Найдите Истину

В Палийских Суттах и Винае

settings

{{table.suttaCol}} {{table.readCol}} {{table.titleCol}} {{table.wordsCol}} {{table.countCol}} {{table.mrCol}} {{table.linksCol}} {{table.typeCol}} {{table.quoteCol}}
{{table.wordCol}} {{table.textsCol}} {{table.matchesCol}} {{table.linksCol}}

{{results.variantsForLabel}}

Variants 1/2 columns Dictionary Multi-select Compass Help

Заметка:Переводы, словари и комментарии сделаны не Благословенным.Сверяйтесь с Пали в 4 основных никаях.

  • Dīgha Nikāya 3Длинные Наставления 3

AmbaṭṭhasuttaАмбаттха Сутта

Evaṁ me sutaṁ—
me → evamme (bj: PTS) | evaṁ → evam (pts)
Так мной услышано.
ekaṁ samayaṁ bhagavā kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi yena icchānaṅgalaṁ nāma kosalānaṁ brāhmaṇagāmo tadavasari.
icchānaṅgalaṁ → icchānaṅkalaṁ (pts) | icchānaṅgalaṁ → naṅkala (bj: PTS); icchānaṅkalantipi pāṭho (bj: aṭṭhakathā) | icchānaṅgalannāma → icchānaṅkalaṁ nāma (sya-all: sī.) | Icchānaṅkalaṁ → Bp -galaṁ for -kalaṁ, throughout. (pts note) | cārikaṁ caramāno → cārikañcaramāno (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | pañcamattehi bhikkhusatehi → pañca-mattehi bhikkhu-satehi (pts) | brāhmaṇagāmo tadavasari → brāhmaṇa-gāmo tad avasari (pts)
Однажды Благостный, двигаясь по Косале с большой толпой монахов, пятью сотнями монахов, прибыл в брахманскую деревню под названием Иччхананкала в Косале.
Tatra sudaṁ bhagavā icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe.
icchānaṅgale → icchānaṅkale (pts) | icchānaṅgalavanasaṇḍe → icchānaṅkalavanasaṇḍe (pts) | icchānaṅgale → icchānaṅkale (bj: PTS, sabbattha) | icchānaṅgalavanasaṇḍe → icchānaṅkala-vana-saṇḍe (pts)
И там в Иччхананкале Благостный остановился в лесной местности Иччхананкалы.

1. Pokkharasātivatthu1. О Поккхарасади

Tena kho pana samayena brāhmaṇo pokkharasāti ukkaṭṭhaṁ ajjhāvasati sattussadaṁ satiṇakaṭṭhodakaṁ sadhaññaṁ rājabhoggaṁ raññā pasenadinā kosalena dinnaṁ rājadāyaṁ brahmadeyyaṁ.
pokkharasāti → pokkharasātī (bj); pokkharasādi (pts1ed) | pasenadinā kosalena → pasenadikosalena (sya-all, pts) | pokkharasāti → pokkharasādi (pts) | pokkharasāti → sādi (bj: sabbattha); pokkharasātīitipi vuccati (bj: aṭṭhakathā) | pasenadinā → pasenadi (bj: PTS); passenadinā (bj: sīmu) | ukkaṭṭhaṁ → pokkharasātī (cck: sī.); pokkharasādi (cck: pī.) | Pokkharasādi → BB -sāti (so SS occasionally and Fausboll at SN p. 112. (pts note) | rāja-bhoggaṁ → Sc bhogyaṁ (as in iv. 2). (pts note) | dinnaṁ → Sdmt dinna-. (pts note) | rājadāyaṁ → Sc dāyādaṁ (as in iv. 1). (pts note) | pasenadinā kosalena → pasenadi-kosalena (pts) | brahmadeyyaṁ → brahma-deyyaṁ (pts)
И в это самое время брахман Поккхарасади обитал в Уккаттхе — [месте], полном жителей, богатом травой, лесом, водой, зерном, — царском наделе, отданном [ему] царём Косалы Пасенади в полное владение в качестве царского дара.
Assosi kho brāhmaṇo pokkharasāti:
pokkharasāti → pokkharasādi (pts)
И брахман Поккхарасади услышал:

“samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi icchānaṅgalaṁ anuppatto icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe.
icchānaṅgalaṁ → icchānaṅkalaṁ (pts) | icchānaṅgale → icchānaṅkale (pts) | icchānaṅgalavanasaṇḍe → icchānaṅkalavanasaṇḍe (pts) | cārikaṁ caramāno → cārikañcaramāno (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | sakyaputto sakyakulā → sakya-putto sakya-kulā (pts) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | pañcamattehi bhikkhusatehi icchānaṅgalaṁ → pañca-mattehi bhikkhu-satehi icchānaṅkalaṁ (pts) | icchānaṅgalavanasaṇḍe → icchānaṅkala-vana-saṇḍe (pts)
“Поистине, господин отшельник Готама, сын сакьев, из племени сакьев, двигаясь по Косале с большой толпой монахов, пятью сотнями монахов, приблизившись к Иччхананкале, пребывает в Иччхананкале, в лесной местности Иччхананкалы.
Taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato—
abbhuggato → See D. ii. 40. (pts note) | evaṁ kalyāṇo → evaṁkalyāṇo (th)
И вот о нем, Благостном Готаме, идёт такая добрая слава:
‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā.’
bhagavā → bhagavāti (sya-all, km) | purisadammasārathi → sārathī (bj: sīmu, syā) | bhagavā → bhagavāti (bj: machasaṁ, syā) | bhagavā → bhagavāti (syā. kaṁ.), uparisoṇadaṇḍasuttādīsupi buddhaguṇakathāyaṁ evameva dissati (cck note) | itipi → iti pi (pts) | sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno → sammā-sambuddho vijjā-caraṇa-sampanno (pts) | lokavidū → loka-vidū (pts) | purisadammasārathi → purisa-damma-sārathi (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)
„Он — Благостный, архат, всецело пробуждённый, наделённый знанием и добродетелью, Счастливый; знаток мира, несравненный вожатый людей, нуждающихся в узде, учитель богов и людей, Будда, Благостный.
So imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti.
sassamaṇabrāhmaṇiṁ → sassamaṇa-brāhmaṇiṁ (pts) | sadevamanussaṁ → sadeva-manussaṁ (pts)
Он возглашает об этом мироздании с мирами богов, Мары, Брахмы, с миром отшельников и брахманов, с богами и людьми, познав и увидев их собственными глазами.
So dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ, sātthaṁ sabyañjanaṁ, kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti.
sabyañjanaṁ → savyañjanaṁ (bj: PTS) | sātthaṁ → Bp satthaṁ. (pts note) | ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ → ādi-kalyāṇaṁ majjhe kalyāṇaṁ pariyosāna-kalyāṇaṁ (pts) | sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ → savyañjanaṁ kevala-paripuṇṇaṁ (pts)
Он проповедует истину — превосходную в начале, превосходную в середине, превосходную в конце — в её духе и букве, наставляет в единственно совершенном чистом целомудрии.
Sādhu kho pana tathārūpānaṁ arahataṁ dassanaṁ hotī”ti.
tathārūpānaṁ → tathā-rūpānaṁ (pts)
Поистине, хорошо лицезреть архатов подобных ему“”.

2. Ambaṭṭhamāṇava2. Юный ученик Амбаттха

Tena kho pana samayena brāhmaṇassa pokkharasātissa ambaṭṭho nāma māṇavo antevāsī hoti ajjhāyako mantadharo tiṇṇaṁ vedānaṁ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo anuññātapaṭiññāto sake ācariyake tevijjake pāvacane:
vedānaṁ → bedānaṁ (mr) | sanighaṇḍukeṭubhānaṁ → sanighaṇḍuketubhānaṁ (sya-all) | pokkharasātissa → pokkharasādissa (pts) | nāma → (pts) | māṇavo → ambaṭṭho māṇavo (bj: PTS); mānavo (bj: PTS-n) | vedānaṁ → bedānaṁ (cck: ka.) | māṇavo → Scd mānavo, so throughout. (pts note) | sākkhara-ppabhedānaṁ → Bp sakkhara-pabhedānaṁ. (pts note) | sanighaṇḍukeṭubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ → sanighaṇḍu-keṭubhānaṁ sākkhara-ppabhedānaṁ itihāsa-pañcamānaṁ (pts) | lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu → lokāyata-mahāpurisa-lakkhaṇesu (pts) | anuññātapaṭiññāto → anuññāta-paṭiññāto (pts)
И в это самое время у брахмана Поккхарасади был юный ученик Амбаттха — начитанный, сведущий в священных текстах, достигший совершенства в трёх ведах вместе с объяснением слов, наставлением в ритуале, [наукой] разделения слогов, с итихасой — в-пятых, умеющий разбирать слово за словом, знающий грамматику, постигший рассуждения о природе и знаки [на теле] великого человека, получивший признание от собственного наставника в тройном знании, сказавшего:
“yamahaṁ jānāmi taṁ tvaṁ jānāsi;
yamahaṁ → yam ahaṁ (pts)
“Что я знаю, то ты знаешь,
yaṁ tvaṁ jānāsi tamahaṁ jānāmī”ti.
tamahaṁ → tam ahaṁ (pts)
что ты знаешь, то я знаю”.

Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ āmantesi:
pokkharasāti → pokkharasādi (pts) | atha kho → athakho (th)
И вот брахман Поккхарасади обратился к юному Амбаттхе:
“ayaṁ, tāta ambaṭṭha, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi icchānaṅgalaṁ anuppatto icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe.
icchānaṅgalaṁ → icchānaṅkalaṁ (pts) | icchānaṅgale → icchānaṅkale (pts) | icchānaṅgalavanasaṇḍe → icchānaṅkalavanasaṇḍe (pts) | cārikaṁ caramāno → cārikañcaramāno (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | sakyakulā → sakya-kulā (pts) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | pañcamattehi bhikkhusatehi icchānaṅgalaṁ → pañca-mattehi bhikkhu-satehi icchānaṅkalaṁ (pts) | icchānaṅgalavanasaṇḍe → icchānaṅkala-vana-saṇḍe (pts)
“Дорогой Амбаттха, вот отшельник Готама, сын сакьев, из племени сакьев, странствуя и двигаясь по Косале с большой толпой монахов, пятью сотнями монахов, приблизившись к Иччхананкале, пребывает в Иччхананкале, в лесной местности Иччхананкалы.
Taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:
bhavantaṁ → MSS. frequently bhagavantaṁ. (pts note) | evaṁ kalyāṇo → evaṁkalyāṇo (th)
И вот о нем, досточтимом Готаме идёт такая добрая слава:
‘itipi so bhagavā, arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā.
bhagavā → bhagavāti (sya-all)
„Он — Благостный, архат, всецело пробуждённый, наделённый знанием и добродетелью, Счастливый, знаток мира, несравненный вожатый людей, нуждающихся в узде, учитель богов и людей, Будда, Благостный.
So imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti.Он возглашает об этом мироздании с мирами богов, Мары, Брахмы, с миром отшельников и брахманов, с богами и людьми, познав и увидев их собственными глазами. So dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ, sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti.Он проповедует истину — превосходную в начале, превосходную в середине, превосходную в конце — в её духе и букве; наставляет в единственно совершенном чистом целомудрии. Sādhu kho pana tathārūpānaṁ arahataṁ dassanaṁ hotī’ti.
tathārūpānaṁ → tathā-rūpānaṁ (pts)
Поистине, хорошо лицезреть архатов, подобных ему“.
Ehi tvaṁ, tāta ambaṭṭha, yena samaṇo gotamo tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā samaṇaṁ gotamaṁ jānāhi, yadi vā taṁ bhavantaṁ gotamaṁ tathāsantaṁyeva saddo abbhuggato, yadi vā no tathā.
ambaṭṭha → ambaṭṭha māṇava (sya-all) | tenupasaṅkama upasaṅkamitvā → ten upasaṁkama upasaṁkamitvā (pts) | tathāsantaṁyeva → tathā santaṁ yeva (pts)
Иди же ты, дорогой Амбаттха, подойти к отшельнику Готаме и, подойдя, узнай об отшельнике Готаме, таким ли является этот Благостный Готама, какая идёт [о нем] слава, или не таким;
Yadi vā so bhavaṁ gotamo tādiso, yadi vā na tādiso, tathā mayaṁ taṁ bhavantaṁ gotamaṁ vedissāmā”ti.
mayaṁ taṁ → mayantaṁ (th)
таков ли он, досточтимый Готама, или не таков. Тогда мы узнаем об этом Благостном Готаме”.

“Yathā kathaṁ panāhaṁ, bho, taṁ bhavantaṁ gotamaṁ jānissāmi: ‘yadi vā taṁ bhavantaṁ gotamaṁ tathāsantaṁyeva saddo abbhuggato, yadi vā no tathā. Yadi vā so bhavaṁ gotamo tādiso, yadi vā na tādiso’”ti?
yathā kathaṁ → yathākathaṁ (th) | tathāsantaṁyeva → tathā santaṁ yeva (pts) | tādisoti → tādiso ti (pts)
“Но как же, господин, я узнаю об этом Благостном Готаме, таким ли является этот Благостный Готама, какая идёт [о нем] слава, или не таким; таков ли он, досточтимый Готама, или не таков?”

“Āgatāni kho, tāta ambaṭṭha, amhākaṁ mantesu dvattiṁsa mahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveyeva gatiyo bhavanti anaññā.
dveyeva → dveva (bj, sya-all) | dvattiṁsa mahāpurisalakkhaṇāni → dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni (th) | dveyeva → dve va (th) | mahāpurisalakkhaṇāni → mahāpurisa-lakkhaṇāni (pts) | dveyeva → dve (pts)
“В священных текстах, дорогой Амбаттха до нас дошло [учение о] тридцати двух знаках великого человека. У наделённого ими великого человека бывает два пути и не более:
Sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato.
cakkavattī → cakkavatti (sya-all, pts) | janapadatthāvariyappatto → janapadaṭṭhāvariyappatto (sya-all) | dhammarājā → dhamma-rājā (pts) | sattaratanasamannāgato → satta-ratana-samannāgato (pts)
Если он обитает в доме, то становится царём, владыкой мира, добродетельным царём добродетели, правящим четырьмя сторонами света, победоносным, доставившим стране безопасность, наделённым семью сокровищами.
Tassimāni satta ratanāni bhavanti.
satta ratanāni → sattaratanāni (bjt) | tassimāni → tass imāni (pts)
Эти его семь сокровищ:
Seyyathidaṁ—cakkaratanaṁ, hatthiratanaṁ, assaratanaṁ, maṇiratanaṁ, itthiratanaṁ, gahapatiratanaṁ, pariṇāyakaratanameva sattamaṁ.
pariṇāyakaratanameva → parināyakaratanameva (bj) | itthiratanaṁ → itthīratanaṁ (sya-all) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th) | seyyathidaṁ cakkaratanaṁ hatthiratanaṁ assaratanaṁ → seyyathīdaṁ cakka-ratanaṁ hatthi-ratanaṁ assa-ratanaṁ (pts) | itthiratanaṁ gahapatiratanaṁ pariṇāyakaratanameva → itthi-ratanaṁ gahapati-ratanaṁ pariṇāyakaratanaṁ eva (pts)
сокровище-колесо, сокровище-слон, сокровище-конь, сокровище-драгоценность, сокровище-женщина, сокровище-домоправитель и сокровище-советник — в-седьмых.
Parosahassaṁ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā.
parosahassaṁ → paro sahassaṁ (pts) | panassa → pan assa (pts) | vīraṅgarūpā → vīraṅga-rūpā (pts)
И у него есть больше тысячи сыновей — героев могучего сложения, повергающих вражеское войско.
So imaṁ pathaviṁ sāgarapariyantaṁ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati.
pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya-all) | sāgarapariyantaṁ → sāgara-pariyantaṁ (pts)
Он занимает эту землю, ограниченную океаном, покорив её не палкой, не мечом, [но одной лишь] добродетелью.
Sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, arahaṁ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado.
vivaṭṭacchado → vivattacchado (bj, pts) | kho → (sya-all) | vivattacchado → vivittacchaddo (bj: bausasa); vivaṭacchado (bj: syā); vivaṭṭacchado (bj: machasaṁ) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts) | vivaṭṭacchado → vivattacchaddo (pts)
Если же он, оставив дом, странствует бездомным, то становится архатом, всецело пробуждённым, снимающим покров с мира.
Ahaṁ kho pana, tāta ambaṭṭha, mantānaṁ dātā;Вот, дорогой Амбаттха, я даю [тебе] священные текста, tvaṁ mantānaṁ paṭiggahetā”ti.
paṭiggahetāti → paṭiggahitāti (sya-all) | paṭiggahetāti → paṭiggahetā ti (pts)
ты — принимаешь священные тексты”.

“Evaṁ, bho”ti kho ambaṭṭho māṇavo brāhmaṇassa pokkharasātissa paṭissutvā uṭṭhāyāsanā brāhmaṇaṁ pokkharasātiṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā vaḷavārathamāruyha sambahulehi māṇavakehi saddhiṁ yena icchānaṅgalavanasaṇḍo tena pāyāsi.
māṇavakehi → māṇavehi (bj, sya-all) | pokkharasātissa → pokkharasādissa (pts) | pokkharasātiṁ → pokkharasādiṁ (pts) | icchānaṅgalavanasaṇḍo → icchānaṅkalavanasaṇḍo (pts) | māṇavehi → mānavakehi (bj: katthaci) | bhoti → bho ti (pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts) | vaḷavārathamāruyha → vaḷavārathaṁ āruyha (pts) | icchānaṅgalavanasaṇḍo → icchānaṅkala-vana-saṇḍo (pts)
“Хорошо, господин”, — согласился юный Амбаттха с брахманом Поккхарасади, поднялся с сиденья, приветствовал брахмана Поккхарасади, обошёл [его] с правой стороны, взошёл на повозку, [запряжённую] кобылой, и вместе с многочисленными юношами направился к лесной местности Иччхананкалы.
Yāvatikā yānassa bhūmi yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova ārāmaṁ pāvisi.
pattikova → pattiko va (th, pts)
Проехав на повозке, сколько позволяла повозке дорога, он сошёл с повозки и пешком вошёл в [монашескую] рощу.

Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū abbhokāse caṅkamanti.
abbhokāse → abbhokase (pts)
А в то самое время многочисленные монахи гуляли по открытому месту.
Atha kho ambaṭṭho māṇavo yena te bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca:
atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
И вот юный Амбаттха подошёл к монахам и, подойдя, так сказал монахам:
“kahaṁ nu kho, bho, etarahi so bhavaṁ gotamo viharati?
kahaṁ nu → kahannu (bjt)
“Где же сейчас пребывает досточтимый Готама?
Tañhi mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ dassanāya idhūpasaṅkantā”ti.
idhūpasaṅkantāti → idh upasaṁkantā ti (pts) | tañhi → taṁ hi (bjt, th, pts)
Ведь мы пришли сюда, чтобы увидеть досточтимого Готаму”.

