Anejaṁ mūladassāviṁ, (iccāyasmā puṇṇako) Atthi pañhena āgamaṁ; Kiṁnissitā isayo manujā, Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ; Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke,
yaññamakappayiṁsu → yaññamakappiṁsu (sya-all) | puthūdha → puthū idha (bj) | yaññamakappayiṁsu → yaññamakappiṁsu (sya-all) Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ.

Anejaṁ mūladassāvinti ejā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ sā ejā taṇhā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anābhāvakatā (bj); anabhāvaṅgatā (sya-all) | sārāgo → (bj) | anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj) | anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā → anabhāvaṅgatā āyatiṁanuppādadhammā (sya-all) | anabhāvakatā → anabhāvaṁgatā (bj: sī.vaṭ, sī.kayi); anabhāvaṁ katā (bj: machasaṁ) Tasmā buddho anejo. Ejāya pahīnattā anejo. Bhagavā lābhepi na iñjati, alābhepi na iñjati, yasepi na iñjati, ayasepi na iñjati, pasaṁsāyapi na iñjati, nindāyapi na iñjati, sukhepi na iñjati, dukkhepi na iñjati na calati na vedhati nappavedhatīti— anejaṁ. Mūladassāvinti bhagavā mūladassāvī hetudassāvī nidānadassāvī sambhavadassāvī pabhavadassāvī samuṭṭhānadassāvī āhāradassāvī ārammaṇadassāvī paccayadassāvī samudayadassāvī.
pabhavadassāvī → (sya-all)

Tīṇi akusalamūlāni— lobho akusalamūlaṁ, doso akusalamūlaṁ, moho akusalamūlaṁ.

Vuttañhetaṁ bhagavatā—
→ passa a. ni. 3.112 (cck note) “tīṇimāni, bhikkhave, nidānāni kammānaṁ samudayāya.
tīṇimāni → tīṇīmāni (sya-all) Katamāni tīṇi? Lobho nidānaṁ kammānaṁ samudayāya, doso nidānaṁ kammānaṁ samudayāya, moho nidānaṁ kammānaṁ samudayāya. Na, bhikkhave, lobhajena kammena dosajena kammena mohajena kammena devā paññāyanti, manussā paññāyanti, yā vā panaññāpi kāci sugatiyo. Atha kho, bhikkhave, lobhajena kammena dosajena kammena mohajena kammena nirayo paññāyati, tiracchānayoni paññāyati, pettivisayo paññāyati, yā vā panaññāpi kāci duggatiyo niraye tiracchānayoniyā pettivisaye attabhāvābhinibbattiyā”.
pettivisayo → pittivisayo (sya-all) | tiracchānayoniyā pettivisaye → tiracchānayoniyaṁ pittivisaye (sya-all) | pettivisaye → pittivisaye (bj: sī.kayi, __e__, sī.vipi) Imāni tīṇi akusalamūlānīti bhagavā jānāti passati.
akusalamūlānī”ti → tikaṅguttara (bj note) Evampi bhagavā mūladassāvī …pe… samudayadassāvī. Tīṇi kusalamūlāni— alobho kusalamūlaṁ, adoso kusalamūlaṁ, amoho kusalamūlaṁ.

Vuttañhetaṁ bhagavatā— “tīṇimāni …pe…
tīṇimāni → tīṇīmāni (sya-all) na, bhikkhave, alobhajena kammena adosajena kammena amohajena kammena nirayo paññāyati, tiracchānayoni paññāyati, pettivisayo paññāyati, yā vā panaññāpi kāci duggatiyo.
pettivisayo → pittivisayo (sya-all) Atha kho, bhikkhave, alobhajena kammena adosajena kammena amohajena kammena devā paññāyanti, manussā paññāyanti, yā vā panaññāpi kāci sugatiyo deve ca manusse ca attabhāvābhinibbattiyā”.
sugatiyo deve → suggatiyo devesu (bj) | manusse → manussesu (bj) Imāni tīṇi kusalamūlānīti bhagavā jānāti passati. Evampi bhagavā mūladassāvī …pe… samudayadassāvī.

Vuttañhetaṁ bhagavatā— “ye keci, bhikkhave, dhammā akusalā akusalabhāgiyā akusalapakkhikā sabbe te avijjāmūlakā avijjāsamosaraṇā avijjāsamugghātā”. Sabbe te samugghātaṁ gacchantīti bhagavā jānāti passati. Evampi bhagavā mūladassāvī …pe… samudayadassāvī.

Vuttañhetaṁ bhagavatā— “ye keci, bhikkhave, dhammā kusalā kusalabhāgiyā kusalapakkhikā, sabbe te appamādamūlakā appamādasamosaraṇā.
keci → keci me (bj) Appamādo tesaṁ dhammānaṁ aggamakkhāyatī”ti bhagavā jānāti passati. Evampi bhagavā mūladassāvī …pe… samudayadassāvī.

Atha vā bhagavā jānāti passati. “Avijjā mūlaṁ saṅkhārānaṁ, saṅkhārā mūlaṁ viññāṇassa, viññāṇaṁ mūlaṁ nāmarūpassa, nāmarūpaṁ mūlaṁ saḷāyatanassa, saḷāyatanaṁ mūlaṁ phassassa, phasso mūlaṁ vedanāya, vedanā mūlaṁ taṇhāya, taṇhā mūlaṁ upādānassa, upādānaṁ mūlaṁ bhavassa, bhavo mūlaṁ jātiyā, jāti mūlaṁ jarāmaraṇassā”ti— bhagavā jānāti passati. Evampi bhagavā mūladassāvī …pe… samudayadassāvī.

Atha vā bhagavā jānāti passati. “Cakkhu mūlaṁ cakkhurogānaṁ, sotaṁ mūlaṁ sotarogānaṁ, ghānaṁ mūlaṁ ghānarogānaṁ, jivhā mūlaṁ jivhārogānaṁ, kāyo mūlaṁ kāyarogānaṁ, mano mūlaṁ cetasikānaṁ dukkhānan”ti— bhagavā jānāti passati. Evampi bhagavā mūladassāvī hetudassāvī nidānadassāvī sambhavadassāvī pabhavadassāvī samuṭṭhānadassāvī āhāradassāvī ārammaṇadassāvī paccayadassāvī samudayadassāvīti—
pabhavadassāvī → (sya-all) anejaṁ mūladassāvī.
mūladassāvī → mūladassāviṁ (bj, sya-all)

Iccāyasmā puṇṇakoti iccāti padasandhi …pe…
padasandhi → (bj) āyasmā puṇṇako.

Atthi pañhena āgamanti pañhena atthiko āgatomhi, pañhaṁ pucchitukāmo āgatomhi, pañhaṁ sotukāmo āgatomhīti—
pañhena atthiko āgatomhi → pañhatthikāmhā āgatā (sya-all) | pañhena atthiko āgatomhi → pañhatthikamhā āgatā (sya-all) | pucchitukāmo āgatomhi → pucchitukāmamhā āgatā (sya-all) | sotukāmo āgatomhīti → sotukāmā āgatamhāti (sya-all) | atthiko → pañhatthikāmhā (bj: bahūsu) | pucchitukāmo → pañhaṁ pucchitamhā (bj: sī.pana) | āgatomhi → pañhatthikāmha āgatā (bahūsu) passa mahāni. 192 (cck note) evampi atthi pañhena āgamaṁ. Atha vā pañhatthikānaṁ pañhaṁ pucchitukāmānaṁ pañhaṁ sotukāmānaṁ āgamanaṁ abhikkamanaṁ upasaṅkamanaṁ payirupāsanaṁ atthīti—
āgamanaṁ → āgamaṁ (sya-all) evampi atthi pañhena āgamaṁ. Atha vā pañhāgamo tuyhaṁ atthi, tvampi pahu tvamasi alamatto.
pahu tvamasi → pahū visavi (bj) | tvamasi → visavī (sya-all) Mayā pucchitaṁ kathetuṁ visajjetuṁ vahassetaṁ bhāranti—
bhāranti → vissajjetu … (bj); visajjetuṁ sandassetuṁ bhaṇitunti (sya-all) | pucchitaṁ → pucchituṁ (sya-all) | vahassetaṁ bhāranti → sandassetuṁ bhaṇitunti (sya-all) | vissajjetuṁ → visajjetuṁ (bj: machasaṁ) | bhāranti → visajjetuṁ sandassetuṁ bhaṇitunti (syā.) vahassu + etaṁ (cck note) evampi atthi pañhena āgamaṁ.

