Ye me pubbe viyākaṁsu, (iccāyasmā hemako)
Hemako → Somako Scp. (pts note) Huraṁ gotamasāsanā; Iccāsi iti bhavissati,
iccāsi → iccāsī (bj) | icc-āsi → icchāmi Scp. (pts note) Sabbaṁ taṁ itihītihaṁ; Sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanaṁ,
itihītihaṁ → itihitihaṁ Br T. (pts note) takka-vaḍḍhanaṁ → line f taken with 1085 in Sn, om. Sn. ad. 1135. (pts note) Nāhaṁ tattha abhiramiṁ.
abhiramiṁ → -mi Br Sc. ----------------------------------- (pts note)

Ye me pubbe viyākaṁsūti yo ca bāvarī brāhmaṇo ye caññe tassa ācariyā, te sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ khantiṁ sakaṁ ruciṁ sakaṁ laddhiṁ sakaṁ ajjhāsayaṁ sakaṁ adhippāyaṁ byākaṁsu ācikkhiṁsu desayiṁsu paññapiṁsu paṭṭhapiṁsu vivariṁsu vibhajiṁsu uttānīakaṁsu pakāsesunti—
viyākaṁsūti → viyākaṁsūti yeti (bj, sya-all) | sakaṁ → (bj) | byākaṁsu → byākariṁsu (sya-all) | uttānīakaṁsu → uttānīmakaṁsu (sya-all) | bāvarī → bāvari (pts) | uttānīakaṁsu → uttānī makaṁsu (bj: sī.pana) ye me pubbe viyākaṁsu. Iccāyasmā hemakoti. Iccāti padasandhi …pe… padānupubbatāpetaṁ—
iccāti padasandhi → (bj) | padānupubbatāpetaṁ → padānupubbakametaṁ (sya-all) iccāti. Āyasmāti piyavacanaṁ …pe…. Hemakoti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ …pe… abhilāpoti—
tassa brāhmaṇassa → (sya-all) iccāyasmā hemako.

Huraṁ gotamasāsanāti huraṁ gotamasāsanā paraṁ gotamasāsanā pure gotamasāsanā paṭhamataraṁ gotamasāsanā buddhasāsanā jinasāsanā tathāgatasāsanā arahantasāsanāti—
buddhasāsanā jinasāsanā tathāgatasāsanā → tathāgatasāsanā devadevasāsanā (bj, mr) | devadevasāsanā → deva devasāsanā yanna, sī.pana-sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi, __vena potvala næta.__ (bj note) | tathāgatasāsanā → tathāgatasāsanā devasāsanā (cck: ka.) huraṁ gotamasāsanā.

Iccāsi iti bhavissatīti evaṁ kira āsi, evaṁ kira bhavissatīti—
āsi → asi (sya-all) iccāsi iti bhavissati.
iccāsi → icca si (bj)

Sabbaṁ taṁ itihītihanti sabbaṁ taṁ itihītihaṁ itikirāya paraṁparāya piṭakasampadāya takkahetu nayahetu ākāraparivitakkena diṭṭhinijjhānakkhantiyā na sāmaṁ sayamabhiññātaṁ na attapaccakkhadhammaṁ kathayiṁsūti—
attapaccakkhadhammaṁ → attapaccakkhaṁ dhammaṁ (sya-all) sabbaṁ taṁ itihītihaṁ.

Sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhananti sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanaṁ vitakkavaḍḍhanaṁ saṅkappavaḍḍhanaṁ kāmavitakkavaḍḍhanaṁ byāpādavitakkavaḍḍhanaṁ vihiṁsāvitakkavaḍḍhanaṁ ñātivitakkavaḍḍhanaṁ janapadavitakkavaḍḍhanaṁ amarāvitakkavaḍḍhanaṁ parānudayatāpaṭisaṁyuttavitakkavaḍḍhanaṁ lābhasakkārasilokapaṭisaṁyuttavitakkavaḍḍhanaṁ anavaññattipaṭisaṁyuttavitakkavaḍḍhananti—
parānudayatāpaṭisaṁyuttavitakkavaḍḍhanaṁ → parānuddayatā … (bj) | amarāvitakkavaḍḍhanaṁ parānudayatāpaṭisaṁyuttavitakkavaḍḍhanaṁ → amaravitakkavaḍḍhanaṁ parānuddayatāpaṭisaṁyuttavitakkavaḍḍhanaṁ (sya-all) | parānuddayatā → parānudaya (bj: machasaṁ); parānuddaya (bj: sī.pana) sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanaṁ.