Atha kho tesaṁ bhikkhūnaṁ etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)
И тогда эти монахи сказали себе так:
“ayaṁ kho ambaṭṭho māṇavo abhiññātakolañño ceva abhiññātassa ca brāhmaṇassa pokkharasātissa antevāsī.
pokkharasātissa → pokkharasādissa (pts) | abhiññātakolañño ceva → abhiññāta-kolañño eva (pts)
“Ведь этот юный Амбаттха рождён в знатном семействе и ученик знатного брахмана Поккхарасади.
Agaru kho pana bhagavato evarūpehi kulaputtehi saddhiṁ kathāsallāpo hotī”ti.
kulaputtehi → kula-puttehi (pts)
Нетрудно Благостному беседовать с подобным отпрыском знатного семейства”.

Te ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ etadavocuṁ:
etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)
И они так сказали юному Амбаттхе:
“eso, ambaṭṭha, vihāro saṁvutadvāro, tena appasaddo upasaṅkamitvā ataramāno āḷindaṁ pavisitvā ukkāsitvā aggaḷaṁ ākoṭehi, vivarissati te bhagavā dvāran”ti.
āḷindaṁ → ālindaṁ (bj, pts) | aggaḷaṁ → aggalaṁ (pts) | saṁvutadvāro → saṁvuta-dvāro (pts) | appasaddo upasaṅkamitvā → appa-saddo upasaṁkamitvā (pts) | dvāranti → dvāran ti (pts)
“Вот, Амбаттха, обитель с закрытыми дверями. Без шума приблизься к ней, не спеша войди на веранду, кашляни и постучи по засову. Благостный отворит тебе дверь”.

Atha kho ambaṭṭho māṇavo yena so vihāro saṁvutadvāro, tena appasaddo upasaṅkamitvā ataramāno āḷindaṁ pavisitvā ukkāsitvā aggaḷaṁ ākoṭesi. Vivari bhagavā dvāraṁ.
āḷindaṁ → ālindaṁ (bj, pts) | aggaḷaṁ → aggalaṁ (pts) | atha kho → athakho (th) | saṁvutadvāro → saṁvuta-dvāro (pts) | appasaddo upasaṅkamitvā → appa-saddo upasaṁkamitvā (pts)
И вот юный Амбаттха без шума приблизился к обители с закрытыми дверями, не спеша вошёл на веранду, кашлянул и постучал по засову. Благостный отворил дверь,
Pāvisi ambaṭṭho māṇavo. Māṇavakāpi pavisitvā bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | + → kho (th) | māṇavakāpi → māṇavakā pi (pts)
и юный Амбаттха вошёл. Юноши тоже вошли, обменялись с Благостным дружескими, дружелюбными словами и почтительным приветствием и сели в стороне.
Ambaṭṭho pana māṇavo caṅkamantopi nisinnena bhagavatā kañci kañci kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāreti, ṭhitopi nisinnena bhagavatā kañci kañci kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāreti.
kañci kañci → kiñci kiñci (csp1ed) | sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | kañci kañci → kiñci kiñci (cck) | kañci → kiñci kiñci (cck: ka.) | kañci → Bp here and below kiñci kiñci. (pts note) | caṅkamantopi → caṅkamanto pi (pts) | ṭhitopi → ṭhito pi (pts)
Юный же Амбаттха, расхаживая, обменялся с сидящим Благостным кое-какими приветственными словами; стоя, он обменялся с сидящим Благостным кое-какими приветствиями словами.

Atha kho bhagavā ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ etadavoca → ambaṭṭha-māṇavaṁ etad avoca (pts)
Тогда Благостный так сказал юному Амбаттхе:
“evaṁ nu te, ambaṭṭha, brāhmaṇehi vuddhehi mahallakehi ācariyapācariyehi saddhiṁ kathāsallāpo hoti, yathayidaṁ caraṁ tiṭṭhaṁ nisinnena mayā kiñci kiñci kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretī”ti?
evaṁ nu → evannu kho (bj) | kiñci kiñci → kañci kañci (bj, sya-all, pts) | sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj) | vuddhehi → vuḍḍhehi (sya-all) | sāraṇīyaṁ vītisāretīti → sārāṇīyaṁ vītisāresīti (sya-all, pts) | te → kiṇhā (bj: machasaṁ) | te → Scd omit kho; Bp omits te. (pts note) | yathayidaṁ → Sc Bp yathāyidam. (pts note) | sāraṇīyaṁ vītisāretīti → sārāṇīyaṁ vītisāretī ti (bjt) | ācariyapācariyehi → ācariya-pācariyehi (pts) | kathāsallāpo → kathā-sallāpo (pts)
“Так ли, Амбаттха, ты беседуешь со старшими престарелыми брахманами, с наставниками [твоих] наставников, как теперь, когда я сижу, а ты, то двигаясь, то останавливаясь, обмениваешься со мной кое-какими приветственными словами?”

2.1. Paṭhamaibbhavāda2.1. Первое обвинение

“No hidaṁ, bho gotama.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“Нет, не так, господин Готама.
Gacchanto vā hi, bho gotama, gacchantena brāhmaṇo brāhmaṇena saddhiṁ sallapitumarahati, ṭhito vā hi, bho gotama, ṭhitena brāhmaṇo brāhmaṇena saddhiṁ sallapitumarahati, nisinno vā hi, bho gotama, nisinnena brāhmaṇo brāhmaṇena saddhiṁ sallapitumarahati, sayāno vā hi, bho gotama, sayānena brāhmaṇo brāhmaṇena saddhiṁ sallapitumarahati.
sallapitumarahati → sallapituṁ arahati (pts)
С идущим брахманом, господин Готама, брахман должен беседовать идя; со стоящим брахманом, господин Готама, брахман должен беседовать стоя; с сидящим брахманом, господин Готама, брахман должен беседовать сидя; с лежащим брахманом, господин Готама, брахман должен беседовать лёжа.
Ye ca kho te, bho gotama, muṇḍakā samaṇakā ibbhā kaṇhā bandhupādāpaccā, tehipi me saddhiṁ evaṁ kathāsallāpo hoti, yathariva bhotā gotamenā”ti.
kaṇhā → kiṇhā (pts1ed, mr) | te → (sya-all) | bandhupādāpaccā → bandhupādapaccā (sya-all) | kaṇhā → kiṇhā (pts) | kaṇhā → kiṇhā (bj: machasaṁ) | kaṇhā → kiṇhā (cck: ka. sī. pī.) | ibbhā → Sc imbhā. (pts note) | kiṇhā → Sc kinhā; Bp kaṇhā (see iii. 2. 5). (pts note) | tehipi → tehi pi (pts) | kathāsallāpo → kathā-sallāpo (pts)
Что же, господин Готама, до негодных бритоголовых отшельников, прислужников, нечистых, происшедших от стоп родичей, то с ними я беседую так же, как и с тобой, господин Готама”.

“Atthikavato kho pana te, ambaṭṭha, idhāgamanaṁ ahosi, yāyeva kho panatthāya āgaccheyyātha, tameva atthaṁ sādhukaṁ manasi kareyyātha.
āgaccheyyātha → āgaccheyyātho (bj, pts1ed) | manasi kareyyātha → manasi kareyyātho (bj, pts1ed) | kareyyātha avusitavāyeva → kareyyātho avusitavā yeva (bj) | sādhukaṁ manasi kareyyātha avusitavāyeva → sādhukam manasikareyyātho avusitavā yeva (pts) | kareyyātho → kareyyātha (bj: sīmu) | āgaccheyyātha → āgaccheyyātho (cck: sī. pī.) | kareyyātha → manasikareyyātho (cck: sī. pī.) | āgaccheyyātho → -7 Sct āgaccheyyata tame; Sm Bp āgaccheyyātha. (pts note) | manasikareyyātho → Sc -eyyatothā; St -eyyatho; Bp -eyyātha. See Ed. Muller, p. 110. (pts note) | manasi kareyyātha → manasikareyyātha (th) | idhāgamanaṁ → idh āgamanaṁ (pts) | yāyeva → yāy eva (pts) | panatthāya āgaccheyyātha tameva → pan atthāya āgaccheyyātho taṁ eva (pts)
“Ведь твой приход сюда, Амбаттха, имел [какую-то] цель. Тщательно обрати внимание на ту цель, ради которой ты пришёл.
Avusitavāyeva kho pana, bho, ayaṁ ambaṭṭho māṇavo vusitamānī kimaññatra avusitattā”ti.
bho ayaṁ → (sya-all, pts) | vusitamānī → vāsitavāmānī (bj: sīmu) | vusitavā-mānī → Scmt vusitavātamāni; Sm vusitavatamānī; Bp vusitamāniti. (pts note) | avusitavāyeva → avusitavā yeva (bjt, pts) | vusitamānī kimaññatra avusitattāti → vusitavā-mānī kim aññatra avusitattā ti (pts)
Юный Амбаттха дурно воспитан — он гордится [своим] воспитанием, но что иное [он обнаруживает] как не дурное воспитание?”