Kiṁ nissitā isayo manujāti kiṁ nissitā āsitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā.
manujāti → manujāti kiṁnissitāti (sya-all) | āsitā → asitā (bj: sī.vaṭ, sī.pana) | adhimuttā → avimuttā (bj: sī.vaṭ) Isayoti isināmakā ye keci isipabbajjaṁ pabbajitā ājīvakā nigaṇṭhā jaṭilā tāpasā.
nigaṇṭhā → nighaṇṭhā (bj); nigganthā (sya-all) Manujāti manussā vuccantīti— kiṁ nissitā isayo manujā.

Khattiyā brāhmaṇā devatānanti. Khattiyāti ye keci khattiyajātikā. Brāhmaṇāti ye keci bhovādikā. Devatānanti ājīvakasāvakānaṁ ājīvakā devatā, nigaṇṭhasāvakānaṁ nigaṇṭhā devatā, jaṭilasāvakānaṁ jaṭilā devatā, paribbājakasāvakānaṁ paribbājakā devatā, aviruddhakasāvakānaṁ aviruddhakā devatā, hatthivatikānaṁ hatthī devatā, assavatikānaṁ assā devatā, govatikānaṁ gāvo devatā, kukkuravatikānaṁ kukkurā devatā, kākavatikānaṁ kākā devatā, vāsudevavatikānaṁ vāsudevo devatā, baladevavatikānaṁ baladevo devatā, puṇṇabhaddavatikānaṁ puṇṇabhaddo devatā, maṇibhaddavatikānaṁ maṇibhaddo devatā, aggivatikānaṁ aggi devatā, nāgavatikānaṁ nāgā devatā, supaṇṇavatikānaṁ supaṇṇā devatā, yakkhavatikānaṁ yakkhā devatā, asuravatikānaṁ asurā devatā, gandhabbavatikānaṁ gandhabbā devatā, mahārājavatikānaṁ mahārājāno devatā, candavatikānaṁ cando devatā, sūriyavatikānaṁ sūriyo devatā, indavatikānaṁ indo devatā, brahmavatikānaṁ brahmā devatā, devavatikānaṁ devo devatā, disāvatikānaṁ disā devatā, ye yesaṁ dakkhiṇeyyā te tesaṁ devatāti—
aviruddhakasāvakānaṁ aviruddhakā → avaruddhakasāvakānaṁ avaruddhakā (bj, sya-all) | nigaṇṭhasāvakānaṁ nigaṇṭhā → nighaṇṭhasāvakānaṁ nighaṇṭhā (bj); nigganthasāvakānaṁ nigganthā (sya-all) | hatthī → hatthi (bj) | sūriyavatikānaṁ sūriyo → suriyavatikānaṁ suriyo (bj, sya-all) | devo → devā (sya-all) | avaruddhakā → aviruddhakasāvakānaṁ aviruddhatā (bj: machasaṁ) | aviruddhakā → avaruddhakasāvakānaṁ avaruddhakā (cck: syā.) khattiyabrāhmaṇā devatānaṁ.
khattiyabrāhmaṇā → khattiyā brāhmaṇā (bj, sya-all)

Yaññamakappayiṁsu puthūdha loketi yaññaṁ vuccati deyyadhammo cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālāgandhavilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyaṁ.
mālāgandhavilepanaṁ → mālāgandhaṁ vilepanaṁ (sya-all) | yaññamakappayiṁsu → yaññamakappiyiṁsu (bj); yaññamakappiṁsu (sya-all) | seyyāvasathapadīpeyyaṁ yaññamakappayiṁsūti → seyyā vasatha padīpeyyaṁ yaññamakappiyiṁsuti (bj) | yaññaṁ → yañño (sya-all) | mālāgandhavilepanaṁ → mālāgandhaṁ vilepanaṁ (bj: syā) | mālāgandhavilepanaṁ → mālāgandhaṁ vilepanaṁ (syā.) itivu. 75 (cck note) Yaññamakappayiṁsūti yepi yaññaṁ esanti gavesanti pariyesanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālāgandhavilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyaṁ, tepi yaññaṁ kappenti.
mālāgandhavilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyaṁ → mālāgandhaṁ vilepanaṁ seyyāvasathaṁ padīpeyyaṁ (sya-all) Yepi yaññaṁ abhisaṅkharonti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ …pe…
cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ → cīvara piṇḍapāta (bj) seyyāvasathapadīpeyyaṁ, tepi yaññaṁ kappenti. Yepi yaññaṁ denti yajanti pariccajanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ …pe…
pariccajanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ → pariccajantī cīvara piṇḍapāta (bj) seyyāvasathapadīpeyyaṁ, tepi yaññaṁ kappenti. Puthūti yaññā vā ete puthū, yaññayājakā vā ete puthū, dakkhiṇeyyā vā ete puthū.
yaññayājakā → yaññayajakā (sya-all) | puthū → puthu (bj) | vā → yajakā vā (bj: syā) | yaññayājakā → yaññayajakā (cck: syā.) Kathaṁ yaññā vā ete puthū? Bahukānaṁ ete yaññā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālaṁ gandhaṁ vilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyaṁ—
Bahukānaṁ → bahukā (bj) | cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā → cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccaya bhesajjaparikkhāraṁ (bj) | mālaṁ gandhaṁ vilepanaṁ → mālāgandhavilepanaṁ (bj) | bahukānaṁ → (sya-all) | yaññā → yaññā puthū (sya-all) | mālaṁ gandhaṁ → mālāgandhaṁ (sya-all) | seyyāvasathapadīpeyyaṁ → seyyāvasathaṁ padīpeyyaṁ (sya-all) | bahukā → bahukānaṁ (bj: machasaṁ) evaṁ yaññā vā ete puthū.
puthū → ete yaññāvā ete puthū (bj: sī.pana)

Kathaṁ yaññayājakā vā ete puthū?
yaññayājakā → yaññayajakā (sya-all) Bahukā ete yaññayājakā khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca—
bahukā → (sya-all) | yaññayājakā → yaññayajakā puthū (sya-all) evaṁ yaññayājakā vā ete puthū.
yaññayājakā → yaññayajakā (sya-all)

Kathaṁ dakkhiṇeyyā vā ete puthū? Bahukā ete dakkhiṇeyyā puthū samaṇabrāhmaṇā kapaṇaddhikavanibbakayācakā—
kapaṇaddhikavanibbakayācakā → … vaṇibbakayāvakā (bj); yācakavaṇibbakasāvakā (sya-all) | kapaṇaddhikavanibbakayācakā → kapaṇaddhika vaṇibbakayācakā (bj); yācaka vaṇibbaka sāvakā (sya-all) | bahukā → (sya-all) | kapaṇaddhikavanibbakayācakā → … vaṇibbakasāvakā (syā.) itivu. 75 (cck note) evaṁ dakkhiṇeyyā vā ete puthū. Idha loketi manussaloketi yaññamakappayiṁsu—
yaññamakappayiṁsu → yaññamakappiṁsu (sya-all) puthūdha loke.

Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metanti. Pucchāti tisso pucchā— adiṭṭhajotanā pucchā, diṭṭhasaṁsandanā pucchā, vimaticchedanā pucchā. Katamā adiṭṭhajotanā pucchā? Pakatiyā lakkhaṇaṁ aññātaṁ hoti adiṭṭhaṁ atulitaṁ atīritaṁ avibhūtaṁ avibhāvitaṁ, tassa ñāṇāya dassanāya tulanāya tīraṇāya vibhūtatthāya vibhāvanatthāya pañhaṁ pucchati—
tīraṇāya vibhūtatthāya vibhāvanatthāya → tīraṇāya vibhāvanāya (bj); tiraṇāya vibhāvanatthāya vibhūtatthāya (sya-all) | aññātaṁ → añātaṁ (sya-all) | atīritaṁ → atiritaṁ avibhāvitaṁ (sya-all) | avibhāvitaṁ → (sya-all) | tīraṇāya → tiraṇāya vibhāvanatthāya (sya-all) | vibhāvanāya → vibhūtatthāya vibhāvanatthāya (bj: machasaṁ, syā) ayaṁ adiṭṭhajotanā pucchā.

Katamā diṭṭhasaṁsandanā pucchā? Pakatiyā lakkhaṇaṁ ñātaṁ hoti diṭṭhaṁ tulitaṁ tīritaṁ vibhūtaṁ vibhāvitaṁ.
tīritaṁ → tiritaṁ vibhāvitaṁ (sya-all) | vibhāvitaṁ → (sya-all) Aññehi paṇḍitehi saddhiṁ saṁsandanatthāya pañhaṁ pucchati— ayaṁ diṭṭhasaṁsandanā pucchā.

Katamā vimaticchedanā pucchā? Pakatiyā saṁsayapakkhando hoti vimatipakkhando dveḷhakajāto—
saṁsayapakkhando → saṁsayaṁ pakkhanno (sya-all) | saṁsayapakkhando → saṁsayapakkhanto (bj) | vimatipakkhando → vimatipakkhanto (bj); vimatiṁ pakkhanno (sya-all) | saṁsayapakkhanto → saṁsaya pakkhando (bj: machasaṁ) | saṁsayapakkhando → saṁsayapakkhanno (cck: syā.) “evaṁ nu kho, na nu kho, kiṁ nu kho, kathaṁ nu kho”ti. So vimaticchedanatthāya pañhaṁ pucchati— ayaṁ vimaticchedanā pucchā. Imā tisso pucchā.

Aparāpi tisso pucchā— manussapucchā, amanussapucchā, nimmitapucchā. Katamā manussapucchā? Manussā buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pucchanti, bhikkhū pucchanti, bhikkhuniyo pucchanti, upāsakā pucchanti, upāsikāyo pucchanti, rājāno pucchanti, khattiyā pucchanti, brāhmaṇā pucchanti, vessā pucchanti, suddā pucchanti, gahaṭṭhā pucchanti, pabbajitā pucchanti—
upasaṅkamitvā → upasaṅkamitvā pañhaṁ (bj, sya-all) | bhikkhuniyo → bhikkhuṇiyo (bj) ayaṁ manussapucchā.

Katamā amanussapucchā? Amanussā buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ pucchanti, nāgā pucchanti, supaṇṇā pucchanti, yakkhā pucchanti, asurā pucchanti, gandhabbā pucchanti, mahārājāno pucchanti, indā pucchanti, brahmāno pucchanti, devatāyo pucchanti—
devatāyo → devā (bj) ayaṁ amanussapucchā.

Katamā nimmitapucchā? Yaṁ bhagavā rūpaṁ abhinimmināti manomayaṁ sabbaṅgapaccaṅgaṁ ahīnindriyaṁ, so nimmito buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ pucchati;
ahīnindriyaṁ → ahinindriyaṁ (sya-all) | nimmito → so nimmito (bj: machasaṁ) bhagavā visajjeti—
visajjeti → vissajjeti (bj, mr) | visajjeti → vissajjeti (cck: ka.) ayaṁ nimmitapucchā. Imā tisso pucchā.

Aparāpi tisso pucchā— attatthapucchā, paratthapucchā, ubhayatthapucchā. Aparāpi tisso pucchā— diṭṭhadhammikatthapucchā, samparāyikatthapucchā, paramatthapucchā. Aparāpi tisso pucchā— anavajjatthapucchā, nikkilesatthapucchā, vodānatthapucchā. Aparāpi tisso pucchā— atītapucchā, anāgatapucchā, paccuppannapucchā. Aparāpi tisso pucchā— ajjhattapucchā, bahiddhāpucchā, ajjhattabahiddhāpucchā. Aparāpi tisso pucchā— kusalapucchā, akusalapucchā, abyākatapucchā. Aparāpi tisso pucchā— khandhapucchā, dhātupucchā, āyatanapucchā. Aparāpi tisso pucchā— satipaṭṭhānapucchā, sammappadhānapucchā, iddhipādapucchā. Aparāpi tisso pucchā— indriyapucchā, balapucchā, bojjhaṅgapucchā. Aparāpi tisso pucchā— maggapucchā, phalapucchā, nibbānapucchā.

Pucchāmi tanti pucchāmi taṁ yācāmi taṁ ajjhesāmi taṁ pasādemi taṁ “kathayassu me”ti pucchāmi taṁ.
kathayassu → kathassu (sya-all) Bhagavāti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti— yadidaṁ bhagavāti. Brūhi metanti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti— pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ. Tenāha so brāhmaṇo—

“Anejaṁ mūladassāviṁ, (iccāyasmā puṇṇako) Atthi pañhena āgamaṁ; kiṁ nissitā isayo manujā,
atthi → atthī (sya-all) nissitā → kinissitā Brn. (Bai). (pts note) Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ; yaññamakappayiṁsu puthūdha loke,
yaññamakappayiṁsu → yaññamakappiyiṁsu (bj); yaññamakappiṁsu (sya-all) | yaññamakappayiṁsu puthūdha → yaññam akappayiṁsu puthu dha (pts) | akappayiṁsu → akappiṁsu Br T (Bai). (pts note) | dha → idha Sc Sn. puthū dha T. ----------------------------------- (pts note) Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan”ti. Ye kecime isayo manujā, (puṇṇakāti bhagavā) Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ; Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke,
yaññamakappayiṁsu → yaññamakappiṁsu (sya-all) | yaññamakappayiṁsu puthūdha → yaññam akappayiṁsu puthū idha (pts) Āsīsamānā puṇṇaka itthattaṁ; Jaraṁ sitā yaññamakappayiṁsu.
Āsīsamānā → asiṁsamānā (bj); āsiṁsamānā (sya-all, pts-vp-pli1) | itthattaṁ → itthabhāvaṁ (bj, mr); itthataṁ (sya-all) | āsīsamānā → āsiṁsamānā (bj, sya-all, pts) | āsiṁsamānā → āsīsamānāti (bj: machasaṁ) | itthabhāvaṁ → itthattaṁ (bj: machasaṁ); itthataṁ (bj: syā) | itthattaṁ → itthataṁ (cck: syā.); itthabhāvaṁ (cck: ka.)

