṁhitā → kāmupasañhitā (sya-all, pts) Ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo”—
paravisayo → paravisayoti (sya-all) | paravisayo → satipaṭṭhānasaṁyutta > ambapālīvagga (bj note) ayampi vuccati agocaro.

Katamo gocaro? Idha bhikkhu na vesiyāgocaro hoti, na vidhavāgocaro hoti, na thullakumārīgocaro hoti, na paṇḍakagocaro hoti, na bhikkhunīgocaro hoti, na pānāgāragocaro hoti, asaṁsaṭṭho viharati rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi ananulomikena saṁsaggena.
idha bhikkhu na vesiyāgocaro → idhekacco vesiyagocaro (bj) | na → (bj) | vesiyāgocaro → vesiyagocaro (sya-all, pts) | vidhavāgocaro → vidhavagocaro (sya-all, pts) | thullakumārīgocaro → thūlakumārīgocaro (sya-all); thūlakumārigocaro (pts) | ananulomikena saṁsaggena → ananu lomikena gihisaṁsaggena (sya-all) | bhikkhunīgocaro → bhikkhunigocaro (pts) | saṁsaggena → gihisaṁsaggena (pts) | idhekacco → idha bhikkhu (bj: sīmu11) | gihisaṁsaggena → Bp S saṁsaggena. (pts note) Yāni vā pana tāni kulāni saddhāni pasannāni opānabhūtāni kāsāvapajjotāni isivātapaṭivātāni atthakāmāni hitakāmāni phāsukāmāni yogakkhemakāmāni bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ, tathārūpāni kulāni sevati bhajati payirupāsati—
atthakāmāni → atthakāmāti (bj) | payirupāsati → jhānavibhaṅga (bj note) ayampi vuccati gocaro.
ayampi → ayaṁ (sya-all, pts) | ayaṁ → Bp S ad. pi. (pts note)

Atha vā bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno saṁvuto gacchati, na hatthiṁ olokento, na assaṁ olokento, na rathaṁ olokento, na pattiṁ olokento …pe… na disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati—
vipekkhamāno → pekkhamāno (sya-all, pts) | pekkhamāno → Bp S vipekkha-. (pts note) ayampi vuccati gocaro.

Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti …pe…
atha vā bhikkhu → athavā (sya-all, pts) | Athavā → Bp S ad. bhikkhu. (pts note) manindriye saṁvaraṁ āpajjati— ayampi vuccati gocaro.

Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ ananuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—
ananuyuttā → anuyuttā (bj, pts) | anuyuttā → Bp ananuyutto. (pts note) naccaṁ gītaṁ vāditaṁ …pe… anīkadassanaṁ iti vā iti, evarūpā visūkadassanā paṭivirato hoti—
anīkadassanaṁ → aṇīkadassanaṁ (bj, sya-all) | evarūpā visūkadassanā → evarūpaṁ visūkadassanaṁ (bj); evarūpāya visūkadassanānuyogā (pts) | visūkadassanā → visūkadassanānuyogā (sya-all) | evarūpāya → Bp S evarūpā. (pts note) | visūkadassanānuyogā → Bp S visūkadassanā. (pts note) ayampi vuccati gocaro.

Cattāropi satipaṭṭhānā gocaro. Vuttañhetaṁ bhagavatā— “gocare, bhikkhave, caratha sake pettike visaye.
pettike → pittike (sya-all, pts) | sake → S ad. sake. (pts note) Gocare, bhikkhave, carataṁ sake pettike visaye na lacchati māro otāraṁ, na lacchati māro ārammaṇaṁ.
pettike → pittike (sya-all, pts) | pittike → Bp S pettike. (pts note) Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo?
pettiko → pittiko (sya-all, pts) | pittiko → Bp S pettiko. (pts note) Yadidaṁ cattāro satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati,
abhijjhādomanassaṁ → -7 Bp S om. (pts note) vedanāsu …pe…
vedanāsu → Bp S ad. pe. (pts note) citte …pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
ātāpī → ātāpi (pts) Ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo—
pettiko visayo → pittiko visayoti (sya-all) | pettiko → pittiko (pts) | visayo → satipaṭṭhānasaṁyutta > ambapālivagga (bj note) ayampi vuccati gocaro.
pi → Si om. (pts note) Edisena gocarena samannāgato assā”ti—
edisena → īdisena (sya-all) | edisena → Si īdisena. (pts note) kyāssassu idha gocarā.

Kāni sīlabbatānāssūti.
sīlabbatānāssūti → sīlabbatānassūti (bj, sya-all, pts) Kīdisena sīlabbatena samannāgato assa kiṁsaṇṭhitena kiṁpakārena kiṁpaṭibhāgenāti sīlabbatapārisuddhiṁ pucchati. Katamā sīlabbatapārisuddhi?
sīlabbatapārisuddhi → pārisuddhi (pts) | pārisuddhi → S sīlabbatap-. (pts note) Atthi sīlañceva vatañca, atthi vataṁ na sīlaṁ.
vattañ → S (and Bp probably) vata- throughout; cf. p. 66. (pts note) Katamaṁ sīlañceva vatañca? Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.
pātimokkhasaṁvarasaṁvuto → pāṭimokkhasaṁvarasaṁvuto (sya-all) Yo tattha saññamo saṁvaro avītikkamo—
avītikkamo → avitikkamo (pts) idaṁ sīlaṁ. Yaṁ samādānaṁ— taṁ vataṁ.
vataṁ saṁvaraṭṭhena → vattaṁ saṁvaratthena (pts) Saṁvaraṭṭhena sīlaṁ, samādānaṭṭhena vataṁ—
samādānaṭṭhena vataṁ → samādānatthena vattaṁ (pts) idaṁ vuccati sīlañceva vatañca.

Katamaṁ vataṁ na sīlaṁ? Aṭṭha dhutaṅgāni— āraññikaṅgaṁ, piṇḍapātikaṅgaṁ, paṁsukūlikaṅgaṁ, tecīvarikaṅgaṁ, sapadānacārikaṅgaṁ, khalupacchābhattikaṅgaṁ, nesajjikaṅgaṁ, yathāsanthatikaṅgaṁ— idaṁ vuccati vataṁ na sīlaṁ. Vīriyasamādānampi vuccati vataṁ na sīlaṁ. Kāmaṁ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatu, sarīre upassussatu maṁsalohitaṁ, yaṁ taṁ purisathāmena purisabalena purisavīriyena purisaparakkamena pattabbaṁ na taṁ apāpuṇitvā vīriyassa saṇṭhānaṁ bhavissatīti—
nhāru → nahāru (bj); nhārū (pts) | avasissatu → avasissatu upasussatu (bj); avasussatu (sya-all, pts) | upassussatu → (bj) | vīriyassa saṇṭhānaṁ → viriyassa santhānaṁ (bj) | aṭṭhi → aṭṭhī (pts) | sarīre → Si om. (pts note) cittaṁ paggaṇhāti padahati. Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ na sīlaṁ.

“Nāsissaṁ na pivissāmi, vihārato na nikkhame;
na nikkhame → na nikkhamiṁ (sya-all, pts-vp-pli1) | nikkhame napi → nikkhamiṁ na pi (pts) | nikkhame → nikkhamiṁ (bj: syā, PTS) | nikkhame → na nikkhamiṁ (syā.) mahāni. 17 (cck note) | nikkhamiṁ → Bp S nikkhame. (pts note) Napi passaṁ nipātessaṁ, taṇhāsalle anūhate”ti.
nipātessaṁ → Bp S nipāteyyaṁ. (pts note) anūhate”ti → paccayattheragāthā 3.1.2; muditattheragāthā 4.1.12 (bj note)

Cittaṁ paggaṇhāti padahati. Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ na sīlaṁ. Na tāvāhaṁ imaṁ pallaṅkaṁ bhindissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatīti— cittaṁ paggaṇhāti padahati. Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ. Na tāvāhaṁ imamhā āsanā vuṭṭhahissāmi …
vuṭṭhahissāmi → Bp ad. so tāvāhaṁ imamhi; S ad. na tāvāhaṁ imamhā. (pts note) na tāvāhaṁ imamhā caṅkamā orohissāmi …
na tāvāhaṁ imamhā → (sya-all, pts) vihārā nikkhamissāmi … aḍḍhayogā nikkhamissāmi … pāsādā nikkhamissāmi … hammiyā …
hammiyā → hammiyā nikkhamissāmi (sya-all, pts) guhāya …
guhāya → guhāya nikkhamissāmi (sya-all, pts) leṇā …
leṇā → leṇā nikkhamissāmi (sya-all, pts) kuṭiyā …
kuṭiyā → kuṭiyā nikkhamissāmi (sya-all, pts) kūṭāgārā …
kūṭāgārā → kūṭāgārā nikkhamissāmi (sya-all, pts) aṭṭā …
aṭṭā → aṭṭā nikkhamissāmi (sya-all, pts) māḷā …
māḷā → māḷā nikkhamissāmi (sya-all) uddaṇḍā …
uddaṇḍā → uddaṇḍā nikkhamissāmi (sya-all); nikkhamissāmi uṭṭaṇḍā nikkhamissāmi (pts) | uṭṭaṇḍā → Si uddhaṇḍā; S uṭṭhaddhā; cf. p. 67. (pts note) upaṭṭhānasālāya …
upaṭṭhānasālāya → upaṭṭhānasālāya nikkhamissāmi (sya-all, pts) maṇḍapā …
maṇḍapā → maṇḍapā nikkhamissāmi (sya-all, pts) | nikkhamissāmi → Bp S om. (pts note) rukkhamūlā nikkhamissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatīti—
rukkhamūlā → Bp -āni. (pts note) cittaṁ paggaṇhāti padahati. Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.
evarūpampi vīriyasamādānaṁ → evarūpaṁ viriyasamādānaṁ (bj) Imasmiññeva pubbaṇhasamayaṁ ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmīti—
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | phassayissāmi → phusayissāmi (sya-all) | phassayissāmi sacchikarissāmīti → phusayissāmi sacchikarissāmī ti (pts) | phusayissāmi → Bp phass-; S pass-. (pts note) cittaṁ paggaṇhāti padahati. Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ. Imasmiññeva majjhanhikasamayaṁ …
majjhanhikasamayaṁ → majjhantikasamayaṁ (bj) | majjhanhikasamayaṁ sāyanhasamayaṁ → majjhantikasamayaṁ sāyaṇhasamayaṁ (sya-all) sāyanhasamayaṁ … purebhattaṁ … pacchābhattaṁ … purimayāmaṁ …
purimayāmaṁ → Si purimaṁ y-. (pts note) majjhimayāmaṁ … pacchimayāmaṁ …
pacchimayāmaṁ → -3 Si majjhimam y- paccimaṁ y-; S om. (pts note) kāḷe …
kāḷe → kāle (pts) juṇhe … vasse … hemante … gimhe … purime vayokhandhe … majjhime vayokhandhe … pacchime vayokhandhe ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmīti—
phassayissāmi sacchikarissāmīti → sacchikarissāmi phassayissāmīti (bj); phusayissāmi sacchikarissāmī ti (pts) | phassayissāmi → phusayissāmi (sya-all) | sacchikarissāmī → -4 Bp S sacchikarissāmi phassayissāmī (S pass-). (pts note) cittaṁ paggaṇhāti padahati. Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ— ayaṁ sīlabbatapārisuddhi.
sīlabbatapārisuddhi edisāya sīlabbatapārisuddhiyā → sīlabbattapārisuddhi īdisāya sīlabbattapārisuddhiyā (sya-all) Edisāya sīlabbatapārisuddhiyā samannāgato assāti—
edisāya sīlabbatapārisuddhiyā → īdisāya sīlabbattapārisuddhiyā (pts) | edisāya → kīdisāya (bj: sīmu10, machasaṁ) | Edisāya → kīdisāya (cck: sī.); īdisāya (cck: syā.) kāni sīlabbatānāssu.
sīlabbatānāssu → sīlabbatānassu (bj, sya-all, pts)