Atha kho ambaṭṭho māṇavo bhagavatā avusitavādena vuccamāno kupito anattamano bhagavantaṁyeva khuṁsento bhagavantaṁyeva vambhento bhagavantaṁyeva upavadamāno:
upavadamāno → vadamāno (sya-all) | anattamano → Sc repeats kup- anatt-. (pts note) | khuṁsento → Bp khuṅsanto. (pts note) | vambhento → Bp vambhanto. (pts note) | atha kho → athakho (th) | bhagavantaṁyeva → bhagavantaṁ yeva (pts)
Тогда юный Амбаттха, рассерженный и опечаленный словами Благостного, назвавшего его дурно воспитанным, стал ругать Благостного, унижать Благостного, обвинять Благостного, [подумав]:
“samaṇo ca me bho gotamo pāpito bhavissatī”ti bhagavantaṁ etadavoca:
pāpito → pāpiko (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
“Отшельник Готама будет плох ко мне”, — он так сказал Благостному:
“caṇḍā, bho gotama, sakyajāti;
sakyajāti → sakya-jāti (pts)
“Необуздан род сакьев, господин Готама!
pharusā, bho gotama, sakyajāti;
sakyajāti → sakya-jāti (pts)
Груб род сакьев, господин Готама!
lahusā, bho gotama, sakyajāti;
sakyajāti → sakya-jāti (pts)
Раздражителен род сакьев, господин Готама!
bhassā, bho gotama, sakyajāti;
bhassā → rabhasā (bj, sya-all, pts) | rabhasā → Sct rahasā; Bp bhassā. (pts note) | sakyajāti → sakya-jāti (pts)
Дик род сакьев, господин Готама!
ibbhā santā ibbhā samānā na brāhmaṇe sakkaronti, na brāhmaṇe garuṁ karonti, na brāhmaṇe mānenti, na brāhmaṇe pūjenti, na brāhmaṇe apacāyanti.
garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all, km, pts1ed) | garuṁ karonti → garukaronti (pts) | karonti → garukaronti (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | garukaronti → Bp garuṁkaronti twice. (pts note)
Будучи прислужниками, отшельниками-прислужниками, они не оказывают внимание брахманам, не проявляют заботы о брахманах, не уважают брахманов, не чтут брахманов, не преклоняются перед брахманами.
Tayidaṁ, bho gotama, nacchannaṁ, tayidaṁ nappatirūpaṁ, yadime sakyā ibbhā santā ibbhā samānā na brāhmaṇe sakkaronti, na brāhmaṇe garuṁ karonti, na brāhmaṇe mānenti, na brāhmaṇe pūjenti, na brāhmaṇe apacāyantī”ti.
nappatirūpaṁ → nappaṭirūpaṁ (bj, sya-all) | garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all, pts) | channaṁ → na ca channaṁ (sya-all: sī.) | nacchannaṁ → na channaṁ (th) | nacchannaṁ → na cchannaṁ (pts) | nappatirūpaṁ → na ppatirūpaṁ (pts)
Не годится, господин Готама, не подобает, что эти сакьи, будучи прислужниками, отшельниками-прислужниками, не оказывают внимания брахманам, не проявляют заботы о брахманах, не уважают брахманов, не чтут брахманов, не преклоняются перед брахманами”.

Itiha ambaṭṭho māṇavo idaṁ paṭhamaṁ sakyesu ibbhavādaṁ nipātesi.
sakyesu → sakkesu (bj, pts) | idaṁ → imaṁ (sya-all) | ibbhavādaṁ → ibbhāvādaṁ (sya-all) | itiha → iti ha (pts) | sakyesu ibbhavādaṁ → sakkesu ibbha-vādaṁ (pts)
— Так юный Амбаттха в первых раз обвинил сакьев в том, что они прислужники.

2.2. Dutiyaibbhavāda2.2. Второе обвинение

“Kiṁ pana te, ambaṭṭha, sakyā aparaddhun”ti?
kiṁ pana → kimpana (bjt) | kiṁ → kim (pts) | aparaddhunti → aparaddhun ti (pts)
“Но в чем же, Амбаттха, сакьи провинились перед тобой?”

“Ekamidāhaṁ, bho gotama, samayaṁ ācariyassa brāhmaṇassa pokkharasātissa kenacideva karaṇīyena kapilavatthuṁ agamāsiṁ.
agamāsiṁ → Bp agamāsi. (pts note) | ekamidāhaṁ → eka midāhaṁ (bjt) | ekamidāhaṁ → ekaṁ idāhaṁ (pts) | kenacideva → kenacid eva (pts)
“Однажды, господин Готама, по какому-то делу учителя, брахмана Поккхарасади я пришёл в Капилаваттху
Yena sakyānaṁ sandhāgāraṁ tenupasaṅkamiṁ.
sandhāgāraṁ → santhāgāraṁ (bj); saṇṭhāgāraṁ (sya-all) | sakyānaṁ sandhāgāraṁ tenupasaṅkamiṁ → sakkānaṁ santhāgāraṁ ten upasaṁkamiṁ (pts) | santhāgāraṁ → Bp sandhāgāraṁ. (pts note)
и приблизился к месту собрания сакьев.
Tena kho pana samayena sambahulā sakyā ceva sakyakumārā ca sandhāgāre uccesu āsanesu nisinnā honti aññamaññaṁ aṅgulipatodakehi sañjagghantā saṅkīḷantā, aññadatthu mamaññeva maññe anujagghantā, na maṁ koci āsanenapi nimantesi.
sandhāgāre → santhāgāre (bj, pts1ed) | sandhāgāre → saṇṭhāgāre (sya-all); santhāgāre (pts) | aññadatthu → aññadatthuṁ (sya-all) | aṅgulipatodakehi → aṅgulipatodakena (pts) | anujagghantā → va anojagghantā (pts) | sandhāgāre → santhāgāre (cck: sī. pī.) | aṅgulipatodakehi → aṅgulipatodakena (cck: pī.) | aṅgulipatodakehi → aṅgulipatodakenātipi pāṭho (sya-all note) | aṅguli-patodakena → Bp patodakehi. (pts note) | anojagghantā → Bp anujagghantā. (pts note) | saṅkīḷantā → saṁkīḷantā (my, bjt) | ceva sakyakumārā → eva sakyā-kumārā (pts) | mamaññeva → mamaṁ yeva (pts) | āsanenapi → āsanena pi (pts)
И в это самое время многочисленные сакьи и сыновья сакьев сидели [там] на высоких сиденьях, подталкивали друг друга пальцами, вместе смеялись и развлекались, несомненно, как я думаю, смеясь надо мной, и ни один даже не предложил мне сиденья.
Tayidaṁ, bho gotama, nacchannaṁ, tayidaṁ nappatirūpaṁ, yadime sakyā ibbhā santā ibbhā samānā na brāhmaṇe sakkaronti, na brāhmaṇe garuṁ karonti, na brāhmaṇe mānenti, na brāhmaṇe pūjenti, na brāhmaṇe apacāyantī”ti.
nappatirūpaṁ → nappaṭirūpaṁ (bj, sya-all) | garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all, pts) | nappatirūpaṁ yadime → na ppaṭirūpaṁ yad ime (pts) | nacchannaṁ → na channaṁ (th) | nacchannaṁ → na cchannaṁ (pts)
Не годится, господин Готама, не подобает, что эти сакьи, будучи прислужниками, отшельниками-прислужниками, не оказывают внимания брахманам, не проявляют заботы о брахманах, не уважают брахманов, не чтут брахманов, не преклоняются перед брахманами”.

Itiha ambaṭṭho māṇavo idaṁ dutiyaṁ sakyesu ibbhavādaṁ nipātesi.
sakyesu → sakkesu (bj) | ibbhavādaṁ → ibbhāvādaṁ (sya-all) | sakyesu ibbhavādaṁ → sakkesu ibbhavādam (pts) | itiha → iti ha (pts) | sakyesu ibbhavādaṁ → sakkesu ibbha-vādam (pts)
— Так юный Амбаттха во второй раз обвинил сакьев, что они прислужники.

2.3. Tatiyaibbhavāda2.3. Третье обвинение

“Laṭukikāpi kho, ambaṭṭha, sakuṇikā sake kulāvake kāmalāpinī hoti.
Laṭukikā → St lavukikā; Bp leṭukikā; Sc laṭukākikā. (pts note) | laṭukikāpi → laṭukikā pi (pts)
“Даже перепёлка, Амбаттха, маленькая птичка, и та щебечет, как хочет, в своём гнезде.
Sakaṁ kho panetaṁ, ambaṭṭha, sakyānaṁ yadidaṁ kapilavatthuṁ, nārahatāyasmā ambaṭṭho imāya appamattāya abhisajjitun”ti.
nārahatāyasmā → na arahatāyasmā (sya-all); na arahati yasmā (pts) | arahati → Scmt Bp arahatā. (pts note) | appamattāya → Scdt appattāya. (pts note) | kapilavatthuṁ nārahatāyasmā → kapilavatthu na arahatāyasmā (bjt) | panetaṁ → pan etaṁ (pts) | yadidaṁ → yad idaṁ (pts) | abhisajjitunti → abhisajjitun ti (pts)
Ведь этот Капилаваттху, Амбаттха, принадлежит сакьям, и поэтому не стоит, Амбаттха, сердиться по столь ничтожному поводу”.

“Cattārome, bho gotama, vaṇṇā—
cattārome → cattāro me (pts)
“Существуют четыре варны, господин Готама:
khattiyā brāhmaṇā vessā suddā.кшатрии, брахманы, вайшьи, шудры. Imesañhi, bho gotama, catunnaṁ vaṇṇānaṁ tayo vaṇṇā—
imesañhi → imesaṁ hi (bjt, th, pts)
Из этих четырёх варн, господин Готама, три варны —
khattiyā ca vessā ca suddā ca—кшатрии, вайшьи, шудры — aññadatthu brāhmaṇasseva paricārakā sampajjanti.
aññadatthu → aññadatthuṁ (sya-all) | brāhmaṇasseva → brāhmaṇass eva (pts)
несомненно, призваны служить брахманам.
Tayidaṁ, bho gotama, nacchannaṁ, tayidaṁ nappatirūpaṁ, yadime sakyā ibbhā santā ibbhā samānā na brāhmaṇe sakkaronti, na brāhmaṇe garuṁ karonti, na brāhmaṇe mānenti, na brāhmaṇe pūjenti, na brāhmaṇe apacāyantī”ti.
nappatirūpaṁ yadime → nappaṭirūpaṁ yadi me (bj) | garuṁ karonti → garukaronti (bj, sya-all, pts) | nappatirūpaṁ → nappaṭirūpaṁ (sya-all) | nacchannaṁ → na channaṁ (th) | nappatirūpaṁ yadime → na ppatirūpaṁ yad ime (pts)
Не годится, господин Готама, не подобает что эти сакьи, будучи прислужниками, отшельниками-прислужниками, не оказывают внимание брахманам, не проявляют заботы о брахманах, не уважают брахманов, не чтут брахманов, не преклоняются перед брахманами”.