Ye kecime isayo manujāti. Ye kecīti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—
pariyādiyanavacanametaṁ → pariyādāyavacanametaṁ (sya-all) | ye kecīti → yekecimeti (sya-all) | pariyādiyanavacanametaṁ ye kecīti → pariyādāyavacanametaṁ yekecimeti (sya-all) | pariyādiyanavacanametaṁ → pariyādāya vacanametaṁ (bj: sī.pana, syā) ye kecīti. Isayoti isināmakā ye keci isipabbajjaṁ pabbajitā ājīvakā nigaṇṭhā jaṭilā tāpasā.
nigaṇṭhā → nigganthā (sya-all) Manujāti manussā vuccantīti— ye kecime isayo manujā puṇṇakāti bhagavā.

Khattiyā brāhmaṇā devatānanti. Khattiyāti ye keci khattiyajātikā. Brāhmaṇāti ye keci bhovādikā. Devatānanti ājīvakasāvakānaṁ ājīvakā devatā …pe… disāvatikānaṁ disā devatā. Ye yesaṁ dakkhiṇeyyā, te tesaṁ devatāti— khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ.

Yaññamakappayiṁsu puthūdha loketi.
yaññamakappayiṁsu → yaññamakappiṁsu (sya-all) Yaññaṁ vuccati deyyadhammo cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ …pe… seyyāvasathapadīpeyyaṁ.
cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ → cīvarapiṇḍapāta (bj) | yaññaṁ → yañño (sya-all) Yaññamakappayiṁsūti yepi yaññaṁ esanti gavesanti pariyesanti …pe… seyyāvasathapadīpeyyaṁ, tepi yaññaṁ kappenti.
yaññamakappayiṁsūti → yaññamakappiyiṁsuti (bj) Puthūti yaññā vā ete puthū, yaññayājakā vā ete puthū, dakkhiṇeyyā vā ete puthū …pe… evaṁ dakkhiṇeyyā vā ete puthū.
puthū → puthu (bj) | yaññayājakā → yaññayajakā (sya-all) Idha loketi manussaloketi yaññamakappayiṁsu—
yaññamakappayiṁsu → yaññamakappiṁsu (sya-all) puthūdha loke.

Āsīsamānā puṇṇaka itthattanti.
āsīsamānā → āsiṁsamānā (bj, sya-all) | itthattanti āsīsamānāti → itthabhāvanti āsiṁsamānāti (bj); itthatanti āsiṁsamānāti (sya-all) Āsīsamānāti rūpapaṭilābhaṁ āsīsamānā, saddapaṭilābhaṁ āsīsamānā, gandhapaṭilābhaṁ āsīsamānā, rasapaṭilābhaṁ āsīsamānā, phoṭṭhabbapaṭilābhaṁ āsīsamānā, puttapaṭilābhaṁ āsīsamānā, dārapaṭilābhaṁ āsīsamānā, dhanapaṭilābhaṁ āsīsamānā, yasapaṭilābhaṁ āsīsamānā, issariyapaṭilābhaṁ āsīsamānā, khattiyamahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsamānā, brāhmaṇamahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsamānā, gahapatimahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsamānā, cātumahārājikesu devesu attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsamānā, tāvatiṁsesu devesu yāmesu devesu tusitesu devesu nimmānaratīsu devesu paranimmitavasavattīsu devesu brahmakāyikesu devesu attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsamānā icchamānā sādiyamānā patthayamānā pihayamānā abhijappamānāti āsīsamānā.
cātumahārājikesu → cātummahārājikesu (bj, sya-all, pts-vp-pli1) | āsīsamānā → āsiṁsamānā (bj, sya-all) | āsīsamānā cātumahārājikesu → āsiṁsamānā cātummahārājikesu (bj, sya-all) | devesu tusitesu devesu nimmānaratīsu → devesutusitesu devesunimmāṇaratīsu (bj) | paranimmitavasavattīsu → paranimmitavasavattīsu devesubrahmakāyikesu (bj) | attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsamānā → attabhāvābhinibbattiṁ āsiṁsamānā (bj) | cātummahārājikesu → cātumahārājikesu (bj: machasaṁ) | devesu → yāmadevesu (bj: sī.vaṭ, sī.kayi) | icchamānā → icchayamānā (bj: machasaṁ) | cātumahārājikesu → cātummahārājikesu (cck: syā.)

Puṇṇaka itthattanti ettha attabhāvābhinibbattiṁ āsīsamānā ettha khattiyamahāsālakule attabhāvābhinibbattiṁ āsīsamānā …pe…
āsīsamānā → āsiṁsamānā (sya-all) ettha brahmakāyikesu devesu attabhāvābhinibbattiṁ āsīsamānā icchamānā sādiyamānā patthayamānā pihayamānā abhijappamānāti āsīsamānā—
āsīsamānā → āsiṁsamānā (sya-all) puṇṇaka itthattaṁ.

Jaraṁ sitā yaññamakappayiṁsūti jarānissitā byādhinissitā maraṇanissitā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsanissitā.
jarānissitā → jaraṁsitāti jaranissitā (sya-all) Yadeva te jātinissitā tadeva te jarānissitā.
yadeva te → devate jātinissitāya devate (sya-all) Yadeva te jarānissitā tadeva te byādhinissitā. Yadeva te byādhinissitā tadeva te maraṇanissitā. Yadeva te maraṇanissitā tadeva te sokaparidevadukkhadomanassupāyāsanissitā. Yadeva te sokaparidevadukkhadomanassupāyāsanissitā tadeva te gatinissitā. Yadeva te gatinissitā tadeva te upapattinissitā.
upapattinissitā → uppattinissitā (bj) Yadeva te upapattinissitā tadeva te paṭisandhinissitā.
upapattinissitā → uppattinissitā (bj) Yadeva te paṭisandhinissitā tadeva te bhavanissitā. Yadeva te bhavanissitā tadeva te saṁsāranissitā. Yadeva te saṁsāranissitā tadeva te vaṭṭanissitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti—
vaṭṭanissitā → vaṭṭanissitā vā āsitā (sya-all) jaraṁ sitā yaññamakappayiṁsu.
yaññamakappayiṁsu → yaññamakappiyiṁsu (bj) Tenāha bhagavā—

“Ye kecime isayo manujā, (puṇṇakāti bhagavā) Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ; yaññamakappayiṁsu puthūdha loke,
yaññamakappayiṁsu → yaññamakappiṁsu (sya-all) Āsīsamānā puṇṇaka itthattaṁ; jaraṁ sitā yaññamakappayiṁsū”ti.
āsīsamānā → āsiṁsamānā (bj, sya-all) | itthattaṁ jaraṁ sitā → itthabhāvaṁ jaraṁsitā (bj) | āsiṁsamānā → āsisa- Brp (Bai). (pts note) | itthabhāvaṁ → itthattaṁ Scn T (Baim) (pts note) jaraṁ-sitā → jarasitā Scn. ----------------------------------- (pts note)

Ye kecime isayo manujā, (iccāyasmā puṇṇako) Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ; Yaññamakappayiṁsu puthūdha loke,
yaññamakappayiṁsu → yaññamakappiṁsu (sya-all) | yaññamakappayiṁsu puthūdha → yaññam akappayiṁsu puthu idha (pts) | yaññamakappayiṁsu → yaññamakappiṁsu (bj: syā) Kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā; Atāruṁ jātiñca jarañca mārisa,
Kaccisu → kaccissu (sya-all snp5.4:1139 [Puṇṇakamāṇavapucchā]) | yaññapathe → yepi yaññapathe (bj) | su → kaccissu (bj: syā) | ssu → kacciṁ su Sn. (pts note) atāruṁ → atāru (bj, csp1ed) | atāru → atāruṁ (bj: syā) | Atāruṁ → atāruṁ (cck: syā. ka.) | atāru → atāruṁ T (Ba in Pj.); atāri Sc. ----------------------------------- (pts note) Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ.