Pahitattassa bhikkhunoti. Pahitattassāti āraddhavīriyassa thāmagatassa daḷhaparakkamassa anikkhittacchandassa anikkhittadhurassa kusalesu dhammesu.
āraddhavīriyassa thāmagatassa → āraddhaviriyassa thāmavato (bj, sya-all) | thāmavato → thāmagata (bj: sīmu11) | thāmavato → Bp S -gato. (pts note) Atha vā pesitattassa yassatthāya pesito attatthe ca ñāye ca lakkhaṇe ca kāraṇe ca ṭhānāṭhāne ca.
yassatthāya → yassattā (sya-all, pts) | attā → Bp attāya; S attha. (pts note) “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti pesitattassa, “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti pesitattassa, “sabbe dhammā anattā”ti pesitattassa, “avijjāpaccayā saṅkhārā”ti pesitattassa …pe… “jātipaccayā jarāmaraṇan”ti pesitattassa, “avijjānirodhā saṅkhāranirodho”ti pesitattassa …pe… “jātinirodhā jarāmaraṇanirodho”ti pesitattassa, “idaṁ dukkhan”ti pesitattassa …pe… “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti pesitattassa, “ime āsavā”ti pesitattassa …pe… “ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti pesitattassa, “ime dhammā abhiññeyyā”ti pesitattassa …pe… “ime dhammā sacchikātabbā”ti pesitattassa, channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca pesitattassa, pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ … catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca pesitattassa,
catunnaṁ → catuṇṇaṁ (bj) | pesitattassa → Si om. (pts note) “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ, sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti pesitattassa. Bhikkhunoti puthujjanakalyāṇakassa vā bhikkhuno sekkhassa vā bhikkhunoti—
puthujjanakalyāṇakassa → kalyāṇaputhujjanassa (sya-all) | bhikkhunoti puthujjanakalyāṇakassa → bhikkhuno ti kalyāṇaputhujjanassa (pts) | kalyāṇaputhujjanassa → Bp S puthujjanakalyāṇakassa. (pts note) pahitattassa bhikkhuno.

Tenāha thero sāriputto—
thero sāriputto → sāriputtatthero (sya-all) | tenāha thero sāriputto → ten āha sariputtatthero (pts)

“Kyāssa byappathayo assu, kyāssassu idha gocarā; Kāni sīlabbatānāssu, pahitattassa bhikkhuno”ti.
sīlabbatānāssu → sīlabbatānassu (bj, sya-all, pts)

Kaṁ so sikkhaṁ samādāya, ekodi nipako sato;
ekodi → ekodī (bj: sīmu11) Kammāro rajatasseva, niddhame malamattano.

Kaṁ so sikkhaṁ samādāyāti kaṁ so sikkhaṁ ādāya samādāya ādiyitvā samādiyitvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti—
samādiyitvā → (sya-all, pts) kaṁ so sikkhaṁ samādāya.

Ekodi nipako satoti.
ekodi → ekodī (bj: sīmu11) Ekodīti ekaggacitto avikkhittacitto avisāhaṭamānaso samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ …pe… sammāsamādhi.
ekodi → -3 Bp S samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ . . . pe . . . sammāsamādhi. (pts note) Nipakoti nipako paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī. Satoti catūhi kāraṇehi sato— kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato,
sato → Si om. (pts note) vedanāsu …pe… citte …pe… dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato. So vuccati satoti—
so → se (bj) | satoti → (sya-all) | ti → -4 Si om. (pts note) sato. Kaṁ so sikkhaṁ samādāyāti adhisīlasikkhaṁ pucchati.
pucchati ekodīti adhicittasikkhaṁ → (bj) Ekodīti adhicittasikkhaṁ pucchati. Nipakoti adhipaññāsikkhaṁ pucchati.
nipakoti adhipaññāsikkhaṁ → nipako ti adhipaññaṁ (pts) | adhipaññaṁ → Bp S adhipaññāsikkhaṁ. (pts note) Satoti pārisuddhiṁ pucchatīti—
pārisuddhiṁ → satipārisuddhiṁ (sya-all) | satipārisuddhiṁ → Bp S pārisuddhiṁ. (pts note) kaṁ so sikkhaṁ samādāya, ekodi nipako sato.

Kammāro rajatasseva, niddhame malamattanoti. Kammāro vuccati suvaṇṇakāro, rajataṁ vuccati jātarūpaṁ. Yathā suvaṇṇakāro jātarūpassa oḷārikampi malaṁ dhamati sandhamati niddhamati, majjhimakampi malaṁ dhamati sandhamati niddhamati, sukhumakampi malaṁ dhamati sandhamati niddhamati;
oḷārikampi → oḷarikam pi (pts) evamevaṁ bhikkhu attano oḷārikepi kilese dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti, majjhimakepi kilese … sukhumakepi kilese dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.
byantiṁ karoti → byantīkaroti (bj) | byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti → byantīkaroti anabhāvaṅgameti (sya-all) | kilese → Bp ad. sukhumake pi kilese. (pts note) | anabhāvaṅgameti → -1 Bp om. (pts note)

Atha vā bhikkhu attano rāgamalaṁ dosamalaṁ mohamalaṁ mānamalaṁ diṭṭhimalaṁ kilesamalaṁ duccaritamalaṁ andhakaraṇaṁ acakkhukaraṇaṁ aññāṇakaraṇaṁ paññānirodhikaṁ vighātapakkhikaṁ anibbānasaṁvattanikaṁ dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.
byantiṁ karoti → byantīkaroti (bj) | aññāṇakaraṇaṁ → añāṇakaraṇaṁ (sya-all)

Atha vā sammādiṭṭhiyā micchādiṭṭhiṁ dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.
byantiṁ karoti → byantīkaroti (bj) | byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti → byantīkaroti anabhāvaṅgameti (sya-all, pts) | niddhamati → S om. (pts note) Sammāsaṅkappena micchāsaṅkappaṁ …pe… sammāvācāya micchāvācaṁ … sammākammantena micchākammantaṁ …
sammākammantena → Bp -anena. (pts note) sammāājīvena micchāājīvaṁ … sammāvāyāmena micchāvāyāmaṁ … sammāsatiyā micchāsatiṁ … sammāsamādhinā micchāsamādhiṁ … sammāñāṇena micchāñāṇaṁ … sammāvimuttiyā micchāvimuttiṁ dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.
byantiṁ karoti → byantīkaroti (bj)

Atha vā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena sabbe kilese sabbe duccarite sabbe darathe sabbe pariḷāhe sabbe santāpe sabbākusalābhisaṅkhāre dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gametīti—
byantiṁ karoti → byantīkaroti (bj) | byantiṁ karoti anabhāvaṁ gametīti → byantīkaroti anabhāvaṅgametīti (sya-all, pts) kammāro rajatasseva niddhame malamattano.

Tenāha thero sāriputto—
thero sāriputto → sārīputtatthero (sya-all)

“Kaṁ so sikkhaṁ samādāya, ekodi nipako sato; Kammāro rajatasseva, niddhame malamattano”ti.

Vijigucchamānassa yadidaṁ phāsu, (sāriputtāti bhagavā)
sāriputtāti → sārīputtāti (sya-all) Rittāsanaṁ sayanaṁ sevato ve; Sambodhikāmassa yathānudhammaṁ,
ve → ce (sya-all, pts) Taṁ te pavakkhāmi yathā pajānaṁ.

Vijigucchamānassa yadidaṁ phāsūti. Vijigucchamānassāti jātiyā vijigucchamānassa, jarāya … byādhinā … maraṇena … sokehi … paridevehi … dukkhehi … domanassehi … upāyāsehi …pe…
sokehi → Bp S sokena and the foll. words in sing. (pts note) diṭṭhibyasanena dukkhena vijigucchamānassa aṭṭīyamānassa harāyamānassāti—
aṭṭīyamānassa → aṭṭiyamānassa (sya-all, pts-vp-pli1, mr) | aṭṭīyamānassa harāyamānassāti → aṭṭiyamānassa harāyamānassā ti (pts) | aṭṭīyamānassa → aṭṭiyamānassa (cck: syā. ka.) vijigucchamānassa. Yadidaṁ phāsūti yaṁ phāsuvihāraṁ taṁ kathayissāmi.
yaṁ → yaṁ phāsu (bj, sya-all, pts) | kathayissāmi → kathessāmi (sya-all, pts) | kathessāmi → Bp (S corrupt) katheyissāmi. (pts note) Katamo phāsuvihāro? Sammāpaṭipadā anulomapaṭipadā apaccanīkapaṭipadā aviruddhapaṭipadā anvatthapaṭipadā dhammānudhammapaṭipadā sīlesu paripūrakāritā indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṁ cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo nibbānañca nibbānagāminī ca paṭipadā—
aviruddhapaṭipadā → (bj, pts) | bhojane → bhojanesu (bj, pts) | apaccanīkapaṭipadā aviruddhapaṭipadā → apaccanīka paṭipadā (sya-all) | paripūrakāritā → paripūrikāritā (sya-all) | cattāro → cāttaro (pts) | bhojanesu → Bp bhojane. (pts note) | ca → Si om. (pts note) ayaṁ phāsuvihāroti— vijigucchamānassa yadidaṁ phāsu.

Sāriputtāti bhagavāti.
sāriputtāti → sārīputtāti (sya-all) Taṁ theraṁ nāmenālapati. Bhagavāti gāravādhivacanaṁ. Api ca bhaggarāgoti bhagavā, bhaggadosoti bhagavā, bhaggamohoti bhagavā, bhaggamānoti bhagavā, bhaggadiṭṭhīti bhagavā, bhaggakaṇḍakoti bhagavā,
bhaggakaṇḍakoti → bhaggakaṇṭakoti (bj, sya-all, pts) bhaggakilesoti bhagavā, bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā,
pavibhaji → paṭivibhaji (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | pavibhaji dhammaratananti → paṭivibhaji dhammaratanan ti (pts) | pavibhaji → paṭibhaji (sī. syā.) mahāni. 50 natthi pāṭhanānattaṁ (cck note) | paṭivibhaji → Bp pavibhaji; S paṭibhaji. (pts note) bhavānaṁ antakaroti bhagavā, bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā;
bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto → bhāvitakāyoti bhagavā bhāvitasīloti bhāvitacittoti (sya-all) | bhāvitakāyo → bhāvitakāyo ti bhagavā (pts) | bhāvitapaññoti → ti bhāvitapañño ti (pts) | ti → Bp S om. (pts note) | ti → Bp om. (pts note) bhaji vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā,
araññavanapatthāni → araññe vanapatthāni (bj) | manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti → manussarāhaseyyakāni paṭisallānasārūpānīti (sya-all) bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṁ jhānānaṁ catunnaṁ appamaññānaṁ catunnaṁ āruppasamāpattīnanti bhagavā,
āruppasamāpattīnanti → arūpasamāpattīnanti (bj, sya-all, pts) | arūpasamāpattīnan → Bp āruppa-. (pts note) bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṁ vimokkhānaṁ aṭṭhannaṁ abhiññāyatanānaṁ navannaṁ anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā,
abhiññāyatanānaṁ → abhibhāyatanānaṁ (bj, sya-all, pts) | bhagavā bhāgī vā → (sya-all) bhāgī vā bhagavā dasannaṁ saññābhāvanānaṁ dasannaṁ kasiṇasamāpattīnaṁ ānāpānassatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā,
Bhagavā → -9 Si om. (pts note) bhāgī vā bhagavā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā,
aṭṭhaṅgikassa maggassāti → atthaṅgikassa maggassā ti (pts) bhāgī vā bhagavā dasannaṁ tathāgatabalānaṁ catunnaṁ vesārajjānaṁ catunnaṁ paṭisambhidānaṁ channaṁ abhiññānaṁ channaṁ buddhadhammānanti bhagavā;
Bhagavā → S ad. bhagī vā. (pts note) bhagavāti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ, na pitarā kataṁ, na bhātarā kataṁ, na bhaginiyā kataṁ, na mittāmaccehi kataṁ, na ñātisālohitehi kataṁ, na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ, na devatāhi kataṁ; vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti— sāriputtāti bhagavā.
sāriputtāti → sārīputtāti (sya-all)