Itiha ambaṭṭho māṇavo idaṁ tatiyaṁ sakyesu ibbhavādaṁ nipātesi.
sakyesu → sakkesu (bj, pts) | ibbhavādaṁ → ibbhāvādaṁ (sya-all) | itiha → iti ha (pts) | sakyesu ibbhavādaṁ → sakkesu ibbha-vādaṁ (pts)
— Так юный Амбаттха в третий раз обвинил сакьев в том, что они прислужники.

2.4. Dāsiputtavāda2.4. История о сыне рабыни

Atha kho bhagavato etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)
Тогда Благостный сказал себе так:
“atibāḷhaṁ kho ayaṁ ambaṭṭho māṇavo sakyesu ibbhavādena nimmādeti, yannūnāhaṁ gottaṁ puccheyyan”ti.
sakyesu → sakkesu (bj, pts) | nimmādeti → nimmāneti (bj) | nimmādeti yannūnāhaṁ → nimmadeti yan nūnāhaṁ (pts) | nimmāneti → nimmādeti (bj: katthaci) | Sakkesu → Bp Sakyesu. (pts note) | nimmadeti → Scm nimmāddeti; Bp nimpādeti nipātesi. (pts note) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | ibbhavādena nimmādeti → ibbhāvādena nimmadeti (th) | sakyesu ibbhavādena nimmādeti yannūnāhaṁ → sakkesu ibbha-vādena nimmadeti yan nūnāhaṁ (pts) | puccheyyanti → puccheyyan ti (pts)
“Этот юный Амбаттха чрезмерно унижает сакьев, говоря, что они прислужники. Спрошу-ка и я о его роде”.

Atha kho bhagavā ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | etadavoca → etad avoca (pts)
И Благостный так сказал юному Амбаттхе:
“kathaṁ gottosi, ambaṭṭhā”ti?
ambaṭṭhāti → ambaṭṭhā ti (bjt) | kathaṁ gottosi → kathaṁgottosi (th) | kathaṁ gottosi → kathaṁgotto si (pts)
“Из какого ты рода, Амбаттха?”

“Kaṇhāyanohamasmi, bho gotamā”ti.
kaṇhāyanohamasmi → kaṇhāyano haṁ asmi (pts)
“Я — Канхаяна, господин Готама”.

“Porāṇaṁ kho pana te, ambaṭṭha, mātāpettikaṁ nāmagottaṁ anussarato ayyaputtā sakyā bhavanti; dāsiputto tvamasi sakyānaṁ.
anussarato → Sct assarato; Bp anussārato. (pts note) | nāmagottaṁ → nāma gottaṁ (th) | ayyaputtā → ayya-puttā (pts) | dāsiputto tvamasi → dāsi-putto tvaṁ asi (pts)
“Если вспомнить, Амбаттха, с самого начала твоё происхождение по матери и отцу, то оказывается, что сакьи — дети господ, а ты — сын рабыни сакьев.
Sakyā kho pana, ambaṭṭha, rājānaṁ okkākaṁ pitāmahaṁ dahanti.
okkākaṁ → ukkākaṁ (sya-all) | ukkākaṁ → okkākaṁ (sya-all: sī.) | dahanti → dissanti (sya-all: sī.) | dahanti → SS dissanti. (pts note) | pana → pan (pts)
Ведь сакьи, Амбаттха, считают своим предком царя Оккаку.

Bhūtapubbaṁ, ambaṭṭha, rājā okkāko yā sā mahesī piyā manāpā, tassā puttassa rajjaṁ pariṇāmetukāmo jeṭṭhakumāre raṭṭhasmā pabbājesi—
okkāko → ukkāko (sya-all) | bhūtapubbaṁ → bhūta-pubbaṁ (pts) | jeṭṭhakumāre → jeṭṭha-kumāre (pts)
Когда-то давно, Амбаттха, царь Оккака, желая передать царство сыну своей любимой и дорогой первой супруги, побудил оставить страну старших
okkāmukhaṁ karakaṇḍaṁ hatthinikaṁ sinisūraṁ.
karakaṇḍaṁ → karakaṇḍuṁ (sya-all); karaṇḍuṁ (pts1ed) | sinisūraṁ → nipuraṁ (bj); sinipuraṁ (sya-all); sīnipuraṁ (pts1ed) | okkāmukhaṁ → ukkāmukhaṁ (bj, sya-all) | ukkāmukhaṁ → ekāmukhaṁ (bj: katthaci) | karakaṇḍaṁ → karakaṇḍuṁ (bj: katthaci) | nipuraṁ → sinipuraṁ (bj: bausasa); sinipuraṁ (bj: PTS) | karakaṇḍaṁ → ukkāmukhaṁ karakaṇḍuṁ (cck: sī. syā.) | sinisūraṁ → sinipuraṁ (cck: sī. syā.) | Okkāmukhaṁ → Bp Ukkāmukhaṁ. (pts note) | Karaṇḍuṁ → Bp Karakaṇḍaṁ. (pts note) | Sīnipuraṁ → Sc Hatthinisiyāsīnipuran; Sm Hatthiniyāsīnīpuraṁ; Sdt Hatthiniyāsinipuraṁ; Bp Hatthinikāsinisūraṁ. (pts note)
сыновей Оккамукху, Каранду, Хаттхинию, Синипуру.
Te raṭṭhasmā pabbājitā himavantapasse pokkharaṇiyā tīre mahāsākasaṇḍo, tattha vāsaṁ kappesuṁ.
mahāsākasaṇḍo → mahāsākavanasaṇḍo (sya-all) | pabbājitā → pabbājitā yattha (pts) | himavantapasse → yattha himavanta-passe (pts) | mahāsākasaṇḍo → mahā sāka-saṇḍo (pts)
Оставив страну, они нашли пристанище на склонах Гималаев на берегу лотосового пруда, в большой роще [деревьев] сака.
Te jātisambhedabhayā sakāhi bhaginīhi saddhiṁ saṁvāsaṁ kappesuṁ.
jātisambhedabhayā → jāti-sambheda-bhayā (pts)
Из боязни нарушить чистоту рода они вступили в сожительство со своими сёстрами.

Atha kho, ambaṭṭha, rājā okkāko amacce pārisajje āmantesi:
okkāko → ukkāko (sya-all) | atha kho → athakho (th)
И вот, Амбаттха, царь Оккака обратился к приближенным и советникам:
‘kahaṁ nu kho, bho, etarahi kumārā sammantī’ti?
kahaṁ nu → kahannu (bjt)
„Где же теперь, господа, находятся сыновья?“

‘Atthi, deva, himavantapasse pokkharaṇiyā tīre mahāsākasaṇḍo, tatthetarahi kumārā sammanti.
mahāsākasaṇḍo → mahāsākavanasaṇḍo (sya-all) | sāka-saṇḍo → Bp sākavana-saṇḍo (twice). (pts note) | himavantapasse → himavanta-passe (pts) | mahāsākasaṇḍo tatthetarahi → mahā sāka-saṇḍo tatth etarahi (pts)
„Есть, Божественный, на склонах Гималаев на берегу лотосового пруда большая роща [деревьев] сака — там теперь находятся твои сыновья.
Te jātisambhedabhayā sakāhi bhaginīhi saddhiṁ saṁvāsaṁ kappentī’ti.
jātisambhedabhayā → jātisambheda-bhayā (pts)
Из боязни нарушить чистоту рода они вступили в сожительство со своими сёстрами“.

Atha kho, ambaṭṭha, rājā okkāko udānaṁ udānesi:
okkāko → ukkāko (sya-all) | atha kho → athakho (th)
И вот, Амбаттха, царь Оккака взволнованно воскликнул:
‘sakyā vata, bho, kumārā, paramasakyā vata, bho, kumārā’ti.
paramasakyā → parama-sakyā (pts) | kumārāti → kumārā ti (pts)
„Поистине, господа, эти сыновья — сакьи; поистине, господа, эти сыновья — лучшие сакьи!“
Tadagge kho pana, ambaṭṭha, sakyā paññāyanti; so ca nesaṁ pubbapuriso.
so ca → sova (bj) | nesaṁ → sakyānaṁ (sya-all) | ca nesaṁ → va sakyānaṁ (pts) | so’va → soca (bj: sīmu) | pana → Sd Bp pan'; (always). (pts note) | Sakyānaṁ → Bp so ca nesaṁ(as in Sum.). (pts note) | ca nesaṁ pubbapuriso → va sakyānaṁ pubba-puriso (pts)
И вот с тех пор, Амбаттха, [они] известны как сакьи. Он и есть предок сакьев.