Ye kecime isayo manujāti. Ye kecīti …pe….
ye kecīti → yekecimeti (sya-all)

Kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattāti.
yaññapathe → yaññāpathe (bj) Kaccisūti saṁsayapucchā vimatipucchā dveḷhakapucchā anekaṁsapucchā— “evaṁ nu kho, na nu kho, kiṁ nu kho, kathaṁ nu kho”ti— kaccisu. Teti yaññayājakā vuccanti.
yaññayājakā vuccanti → yaññayajakā (sya-all) Bhagavāti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—
gāravādhivacanaṁ → gāravādhivacanametaṁ (sya-all) kaccisu te bhagavā. Yaññapathe appamattāti yaññoyeva vuccati yaññapatho. Yathā ariyamaggo ariyapatho devamaggo devapatho brahmamaggo brahmapatho, evameva yaññoyeva vuccati yaññapatho. Appamattāti yaññapathe appamattā sakkaccakārino sātaccakārino aṭṭhitakārino anolīnavuttino anikkhittacchandā anikkhittadhurā taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyāti—
tappoṇā → tapponā (bj) | appamattāti → apamattāti yepi (bj) | tadadhipateyyāti tepi → tadādhipateyyāti (sya-all) | yepi → “yepi” iti machasaṁ, syāma potthakesu natthi (bj note) | anolīnavuttino → anolīnavuttikā (bj: sī.vaṭ, sī.kayi, sī.pana) | tapponā → tappoṇa (bj: machasaṁ) | tadadhipateyyā → tadādhipatesyā (bj: syā) tepi yaññapathe appamattā. Yepi yaññaṁ esanti gavesanti pariyesanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ …pe…
annaṁ → antaṁ (bj) seyyāvasathapadīpeyyaṁ sakkaccakārino …pe… tadadhipateyyā, tepi yaññapathe appamattā.
tadadhipateyyā → tadādhipateyyā (sya-all) Yepi yaññaṁ abhisaṅkharonti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ …pe…
mālāgandhavilepanaṁ → mālāgandhaṁ (bj: syā) seyyāvasathapadīpeyyaṁ sakkaccakārino …pe… tadadhipateyyā, tepi yaññapathe appamattā.
tadadhipateyyā → tadādhipateyyā (sya-all) Yepi yaññaṁ denti yajanti pariccajanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ …pe… seyyāvasathapadīpeyyaṁ sakkaccakārino …pe… tadadhipateyyā, tepi yaññapathe appamattāti—
tadadhipateyyā → tadādhipateyyā (sya-all) kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā.

Atāruṁ jātiñca jarañca mārisāti jarāmaraṇaṁ atariṁsu uttariṁsu patariṁsu samatikkamiṁsu vītivattiṁsu.
jarāmaraṇaṁ → jātijarāmaraṇaṁ (bj, sya-all) | jarāmaraṇaṁ atariṁsu → jātijarāmaraṇaṁ atāriṁsu (sya-all) | atāru → atāruṁ (bj: syā) | jātijarāmaraṇaṁ → jarāmaraṇaṁ (bj: machasaṁ) Mārisāti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ mārisāti— atāru jātiñca jarañca mārisa.
atāru → atāruṁ (sya-all)

Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metanti. Pucchāmi tanti pucchāmi taṁ yācāmi taṁ ajjhesāmi taṁ pasādemi taṁ kathayassu meti—
yācāmi taṁ → (bj) | kathayassu → kathassu (sya-all) pucchāmi taṁ. Bhagavāti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti—
gāravādhivacanaṁ → gāravādhivacanametaṁ (sya-all) yadidaṁ bhagavāti. Brūhi metanti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti— pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ. Tenāha so brāhmaṇo—

“Ye kecime isayo manujā, (iccāyasmā puṇṇako) Khattiyā brāhmaṇā devatānaṁ; yaññamakappayiṁsu puthūdha loke,
yaññamakappayiṁsu → yaññamakappiṁsu (sya-all) Kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā; atāruṁ jātiñca jarañca mārisa, Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan”ti. Āsīsanti thomayanti abhijappanti juhanti,
āsīsanti → āsiṁsanti (bj, sya-all) | āsīsanti → āsiṁsanti (bj, sya-all) | āsiṁsanti → āsīsanti (bj: sī.vaṭ, sī.pana, machasaṁ) | Āsīsanti → āsiṁsanti (cck: syā.) | abhijappanti → [] T. (pts note) | juhanti → jūhanti Scn. (pts note) (puṇṇakāti bhagavā) Kāmābhijappanti paṭicca lābhaṁ; Te yājayogā bhavarāgarattā, Nātariṁsu jātijaranti brūmi.
ātariṁsu → n'atāriṁsu Brp. ----------------------------------- (pts note)

Āsīsanti thomayanti abhijappanti juhantīti.
āsīsanti → āsiṁsanti (bj, sya-all) Āsīsantīti rūpapaṭilābhaṁ āsīsanti, saddapaṭilābhaṁ āsīsanti, gandhapaṭilābhaṁ āsīsanti, rasapaṭilābhaṁ āsīsanti, phoṭṭhabbapaṭilābhaṁ āsīsanti, puttapaṭilābhaṁ āsīsanti, dārapaṭilābhaṁ āsīsanti, dhanapaṭilābhaṁ āsīsanti, yasapaṭilābhaṁ āsīsanti, issariyapaṭilābhaṁ āsīsanti, khattiyamahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsanti, brāhmaṇamahāsālakule …pe…
āsīsantīti → āsiṁsantīti (bj, sya-all) | āsīsanti → āsiṁsanti (bj, sya-all) | puttapaṭilābhaṁ → puttadāra dhana yasa issariyaṁ (bj: sī.vaṭ, sī.kayi, machasaṁ) gahapatimahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsanti, cātumahārājikesu devesu …pe… brahmakāyikesu devesu attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsanti icchanti sādiyanti patthayanti pihayantīti—
āsīsanti cātumahārājikesu → āsiṁsanti cātummahārājikesu (bj) | āsīsanti → āsiṁsanti (bj) | attabhāvapaṭilābhaṁ āsīsanti cātumahārājikesu → cātummahārājikesu (sya-all) | āsīsanti icchanti → āsiṁsanti (sya-all) āsīsanti.
āsīsanti → āsiṁsanti (bj, sya-all)

Thomayantīti yaññaṁ vā thomenti phalaṁ vā thomenti dakkhiṇeyye vā thomenti.
dakkhiṇeyye → dakkhiṇeyyaṁ (sya-all) | dakkhiṇeyye → dakkhiṇeyyaṁ (bj: syā) Kathaṁ yaññaṁ thomenti? Suciṁ dinnaṁ, manāpaṁ dinnaṁ, paṇītaṁ dinnaṁ, kālena dinnaṁ, kappiyaṁ dinnaṁ, viceyya dinnaṁ, anavajjaṁ dinnaṁ, abhiṇhaṁ dinnaṁ dadaṁ cittaṁ pasāditanti—
dinnaṁ → piyaṁ dinnaṁ (sya-all) | suciṁ → piyaṁ (sya-all) | kālena dinnaṁ → (sya-all) | viceyya → viceyyaṁ (sya-all) | dinnaṁ → piyaṁ dintaṁ (bj: syā) | dinnaṁ → viyaṁ dinnaṁ (cck: syā.) thomenti kittenti vaṇṇenti pasaṁsanti. Evaṁ yaññaṁ thomenti.
thomenti → thomayanti (bj)

Kathaṁ phalaṁ thomenti? Itonidānaṁ rūpapaṭilābho bhavissati …pe… brahmakāyikesu devesu attabhāvapaṭilābho bhavissatīti— thomenti kittenti vaṇṇenti pasaṁsanti.
pasaṁsanti → pasaṁsantīti (bj) Evaṁ phalaṁ thomenti.