Rittāsanaṁ sayanaṁ sevato veti.
veti → ceti (sya-all, pts) Āsanaṁ vuccati yattha nisīdati— mañco pīṭhaṁ bhisi taṭṭikā cammakhaṇḍo tiṇasanthāro paṇṇasanthāro palālasanthāro.
palālasanthāro → palāsasanthāro (sya-all) | cammakhaṇḍo tiṇasanthāro paṇṇasanthāro palālasanthāro → cammakhandho tiṇasantharo paṇṇasantharo palālasantharo (pts) | palāla → palāsa (bj: syā) | pīṭhaṁ → Si pīthaṁ; Bp piṭṭhaṁ. (pts note) | cammakhandho → Bp -khaṇṭo. (pts note) | palālasantharo → Bp ? Si palāsa-. (pts note) Sayanaṁ vuccati senāsanaṁ vihāro aḍḍhayogo pāsādo hammiyaṁ guhā. Taṁ sayanāsanaṁ asappāyarūpadassanena rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ, asappāyasaddassavanena …pe…
asappāyasaddassavanena → asappāyasaddasavaṇena (bj) | taṁ → (sya-all, pts) asappāyehi pañcahi kāmaguṇehi rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ. Taṁ sayanāsanaṁ sevato nisevato saṁsevato paṭisevatoti—
taṁ → rittaṁ (bj, sya-all, pts) rittāsanaṁ sayanaṁ sevato ve.
ve → ce (sya-all, pts)

Sambodhikāmassa yathānudhammanti. Sambodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ …pe…
pe → Si om. (pts note) dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi. Taṁ sambodhiṁ bujjhitukāmassa anubujjhitukāmassa paṭibujjhitukāmassa sambujjhitukāmassa adhigantukāmassa phassitukāmassa sacchikātukāmassāti—
paṭibujjhitukāmassa → paṭivijjhitukāmassa (bj) | phassitukāmassa → phassetukāmassa (sya-all) | sambodhiṁ → bodhiṁ (pts) | phassitukāmassa sacchikātukāmassāti → phassetukāmassa sacchikātukāmassā ti (pts) | bodhiṁ → Bp sambodhiṁ. (pts note) | paṭibujjhitukāmassa → Bp S paṭivijjhitu- (pts note) | phassetukāmassa → Bp phassitu-. (pts note) sambodhikāmassa.

Yathānudhammanti katame bodhiyā anudhammā? Sammāpaṭipadā anulomapaṭipadā apaccanīkapaṭipadā aviruddhapaṭipadā anvatthapaṭipadā dhammānudhammapaṭipadā sīlesu paripūrakāritā indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṁ—
aviruddhapaṭipadā → (bj, sya-all, pts) | bhojane → bhojanesu (bj, pts) | paripūrakāritā → paripūrikāritā (sya-all) ime vuccanti bodhiyā anudhammā. Atha vā catunnaṁ maggānaṁ pubbabhāge vipassanā— ime vuccanti bodhiyā anudhammāti— sambodhikāmassa yathānudhammaṁ.

Taṁ te pavakkhāmi yathā pajānanti. Tanti bodhiyā anudhammaṁ. Pavakkhāmīti pavakkhāmi ācikkhissāmi desessāmi paññapessāmi paṭṭhapessāmi vivarissāmi vibhajissāmi uttānīkarissāmi pakāsissāmi.
vivarissāmi → vicarissāmi (bj) | pavakkhāmīti → pavakkhāmīti vakkhāmi (sya-all, pts) | desessāmi paññapessāmi → desissāmi paññāpessāmi (sya-all, pts) Yathā pajānanti yathā pajānaṁ yathā pajānanto ājānanto vijānanto paṭivijānanto paṭivijjhanto na itihitihaṁ na itikirāya na paramparāya na piṭakasampadāya na takkahetu na nayahetu na ākāraparivitakkena na diṭṭhinijjhānakkhantiyā sāmaṁ sayamabhiññātaṁ attapaccakkhaṁ dhammaṁ, taṁ kathayissāmīti—
yathā pajānanti yathā pajānaṁ → yathāpajānanti (sya-all) | sayamabhiññātaṁ → sayam abhiññā (pts) | pajānaṁ → -1 Si om. (pts note) | paṭivijānanto → Si om.; S pativijjananto. (pts note) | na → Si om. (pts note) | piṭakasampadāya → S -sampādanaya. (pts note) | abhiññā → Bp S abhiññātaṁ. (pts note) taṁ te pavakkhāmi yathā pajānaṁ.

Tenāha bhagavā—

“Vijigucchamānassa yadidaṁ phāsu, (sāriputtāti bhagavā)
sāriputtāti → sārīputtāti (sya-all) Rittāsanaṁ sayanaṁ sevato ve; sambodhikāmassa yathānudhammaṁ,
ve → va (bj); ce (sya-all, pts) Taṁ te pavakkhāmi yathā pajānan”ti.
yathā pajānanti pañcannaṁ → yathāpajānanti pañcanna (sya-all)

Pañcannaṁ dhīro bhayānaṁ na bhāye, Bhikkhu sato sapariyantacārī;
Pañcanna → Bp S pañcannaṁ, and below. (pts note) sapariyantacārī ḍaṁsādhipātānaṁ sarīsapānaṁ manussaphassānaṁ → sappariyantacārī ḍaṁsādhipātāna siriṁsapānaṁ manussaphassāna (bj, sya-all) | sappariyantacārī → sapariyantacārī (bj: machasaṁ) | pariyantacārī → -7 Bp sappari-, and below. (pts note) Ḍaṁsādhipātānaṁ sarīsapānaṁ, Manussaphassānaṁ catuppadānaṁ.
sarīsapānaṁ → siriṁsapānaṁ (bj, sya-all, pts-vp-pli1, mr) | siriṁsapānaṁ → sarīsapānaṁ (bj: machasaṁ) | sarīsapānaṁ → siriṁsapānaṁ (cck: sī. ka.) | siriṁsapānaṁ → Bp sarisa- throughout. (pts note) manussaphassāna → manussaphassānaṁ (bj: machasaṁ)

Pañcannaṁ dhīro bhayānaṁ na bhāyeti. Dhīroti dhīro paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī. Dhīro pañcannaṁ bhayānaṁ na bhāyeyya na taseyya na santaseyya na uttaseyya na parittaseyya na santāsaṁ āpajjeyya, abhīrū assa acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso vihareyyāti—
dhīro → vīro (bj) | santaseyya → santaseyya na uttaseyya (bj) | santaseyya na → (sya-all, pts) | abhīrū → abhiru (sya-all) | na → na bhāyeyya na (pts) | assa acchambhī → achambhī (pts) | vihareyyāti pañcannaṁ → vihareyyā ti pañcanna (pts) | taseyya → Bp ad. na santeyya. (pts note) | bhāyeyya → -10 Bp S om. (pts note) | abhīrū → Codd. abhiru, cf. p. 171; Bp S ad. assa. (pts note) pañcannaṁ dhīro bhayānaṁ na bhāye.

Bhikkhu sato sapariyantacārīti. Bhikkhūti puthujjanakalyāṇako vā bhikkhu sekkho vā bhikkhu.
puthujjanakalyāṇako → kalyāṇaputhujjano (sya-all) | kalyāṇaputhujjano → Bp S puthujjanakalyāṇako. (pts note) Satoti catūhi kāraṇehi sato— kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato, vedanāsu …pe… citte … dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato— so vuccati sato. Sapariyantacārīti cattāro pariyantā— sīlasaṁvarapariyanto, indriyasaṁvarapariyanto, bhojane mattaññutāpariyanto, jāgariyānuyogapariyanto.

Katamo sīlasaṁvarapariyanto? Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.
pātimokkhasaṁvarasaṁvuto → pāṭimokkhasaṁvarasaṁvuto (sya-all) Antopūtibhāvaṁ paccavekkhamāno anto sīlasaṁvarapariyante carati, mariyādaṁ na bhindati— ayaṁ sīlasaṁvarapariyanto.

Katamo indriyasaṁvarapariyanto? Idha bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṁ …pe…
paṭipajjati → -3 S pe. 3-4 Bp pe. (pts note) cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati. Sotena saddaṁ sutvā … ghānena gandhaṁ ghāyitvā … jivhāya rasaṁ sāyitvā … kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā … manasā dhammaṁ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ susaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā nānvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṁ, manindriye saṁvaraṁ āpajjati.
susaṁvutaṁ → asaṁvutaṁ (bj, sya-all, pts) | nānvāssaveyyuṁ → anvāssaveyyuṁ (bj, sya-all, pts) | yatvādhikaraṇam → S yathodhika-. (pts note) Ādittapariyāyaṁ paccavekkhamāno anto indriyasaṁvarapariyante carati, mariyādaṁ na bhindati—
ādittapariyāyaṁ → ādinnapariyāyaṁ (bj) ayaṁ indriyasaṁvarapariyanto.

Katamo bhojane mattaññutāpariyanto? Idha bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṁsūparatiyā brahmacariyānuggahāya.
vibhūsanāya → vibhūsaṇāya (bj) | vihiṁsūparatiyā → vihiṁsuparatiyā (sya-all, pts) Iti purāṇañca vedanaṁ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṁ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cāti.
yātrā → Bp yatrā. (pts note) Akkhabbhañjanavaṇapaṭicchādanaputtamaṁsūpamaṁ paccavekkhamāno anto bhojane mattaññutāpariyante carati, mariyādaṁ na bhindati—
akkhabbhañjanavaṇapaṭicchādanaputtamaṁsūpamaṁ → akkhabbhañjanavaṇapaṭicchādanaputtamaṁsupamaṁ (sya-all) ayaṁ bhojane mattaññutāpariyanto.