Nāhaṁ tattha abhiraminti nāhaṁ tattha abhiramiṁ na vindiṁ nādhigacchiṁ na paṭilabhinti—
nāhaṁ tattha abhiramiṁ → (sya-all) | vindiṁ → ratiṁnavindi (bj: sī.pana) | paṭilabhinti → ratiṁ napaṭilabhinti (bj: sī.pana) nāhaṁ tattha abhiramiṁ. Tenāha so brāhmaṇo—

“Ye me pubbe viyākaṁsu, (iccāyasmā hemako) Huraṁ gotamasāsanā; iccāsi iti bhavissati, Sabbaṁ taṁ itihītihaṁ; sabbaṁ taṁ takkavaḍḍhanaṁ, Nāhaṁ tattha abhiramin”ti. Tvañca me dhammamakkhāhi, Taṇhānigghātanaṁ muni; Yaṁ viditvā sato caraṁ,
nigghātanaṁ → nighātanaṁ (bj: sī.pana) | taṇhā-nigghātanaṁ → nighātanaṁ Brp Sc (Bai). ----------------------------------- (pts note) Tare loke visattikaṁ.

Tvañca me dhammamakkhāhīti. Tvanti bhagavantaṁ bhaṇati. Dhammamakkhāhīti. Dhammanti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ, cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ akkhāhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti— tvañca me dhammamakkhāhi.

Taṇhānigghātanaṁ munīti. Taṇhāti— rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā.
dhammataṇhā → dhammataṇhā taṇhānigghātananti (sya-all) Taṇhānigghātanaṁ taṇhāpahānaṁ taṇhāvūpasamaṁ taṇhāpaṭinissaggaṁ taṇhāpaṭippassaddhiṁ amataṁ nibbānaṁ.
taṇhāpaṭippassaddhiṁ → taṇhā paṭippassaddhaṁ (bj) | taṇhāpahānaṁ → taṇhā nippatanaṁ taṇhā pahānaṁ (bj: machasaṁ, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) Munīti monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so munīti— taṇhānigghātanaṁ muni.

Yaṁ viditvā sato caranti yaṁ viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.
tīrayitvā → tirayitvā (sya-all) “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā,
tīrayitvā → tirayitvā (sya-all) “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe… “sabbe dhammā anattā”ti …pe… “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.
samudayadhammaṁ → samuyadadhammaṁ (bj) | tīrayitvā → tirayitvā (sya-all) Satoti catūhi kāraṇehi sato—
catūhi kāraṇehi → catūhākārehi (sya-all) kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato …pe… so vuccati sato. Caranti caranto viharanto iriyanto vattento pālento yapento yāpentoti—
iriyanto → irīyanto (bj) | viharanto → vicaranto (sya-all) | viharanto → vīcaranto (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) yaṁ viditvā sato caraṁ.

Tare loke visattikanti visattikā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. Visattikāti kenaṭṭhena visattikā …pe… visaṭā vitthatāti visattikā.
visaṭā → visatā (bj) | kenaṭṭhena → kenatthena (sya-all) Loketi apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloke. Tare loke visattikanti loke vesā visattikā loke vetaṁ visattikaṁ sato tareyyaṁ uttareyyaṁ patareyyaṁ samatikkameyyaṁ vītivatteyyanti—
samatikkameyyaṁ vītivatteyyanti → samatikkameyya vītivatteyyāti (bj) | visattikanti → visattikanti yā sā (sya-all) | vesā → (sya-all) | vetaṁ → taṁ (sya-all) tare loke visattikaṁ. Tenāha so brāhmaṇo—

“Tvañca me dhammamakkhāhi, taṇhānigghātanaṁ muni;
taṇhānigghātanaṁ → nighātanaṁ (bj: sī.pana) Yaṁ viditvā sato caraṁ, tare loke visattikan”ti.

Idha diṭṭhasutamutaviññātesu, Piyarūpesu hemaka;
diṭṭhasutamutaviññātesu → diṭṭhasutamutaṁ viññātesu (sya-all) Chandarāgavinodanaṁ, Nibbānapadamaccutaṁ.
nibbānapadamaccutaṁ → nibbānaṁ paramaccutaṁ (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi)

Idha diṭṭhasutamutaviññātesūti.
diṭṭhasutamutaviññātesūti → diṭṭhasutamutaṁ viññātesūti (sya-all) Diṭṭhanti cakkhunā diṭṭhaṁ; sutanti sotena sutaṁ; mutanti ghānena ghāyitaṁ jivhāya sāyitaṁ kāyena phuṭṭhaṁ;
mutanti → mutanti mutaṁ (sya-all) viññātanti manasā viññātanti—
viññātanti → ñātanti (sya-all) idha diṭṭhasutamutaviññātesu.
diṭṭhasutamutaviññātesu → diṭṭhasutamutaṁ viññātesu (sya-all)