Rañño kho pana, ambaṭṭha, okkākassa disā nāma dāsī ahosi.
rañño → rañño ca (bj) | okkākassa → ukkākassa (sya-all) | nāma → Sc Scmt nāmasā. (pts note)
А у царя Оккаки, Амбаттха, была рабыня по имени Диса.
Sā kaṇhaṁ nāma janesi.
kaṇhaṁ nāma → sā kaṇhaṁ (pts1ed) | nāma → (pts) | kaṇhaṁ → kaṇaṁ (bj: sīmu) | nāma → sā kaṇhaṁ (cck: pī.) | kaṇhaṁ → Bp adds nāma. (pts note)
Она родила чёрного [ребёнка].
Jāto kaṇho pabyāhāsi:
pabyāhāsi dhovatha → paccābhāsi dhopetha (pts) | paccābhāsi → Sc paccabhāsi; Bp paccākāsi. (pts note)
[Едва] родившись, Канха заговорил:
‘dhovatha maṁ, amma, nahāpetha maṁ amma, imasmā maṁ asucismā parimocetha, atthāya vo bhavissāmī’ti.
maṁ → maṁ amma (bj, sya-all, pts) | nahāpetha → nhāpetha (sya-all) | vo → te (sya-all) | te → votipi pāṭho (sya-all note) | Dhopetha → Sd posetha; Bp dhovatha. (pts note) | parimocetha → St parimoca. (pts note)
„Омой меня, мама, искупай меня, мама, освободи меня, мама, от этой нечистоты — я принесу вам пользу“.
Yathā kho pana, ambaṭṭha, etarahi manussā pisāce disvā ‘pisācā’ti sañjānanti;
disvā → (sya-all) | disvā pisācāti → pisācā ti (pts) | pisāce → Sd Bp pisāce disvā. (pts note)
И вот, это, Амбаттха, как люди называют теперь демонов демонами,
evameva kho, ambaṭṭha, tena kho pana samayena manussā pisāce ‘kaṇhā’ti sañjānanti.
kho pana → (bj, pts) | kaṇhāti → pi kaṇhā ti (pts) | pi → Bp omits pi. (pts note) | evameva → evam eva (pts)
так же точно, Амбаттха, люди называли в то время демонов „чёрными“.

Te evamāhaṁsu:
evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)
Они говорили так:
‘ayaṁ jāto pabyāhāsi, kaṇho jāto, pisāco jāto’ti.
jāto pabyāhāsi → sañjāto paccābhāsi (pts) | sañjāto → Bp jāto. (pts note) | paccābhāsi → Sc paccayābhāsi; Bp paccākāsi. (pts note) | jātoti → jāto ti (pts)
„[Едва] родившись, он заговорил. Родился ‘чёрный’, родился демон“.
Tadagge kho pana, ambaṭṭha, kaṇhāyanā paññāyanti, so ca kaṇhāyanānaṁ pubbapuriso.
Tadagge → Sct etadagge. (pts note) | pubbapuriso → pubba-puriso (pts)
И вот с тех пор, Амбаттха, его потомки известны как [род] Канхаяна. Он и есть предок Канхаяны.
Iti kho te, ambaṭṭha, porāṇaṁ mātāpettikaṁ nāmagottaṁ anussarato ayyaputtā sakyā bhavanti, dāsiputto tvamasi sakyānan”ti.
nāmagottaṁ → nāma gottaṁ (th) | nāmagottaṁ → nāma-gottaṁ (pts) | ayyaputtā → ayya-puttā (pts) | dāsiputto tvamasi sakyānanti → dāsi-putto tvam asi sakyānan ti (pts)
Итак, Амбаттха, если вспомнить с самого начала твоё происхождение по матери и отцу, то оказывается, что сакьи — дети господ, а ты — сын рабыни сакьев”.

Evaṁ vutte, te māṇavakā bhagavantaṁ etadavocuṁ:
te → Bp Sc omit te. (pts note)
Когда так было сказано, те юноши так сказали Благостному:
“mā bhavaṁ gotamo ambaṭṭhaṁ atibāḷhaṁ dāsiputtavādena nimmādesi.
ambaṭṭhaṁ → ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ (bj, sya-all, pts) | nimmādesi → nimmānesi (bj) | gotamo → gotama (pts) | dāsiputtavādena → dāsi-putta-vādena (pts)
“Не надо, досточтимый Готама, чрезмерно унижать юного Амбаттху, говоря, что он — сын рабыни.
Sujāto ca, bho gotama, ambaṭṭho māṇavo, kulaputto ca ambaṭṭho māṇavo, bahussuto ca ambaṭṭho māṇavo, kalyāṇavākkaraṇo ca ambaṭṭho māṇavo, paṇḍito ca ambaṭṭho māṇavo, pahoti ca ambaṭṭho māṇavo bhotā gotamena saddhiṁ asmiṁ vacane paṭimantetun”ti.
paṭimantetunti atha kho → patimantetunti athakho (sya-all) | paṭimantetunti → patimantetun ti (pts) | kalyāṇa-vākkaraṇo → Bp vakkaraṇo here and below. (pts note) | bhotā → Scmt Bp bho; Sd go (but see 19). (pts note) | patimantetun → Bp paṭi- (twice). (pts note) | kulaputto → kula-putto (pts) | bahussuto ca → bahussutoca (pts)
Благороден юный Амбаттха, господин Готама, и из славного семейства юный Амбаттха, и весьма учён юный Амбаттха, и искусен в речах юный Амбаттха, и мудр юный Амбаттха, и способен юный Амбаттха ответить господину Готаме на эту речь”.

Atha kho bhagavā te māṇavake etadavoca:
atha kho → athakho (th) | etadavoca → etad avoca (pts)
Тогда Благостный так сказал тем юношам:
“sace kho tumhākaṁ māṇavakānaṁ evaṁ hoti:
māṇavakā → Bp māṇavakānaṁ. (pts note)
“Если вы, юноши, считаете:
‘dujjāto ca ambaṭṭho māṇavo, akulaputto ca ambaṭṭho māṇavo, appassuto ca ambaṭṭho māṇavo, akalyāṇavākkaraṇo ca ambaṭṭho māṇavo, duppañño ca ambaṭṭho māṇavo, na ca pahoti ambaṭṭho māṇavo samaṇena gotamena saddhiṁ asmiṁ vacane paṭimantetun’ti, tiṭṭhatu ambaṭṭho māṇavo, tumhe mayā saddhiṁ mantavho asmiṁ vacane.
mantavho → mantayavho (bj) | paṭimantetunti → patimantetunti (sya-all, pts) | māṇavo → māṇāvo (pts) | mantayavho → mantavhe (bj: machasaṁ) | mantavho → -1 Scm mantabbo St mantabhe, and omit asmiṁ vacane; Sd mantamho (see iv. 18). (pts note) | akulaputto → akula-putto (pts) | akalyāṇavākkaraṇo → akalyāṇa-vākkaraṇo (pts) | paṭimantetunti → patimantetun ti (pts)
„И неблагороден юный Амбаттха, и не из славного семейства юный Амбаттха, и мало учён юный Амбаттха, и не искусен в речах юный Амбаттха, и слаб разумом юный Амбаттха, и не способен юный Амбаттха ответить отшельнику Готаме на эту речь“, то пусть юный Амбаттха остаётся в покое, а вы обсуждайте со мной эту речь.
Sace pana tumhākaṁ māṇavakānaṁ evaṁ hoti:
māṇavakā → Bp māṇavakānaṁ. (pts note)
Если же вы, юноши, считаете:
‘sujāto ca ambaṭṭho māṇavo, kulaputto ca ambaṭṭho māṇavo, bahussuto ca ambaṭṭho māṇavo, kalyāṇavākkaraṇo ca ambaṭṭho māṇavo, paṇḍito ca ambaṭṭho māṇavo, pahoti ca ambaṭṭho māṇavo samaṇena gotamena saddhiṁ asmiṁ vacane paṭimantetun’ti, tiṭṭhatha tumhe;
paṭimantetunti → patimantetunti (sya-all, pts) | asmiṁ → (pts) | tiṭṭhatha → Sct tiṭṭhapetha. (pts note) | kulaputto → kula-putto (pts) | kalyāṇavākkaraṇo → kalyāṇa-vākkaraṇo (pts) | paṭimantetunti → patimantetun ti (pts)
„И благороден юный Амбаттха, и из славного рода юный Амбаттха, и весьма учён юный Амбаттха, и искусен в речах юный Амбаттха, и мудр юный Амбаттха, и способен юный Амбаттха ответить отшельнику Готаме на эту речь“, то вы оставайтесь в покое,
ambaṭṭho māṇavo mayā saddhiṁ paṭimantetū”ti.
paṭimantetūti → asmiṁ vacane patimantetūti (sya-all); mantetūti (pts) | mantetūti → Bp paṭimantetūti. (pts note)
а юный Амбаттха пусть обсуждает со мной эту речь”.

“Sujāto ca, bho gotama, ambaṭṭho māṇavo, kulaputto ca ambaṭṭho māṇavo, bahussuto ca ambaṭṭho māṇavo, kalyāṇavākkaraṇo ca ambaṭṭho māṇavo, paṇḍito ca ambaṭṭho māṇavo, pahoti ca ambaṭṭho māṇavo bhotā gotamena saddhiṁ asmiṁ vacane paṭimantetuṁ, tuṇhī mayaṁ bhavissāma, ambaṭṭho māṇavo bhotā gotamena saddhiṁ asmiṁ vacane paṭimantetū”ti.
paṭimantetuṁ → patimantetuṁ (sya-all, pts) | paṭimantetūti atha kho → patimantetūti athakho (sya-all) | bhotā → samaṇena (pts) | paṭimantetūti → patimantetūti (pts) | samaṇena → Bp bhotā. (pts note) | bhotā → Sc bho (as before, 17). (pts note) | kalyāṇavākkaraṇo → kalyāṇa-vākkaraṇo (pts)
“И благороден юный Амбаттха, господин Готама, и из славного семейства юный Амбаттха, и весьма учён юный Амбаттха, и искусен в речах юный Амбаттха, и мудр юный Амбаттха, и способен юный Амбаттха ответить господину Готаме на эту речь. Мы останемся безмолвными. Пусть юный Амбаттха ответит господину Готаме на эту речь”.