Katamo jāgariyānuyogapariyanto? Idha bhikkhu divasaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti, rattiyā paṭhamaṁ yāmaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti, rattiyā majjhimaṁ yāmaṁ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappeti pāde pādaṁ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasi karitvā, rattiyā pacchimaṁ yāmaṁ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti.
divasaṁ → divā (pts) | divā → Bp divasaṁ; S disaṁ. (pts note) Bhaddekarattavihāraṁ paccavekkhamāno anto jāgariyānuyogapariyante carati, mariyādaṁ na bhindati—
Bhaddekarattavihāraṁ → bhaddekarattivihāraṁ (mr) | Bhaddekarattavihāraṁ → bhaddekarattivihāraṁ (cck: sī. ka.) ayaṁ jāgariyānuyogapariyantoti— bhikkhu sato sapariyantacārī.
sapariyantacārī ḍaṁsādhipātānaṁ sarīsapānanti → sappariyantacārī ḍaṁsādhipātāna siriṁsapānanti (bj, sya-all)

Ḍaṁsādhipātānaṁ sarīsapānanti.
sarīsapānanti → siriṁsapānan ti (pts) Ḍaṁsā vuccanti piṅgalamakkhikāyo.
piṅgalamakkhikāyo adhipātakā → piṅgalamakkhikā adhipātikā (sya-all, pts) | piṅgalamakkhikā → Bp -kāyo; S -kāyo yo. (pts note) Adhipātakā vuccanti sabbāpi makkhikāyo. Kiṅkāraṇā adhipātakā vuccanti sabbāpi makkhikāyo?
adhipātakā → adhipātikā (sya-all) | kiṅkāraṇā adhipātakā → kiṁ kāraṇā adhipātikā (pts) Tā uppatitvā uppatitvā khādanti;
uppatitvā → uppaṭitvā (pts) taṅkāraṇā adhipātakā vuccanti sabbāpi makkhikāyo.
adhipātakā → adhipātikā (sya-all, pts) | adhipātikā → Bp S -pātakā. (pts note) Sarīsapā vuccanti ahīti—
sarīsapā → siriṁsapā (bj, sya-all, pts) ḍaṁsādhipātānaṁ sarīsapānaṁ.
ḍaṁsādhipātānaṁ sarīsapānaṁ manussaphassānaṁ → ḍaṁsādhipātāna siriṁsapānaṁ manussaphassāna (bj, sya-all) | sarīsapānaṁ → siriṁsapānaṁ (pts)

Manussaphassānaṁ catuppadānanti. Manussaphassā vuccanti corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā.
mānavā vā → māṇavā (sya-all) | vuccanti → vuccati (pts) | mānavā → māṇavā (pts) Te bhikkhuṁ pañhaṁ vā puccheyyuṁ vādaṁ vā āropeyyuṁ akkoseyyuṁ paribhāseyyuṁ roseyyuṁ viroseyyuṁ hiṁseyyuṁ vihiṁseyyuṁ heṭheyyuṁ viheṭheyyuṁ ghāteyyuṁ upaghāteyyuṁ upaghātaṁ vā kareyyuṁ.
bhikkhuṁ → bhikkhū (pts) | heṭheyyuṁ → hetheyyuṁ (pts) | viroseyyuṁ → Si om. (pts note) | vihiṁseyyuṁ → S piheyyuṁ. (pts note) Yo koci manussato upaghāto—
koci → -7 Bp S yaṁ kiñci. (pts note) manussaphasso. Catuppadānanti sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṁsā hatthī.
mahiṁsā hatthī → mahisā hatthi (bj) | dīpī → dīpi (cck) | dīpī acchā taracchā → dīpi acchataracchā (sya-all, pts) | mahiṁsā → gomahisā (sya-all, pts) | gomahisā → Bp mahiṁsa; S gonāmahinsā. (pts note) Te bhikkhuṁ maddeyyuṁ khādeyyuṁ hiṁseyyuṁ vihiṁseyyuṁ heṭheyyuṁ viheṭheyyuṁ ghāteyyuṁ upaghāteyyuṁ upaghātaṁ vā kareyyuṁ.
khādeyyuṁ → Si om. (pts note) Catuppadato upaghāto yaṁ kiñci catuppadabhayanti— manussaphassānaṁ catuppadānaṁ.
catuppadānaṁ → Si -an ti. (pts note)

Tenāha bhagavā—

“Pañcannaṁ dhīro bhayānaṁ na bhāye, bhikkhu sato sapariyantacārī;
sapariyantacārī ḍaṁsādhipātānaṁ sarīsapānaṁ manussaphassānaṁ → sappariyantacārī ḍaṁsādhipātāna siriṁsapānaṁ manussaphassāna (bj, sya-all) Ḍaṁsādhipātānaṁ sarīsapānaṁ, manussaphassānaṁ catuppadānan”ti.
sarīsapānaṁ → siriṁsapānaṁ (pts) | siriṁsapānaṁ → ḍaṁsādhipātānaṁ sarīsapānaṁ (bj: machasaṁ) manussaphassāna → manussaphassānaṁ (bj: machasaṁ)

Paradhammikānampi na santaseyya, Disvāpi tesaṁ bahubheravāni; Athāparāni abhisambhaveyya, Parissayāni kusalānuesī.
abhisambhaveyya → abhisambhaveyyuṁ (sya-all, pts) | abhisambhaveyya → abhisambhaveyyuṁ (bj: syā) | abhisambhaveyyuṁ → Bp -eyya, and below. (pts note)

Paradhammikānampi na santaseyya, disvāpi tesaṁ bahubheravānīti. Paradhammikā vuccanti satta sahadhammike ṭhapetvā ye keci buddhe dhamme saṅghe appasannā.
buddhe → buddhe appasannā (sya-all, pts) | dhamme → dhamme appasannā (sya-all, pts) Te bhikkhuṁ pañhaṁ vā puccheyyuṁ vādaṁ vā āropeyyuṁ akkoseyyuṁ paribhāseyyuṁ roseyyuṁ viroseyyuṁ hiṁseyyuṁ vihiṁseyyuṁ heṭheyyuṁ viheṭheyyuṁ ghāteyyuṁ upaghāteyyuṁ upaghātaṁ vā kareyyuṁ.
bhikkhuṁ → bhikkhū (pts) | taṁ → Bp S om. (pts note) Tesaṁ bahubherave passitvā vā suṇitvā vā na vedheyya na pavedheyya na sampavedheyya na taseyya na santaseyya na uttaseyya na parittaseyya na bhāyeyya na santāsaṁ āpajjeyya, abhīrū assa acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso vihareyyāti—
abhīrū → abhīru (bj); abhiru (sya-all) | bahubherave → bahū bherave (sya-all, pts) | assa acchambhī → achambhī (pts) | taseyya → -6 Si om. (pts note) | abhīrū → Codd. abhiru; S ad. assa, cf. pp. 171, 483. (pts note) paradhammikānampi na santaseyya disvāpi tesaṁ bahubheravāni.

Athāparāni abhisambhaveyya, parissayāni kusalānuesīti.
abhisambhaveyya → abhisambhaveyyuṁ (sya-all, pts) | abhisambhaveyya → abhisambhaveyyuṁ (bj: PTS) Athāparānipi atthi abhisambhotabbāni abhibhavitabbāni ajjhottharitabbāni pariyādiyitabbāni madditabbāni.
abhibhavitabbāni → adhibhavitabbāni (pts) Parissayāti dve parissayā— pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca …pe… evampi tatrāsayāti— parissayā. Kusalānuesīti sammāpaṭipadaṁ anulomapaṭipadaṁ apaccanīkapaṭipadaṁ aviruddhapaṭipadaṁ anvatthapaṭipadaṁ …pe…
kusalānuesīti → kusalānuphasīti (bj) | aviruddhapaṭipadaṁ → (bj, sya-all, pts) ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ esantena gavesantena pariyesantena parissayā abhisambhotabbā abhibhavitabbā ajjhottharitabbā pariyādiyitabbā madditabbāti—
ca → -1 Si om. (pts note) | gavesantena → Si om. (pts note) athāparāni abhisambhaveyya parissayāni kusalānuesī.
abhisambhaveyya → abhisambhaveyyuṁ (sya-all, pts)

Tenāha bhagavā—
tenāha → ten āhā (pts)

“Paradhammikānampi na santaseyya, disvāpi tesaṁ bahubheravāni; Athāparāni abhisambhaveyya, parissayāni kusalānuesī”ti.
abhisambhaveyya → abhisambhaveyyuṁ (sya-all, pts)

Ātaṅkaphassena khudāya phuṭṭho, Sītaṁ athuṇhaṁ adhivāsayeyya;
athuṇhaṁ → atuṇhaṁ (si, mr); accuṇhaṁ (pts-vp-pli1) | athuṇhaṁ → atuṇhaṁ (bj: sīmu11) | athuṇhaṁ → atuṇhaṁ (cck: sī. ka.) | accuṇhaṁ → Bp ath'; uṇhaṁ, and below; S atuṇhaṁ. (pts note) | adhivāsayeyya → Si adhivāseyya, and below. (pts note) So tehi phuṭṭho bahudhā anoko, Vīriyaparakkamaṁ daḷhaṁ kareyya.
vīriyaparakkamaṁ daḷhaṁ → viriyaṁ parakkamaṁ dalhaṁ (pts) | parakkamaṁ → -5 Bp S viriyap-, and below. (pts note)

Ātaṅkaphassena khudāya phuṭṭhoti.
ātaṅkaphassena → ataṅkaphassena (pts) Ātaṅkaphasso vuccati rogaphasso. Rogaphassena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa; cakkhurogena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa, sotarogena, ghānarogena, jivhārogena, kāyarogena …pe… ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa.
ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassena → ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassena (bj, sya-all); ḍaṁsamakasavātāpasiriṁsapasamphassena (pts) Khudā vuccati chātako. Chātakena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assāti— ātaṅkaphassena khudāya phuṭṭho.

Sītaṁ athuṇhaṁ adhivāsayeyyāti.
athuṇhaṁ → atuṇahaṁ (bj: sīmu) Sītanti dvīhi kāraṇehi sītaṁ hoti— abbhantaradhātuppakopavasena vā sītaṁ hoti, bahiddhā utuvasena vā sītaṁ hoti.
abbhantaradhātuppakopavasena → … dhātupakopavasena (bj) |, dhātusaṅkopavasena (sya-all, pts-vp-pli1) | abbhantaradhātuppakopavasena → abbhantaradhātusaṅkopavasena (sya-all, pts) | abbhantaradhātupakopa → dhātusaṁkhobha (bj: a.nid) | abbhantaradhātuppakopavasena → abbhantaradhātusaṅkopavasena (cck: syā.) Uṇhanti dvīhi kāraṇehi uṇhaṁ hoti— abbhantaradhātuppakopavasena vā uṇhaṁ hoti, bahiddhā utuvasena vā uṇhaṁ hotīti—
abbhantaradhātuppakopavasena → abbhantaradhātusaṅkopavasena (sya-all, pts) | hotīti → hoti (sya-all, pts) | abbhantaradhātupakopavasena → dhātusaṁkhobha (bj: a.nid) | abbhantaradhātusaṅkopavasena → Bp -dhātupakopa-. (pts note) | hoti → Bp S hotī ti. (pts note) sītaṁ athuṇhaṁ.
athuṇhaṁ → uṇhaṁ (sya-all) | athuṇhaṁ adhivāsayeyyāti → accuṇhaṁ adhivāsayeyyā ti (pts) Adhivāsayeyyāti khamo assa sītassa uṇhassa jighacchāya pipāsāya ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ duruttānaṁ durāgatānaṁ vacanapathānaṁ uppannānaṁ sārīrikānaṁ vedanānaṁ dukkhānaṁ tibbānaṁ kharānaṁ kaṭukānaṁ asātānaṁ amanāpānaṁ pāṇaharānaṁ adhivāsakajātiko assāti—
tibbānaṁ → tippānaṁ (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ → ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassānaṁ (bj, sya-all, pts) | adhivāsakajātiko → adhivāsikajātiko (sya-all) | adhivāsakajātiko assāti → adhivāsikajātiko assā ti (pts) | tibbānaṁ → tippānaṁ (cck: sī. syā.) | kharānaṁ → Si om. (pts note) sītaṁ athuṇhaṁ adhivāsayeyya.
athuṇhaṁ → accuṇhaṁ (pts) | athuṇhaṁ → atuṇahaṁ (bj: sīmu)

So tehi phuṭṭho bahudhā anokoti. So tehīti ātaṅkaphassena ca khudāya ca sītena ca uṇhena ca phuṭṭho pareto samohito samannāgato assāti— so tehi phuṭṭho. Bahudhāti anekavidhehi ākārehi phuṭṭho pareto samohito samannāgato assāti— so tehi phuṭṭho bahudhā. Anokoti abhisaṅkhārasahagataviññāṇassa okāsaṁ na karotītipi— anoko. Atha vā kāyaduccaritassa vacīduccaritassa manoduccaritassa okāsaṁ na karotītipi— anokoti— so tehi phuṭṭho bahudhā anoko.