Kathaṁ dakkhiṇeyye thomenti?
dakkhiṇeyye → dakkhiṇeyyaṁ (sya-all) Dakkhiṇeyyā jātisampannā gottasampannā ajjhāyakā mantadharā tiṇṇaṁ vedānaṁ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ padakā veyyākaraṇā lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayāti, vītarāgā vā rāgavinayāya vā paṭipannā, vītadosā vā dosavinayāya vā paṭipannā, vītamohā vā mohavinayāya vā paṭipannā, saddhāsampannā sīlasampannā samādhisampannā paññāsampannā vimuttisampannā vimuttiñāṇadassanasampannāti—
sanighaṇḍukeṭubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ → sanighaṇḍuketubhānaṁ akkharappabhedānaṁ (sya-all) | lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayāti → lokāyatanamahāpurisalakkhaṇesu anavayā (sya-all) | vā → (sya-all) thomenti kittenti vaṇṇenti pasaṁsanti. Evaṁ dakkhiṇeyye thomentīti—
dakkhiṇeyye → dakkhiṇeyyaṁ (sya-all) āsīsanti thomayanti.
āsīsanti thomayanti → āsiṁsanti thomenti (bj) | āsīsanti → āsiṁsanti (sya-all)

Abhijappantīti rūpapaṭilābhaṁ abhijappanti, saddapaṭilābhaṁ abhijappanti, gandhapaṭilābhaṁ abhijappanti, rasapaṭilābhaṁ abhijappanti …pe… brahmakāyikesu devesu attabhāvapaṭilābhaṁ abhijappantīti— āsīsanti thomayanti abhijappanti.
āsīsanti → āsiṁsanti (bj, sya-all) Juhantīti juhanti denti yajanti pariccajanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālāgandhavilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyanti—
annaṁ → antaṁ (bj) āsīsanti thomayanti abhijappanti juhanti puṇṇakāti bhagavā.
āsīsanti thomayanti → āsiṁsanti thomenti (bj)

Kāmābhijappanti paṭicca lābhanti rūpapaṭilābhaṁ paṭicca kāme abhijappanti, saddapaṭilābhaṁ paṭicca kāme abhijappanti …pe… brahmakāyikesu devesu attabhāvapaṭilābhaṁ paṭicca kāme abhijappanti pajappantīti—
abhijappanti → abhijappantīti (bj); abhijappanti jappanti (sya-all) kāmābhijappanti paṭicca lābhaṁ.

Te yājayogā bhavarāgarattā nātariṁsu jātijaranti brūmīti teti yaññayājakā vuccanti,
yaññayājakā vuccanti → yaññayajakā (sya-all) yājayogāti yājayogesu yuttā payuttā āyuttā samāyuttā taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyāti—
tappoṇā → tapponā (bj) | yājayogesu → yāgesu (sya-all) | payuttā → (sya-all) | tadadhipateyyāti → tadādhipateyyāti (sya-all) te yājayogā, bhavarāgarattāti bhavarāgo vuccati yo bhavesu bhavacchando bhavarāgo bhavanandī bhavataṇhā bhavasineho bhavapariḷāho bhavamucchā bhavajjhosānaṁ.
bhavanandī → bhavanandi (bj, sya-all) | vuccati → vuccati taṇhā (sya-all) | bhavasineho → bhavasineho bhavapipāsā (sya-all) Bhavarāgena bhavesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhāti—
gadhitā → gathitā (bj) | ajjhosannā → ajjhopannā (bj, sya-all) | giddhā → (sya-all) | gathitā → gadhitā (bj: bahūsu) | ajjhopannā → ajjhosannā (bj: sī.vaṭ, sī.kayi, machasaṁ) te yājayogā bhavarāgarattā.

Nātariṁsu jātijaranti brūmīti te yājayogā bhavarāgarattā jātijarāmaraṇaṁ nātariṁsu na uttariṁsu na patariṁsu na samatikkamiṁsu na vītivattiṁsu, jātijarāmaraṇā anikkhantā anissaṭā anatikkantā asamatikkantā avītivattā antojātijarāmaraṇe parivattanti antosaṁsārapathe parivattanti.
antosaṁsārapathe → ante saṁsārapathe (bj) | nātariṁsu → na tariṁsu (sya-all) | anissaṭā → anissaṭṭhā (sya-all) | anikkhantā → anikkhittā (bj: sī.pana) | anissaṭā → anissatā (bj: a.nid); anissitā (bj: sī.pana) Jātiyā anugatā jarāya anusaṭā byādhinā abhibhūtā maraṇena abbhāhatā atāṇā aleṇā asaraṇā asaraṇībhūtāti;
aleṇā → alenā (bj) brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—
paññapemi → paññāpemi (bj) te yājayogā bhavarāgarattā nātariṁsu jātijaranti brūmi. Tenāha bhagavā—

“Āsīsanti thomayanti abhijappanti juhanti,
āsīsanti → āsiṁsanti (bj, sya-all) (puṇṇakāti bhagavā) Kāmābhijappanti paṭicca lābhaṁ; te yājayogā bhavarāgarattā, Nātariṁsu jātijaranti brūmī”ti. Te ce nātariṁsu yājayogā,
ātariṁsu → n'atāriṁsu Brp. ----------------------------------- (pts note) (iccāyasmā puṇṇako) Yaññehi jātiñca jarañca mārisa; Atha ko carahi devamanussaloke, Atāri jātiñca jarañca mārisa; Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ.

Te ce nātariṁsu yājayogāti te yaññayājakā yājayogā bhavarāgarattā jātijarāmaraṇaṁ nātariṁsu na uttariṁsu na patariṁsu na samatikkamiṁsu na vītivattiṁsu, jātijarāmaraṇā anikkhantā anissaṭā anatikkantā asamatikkantā avītivattā antojātijarāmaraṇe parivattanti antosaṁsārapathe parivattanti.
yaññayājakā → yaññayajakā (sya-all) | anissaṭā → anissaṭṭhā (sya-all) | bhavarāgarattā → bhavarāganattā (pts) | nātariṁsu → (pts) | anikkhantā → anikkhittā (bj: sī.pana) | anissaṭā → anissatā (bj: a.nid); anissitā (bj: sī.pana) Jātiyā anugatā jarāya anusaṭā byādhinā abhibhūtā maraṇena abbhāhatā atāṇā aleṇā asaraṇā asaraṇībhūtāti—
aleṇā → alenā (bj) | anusaṭā → anugatā (bj: sī.pana) te ce nātariṁsu yājayogā.

Iccāyasmā puṇṇakoti. Iccāti padasandhi …pe… āyasmā puṇṇako.
puṇṇako → puṇṇakoti (sya-all)

Yaññehi jātiñca jarañca mārisāti. Yaññehīti yaññehi pahūtehi yaññehi vividhehi yaññehi puthūhi.
yaññehīti → (sya-all) | pahūtehi → pahutehi (sya-all) Mārisāti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ mārisāti— yaññehi jātiñca jarañca mārisa.

Atha ko carahi devamanussaloke, atāri jātiñca jarañca mārisāti atha ko eso sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya jātijarāmaraṇaṁ atari uttari patari samatikkami vītivattayi.
vītivattayi → vītivatti (mr) | atari → atāri (sya-all) | vītivattayi → vītivatti (cck: ka.) Mārisāti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissādhivacanametaṁ mārisāti— atha ko carahi devamanussaloke, atāri jātiñca jarañca mārisa.

Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metanti. Pucchāmi tanti pucchāmi taṁ yācāmi taṁ ajjhesāmi taṁ pasādemi taṁ kathayassu metanti—
kathayassu metanti → kathassu meti (sya-all) pucchāmi taṁ. Bhagavāti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti—
gāravādhivacanaṁ → sagāravādhivacanametaṁ (sya-all) yadidaṁ bhagavāti. Brūhi metanti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti— pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ. Tenāha so brāhmaṇo—

“Te ce nātariṁsu yājayogā, (iccāyasmā puṇṇako) Yaññehi jātiñca jarañca mārisa; atha ko carahi devamanussaloke, Atāri jātiñca jarañca mārisa; pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan”ti.

Saṅkhāya lokasmi paroparāni,
lokasmi → lokasmiṁ (bj, sya-all, mr) | paroparāni → parovarāni (bj) | lokasmi paroparāni → lokasmiṁ parovarāni (bj) | lokasmi → lokasmiṁ (pts) | lokasmiṁ → lokamhi (bj: machasaṁ) | parovarāni → paroparāni (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi, sī.pana, syā, machasaṁ) | lokasmi → lokasmiṁ (cck: syā. ka.) | paroparāni → sic Br Scp T. (Baim); parovarāni Scn Sn. Pj. -- It can hardly be decided which is the correct form, since neither is free from analogy-influence. The compound is para + avara, but by analogy of confusion between ava (o) > apa, this apa is substituted for ava (o) in derivation avara (ora) under the influence of the first para; thus para+{apa or ava (o)}-ra which branches into {par-o-para or par-o-vara} instead of yielding *par-ora. (pts note) (puṇṇakāti bhagavā) Yassiñjitaṁ natthi kuhiñci loke; Santo vidhūmo anīgho nirāso,
anīgho → anigho (sya-all, pts) | vidhūmo → sic Br Sc (Bai); vidhūmo T, Sn, Pj. (pts note) Atāri so jātijaranti brūmi.
brūmi → brūmī (bj)

Saṅkhāya lokasmi paroparānīti saṅkhā vuccati ñāṇaṁ yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.
lokasmi paroparānīti → lokasmiṁ parovarānīti (bj) | lokasmi → lokasmiṁ (sya-all) | sammādiṭṭhi → dhammasaṅgaṇī > cittuppādakaṇḍa (bj note) Paroparānīti
paroparānīti → parovarānīti (bj) oraṁ vuccati sakattabhāvo,
oraṁ … cha bāhirāni āyatanāni → etthantare pāṭho sya-all potthakesu natthi paraṁ vuccati parattabhāvo
paraṁ → oparaṁ (?) oraṁ vuccati sakarūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇaṁ, paraṁ vuccati pararūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇaṁ; oraṁ vuccati cha ajjhattikāni āyatanāni, paraṁ vuccati cha bāhirāni āyatanāni. Oraṁ vuccati manussaloko, paraṁ vuccati devaloko;
Oraṁ → opāraṁ (sya-all) | paraṁ → pāraṁ (sya-all) oraṁ vuccati kāmadhātu, paraṁ vuccati rūpadhātu arūpadhātu;
oraṁ → opāraṁ (sya-all) | paraṁ → pāraṁ (sya-all) oraṁ vuccati kāmadhātu rūpadhātu, paraṁ vuccati arūpadhātu.
oraṁ → opāraṁ (sya-all) | paraṁ → pāraṁ (sya-all) Saṅkhāya lokasmi paroparānīti paroparāni aniccato saṅkhāya dukkhato rogato gaṇḍato …pe…
lokasmi paroparānīti paroparāni → lokasmiṁ parovarānīti parovarāni (bj) | lokasmi → lokasmiṁ (sya-all) | gaṇḍato → gaṇḍato sallato (sya-all) nissaraṇato saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—
nissaraṇato → anissaraṇato (sya-all) | tīrayitvā → tirayitvā (sya-all) saṅkhāya lokasmi paroparāni.
lokasmi paroparāni → lokasmiṁ parovarāni (bj) | lokasmi → lokasmiṁ (sya-all) Puṇṇakāti bhagavāti. Puṇṇakāti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati. Bhagavāti gāravādhivacanametaṁ …pe… yadidaṁ bhagavāti— puṇṇakāti bhagavā.

Yassiñjitaṁ natthi kuhiñci loketi. Yassāti arahato khīṇāsavassa. Iñjitanti taṇhiñjitaṁ diṭṭhiñjitaṁ māniñjitaṁ kilesiñjitaṁ kāmiñjitaṁ.
diṭṭhiñjitaṁ → diṭṭhiñjitaṁ kilesiñjataṁ (sya-all) | kilesiñjitaṁ kāmiñjitaṁ → kammiñjitaṁ (sya-all) Yassime iñjitā natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā.
na santi → (sya-all) Kuhiñcīti kuhiñci kismiñci katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vā.
kismiñci → kimhici (sya-all) Loketi apāyaloke …pe… āyatanaloketi— yassiñjitaṁ natthi kuhiñci loke.

Santo vidhūmo anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmīti.
anīgho → anigho (sya-all) Santoti rāgassa santattā santo, dosassa …pe… mohassa … kodhassa … upanāhassa … makkhassa … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti santo;
vijjhātattā → nijjhātattā (mr) | mohassa → mohassa santattā santo (sya-all) | vijjhātattā → nijjhātattā (ka.) mahāni. 18 (cck note) vidhūmoti kāyaduccaritaṁ vidhūmitaṁ vidhamitaṁ sositaṁ visositaṁ byantīkataṁ, vacīduccaritaṁ …pe…
byantīkataṁ → byantikataṁ (mr) | sositaṁ → (sya-all) | vidhūmitaṁ → vidhūsitaṁ (bj: sī.vaṭ, sī.kayi) | byantīkataṁ → byantikataṁ (cck: ka.) manoduccaritaṁ vidhūmitaṁ vidhamitaṁ sositaṁ visositaṁ byantīkataṁ, rāgo … doso … moho vidhūmito vidhamito sosito visosito byantīkato, kodho … upanāho … makkho … paḷāso … issā … macchariyaṁ … māyā … sāṭheyyaṁ … thambho … sārambho … māno … atimāno … mado … pamādo … sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā vidhūmitā vidhamitā sositā visositā byantīkatā.
sositaṁ → (sya-all) | rāgo → rāgo vidhūmito vidhamito visosito byantīkato (sya-all) | pamādo → pamādo vidhūmito vidhamito visosito byantīkato (sya-all) | sositā → (sya-all) Atha vā kodho vuccati dhūmo—
atha vā → apica (sya-all) | athavā → apica (bj: sī.pana)

Māno hi te brāhmaṇa khāribhāro, kodho dhūmo bhasmani mosavajjaṁ;
bhasmani → gammani (sya-all) | bhasmani → gammani (bj: sī.vaṭ, sī.kayi, syā) | bhasmani → gammani (cck: syā.) Jivhā sujā hadayaṁ jotiṭṭhānaṁ, attā sudanto purisassa joti.
hadayaṁ → tapparassa (sya-all) | hadayaṁ → tapparassa (bj: syā) | hadayaṁ → tapparassa (cck: syā.) joti api ca → jāti apica (sya-all) | joti → saṁyutta > sundarika bhāradvājasutta (bj note)

Api ca dasahākārehi kodho jāyati— anatthaṁ me acarīti kodho jāyati, anatthaṁ me caratīti kodho jāyati, anatthaṁ me carissatīti kodho jāyati, piyassa me manāpassa anatthaṁ acari, anatthaṁ carati, anatthaṁ carissatīti kodho jāyati, appiyassa me amanāpassa atthaṁ acari, atthaṁ carati, atthaṁ carissatīti kodho jāyati, aṭṭhāne vā pana kodho jāyati.
acari → acarīti (sya-all) | carati → caratīti (sya-all) Yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṁ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṁ doso dussanā dussitattaṁ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—
byāpatti → vyāpatti (bj) | asuropo → assuropo (sya-all) | paṭighaṁ → paṭigho (sya-all) | vyāpatti → byāpatti (bj: machasaṁ) | asuropo → assuropo (bj: syā) | asuropo → assuropo (cck: syā.) ayaṁ vuccati kodho.