Atha kho bhagavā ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | etadavoca → etad avoca (pts)
Тогда Благостный так сказал юному Амбаттхе:
“ayaṁ kho pana te, ambaṭṭha, sahadhammiko pañho āgacchati, akāmā byākātabbo.
akāmā byākātabbo → akāmāpi vyākātabbo (bj) | akāmā → akāmāpi (sya-all)
“Вот, Амбаттха, тебе задаётся вопрос, связанный с истиной, на который следует ответить без страсти.
Sace tvaṁ na byākarissasi, aññena vā aññaṁ paṭicarissasi, tuṇhī vā bhavissasi, pakkamissasi vā ettheva te sattadhā muddhā phalissati.
paṭicarissasi → paticarissasi (sya-all) | tvaṁ → (pts) | tuṇhī → tuṇhi (pts) | na → Sct pana; Bp tvaṁ na. (pts note) | sattadhā → Sd Bp omit te s-. (pts note) | byākarissasi → vyākarissasi (bjt, pts) | ettheva → etth eva (pts)
Если ты не ответишь или уклонишься, [сказав] о другом, или останешься безмолвным, или уйдёшь, то голова твоя тут же разорвётся на семь частей.
Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
kiṁ → kim (pts)
Как же ты думаешь об этом, Амбаттха,
kinti te sutaṁ brāhmaṇānaṁ vuddhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ kutopabhutikā kaṇhāyanā, ko ca kaṇhāyanānaṁ pubbapuriso”ti?
vuddhānaṁ → vuḍḍhānaṁ (sya-all) | kutopabhutikā → kutopabhūtikā (sya-all) | pubbapurisoti → pubbapuriso ti (bjt) | kinti → kin ti (pts) | brāhmaṇānaṁ → brāhmaṇānam (pts) | ācariyapācariyānaṁ → ācariya-pācariyānaṁ (pts) | kutopabhutikā → kuto pabhutikā (pts) | pubbapurisoti → pubba-puriso ti (pts)
Что ты слыхал из разговоров старших, престарелых брахманов, наставников [твоих] наставников? — Откуда происходит [род] Канхаяна, и кто предок [рода] Канхаяна?”.

Evaṁ vutte, ambaṭṭho māṇavo tuṇhī ahosi.Когда так было сказано, юный Амбаттха остался безмолвным.

Dutiyampi kho bhagavā ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ etadavoca:
dutiyampi → dutiyam pi (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
А Благостный во второй раз так сказал юному Амбаттхе:
“taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha, kinti te sutaṁ brāhmaṇānaṁ vuddhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ kutopabhutikā kaṇhāyanā, ko ca kaṇhāyanānaṁ pubbapuriso”ti?
vuddhānaṁ → vuḍḍhānaṁ (sya-all) | kutopabhutikā → kutopabhūtikā (sya-all) | kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | pubbapurisoti → pubbapuriso ti (bjt) | kiṁ → kim (pts) | kinti → kin ti (pts) | brāhmaṇānaṁ → brāhmaṇānam (pts) | pubbapurisoti → pubba-puriso ti (pts)
“Что ты думаешь об этом, Амбаттха? Что ты слыхал из разговоров старших, престарелых брахманов, наставников [твоих] наставников? — Откуда происходит [род] — Канхаяна, и кто предок [рода] Канхаяна?”
Dutiyampi kho ambaṭṭho māṇavo tuṇhī ahosi.
dutiyampi → dutiyam pi (pts)
Юный Амбаттха и во второй раз остался безмолвным.

Atha kho bhagavā ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ etadavoca:
etadavoca byākarohi dāni → etad avoca vyākarohi idāni (pts) | atha kho → athakho (th)
Тогда Благостный так сказал юному Амбаттхе:
“byākarohi dāni, ambaṭṭha, na dāni, te tuṇhībhāvassa kālo.
byākarohi → vyākarohi (bjt) | na dāni → nadāni (bjt, th) | byākarohi dāni → byākarohidāni (th) | byākarohi dāni → vyākarohi idāni (pts) | dāni te tuṇhībhāvassa → dānite tuṇhī-bhāvassa (pts)
“Ответь теперь, Амбаттха, нет у тебя теперь времени оставаться безмолвным.
Yo kho, ambaṭṭha, tathāgatena yāvatatiyakaṁ sahadhammikaṁ pañhaṁ puṭṭho na byākaroti, etthevassa sattadhā muddhā phalissatī”ti.
phalissatīti → phalissati (bj) | tatiyakaṁ → Bp tatiyaṁ (twice). (pts note) | byākaroti → vyākaroti (bjt) | yāvatatiyakaṁ → yāva tatiyakaṁ (pts) | byākaroti etthevassa → vyākaroti etth ev assa (pts)
Ведь кто, Амбаттха, будучи трижды спрошен Татхагатой, не отвечает на вопрос, связанный с истиной, у того голова расколется на семь частей”.

Tena kho pana samayena vajirapāṇī yakkho mahantaṁ ayokūṭaṁ ādāya ādittaṁ sampajjalitaṁ sajotibhūtaṁ ambaṭṭhassa māṇavassa upari vehāsaṁ ṭhito hoti:
sajotibhūtaṁ → saṁjotibhūtaṁ (sya-all) | vajirapāṇī → vajirapāṇi (bj, sya-all) | vehāsaṁ ṭhito → vehāsaṭṭhito (pts) | sajotibhūtaṁ → sañjotibhūtaṁ (cck: syā.) | vehāsaṭṭhito → Bp vehāse dhito. (pts note) | upari vehāsaṁ → uparivehāsaṁ (bjt, th) | ayokūṭaṁ → ayo-kūṭaṁ (pts) | sajotibhūtaṁ → sajoti-bhūtaṁ (pts)
И в это самое время яккха Ваджирапани с большой железной булавой — горящей, воспламенённой, сверкающей — появился в воздухе над юным Амбаттхой [с намерением]:
“sacāyaṁ ambaṭṭho māṇavo bhagavatā yāvatatiyakaṁ sahadhammikaṁ pañhaṁ puṭṭho na byākarissati, etthevassa sattadhā muddhaṁ phālessāmī”ti.
byākarissati → vyākarissati (bjt) | yāvatatiyakaṁ → yāva tatiyakaṁ (pts) | byākarissati etthevassa → vyākarissati etth ev assa (pts)
“Если этот юный Амбаттха, трижды спрошенный Благостным, не ответит на вопрос, связанный с истиной, то я расколю его голову на семь частей”.
Taṁ kho pana vajirapāṇiṁ yakkhaṁ bhagavā ceva passati ambaṭṭho ca māṇavo.
ceva → eva (pts)
И вот этого яккху Ваджирапани увидели и Благостный, и юный Амбаттха.

Atha kho ambaṭṭho māṇavo bhīto saṁviggo lomahaṭṭhajāto bhagavantaṁyeva tāṇaṁ gavesī bhagavantaṁyeva leṇaṁ gavesī bhagavantaṁyeva saraṇaṁ gavesī upanisīditvā bhagavantaṁ etadavoca:
tāṇaṁ gavesī → tāṇagavesī (bj) | leṇaṁ gavesī → leṇagavesī (bj) | gavesī → gavesi (sya-all) | māṇavo → māṇavo taṁ disvā (pts) | saraṇaṁ gavesī → saraṇagavesī (bjt) | atha kho → athakho (th) | lomahaṭṭhajāto bhagavantaṁyeva → loma-haṭṭha-jāto bhagavantaṁ yeva (pts) | bhagavantaṁyeva leṇaṁ → bhagavantaṁ yevaleṇaṁ (pts) | bhagavantaṁyeva → bhagavantaṁ yeva (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
И видя его, юный Амбаттха, устрашённый, побуждённый, с поднявшимися на теле волосками, ища защиты у Благостного, ища приюта у Благостного, ища прибежища у Благостного, припал к его ногам и так сказал Благостному:
“kimetaṁ bhavaṁ gotamo āha?
kimetaṁ → kiṁ me taṁ (bj, mr) | kimetaṁ → kiṁ me taṁ (cck: ka.) | kimetaṁ → kiṁ etaṁ (pts)
“Что это произнёс досточтимый Готама?
Punabhavaṁ gotamo bravitū”ti.
bravitū”ti → brūtūti (sya-all); brūmetūti (pts1ed) | bravitūti → bravītūti (bj); brūtūti (sya-all); brūmetūti (pts) | bravitū’’ti → brūtu (cck: syā.) | brūmetūti → Bp bravitu ti. (pts note) | punabhavaṁ → puna bhavaṁ (bjt, th, pts)
Пусть досточтимый Готама повторит ещё раз”.

“Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt)
“Что ты думаешь об этом, Амбаттха?
kinti te sutaṁ brāhmaṇānaṁ vuddhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ kutopabhutikā kaṇhāyanā, ko ca kaṇhāyanānaṁ pubbapuriso”ti?
vuddhānaṁ → vuḍḍhānaṁ (sya-all) | kutopabhutikā → kutopabhūtikā (sya-all) | kutopabhutikā → kutoppabhutikā (bjt) | pubbapurisoti → pubbapuriso ti (bjt) | kinti → kin ti (pts) | ācariyapācariyānaṁ → ācariya-pācariyānaṁ (pts) | kutopabhutikā → kuto-pabhutikā (pts) | kaṇhāyanānaṁ pubbapurisoti → kaṇhayanānaṁ pubba-puriso ti (pts)
Что ты слыхал из разговоров старших, престарелых брахманов, наставников [твоих] наставников? — Откуда происходит [род] Канхаяна, и кто предок [рода] Канхаяна?”