Vīriyaparakkamaṁ daḷhaṁ kareyyāti.
vīriyaparakkamaṁ → viriyaṁ parakkamaṁ (pts) Vīriyaparakkamo vuccati yo cetasiko vīriyārambho nikkamo parakkamo uyyāmo vāyāmo ussāho ussoḷhī appaṭivānī thāmo dhiti asithilaparakkamatā anikkhittacchandatā anikkhittadhuratā dhurasampaggāho vīriyaṁ vīriyindriyaṁ vīriyabalaṁ sammāvāyāmo.
ussoḷhī → ussoḷhi (pts) | asithilaparakkamatā anikkhittacchandatā → asithilaṁ parakkamatā anikkhittachandatā (pts) | dhiti → ṭhiti (bj: sīmu11) | appaṭivānī → Bp S om. (pts note) | dhiti → Bp S ṭhiti. (pts note) | parakkamatā → -4 Bp S asithilap-. (pts note) Vīriyaparakkamaṁ daḷhaṁ kareyyāti.
vīriyaparakkamaṁ daḷhaṁ kareyyāti vīriyaṁ → viriyaṁ (pts) Vīriyaṁ parakkamaṁ daḷhaṁ kareyya thiraṁ kareyya, daḷhasamādāno assa avatthitasamādānoti—
vīriyaṁ parakkamaṁ → viriyaparakkamaṁ (bj) | avatthitasamādānoti vīriyaṁ parakkamaṁ → avaṭṭhitasamādānoti viriyaparakkamaṁ (sya-all) | thiraṁ kareyya → (pts) | kareyya → Bp S -yyā ti. (pts note) vīriyaṁ parakkamaṁ daḷhaṁ kareyya.
vīriyaṁ parakkamaṁ → viriyaparakkamaṁ (bj, cck)

Tenāha bhagavā—

“Ātaṅkaphassena khudāya phuṭṭho, sītaṁ athuṇhaṁ adhivāsayeyya;
athuṇhaṁ adhivāsayeyya → accuṇhaṁ adhivāseyya (pts) So tehi phuṭṭho bahudhā anoko, vīriyaparakkamaṁ daḷhaṁ kareyyā”ti.
vīriyaparakkamaṁ → viriyaṁ parakkamaṁ (pts)

Theyyaṁ na kāre na musā bhaṇeyya, Mettāya phasse tasathāvarāni;
kāre → kareyya (bj, sya-all, pts) | kareyya → kare (bj: sīmu11, machasaṁ) | kareyya → Bp probably kāre, as below and as metre requires. (pts note) tasathāvarāni → Bp tasadhāvarāni, and below; S tasmāvarāni. (pts note) Yadāvilattaṁ manaso vijaññā, Kaṇhassa pakkhoti vinodayeyya.

Theyyaṁ na kāre na musā bhaṇeyyāti.
kāre → kareyya (bj, sya-all, pts) | kareyya → Bp kāre, and below. (pts note) Theyyaṁ na kāreti idha bhikkhu adinnādānaṁ pahāya adinnādānā paṭivirato assa dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī, athenena sucibhūtena attanā vihareyyāti—
kāreti → kareyyāti (bj, sya-all, pts) | adinnādānaṁ → adinnaṁ (sya-all, pts) | adinnaṁ → Bp adinnādānaṁ; S om. (pts note) theyyaṁ na kāre.
kāre → kareyya (bj, sya-all, pts) Na musā bhaṇeyyāti idha bhikkhu musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato assa saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṁvādako lokassāti— theyyaṁ na kāre na musā bhaṇeyya.
kāre → kareyya (bj, sya-all, pts)

Mettāya phasse tasathāvarānīti. Mettāti yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṁ anudā anudāyanā anudāyitattaṁ hitesitā anukampā abyāpādo abyāpajjo adoso kusalamūlaṁ.
anudā anudāyanā anudāyitattaṁ → anuddayā anuddayatā anuddayitattaṁ (bj); anuddayā anuddayanā anuddayitattaṁ (si); anudayā anudayanā anudayitattaṁ (mr) | abyāpajjo → abyāpajjho (sya-all, pts-vp-pli1, mr) | anudā anudāyanā anudāyitattaṁ → anudayā anudayanā anudayitattaṁ (cck) | anuddayatā → anuddayanā (bj: sīmu11) | kusalamūlaṁ → dhammasaṅgaṇi > nikkhepakaṇḍa (bj note) | anudayitattaṁ → anuddayā (cck: sī.); evamīdisesu dvīsu padesupi dvibhāvavasena. anudā anudāyanā anudāyitattaṁ (cck: syā. ka.) | abyāpajjo → abyāpajjho (cck: syā. ka.) | anudā → Si om. (pts note) Tasāti yesaṁ tasitā taṇhā appahīnā, yesañca bhayabheravā appahīnā.
tasitā → tasinā (bj); tasiṇā (sya-all, pts) Kiṅkāraṇā vuccanti tasā?
tasā → tasā appahīnā (pts) | appahīnā → Bp S om. (pts note) Te tasanti uttasanti paritasanti bhāyanti santāsaṁ āpajjanti; taṅkāraṇā vuccanti tasā. Thāvarāti yesaṁ tasitā taṇhā pahīnā, yesañca bhayabheravā pahīnā.
tasitā → tasinā (bj); tasiṇā (sya-all, pts) | tasiṇā → Bp S tasitā. (pts note) Kiṅkāraṇā vuccanti thāvarā? Te na tasanti na uttasanti na paritasanti na bhāyanti santāsaṁ na āpajjanti; taṅkāraṇā vuccanti thāvarā. Mettāya phasse tasathāvarānīti. Tase ca thāvare ca mettāya phasseyya phareyya, mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā vihareyyāti—
abyāpajjena → abyāpajjhena (sya-all) | vipullena → Bp S vipulena. (pts note) mettāya phasse tasathāvarāni.

Yadāvilattaṁ manaso vijaññāti. Yadāti yadā.
yadā → yaṁ (bj) | yaṁ → yadā (bj: sīmu11) Manasoti yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu.
tajjāmanoviññāṇadhātu → dhammasaṅgaṇi > nikkhepakaṇḍa (bj note) Kāyaduccaritena cittaṁ āvilaṁ hoti luḷitaṁ eritaṁ ghaṭṭitaṁ calitaṁ bhantaṁ avūpasantaṁ.
avūpasantaṁ → avupasantaṁ (bj) Vacīduccaritena …pe… manoduccaritena … rāgena … dosena … mohena … kodhena … upanāhena … makkhena … paḷāsena …
paḷāsena → palāsena (bj) issāya … macchariyena … māyāya … sāṭheyyena … thambhena … sārambhena … mānena … atimānena … madena … pamādena … sabbakilesehi … sabbaduccaritehi … sabbadarathehi … sabbapariḷāhehi … sabbasantāpehi … sabbākusalābhisaṅkhārehi cittaṁ āvilaṁ hoti luḷitaṁ eritaṁ ghaṭṭitaṁ calitaṁ bhantaṁ avūpasantaṁ.
calitaṁ → Si om. (pts note) Yadāvilattaṁ manaso vijaññāti. Cittassa āvilabhāvaṁ jāneyya ājāneyya vijāneyya paṭivijāneyya paṭivijjheyyāti— yadāvilattaṁ manaso vijaññā.

Kaṇhassa pakkhoti vinodayeyyāti. Kaṇhoti yo so māro kaṇho adhipati antagu namuci pamattabandhu.
antagu → antagū (sya-all, pts) Kaṇhassa pakkho mārapakkho mārapāso mārabaḷisaṁ mārāmisaṁ māravisayo māranivāso māragocaro mārabandhananti pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti.
mārabaḷisaṁ → mārabalisaṁ (bj) | māranivāso → māranivāpo (bj); mārantatapo (sya-all, pts) | byantiṁ kareyya → byantīkareyya (bj, pts) | pakkho → pakkhoti vinodayeyyāti kaṇhapakkho (sya-all, pts) | byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti → bayantīkareyya anabhāvaṅgameyyāti (sya-all) | māranivāpo → mārantatapo (bj: syā, PTS); māranivāso (bj: sīmu11, machasaṁ) | ti → -2 Bp S om. (pts note) | mārantatapo → Bp S māranivāpo. (pts note) Evampi kaṇhassa pakkhoti vinodayeyya. Atha vā kaṇhassa pakkho mārapakkho akusalapakkho dukkhuddayo dukkhavipāko nirayasaṁvattaniko tiracchānayonisaṁvattaniko pettivisayasaṁvattanikoti pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti.
dukkhuddayo → dukkhudrayo (bj) | byantiṁ kareyya → byantīkareyya (bj, pts) | atha vā kaṇhassa pakkho → athavā kaṇhapakkho (sya-all) | pettivisayasaṁvattanikoti → pittivisayasaṁvattanikoti (sya-all, pts) | byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti → byantīkareyya anabhāvaṅgameyyāti (sya-all) | pakkho → pakkho ti vinodayeyya athavā kaṇhapakkho (pts) | dukkhudrayo → dukkhuddayo (bj: sīmu11, machasaṁ); dukkhaddaso (bj: a.nid); dukkhudayo (bj: PTS) | kaṇhapakkho → Bp kaṇhassa pi; S kaṇhayap-. (pts note) | pittivisayasaṁvattaniko → S petti-. (pts note) Evampi kaṇhassa pakkhoti vinodayeyya.

Tenāha bhagavā—

“Theyyaṁ na kāre na musā bhaṇeyya, mettāya phasse tasathāvarāni;
kāre → kareyya (bj, sya-all, pts) Yadāvilattaṁ manaso vijaññā, kaṇhassa pakkhoti vinodayeyyā”ti.

Kodhātimānassa vasaṁ na gacche, Mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭhe; Athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā, Addhā bhavanto abhisambhaveyya.

Kodhātimānassa vasaṁ na gaccheti. Kodhoti yo cittassa āghāto paṭighāto …pe…
kodhoti → kodhāti (sya-all) | āghāto → āghāto vighāto (pts) | vighāto → Bp S om. (pts note) caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa.
asuropo → assuropo (bj: sīmu11) | cittassa → dhammasaṅgaṇi > cittuppādakaṇḍa (bj note) Atimānoti idhekacco paraṁ atimaññati jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunā.
vatthunā → khuddakavatthuvibhaṅga (bj note) Kodhātimānassa vasaṁ na gaccheti. Kodhassa ca atimānassa ca vasaṁ na gaccheyya, kodhañca atimānañca pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—
byantiṁ kareyya → byantīkareyya (bj, pts) | byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti → byantīkareyya anabhāvaṅgameyyāti (sya-all) kodhātimānassa vasaṁ na gacche.

Mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭheti. Katamaṁ kodhassa mūlaṁ? Avijjā mūlaṁ, ayoniso manasikāro mūlaṁ, asmimāno mūlaṁ, ahirikaṁ mūlaṁ, anottappaṁ mūlaṁ, uddhaccaṁ mūlaṁ— idaṁ kodhassa mūlaṁ. Katamaṁ atimānassa mūlaṁ? Avijjā mūlaṁ, ayoniso manasikāro mūlaṁ, asmimāno mūlaṁ, ahirikaṁ mūlaṁ, anottappaṁ mūlaṁ, uddhaccaṁ mūlaṁ— idaṁ atimānassa mūlaṁ. Mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭheti. Kodhassa ca atimānassa ca mūlaṁ palikhaṇitvā uddharitvā samuddharitvā uppāṭayitvā samuppāṭayitvā pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvā tiṭṭheyya santiṭṭheyyāti—
byantiṁ karitvā → byantīkaritvā (bj) | uppāṭayitvā samuppāṭayitvā → uppādayitvā samuppādayitvā (sya-all, pts) | palikhaṇitvā → palikhāṇitvā (pts) | santiṭṭheyyā → Si om. 2-2 Si om. (pts note) mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭhe.

Athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā, addhā bhavanto abhisambhaveyyāti.
abhisambhaveyyāti → abhisambhavyyāti (cck) Athāti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—
padānupubbatāpetaṁ → padānupubbatāmetaṁ (bj, sya-all) | padapāripūrī → padapāripūri (sya-all, pts) athāti. Piyāti dve piyā— sattā vā saṅkhārā vā. Katame sattā piyā? Idha yāssa te honti atthakāmā hitakāmā phāsukāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā vā bhaginī vā puttā vā dhītā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā—
puttā → putto (bj, sya-all) | yāssa → yassa (sya-all, pts) | sālohitā → sālohivā (pts) | yāssa → yassa (syā.) suttamālā oloketabbā (cck note) ime sattā piyā. Katame saṅkhārā piyā? Manāpikā rūpā manāpikā saddā …
saddā → saddā manāpikā (sya-all, pts) gandhā …
gandhā rasā → gandharasā (bj) | gandhā → gandhā manāpikā (sya-all, pts) rasā …
rasā → rasā manāpikā (sya-all, pts) | manāpikā → Bp S om. (pts note) phoṭṭhabbā— ime saṅkhārā piyā. Appiyāti dve appiyā— sattā vā saṅkhārā vā. Katame sattā appiyā? Idha yāssa te honti anatthakāmā ahitakāmā aphāsukāmā ayogakkhemakāmā jīvitā voropetukāmā—
yāssa → yassa (sya-all, pts) ime sattā appiyā. Katame saṅkhārā appiyā? Amanāpikā rūpā amanāpikā saddā, gandhā … rasā … phoṭṭhabbā— ime saṅkhārā appiyā. Addhāti ekaṁsavacanaṁ nissaṁsayavacanaṁ nikkaṅkhavacanaṁ advejjhavacanaṁ adveḷhakavacanaṁ niyyānikavacanaṁ apaṇṇakavacanaṁ avatthāpanavacanametaṁ—
nissaṁsayavacanaṁ → (bj) | niyyānikavacanaṁ → niyogavacanaṁ (bj, sya-all, pts) | niyogavacanaṁ → niyyānikavacanaṁ (bj: sīmu11, machasaṁ) | advejjhavacanaṁ → Bp advijjha-. (pts note) | niyogavacanaṁ → Bp S niyyānikav-. (pts note) addhāti. Athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā, addhā bhavanto abhisambhaveyyāti.
vā → (pts) Piyāppiyaṁ sātāsātaṁ sukhadukkhaṁ somanassadomanassaṁ iṭṭhāniṭṭhaṁ abhisambhavanto vā abhibhaveyya adhibhavanto vā abhisambhaveyyāti—
abhisambhaveyyāti → abhibhaveyyāti (bj) | adhibhavanto → abhibhavanto (sya-all, pts) athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā addhā bhavanto abhisambhaveyya.
vā → va (pts)

Tenāha bhagavā—

“Kodhātimānassa vasaṁ na gacche, mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭhe; Athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā, addhā bhavanto abhisambhaveyyā”ti.
abhisambhaveyyāti → abisambhaveyyāti (bj)

Paññaṁ purakkhatvā kalyāṇapīti, Vikkhambhaye tāni parissayāni;
purakkhatvā → Bp purakkhitvā, and below. (pts note) Aratiṁ sahetha sayanamhi pante, Caturo sahetha paridevadhamme.

Paññaṁ purakkhatvā kalyāṇapītīti. Paññāti yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo …pe… amoho sammādiṭṭhi.
amoho → amoho dhammavicayo (sya-all, pts) | sammādiṭṭhi → dhammasaṅgani > cittuppādakaṇḍa (bj note) Paññaṁ purakkhatvāti idhekacco paññaṁ purato katvā carati paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo pekkhāyanabahulo sampekkhāyanabahulo vibhūtavihārī taccariko tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyoti.
pekkhāyanabahulo → okkhāyanabahulo (bahūsu) | sampekkhāyanabahulo → samekkhāyanabahulo (bj); samokkhāyanabahulo (sya-all, pts-vp-pli1) | pekkhāyanabahulo sampekkhāyanabahulo → pekkhāyana bahulo samekkhāyana bahulo (bj); okkhāyanabahulo samokkhāyanabahulo (sya-all) | taccariko → taccarito (bj, cck) | tadadhipateyyoti → tadādhipateyyoti (sya-all) | pekkhāyanabahulo sampekkhāyanabahulo vibhūtavihārī taccariko → okkhāyanabahulo samokkhāyanabahulo vibhūtavihāritaccariko (pts) | tadadhipateyyoti evampi → tadādhipateyyo ti evam pi (pts) | pekkhāyana → okkhāyana (bj: sīmu11); samokkhāyana (bj: sīmu11, PTS) | samekkhāyana → sampekkhāyana (bj: machasaṁ) | pekkhāyanabahulo → okkhāyanabahulo (cck: bahūsu) | sampekkhāyanabahulo → samokkhāyanabahulo (cck: sī. syā.) Evampi paññaṁ purakkhatvā.

Atha vā gacchanto vā “gacchāmī”ti pajānāti, ṭhito vā “ṭhitomhī”ti pajānāti, nisinno vā “nisinnomhī”ti pajānāti, sayāno vā “sayānomhī”ti pajānāti, yathā yathā vā panassa kāyo paṇihito hoti tathā tathā naṁ pajānātīti.
vā → Si om. (pts note) Evampi paññaṁ purakkhatvā.

Atha vā abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhibhāve sampajānakārī hotīti.
tuṇhibhāve → tuṇhībhāve (bj, sya-all, pts) Evampi paññaṁ purakkhatvā.

Kalyāṇapītīti buddhānussativasena uppajjati pīti pāmojjaṁ—
pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | pīti pāmojjaṁ kalyāṇapītīti dhammānussati → pītipāmujjaṁ kalyāṇapīti dhammānussativasena (bj) | pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (cck: syā.) kalyāṇapītīti. Dhammānussati saṅghānussati sīlānussati cāgānussati devatānussati ānāpānassati maraṇassati kāyagatāsativasena upasamānussativasena uppajjati pīti pāmojjaṁ—
ānāpānassati maraṇassati kāyagatāsativasena → vedanānussati ānāpānasati maraṇasati kāyagatāsati (bj) | pīti pāmojjaṁ → pītipāmujjaṁ (bj) | pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (sya-all) | pāmojjaṁ kalyāṇapītīti → pāmujjaṁ kalyāṇapītī ti (pts) | Dhammānussativasena → Bp S om. vasena here and down to upasamānussati-. (pts note) kalyāṇapītīti— paññaṁ purakkhatvā kalyāṇapīti.

Vikkhambhaye tāni parissayānīti. Parissayāti dve parissayā— pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca …pe… ime vuccanti pākaṭaparissayā …pe… ime vuccanti paṭicchannaparissayā …pe… evampi tatrāsayāti— parissayā. Vikkhambhaye tāni parissayānīti. Tāni parissayāni vikkhambheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti— vikkhambhaye tāni parissayāni.

Aratiṁ sahetha sayanamhi panteti. Aratīti yā arati aratitā anabhirati anabhiramaṇā ukkaṇṭhitā paritassitā.
anabhiramaṇā → anabhiramanā (sya-all, pts-vp-pli1) | aratitā → aratikā (bj, sya-all, pts) | paritassitā → paritassikā (bj) | anabhiramaṇā ukkaṇṭhitā paritassitā → anabhiramanā ukkaṇṭhikā parittasikā (sya-all, pts) | ukkaṇṭhitā → ukkaṇṭhakā (bj: PTS); ukkaṇṭhitatā (bj: sīmu11) | paritassikā → paritassanā (bj: sīmu11, PTS) | paritassikā → khuddakavatthuvibhaṅga (bj note) | anabhiramaṇā → anabhiramanā (bahūsu) vibha. 856 (cck note) | anabhirati → Bp S om. (pts note) Sayanamhi panteti pantesu vā senāsanesu aññataraññataresu vā adhikusalesu dhammesu aratiṁ saheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—
vā adhikusalesu → (bj) | vā → Si om. (pts note) aratiṁ sahetha sayanamhi pante.

Caturo sahetha paridevadhammeti. Cattāro paridevanīye dhamme saheyya parisaheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—
cattāro paridevanīye → caturo paridevanīya (bj) | parisaheyya → (sya-all, pts) | saheyya → Bp ad. parisaheyya. (pts note) caturo sahetha paridevadhamme.
paridevadhamme → -3 S om. (pts note)

Tenāha bhagavā—

“Paññaṁ purakkhatvā kalyāṇapīti, vikkhambhaye tāni parissayāni; Aratiṁ sahetha sayanamhi pante, caturo sahetha paridevadhamme”ti.

Kiṁsū asissaṁ kuva vā asissaṁ, Dukkhaṁ vata settha kuvajja sessaṁ;
kuva vā → kuvaṁ vā (bj, sya-all, pts-vp-pli1); kuhiṁ vā (si); kutha vā (mr) | kiṁsū → kiṁsu (bj) | kuva → kuvaṁ (bj) | asissaṁ kuva → asissāmi kuvaṁ (sya-all) | asissaṁ → asissāmī (bj: suni, a.nid, PTS) | kuvaṁ → kuhiṁ (bj: sīmu11) | vā → kuhiṁ vā (cck: sī.); kuvaṁ vā (cck: syā.); kutha vā (cck: ka.) | asissāmi → Bp asissaṁ, and below; S asiyāmi, and below. (pts note) | kuvaṁ → Bp kuthaṁ; S kutha. (pts note) | asissaṁ → Si ass-. (pts note) settha → -8 Bp vata vettha; S vacāñcenta (?) (pts note) | kuv → Bp S kv'. (pts note) | sessaṁ → Bp seyyaṁ (?); S seyya. (pts note) Ete vitakke paridevaneyye, Vinayetha sekho aniketacārī.
paridevaneyye → paridevaniyye (bj: a.nid) aniketacārī → aniketasārī (sya-all, pts-vp-pli1) | sekho aniketacārī → sekkho aniketasārī (sya-all) | aniketacārī → aniketasārī (cck: syā.) | aniketasārī → Si aniketacasārī; Bp S aniketacārī. (pts note)

Kiṁsū asissaṁ kuva vā asissanti.
kiṁsū → kiṁ su (bj) | kuva → kuvaṁ (bj) | asissaṁ kuva → asissāmi kuvaṁ (sya-all) | sū → Bp S su. (pts note) | kuvaṁ → Bp kuta (=kutha?); S kutha. (pts note) | ti → -1 Si om. (pts note) Kiṁsū asissāmīti kiṁ bhuñjissāmi odanaṁ vā kummāsaṁ vā sattuṁ vā macchaṁ vā maṁsaṁ vāti—
kiṁsū asissāmīti → kiṁsu asissanti (bj) | vāti kiṁsū asissaṁ kuva → (pts) | asissa’nti → asissāmīti (bj: sīmu11) | kummāsaṁ → Bp kumāsaṁ. (pts note) | sattuṁ → Bp S satthuṁ. (pts note) kiṁsū asissaṁ.
kiṁsū → kiṁ su (bj) | asissaṁ kuva → asissāmi kuvaṁ (sya-all) Kuva vā asissanti kattha bhuñjissāmi khattiyakule vā brāhmaṇakule vā vessakule vā suddakule vāti—
kuva → kuvaṁ (bj) kiṁsū asissaṁ kuva vā asissaṁ.
kiṁsū → kiṁ su (bj) | kuva → kuvaṁ (bj) | asissaṁ kuva → asissāmi kuvaṁ (sya-all) | kuvaṁ → Bp S kutha. (pts note)

Dukkhaṁ vata settha kuvajja sessanti imaṁ rattiṁ dukkhaṁ sayittha phalake vā taṭṭikāya vā cammakhaṇḍe vā tiṇasanthāre vā paṇṇasanthāre vā palālasanthāre vā.
sayittha → sayiṁ (sya-all) | palālasanthāre → palāsasanthāre (sya-all); palālasanthare (pts) | sayittha phalake → sayiṁ saphalake (pts) | tiṇasanthāre → tiṇasanthare (pts) | paṇṇasanthāre → paṇṇasanthare (pts) | kuv → Bp S kv'. (pts note) | sayiṁ → Bp S sayittha. (pts note) | saphalake → Bp phalake; S balake. (pts note) | palālasanthare → Si palāsa-; Bp phalasanthāre. (pts note) Āgāmirattiṁ kattha sukhaṁ sayissāmi mañce vā pīṭhe vā bhisiyā vā bimbohane vā vihāre vā aḍḍhayoge vā pāsāde vā hammiye vā guhāya vāti—
Āgāmirattiṁ → āgamanarattiṁ (sya-all, pts-vp-pli1) | vā → vi (bj) | āgāmirattiṁ → āgamanarattiṁ (sya-all, pts) | bimbohane → bibbohane (sya-all); bibbohaṇe (pts) | hammiye → hammiyaṁ (sya-all, pts) | āgāmirattiṁ → āgamanarattiṁ (bj: syā, PTS) | Āgāmirattiṁ → āgamanarattiṁ (cck: syā.) | āgamanarattiṁ → Bp S āgamirattiṁ. (pts note) | pīṭhe → Si pīthe; Bp piṭṭhe. (pts note) | bibbohaṇe → S bimbohane. (pts note) | hammiyaṁ → Bp S hammiye. (pts note) dukkhaṁ vata settha kuvajja sessaṁ.
settha → Bp vettha; S cettha. (pts note)

Ete vitakke paridevaneyyeti. Ete vitakketi dve piṇḍapātapaṭisaññutte vitakke, dve senāsanapaṭisaññutte vitakke. Paridevaneyyeti ādevaneyye paridevaneyyeti—
paridevaneyyeti ādevaneyye paridevaneyyeti → paridevaneyye ādevaneyya paridevaneyyāti (sya-all, pts) ete vitakke paridevaneyye.