Api ca kodhassa adhimattaparittatā veditabbā. Atthi kañci kālaṁ kodho cittāvilakaraṇamatto hoti, na ca tāva mukhakulānavikulāno hoti.
kañci → kiñci (mr) | mukhakulānavikulāno → mukhakulanavikulano (bj) | mukhakulanavikulano → parikūlanaṁ (bj: sī.pana) | kañci → kiñci (ka.) mahāni. 85 (cck note) Atthi kañci kālaṁ kodho mukhakulānavikulānamatto hoti, na ca tāva hanusañcopano hoti.
mukhakulānavikulānamatto → mukhakulanavikulanamatto (bj) Atthi kañci kālaṁ kodho hanusañcopanamatto hoti, na ca tāva pharusavācaṁ nicchāraṇo hoti.
pharusavācaṁ nicchāraṇo → pharusavācaṁ nicchārano (bj); pharusavācanicchāraṇo (sya-all) | nicchāraṇo → pharusavācanicchāraṇo (cck: syā.) Atthi kañci kālaṁ kodho pharusavācaṁ nicchāraṇamatto hoti, na ca tāva disāvidisānuvilokano hoti.
pharusavācaṁ nicchāraṇamatto → pharusavācanicchāraṇamatto (sya-all) | disāvidisānuvilokano → disāvidisaṁ anuvilokano (sya-all) Atthi kañci kālaṁ kodho disāvidisānuvilokanamatto hoti, na ca tāva daṇḍasatthaparāmasano hoti.
disāvidisānuvilokanamatto → disāvidisaṁ anuvilokanamatto (sya-all) Atthi kañci kālaṁ kodho daṇḍasatthaparāmasanamatto hoti, na ca tāva daṇḍasatthaabbhukkiraṇo hoti. Atthi kañci kālaṁ kodho daṇḍasatthaabbhukkiraṇamatto hoti, na ca tāva daṇḍasatthaabhinipātano hoti. Atthi kañci kālaṁ kodho daṇḍasatthaabhinipātanamatto hoti, na ca tāva chinnavicchinnakaraṇo hoti.
chinnavicchinnakaraṇo → chindavicchindakaraṇo (sya-all) Atthi kañci kālaṁ kodho chinnavicchinnakaraṇamatto hoti, na ca tāva sambhañjanapalibhañjano hoti.
sambhañjanapalibhañjano → sambhañjana paḷibhañjānā (bj); sambhañjanaparibhañjano (sya-all) | chinnavicchinnakaraṇamatto → chindavicchindakaraṇamatto (sya-all) Atthi kañci kālaṁ kodho sambhañjanapalibhañjanamatto hoti, na ca tāva aṅgamaṅgaapakaḍḍhano hoti.
sambhañjanapalibhañjanamatto → sambhañjanapaḷibhañjanamatto (bj); sambhañjanaparibhañjanamatto (sya-all) | aṅgamaṅgaapakaḍḍhano → aṅgamaṅgāpakaḍḍhano (sya-all) | aṅgamaṅgaapakaḍḍhano → ākaḍḍhano (bj: sī.pana) Atthi kañci kālaṁ kodho aṅgamaṅgaapakaḍḍhanamatto hoti, na ca tāva jīvitāvoropano hoti.
jīvitāvoropano → jīvitapanāsano (sya-all) | aṅgamaṅgaapakaḍḍhanamatto → aṅgamaṅgāpakaḍḍhanamatto (sya-all) | jīvitāvoropano → jīvitapanāsano (syā.) mahāni. 85 (cck note) Atthi kañci kālaṁ kodho jīvitāvoropanamatto hoti, na ca tāva sabbacāgapariccāgāya saṇṭhito hoti.
jīvitāvoropanamatto → jīvitapanāsanamatto (sya-all) | sabbacāgapariccāgāya saṇṭhito → sabbacāgapariccāgasaṇṭhito (sya-all) Yato kodho paraṁ puggalaṁ ghātetvā attānaṁ ghāteti, ettāvatā kodho paramussadagato paramavepullapatto hoti.
puggalaṁ → parapuggalaṁ (bj: sī.vaṭ, sī.vipi, sī.kayi) | paramussadagato → paramukkaṁsagato (bj: sī.pana) Yassa so hoti kodho pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho, so vuccati—
paṭipassaddho → paṭipassappaddho (bj) | yassa so hoti → yasseso (sya-all) vidhūmo.
vidhūmo → vidhumo (bj)

Kodhassa pahīnattā vidhūmo, kodhavatthussa pariññātattā vidhūmo, kodhahetussa pariññātattā vidhūmo, kodhahetussa upacchinnattā vidhūmo.
vidhūmo → vidhumo (bj) | pariññātattā → ucchinnattā vidhūmoti (sya-all) | kodhahetussa upacchinnattā vidhūmo anīghoti → anighoti (sya-all)

Anīghoti rāgo nīgho, doso nīgho, moho nīgho, kodho nīgho, upanāho nīgho …pe… sabbākusalābhisaṅkhārā nīghā. Yassete nīghā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati anīgho.

Nirāsoti āsā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
akusalamūlaṁ → dhammasaṅgaṇī > nikkhepakaṇḍa (bj note) Yassesā āsā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati nirāso. Jātīti yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti abhinibbatti khandhānaṁ pātubhāvo āyatanānaṁ paṭilābho.
okkanti → okkanti nibbatti (sya-all) | paṭilābho → sacca vibhaṅga (bj note) Jarāti yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṁ pāliccaṁ valittacatā āyuno saṁhāni indriyānaṁ paripāko.
jīraṇatā → jiraṇatā (sya-all) | paripāko → sacca vibhaṅga (bj note) Santo vidhūmo anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmīti yo santo ca vidhūmo ca anīgho ca nirāso ca, so jātijarāmaraṇaṁ atari uttari patari samatikkami vītivattayīti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—
vidhūmo anīgho → vidhumo anigho (bj) | vidhūmo → vidhumo (bj, pts) | anīgho → anigho (sya-all, pts) | atari uttari → atāri uttāri (sya-all) santo vidhūmo anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmi.
vidhūmo → vidhumo (bj) | anīgho → anigho (sya-all) Tenāha bhagavā—

“Saṅkhāya lokasmi paroparāni,
lokasmi paroparāni → lokasmiṁ parovarāni (bj) | lokasmi → lokasmiṁ (sya-all) (puṇṇakāti bhagavā) Yassiñjitaṁ natthi kuhiñci loke; santo vidhūmo anīgho nirāso,
vidhūmo → vidhumo (bj) | anīgho → anigho (sya-all) Atāri so jātijaranti brūmī”ti.

Sahagāthāpariyosānā …pe… pañjaliko bhagavantaṁ namassamāno nisinno hoti— “satthā me, bhante, bhagavā, sāvakohamasmī”ti.

Puṇṇakamāṇavapucchāniddeso tatiyo.