Piyarūpesu hemakāti kiñca loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ? Cakkhu loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, sotaṁ loke …pe… ghānaṁ loke … jivhā loke … kāyo loke … mano loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ;
Cakkhu → cakkhuṁ (bj, sya-all, mr) | cakkhu → cakkhuṁ (bj, sya-all) | loke → loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ (bj); (sya-all) | Cakkhu → cakkhuṁ (cck: syā. ka.) rūpā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, saddā loke … gandhā loke … rasā loke … phoṭṭhabbā loke … dhammā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ;
rūpā → rūpaṁ (sya-all) | loke → (sya-all) cakkhuviññāṇaṁ loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, sotaviññāṇaṁ loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, ghānaviññāṇaṁ loke … jivhāviññāṇaṁ loke … kāyaviññāṇaṁ loke … manoviññāṇaṁ loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, cakkhusamphasso loke … sotasamphasso loke … ghānasamphasso loke … jivhāsamphasso loke … kāyasamphasso loke … manosamphasso loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ;
loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ → (sya-all) | loke → (sya-all); loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ (sya-all) cakkhusamphassajā vedanā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ … sotasamphassajā vedanā … ghānasamphassajā vedanā … jivhāsamphassajā vedanā … kāyasamphassajā vedanā … manosamphassajā vedanā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ; rūpasaññā loke … saddasaññā loke … gandhasaññā loke … rasasaññā loke … phoṭṭhabbasaññā loke … dhammasaññā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, rūpasañcetanā loke … saddasañcetanā loke … gandhasañcetanā loke … rasasañcetanā loke … phoṭṭhabbasañcetanā loke … dhammasañcetanā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ;
rūpasaññā → rūpasaññā lokesaddasaññā (bj) | loke → loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ (sya-all); (sya-all) rūpataṇhā loke … saddataṇhā loke … gandhataṇhā loke … rasataṇhā loke … phoṭṭhabbataṇhā loke … dhammataṇhā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ;
rūpataṇhā → rūpataṇhā lokesaddataṇhā (bj) | loke → loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ (sya-all); (sya-all) rūpavitakko loke … saddavitakko loke … gandhavitakko loke … rasavitakko loke … phoṭṭhabbavitakko loke … dhammavitakko loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ;
loke → loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ (sya-all); (sya-all) rūpavicāro loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, saddavicāro loke … gandhavicāro loke … rasavicāro loke … phoṭṭhabbavicāro loke … dhammavicāro loke piyarūpaṁ sātarūpanti—
loke → (sya-all) piyarūpesu hemaka.

Chandarāgavinodananti.
chandarāgavinodananti → chanda vinodanti (bj: machasaṁ) Chandarāgoti yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ.
kāmanandī → kāmanandi (bj, sya-all) | kāmupādānaṁ → kāmūpādānaṁ (bj) Chandarāgavinodananti chandarāgappahānaṁ chandarāgavūpasamaṁ chandarāgapaṭinissaggaṁ chandarāgapaṭippassaddhaṁ amataṁ nibbānanti—
chandarāgapaṭippassaddhaṁ → chandarāgapaṭippassaddhi (bj); chandarāgapaṭippassaddhiṁ (sya-all) | chandarāgapaṭippassaddhi → chandarāga paṭippassaddhaṁ (bj: machasaṁ, sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) chandarāgavinodanaṁ.

Nibbānapadamaccutanti nibbānapadaṁ tāṇapadaṁ leṇapadaṁ saraṇapadaṁ abhayapadaṁ.
leṇapadaṁ → lenapadaṁ (bj) | saraṇapadaṁ → parāyanapadaṁ (sya-all) Accutanti niccaṁ dhuvaṁ sassataṁ avipariṇāmadhammanti—
accutanti → accūtanti (bj) nibbānapadamaccutaṁ. Tenāha bhagavā—

“Idha diṭṭhasutamutaviññātesu, piyarūpesu hemaka;
diṭṭhasutamutaviññātesu → diṭṭhasutamutaṁ viññātesu (sya-all) Chandarāgavinodanaṁ, nibbānapadamaccutan”ti.

Etadaññāya ye satā, diṭṭhadhammābhinibbutā; Upasantā ca te sadā, tiṇṇā loke visattikaṁ.