Vinayetha sekho aniketacārīti.
sekho aniketacārīti sekhoti → sekkho aniketasārīti sekkhoti (sya-all) | aniketasārī → Si aniketacasārī; Bp S? (pts note) Sekhoti kiṅkāraṇā vuccati sekho? Sikkhatīti— sekho.
sekho → sekho kiñca sikkhati (bj) Kiñca sikkhati? Adhisīlampi sikkhati, adhicittampi sikkhati, adhipaññampi sikkhati. Katamā adhisīlasikkhā …pe… ayaṁ adhipaññāsikkhā. Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati, jānanto passanto paccavekkhanto cittaṁ adhiṭṭhahanto sikkhati, saddhāya adhimuccanto sikkhati, vīriyaṁ paggaṇhanto, satiṁ upaṭṭhapento, cittaṁ samādahanto, paññāya pajānanto sikkhati, abhiññeyyaṁ abhijānanto sikkhati, pariññeyyaṁ parijānanto, pahātabbaṁ pajahanto, bhāvetabbaṁ bhāvento, sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkhati ācarati samācarati samādāya sikkhati.
sikkhāyo āvajjanto → sikkhā āvajjento (sya-all) | jānanto → jānanto sikkhati (sya-all, pts) | passanto → passanto sikkhati (sya-all, pts) | paccavekkhanto → paccavekkhanto sikkhati (sya-all, pts) | paggaṇhanto → paggaṇhanto sikkhati (sya-all, pts) | upaṭṭhapento → upaṭṭhahanto sikkhati (sya-all, pts) | samādahanto → samādahanto sikkhati (sya-all, pts) | parijānanto → parijānanto sikkhati (sya-all, pts) | pajahanto → pajahanto sikkhati sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkhati (sya-all, pts) | sacchikātabbaṁ sacchikaronto → (sya-all, pts) | sikkhā → Bp S sikkhāyo. (pts note) | āvajjanto → Si āvajjento. (pts note) | sikkhati → Bp S om. (pts note) | sikkhati → Bp S om. (pts note) Taṅkāraṇā vuccati—
vuccati → vuccati sekho (bj) sekho.
sekho → sekkho sekkho (sya-all, pts) Vinayāya paṭivinayāya pahānāya vūpasamāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya, adhicittampi sikkheyya, adhipaññampi sikkheyya. Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya jānanto …pe… sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti— vinayetha sekho.
sekho aniketacārīti → sekkho aniketasārīti (sya-all, pts) | Aniketasārī → Bp ? S aniketacārī. (pts note)

Aniketacārīti. Kathaṁ niketacārī hoti?
niketacārī → niketasārī (sya-all, pts) | niketasārī → Bp ? S niniketacārī. (pts note) Idhekacco kulapalibodhena samannāgato hoti, gaṇapalibodhena … āvāsapalibodhena … cīvarapalibodhena … piṇḍapātapalibodhena … senāsanapalibodhena … gilānapaccayabhesajjaparikkhārapalibodhena samannāgato hoti.
kulapalibodhena → kulapaḷibodhena (bj) Evaṁ niketacārī hoti.
niketacārī → niketasārī (sya-all, pts) Kathaṁ aniketacārī hoti?
aniketacārī → aniketasārī (sya-all, pts) Idha bhikkhu na kulapalibodhena samannāgato hoti, na gaṇapalibodhena … na āvāsapalibodhena … na cīvarapalibodhena … na piṇḍapātapalibodhena … na senāsanapalibodhena … na gilānapaccayabhesajjaparikkhārapalibodhena samannāgato hoti.
kulapalibodhena → kulapaḷibodhena (bj) | hoti → (bj) | gilānapaccayabhesajjaparikkhārapalibodhena → gilānapaccayabhesajjaparikkhārapaḷibodhena (bj) | bhikkhu → (pts) | Idha → S ad. bhikkhu. (pts note) | gaṇa-āvāsacīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārapalibodhena → Bp gaṇa na āvāsa na cīvara na piṇḍapāta na senāsana na g-; S gaṇa na āvāsa na cīvara-. (pts note) Evaṁ aniketacārī hoti.
aniketacārī → aniketasārī (sya-all, pts) | aniketasārī → Bp S -cārī. (pts note)

“Magadhaṁ gatā kosalaṁ gatā, ekacciyā pana vajjibhūmiyā;
pana → (sya-all, pts) | vajjibhūmiyā → vajjabhūmiyā (bj: sīmu11) | ekacciyā → Bp ad. pana. (pts note) Migā viya asaṅghacārino, aniketā viharanti bhikkhavo.
viya asaṅghacārino → māgadhā visaṅghacārino (sya-all, pts-vp-pli1) | asaṅghacārino → asaṅgacārino (bj) | migā viya asaṅghacārino → māgadhā visaṅghacārino (sya-all, pts) | viya → magakā viya (bj: syā) | asaṅgacārino → saṅghacārino (bj: syā); māgadhā visaṅghacārino (bj: PTS) | asaṅghacārino → māgadhā visaṅghacārino (cck: syā.) | visaṅghacārino → Bp S viya saṅgha-. (pts note) bhikkhavo → vanasaṁyutta (bj note)

Sādhu caritakaṁ sādhu sucaritaṁ, sādhu sadā aniketavihāro;
caritakaṁ → caritaṁ (sya-all, pts) | caritakaṁ → caritaṁ (bj: syā, PTS) | caritaṁ → Bp S caritakaṁ. (pts note) | sucaritaṁ → Bp S sucaritakaṁ. (pts note) Atthapucchanaṁ padakkhiṇaṁ kammaṁ, etaṁ sāmaññaṁ akiñcanassā”ti.
padakkhiṇaṁ kammaṁ → padakkhiṇakammaṁ (bj); dakkhakammaṁ (sya-all, pts) | dakkhakammaṁ → Bp S padakkhina-. (pts note) akiñcanassāti → ākiñcanassāti (sya-all, pts) | akiñcanassā”ti → kumāputtattheragāthā (bj note)

Vinayetha sekho aniketacārī.
sekho aniketacārī → sekkho aniketasārī (sya-all) | sekho aniketacārī tenāha → sekkho aniketasārī ten āha (pts) Tenāha bhagavā—

“Kiṁsū asissaṁ kuva vā asissaṁ, dukkhaṁ vata settha kuvajja sessaṁ;
kiṁsū → kiṁ su (bj) | kuva → kuvaṁ (bj) | asissaṁ kuva → asissāmi kuvaṁ (sya-all) | kiṁsū asissaṁ kuva → kiṁ sū asissāmi kuvaṁ (pts) | kuvaṁ → Bp S kutha. (pts note) settha → Bp vettha; S cettha. (pts note) | kuv → Bp S kv'. (pts note) | sessaṁ → Bp seyyaṁ; S sseyaṁ. (pts note) Ete vitakke paridevaneyye, vinayetha sekho aniketacārī”ti.
paridevaneyye → Codd. -eyya. (pts note) sekho aniketacārīti → sekkho aniketasārīti (sya-all) | aniketasārī → Bp -cārī; S cāriṇī. (pts note)

Annañca laddhā vasanañca kāle, Mattaṁ sa jaññā idha tosanatthaṁ;
mattaṁ sa jaññā → mattaṁ so jaññā (sya-all, pts-vp-pli1) | sa → so (sya-all, pts) | jaññā → mattaṁ so jaññā (cck: syā.) | so → S ca (Bp below so). (pts note) So tesu gutto yatacāri gāme, Rusitopi vācaṁ pharusaṁ na vajjā.
rusitopi → dūsitopi (mr) | rusitopi → dūsitopi (cck: ka.)

Annañca laddhā vasanañca kāleti. Annanti odano kummāso sattu maccho maṁsaṁ.
kummāso → Bp kumāso. (pts note) | sattu → S satthu. (pts note) Vasananti cha cīvarāni— khomaṁ, kappāsikaṁ, koseyyaṁ, kambalaṁ, sāṇaṁ, bhaṅgaṁ. Annañca laddhā vasanañca kāleti. Cīvaraṁ labhitvā piṇḍapātaṁ labhitvā na kuhanāya, na lapanāya, na nemittikatāya, na nippesikatāya, na lābhena lābhaṁ nijigīsanatāya, na dārudānena, na veḷudānena, na pattadānena, na pupphadānena, na phaladānena, na sinānadānena, na cuṇṇadānena, na mattikādānena, na dantakaṭṭhadānena, na mukhodakadānena, na cāṭukamyatāya, na muggasūpyatāya, na pāribhaṭyatāya, na pīṭhamaddikatāya, na vatthuvijjāya, na tiracchānavijjāya, na aṅgavijjāya, na nakkhattavijjāya, na dūtagamanena, na pahiṇagamanena, na jaṅghapesaniyena, na vejjakammena, na piṇḍapaṭipiṇḍakena, na dānānuppadānena, dhammena samena laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvāti—
nijigīsanatāya → nijigiṁsanatāya (bj, sya-all, pts) | muggasūpyatāya → muggasuppatāya (bj); muggasūpatāya (sya-all, pts) | pāribhaṭyatāya → pāribhaṭṭatāya (bj) | pīṭhamaddikatāya → piṭṭhimaṁsikatāya (bj); piṭṭhamaddikatāya (pts) | piṇḍapaṭipiṇḍakena → piṇḍapatipiṇḍakena (bj); piṇḍakena (sya-all, pts) | cāṭukamyatāya → cātukamyatāya (cck); pātukamyatāya (sya-all, pts) | jaṅghapesaniyena → jaṅghapesanikena (cck); jaṅghapesanena (sya-all, pts) | mattikādānena → mattikadānena (sya-all, pts) | pahiṇagamanena → pahīnagamanena (sya-all, pts) | adhigantvā vinditvā → abhivinditvā (sya-all) | lapanāya → -10 Si om. (pts note) | pātukamyatāya → Bp cātu-. (pts note) | piṭṭhamaddikatāya → Bp piṭṭhimaṁsikatāya; S pidhāmattikathāya. (pts note) | jaṅghapesanena → Bp jaṅgapesanikena; S jaṅghapesaniyena. (pts note) | vejjakammena → Bp vajja-. (pts note) | piṇḍakena → Bp S piṇḍapāṭipiṇḍakena. (pts note) | abhivanditvā → Si abhivinditvā; Bp S adhigantvā vanditvā (S vinditvā). (pts note) annañca laddhā vasanañca kāle.

Mattaṁ sa jaññā idha tosanatthanti.
sa → so (sya-all, pts) Mattaṁ sa jaññāti dvīhi kāraṇehi mattaṁ jāneyya—
sa → so (sya-all) | jāneyya → jānāti (sya-all, pts) | sa jaññāti → so jaññā ti (pts) paṭiggahaṇato vā paribhogato vā.
paṭiggahaṇato → paṭiggahanato (bj) Kathaṁ paṭiggahaṇato mattaṁ jānāti?
paṭiggahaṇato → paṭiggahanato (bj, pts) Thokepi diyyamāne kulānudayāya kulānurakkhāya kulānukampāya paṭiggaṇhāti, bahukepi diyyamāne kāyaparihārikaṁ cīvaraṁ paṭiggaṇhāti kucchiparihārikaṁ piṇḍapātaṁ paṭiggaṇhāti.
kulānudayāya → kulānuddayāya (bj, pts-vp-pli1, mr) | kulānudayāya → kulānuddayāya (cck: sī. ka.) Evaṁ paṭiggahaṇato mattaṁ jānāti.
paṭiggahaṇato → paṭiggahanato (bj); patiggahaṇato (pts) Kathaṁ paribhogato mattaṁ jānāti?

Paṭisaṅkhā yoniso cīvaraṁ paṭisevati yāvadeva sītassa paṭighātāya uṇhassa paṭighātāya ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ paṭighātāya, yāvadeva hirikopīnapaṭicchādanatthaṁ.
ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ → ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassānaṁ (bj, sya-all, pts) | hirikopīnapaṭicchādanatthaṁ → hirikopinapaṭicchādanatthaṁ (sya-all) | yāvadeva hirikopīnapaṭicchādanatthaṁ → yāvad eva hirikopinapaṭicchādanatthaṁ (pts) | Paṭisaṁkhā → Bp paṭisaṅkhāyāni. (pts note)

Paṭisaṅkhā yoniso piṇḍapātaṁ paṭisevati neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṁsūparatiyā brahmacariyānuggahāya.
vihiṁsūparatiyā → vihiṁsuparatiyā (sya-all, pts) Iti purāṇañca vedanaṁ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṁ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro ca.
ca → cāti (sya-all) | ca paṭisaṅkhā → cā ti patisaṁkhā (pts) | cā → Bp S ca and om. ti. (pts note)

Paṭisaṅkhā yoniso senāsanaṁ paṭisevati yāvadeva sītassa paṭighātāya uṇhassa paṭighātāya ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ paṭighātāya, yāvadeva utuparissayavinodanapaṭisallānārāmatthaṁ.
ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ → ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassānaṁ (bj, sya-all, pts) | utuparissayavinodanapaṭisallānārāmatthaṁ → utuparissayavinodanaṁ paṭisallānārāmatthaṁ (bj, sya-all) | yāvadeva utuparissayavinodanapaṭisallānārāmatthaṁ → yāvad eva utuparissayavinodanaṁ paṭisallānārāmatthaṁ (pts)

Paṭisaṅkhā yoniso gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭisevati yāvadeva uppannānaṁ veyyābādhikānaṁ vedanānaṁ paṭighātāya abyāpajjaparamatāya.
veyyābādhikānaṁ → veyyābyādhikānaṁ (csp1ed) | abyāpajjaparamatāya → abyāpajjhaparamatāya (bj, sya-all) | veyyābādhikānaṁ → veyyābyādhikānaṁ (cck) | veyyābyādhikānaṁ → veyyābādhikānaṁ (cck: sī. syā.)

Evaṁ paribhogato mattaṁ jānāti. Mattaṁ sa jaññāti.
sa → so (sya-all) | sa jaññāti → so jaññā ti (pts) Imehi dvīhi kāraṇehi mattaṁ jāneyya ājāneyya paṭivijāneyya paṭivijjheyyāti—
ājāneyya → ājāneyya vijāneyya (sya-all); vijāneyya (pts) | jāneyya → Bp S ad. ājāneyya. (pts note) mattaṁ sa jaññā.
sa → so (sya-all, pts)

Idha tosanatthanti. Idha bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena cīvarena itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca cīvarahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati;
itarītaracīvarasantuṭṭhiyā → itaritaracīvarasantuṭṭhiyā (sya-all) | appatirūpaṁ → appaṭirūpaṁ (sya-all) | bhikkhu → bhikkhave (pts) | bhikkhave → S bhikkhu. (pts note) aladdhā ca cīvaraṁ na paritassati, laddhā ca cīvaraṁ agadhito amucchito anajjhosanno, ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati;
agadhito → agathito (bj) | anajjhosanno → anajjhāpanno (bj, cck); anajjhopanno (sya-all, pts) | agathito → agadhito (bj: sīmu11, machasaṁ) | anajjhopanno → Bp S anajjhā- throughout. (pts note) tāya ca pana itarītaracīvarasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti, na paraṁ vambheti.
na → no (bj) | itarītaracīvarasantuṭṭhiyā → itaritaracīvarasantuṭṭhiyā (sya-all) | paraṁ → na paraṁ (bj: sīmu11) | attānukkaṁseti → Bp S attanukkaṁseti; cf. Mahāvyut, 127, 3, ātmotkarsa. (pts note) Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato—
paṭissato → patissato (bj); patissuto (pts) | yo → so (bj: ani) | patissato → paṭissato (bj: sīmu11, machasaṁ) ayaṁ vuccati bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito.

Puna caparaṁ bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca piṇḍapātahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati, aladdhā ca piṇḍapātaṁ na paritassati, laddhā ca piṇḍapātaṁ agadhito amucchito anajjhosanno, ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati;
agadhito → agathito (bj) | anajjhosanno → anajjhāpanno (bj, cck); anajjhopanno (sya-all, pts) | itarītarena → itaritarena (sya-all) | itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā → itaritarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā (sya-all) | appatirūpaṁ → appaṭirūpaṁ (sya-all) tāya ca pana itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti, na paraṁ vambheti.
na → no (bj) | itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā → itaritarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā (sya-all) Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato—
paṭissato → patissato (bj); patissuto (pts) | patissato → paṭissato (bj: sīmu11, machasaṁ) ayaṁ vuccati bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito.

Puna caparaṁ bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena senāsanena itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca senāsanahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati, aladdhā ca senāsanaṁ na paritassati, laddhā ca senāsanaṁ agadhito amucchito anajjhosanno, ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati;
agadhito → agathito (bj) | anajjhosanno → anajjhāpanno (bj, cck); anajjhopanno (sya-all, pts) | itarītarena → itaritarena (sya-all) | itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā → itaritarasenāsanasantuṭṭhiyā (sya-all) | appatirūpaṁ → appaṭirūpaṁ (sya-all) tāya ca pana itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti, na paraṁ vambheti.
na → no (bj) | itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā → itaritarasenāsanasantuṭṭhiyā (sya-all) Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato—
paṭissato → patissato (bj); patissuto (pts) | patissato → paṭissato (bj: sīmu11, machasaṁ) ayaṁ vuccati bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito.
porāṇe → porāne (pts)

Puna caparaṁ bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena, itarītaragilānapaccayabhesajjaparikkhārasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca gilānapaccayabhesajjaparikkhārahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati, aladdhā ca gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ na paritassati, laddhā ca gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ agadhito amucchito anajjhosanno, ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati;
agadhito → agathito (bj) | anajjhosanno → anajjhāpanno (bj, cck); anajjhopanno (sya-all, pts) | itarītarena → itaritarena (sya-all) | itarītaragilānapaccayabhesajjaparikkhārasantuṭṭhiyā → itaritaragilānapaccayabhesajjaparikkhārasantuṭṭhiyā (sya-all) | appatirūpaṁ → appaṭirūpaṁ (sya-all) tāya ca pana itarītaragilānapaccayabhesajjaparikkhārasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti, na paraṁ vambheti.
na → no (bj) | itarītaragilānapaccayabhesajjaparikkhārasantuṭṭhiyā → itaritaragilānapaccayabhesajjaparikkhārasantuṭṭhiyā (sya-all) Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato—
paṭissato → patissato (bj); patissuto (pts) | dakkho → dukkho (pts) | patissato → paṭissato (bj: sīmu11, machasaṁ) | patissuto → Bp paṭissato; S patisato. (pts note) ayaṁ vuccati bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhitoti—
ṭhito”ti → catukkaaṅguttara > uruvelavagga; dīghanikāya > saṅgītisutta (bj note) mattaṁ sa jaññā idha tosanatthaṁ.
sa → so (sya-all, pts)

So tesu gutto yatacāri gāmeti. So tesu guttoti cīvare piṇḍapāte senāsane gilānapaccayabhesajjaparikkhāre gutto gopito rakkhito saṁvutoti. Evampi so tesu gutto. Atha vā āyatanesu gutto gopito rakkhito saṁvutoti. Evampi so tesu gutto.

Yatacāri gāmeti gāme yato yatto paṭiyatto gutto gopito rakkhito saṁvutoti—
yatto paṭiyatto → yatatto paṭiyatatto (bj) | yatatto → yatto (bj: sīmu11, machasaṁ, PTS) | paṭiyatatto → paṭiyatto (bj: sīmu11, machasaṁ, PTS) so tesu gutto yatacāri gāme.

Rusitopi vācaṁ pharusaṁ na vajjāti.
vajjāti dūsito → vajjā ti rusito (pts) | Rusito → Bp S dūsito, and below. (pts note) Dūsito khuṁsito vambhito ghaṭṭito garahito upavadito pharusena kakkhaḷena nappaṭivajjā nappaṭibhaṇeyya, akkosantaṁ na paccakkoseyya, rosantaṁ nappaṭiroseyya, bhaṇḍantaṁ na paṭibhaṇḍeyya, na kalahaṁ kareyya, na bhaṇḍanaṁ kareyya, na viggahaṁ kareyya, na vivādaṁ kareyya, na medhagaṁ kareyya, kalahaṁ bhaṇḍanaṁ viggahaṁ vivādaṁ medhagaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
dūsito → rusito (bj, sya-all) | byantiṁ kareyya → byantīkareyya (bj, pts) | vimariyādikatena → vimariyādīkatena (bj) | nappaṭivajjā → bhaṇantaṁ (sya-all); paṭibhaṇantaṁ (pts) | byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya → byantīkareyya anabhāvaṅgameyya (sya-all) | nissaṭo → nissaṭṭho (sya-all, pts) | upavadito → upavādito (pts) | paṭibhaṇantaṁ → Bp S na-ppaṭivajjā. (pts note) | kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagaṁ → Bp S kalahaṁ bhaṇḍanaṁ vivādaṁ medhagaṁ (S -kaṁ). (pts note) | kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagā → S kalahaṁ bhaṇḍanaṁ viggahavivādameṇḍagā; Bp ? (pts note) rusitopi vācaṁ pharusaṁ na vajjā.

Tenāha bhagavā—

“Annañca laddhā vasanañca kāle, mattaṁ sa jaññā idha tosanatthaṁ;
sa → so (sya-all, pts) So tesu gutto yatacāri gāme, rusitopi vācaṁ pharusaṁ na vajjā”ti.

Okkhittacakkhu na ca pādalolo, Jhānānuyutto bahujāgarassa; Upekkhamārabbha samāhitatto, Takkāsayaṁ kukkuccañcupacchinde.
kukkuccañcupacchinde → kukkucciyūpacchinde (sya-all, pts-vp-pli1) | kukkuccañcupacchinde → kukkucciy ūpacchinde (pts) | kukkuccañcupacchinde → kukkucciyupacchinde (bj: syā, PTS) | kukkuccañcupacchinde → kukkucciyūpacchinde (cck: syā.) | kukkucciy → Bp S kukkuccañ c'. and below. (pts note)