Etadaññāya ye satāti. Etanti amataṁ nibbānaṁ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.
sabbūpadhipaṭinissaggo → sabbupadhipaṭinissaggo (sya-all) Aññāyāti aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.
tīrayitvā → tirayitvā (sya-all) “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.
tīrayitvā → tirayitvā (sya-all) “Sabbe saṅkhārā dukkhā”ti … “sabbe dhammā anattā”ti …pe… “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.
tīrayitvā → tirayitvā (sya-all) Yeti arahanto khīṇāsavā. Satāti catūhi kāraṇehi satā— kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvitattā satā …pe…
bhāvitattā → bhāventā (sya-all) te vuccanti satāti— etadaññāya ye satā.

Diṭṭhadhammābhinibbutāti. Diṭṭhadhammāti diṭṭhadhammā ñātadhammā tulitadhammā tīritadhammā vibhūtadhammā vibhāvitadhammā.
diṭṭhadhammāti → (sya-all) | tīritadhammā → tiritadhammā vibhāvitadhammā (sya-all) | vibhāvitadhammā → (sya-all) “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti diṭṭhadhammā …pe…
diṭṭhadhammā → (sya-all) “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti diṭṭhadhammā ñātadhammā tulitadhammā tīritadhammā vibhūtadhammā vibhāvitadhammā.
tīritadhammā → tiritadhammā vibhāvitadhammā (sya-all) | vibhāvitadhammā → (sya-all) Abhinibbutāti rāgassa nibbāpitattā nibbutā, dosassa nibbāpitattā nibbutā, mohassa nibbāpitattā nibbutā, kodhassa …pe… upanāhassa … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā nijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭippassaddhattā santā upasantā vūpasantā nibbutā paṭippassaddhāti—
nibbutā → abhinibbutā (sya-all) diṭṭhadhammābhinibbutā.

Upasantā ca te sadāti. Upasantāti rāgassa upasamitattā nibbāpitattā upasantā …pe… dosassa … mohassa … kodhassa … upanāhassa …pe… sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā nijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭippassaddhattā santā upasantā vūpasantā nibbutā paṭippassaddhāti upasantā.
upasantā → upasantā dosassamohassakodhassaupanāhassa (bj) | vūpasamitattā → upasamitattā (bj) | upasamitattā nibbāpitattā → santattā (sya-all) | dosassa → dosassa santattā upasantā (sya-all) | mohassa → mohassa santattā upasantā (sya-all) | vūpasamitattā nijjhātattā → vijjhātattā (sya-all) Teti arahanto khīṇāsavā. Sadāti sadā sabbakālaṁ niccakālaṁ dhuvakālaṁ satataṁ samitaṁ abbokiṇṇaṁ poṅkhānupoṅkhaṁ udakūmikajātaṁ avīcisantatisahitaṁ phassitaṁ purebhattaṁ pacchābhattaṁ purimayāmaṁ majjhimayāmaṁ pacchimayāmaṁ kāḷe juṇhe vasse hemante gimhe purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime vayokhandheti—
sadā → sadā sabbadā (bj, sya-all) | satataṁ → sattaṁ (bj) | udakūmikajātaṁ avīcisantatisahitaṁ → udakodhikajātaṁ avīci santati sahitaṁ (bj) | purimayāmaṁ majjhimayāmaṁ pacchimayāmaṁ → purimayāme majjhimayāme pacchimayāme (sya-all) | sadāti → (pts) | santati → adhivisantāti samitaṁ – sī.pana avippa santanti pahita – sī.kayi avipa santāti jahitaṁ – sī.vipi (bj note) upasantā ca te sadā.

Tiṇṇā loke visattikanti visattikā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ. Visattikāti kenaṭṭhena visattikā …pe… visaṭā vitthatāti visattikā.
visaṭā vitthatāti → visatāvitthatāti (bj) | kenaṭṭhena → kenatthena (sya-all) Loketi apāyaloke …pe… āyatanaloke. Tiṇṇā loke visattikanti loke vesā visattikā loke vetaṁ visattikaṁ tiṇṇā uttiṇṇā nitthiṇṇā atikkantā samatikkantā vītivattāti—
nitthiṇṇā → nittiṇṇā (bj, sya-all) | tiṇṇā → tiṇṇā loketi yā sā (sya-all) | visattikanti loke vesā → (sya-all) | vetaṁ → taṁ (sya-all) | uttiṇṇā → otiṇṇā uttiṇṇā (bj: sī.pana) tiṇṇā loke visattikaṁ. Tenāha bhagavā—

“Etadaññāya ye satā, diṭṭhadhammābhinibbutā; Upasantā ca te sadā, tiṇṇā loke visattikan”ti.

Saha gāthāpariyosānā …pe… satthā me, bhante, bhagavā, sāvakohamasmīti.
bhante → (bj)

Hemakamāṇavapucchāniddeso aṭṭhamo.