“Evameva me, bho gotama, sutaṁ yatheva bhavaṁ gotamo āha.
me → (sya-all) | yatheva → yadeva (sya-all) | me → Sdt Bp omit me. (pts note) | bhavaṁ → Scm bho. (pts note) | evameva → evam eva (pts) | yatheva → yath eva (pts)
“Я и слыхал господин Готама, что сказал досточтимый Готама —
Tatopabhutikā kaṇhāyanā;
tatopabhutikā → tatopabhūtikā (sya-all) | tatopabhutikā → tatoppabhutikā (bjt) | tatopabhutikā → tato-pabhutikā (pts)
таково происхождение Канхаяны
so ca kaṇhāyanānaṁ pubbapuriso”ti.
pubbapurisoti → pubba-puriso ti (pts)
и таков предок Канхаяны”.

2.5. Ambaṭṭhavaṁsakathā2.5. Родословная Амбаттхи

Evaṁ vutte, te māṇavakā unnādino uccāsaddamahāsaddā ahesuṁ:
uccāsaddamahāsaddā → uccāsaddā mahāsaddā (sya-all, pts) | te → (pts) | uccāsaddamahāsaddā → uccā-saddā mahāsaddā (pts)
Когда так было сказано, юноши, крича, подняв шум, с громким шумом сказали:
“dujjāto kira, bho, ambaṭṭho māṇavo; akulaputto kira, bho, ambaṭṭho māṇavo; dāsiputto kira, bho, ambaṭṭho māṇavo sakyānaṁ. Ayyaputtā kira, bho, ambaṭṭhassa māṇavassa sakyā bhavanti.
akulaputto → akula-putto (pts) | dāsiputto → dāsi-putto (pts) | ayyaputtā → ayya-puttā (pts)
“Право же, неблагороден юный Амбаттха, право же, не из славного семейства юный Амбаттха, право же, сын рабыни сакьев юный Амбаттха, право же, сакьи — дети господ юного Амбаттхи.
Dhammavādiṁyeva kira mayaṁ samaṇaṁ gotamaṁ apasādetabbaṁ amaññimhā”ti.
dhammavādiṁyeva → dhammavādīyeva (sya-all) | dhammavādīyeva → dhammavādiññeva (sya-all: sī.) | apasādetabbaṁ → Bp apasāretabbaṁ. (pts note) | dhammavādiṁyeva → dhammavādiṁ yeva (bjt) | dhammavādiṁyeva → dhamma-vādiṁ yeva (pts)
Право же, истинна речь отшельника Готамы, которого мы сочли достойным упрёка!”

Atha kho bhagavato etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)
Тогда Благостный подумал так:
“atibāḷhaṁ kho ime māṇavakā ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ dāsiputtavādena nimmādenti, yannūnāhaṁ parimoceyyan”ti.
nimmādenti → nimmānenti (bj) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | dāsiputtavādena → dāsi-putta-vādena (pts) | yannūnāhaṁ parimoceyyanti → yan nūnāham parimoceyyan ti (pts)
“Эти юноши чрезмерно унижают юного Амбаттху, говоря, что он сын рабыни, и теперь я избавлю его [от этого]”.

Atha kho bhagavā te māṇavake etadavoca:
atha kho → athakho (th) | etadavoca → etad avoca (pts)
И Благостный так сказал тем юношам:
“mā kho tumhe, māṇavakā, ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ atibāḷhaṁ dāsiputtavādena nimmādetha.
nimmādetha → nimmānetha (bj) | māṇavaṁ → māṇavakaṁ (sya-all) | dāsiputtavādena → dāsi-putta-vādena (pts)
“Не надо вам, юноши, чрезмерно унижать юного Амбаттху, говоря, что он сын рабыни.
Uḷāro so kaṇho isi ahosi.
uḷāro → uḷāro ca (sya-all) | isi → Sc itthi. (pts note)
Этот Канха был великим мудрецом.
So dakkhiṇajanapadaṁ gantvā brahmamante adhīyitvā rājānaṁ okkākaṁ upasaṅkamitvā maddarūpiṁ dhītaraṁ yāci.
dakkhiṇajanapadaṁ → dakkhiṇaṁ janapadaṁ (bj, sya-all, pts) | brahmamante → brahme mante (bj) | maddarūpiṁ → maṭṭharūpiṁ (bj); khuddarūpiṁ (pts) | adhīyitvā → adhiyitvā (sya-all) | okkākaṁ upasaṅkamitvā maddarūpiṁ → ukkākaṁ upasaṅkamitvāmaddarūpiṁ (sya-all) | brahmamante adhīyitvā → brahme mante adhiyitvā (pts) | maṭṭharūpiṁ → maddarūpiṁ (bj: machasaṁ) | upasaṅkamitvāmaddarūpiṁ → khuddarūpiṁ (sya-all: sī.) | Okkākaṁ → Bp adds upasaṁkami. (pts note) | Khuddarūpiṁ → Sct the third time Muddarūpiṁ; Sd thrice Muddarūpaṁ; Bp thrice Maddarupi. (pts note) | upasaṅkamitvā maddarūpiṁ → upasaṁkamitvā khuddarūpiṁ (pts)
Уйдя в южную страну и изучив священные брахманские тексты, он предстал перед царём Оккакой и попросил [в жены его] дочь Кхуддарупи.

Tassa rājā okkāko:
okkāko → ukkāko (th)
Тогда, [воскликнув]:
‘ko nevaṁ re ayaṁ mayhaṁ dāsiputto samāno maddarūpiṁ dhītaraṁ yācatī’ti, kupito anattamano khurappaṁ sannayhi.
sannayhi → sannahi (mr) | maddarūpiṁ → maṭṭharūpiṁ (bj); khuddarūpiṁ (pts) | nevaṁ re → neva rem (pts) | mayhaṁ → (pts) | sannayhi → sannahi (cck: ka.) | ayaṁ → Bp ko nevaṁ re ayaṁ; Sd mayhaṁ. (pts note) | sannayhi → Sd sannayihi; St Bp sannahi. (pts note) | yācatīti → yācatī ti (my) | ko nevaṁ re ayaṁ → nevare (th) | mayhaṁ dāsiputto → dāsi-putto (pts)
„Кто же это такой, будучи сыном рабыни, просит [в жены мою] дочь Кхуддарупи!“ — царь Оккака, разгневавшись и выйдя из себя, наложил стрелу на тетиву.
So taṁ khurappaṁ neva asakkhi muñcituṁ, no paṭisaṁharituṁ.
paṭisaṁharituṁ atha kho → patisaṁharituṁ athakho (sya-all) | neva → n eva (pts)
И вот он не смог ни спустить эту стрелу, ни снять её с тетивы.

Atha kho, māṇavakā, amaccā pārisajjā kaṇhaṁ isiṁ upasaṅkamitvā etadavocuṁ:
atha kho → athakho (th) | upasaṅkamitvā etadavocuṁ → upasaṁkamitvā etad avocuṁ (pts)
Тогда юноши, приближенные советники, подойдя к мудрецу Канхе, сказали так:
‘sotthi, bhaddante, hotu rañño;
bhaddante → bhadante (bj, sya-all, pts1ed) | bhaddante → bhadante (cck: sī. syā.)
„Господин, да будет благополучие царю,
sotthi, bhaddante, hotu rañño’ti.
bhaddante → bhadante (bjt, th, pts) | raññoti → rañño ti (pts)
господин, да будет благополучие царю!“

‘Sotthi bhavissati rañño, api ca rājā yadi adho khurappaṁ muñcissati, yāvatā rañño vijitaṁ, ettāvatā pathavī undriyissatī’ti.
pathavī undriyissatīti → paṭhavī udrīyissatīti (bj); paṭhavī udiyissatīti (sya-all); paṭhaviṁ udrīyissatīti (pts) | api ca → apica (th)
„Будет благополучие царю, но если царь пустит стрелу вниз, то всюду там, где властвует царь, разверзнется земля“.

‘Sotthi, bhaddante, hotu rañño, sotthi janapadassā’ti.
bhaddante → bhadante (bjt, th, pts)
„Господин, да будет благополучие царю и благополучие стране!“

‘Sotthi bhavissati rañño, sotthi janapadassa, api ca rājā yadi uddhaṁ khurappaṁ muñcissati, yāvatā rañño vijitaṁ, ettāvatā satta vassāni devo na vassissatī’ti.
satta vassāni → sattavassāni (bjt) | api ca → apica (th)
„Будет благополучие царю и благополучие стране, но если царь пустит стрелу вверх, то всюду там, где властвует царь, в течение семи лет бог не будет посылать дождя“.

‘Sotthi, bhaddante, hotu rañño sotthi janapadassa devo ca vassatū’ti.
ca vassatūti → pavassatūti (sya-all) | bhaddante → bhadante (bjt, th, pts)
„Господин, да будет благополучие царю и благополучие стране, и пусть бог посылает дождь!“

‘Sotthi bhavissati rañño sotthi janapadassa devo ca vassissati, api ca rājā jeṭṭhakumāre khurappaṁ patiṭṭhāpetu, sotthi kumāro pallomo bhavissatī’ti.
ca vassissati api ca → pavassissati apica (sya-all) | patiṭṭhāpetu → paṭiṭṭhāpetu (pts) | sotthi kumāro → sotthikumāro (th) | jeṭṭhakumāre → jeṭṭha-kumāre (pts)
„Будет благополучие царю и благополучие стране, и бог будет посылать дождь, — пусть только царь направит стрелу в старшего сына — мальчик пребудет в благополучии, и ни один волос не упадёт с его тела“.

Atha kho, māṇavakā, amaccā okkākassa ārocesuṁ:
amaccā okkākassa ārocesuṁ okkāko → rājā ukkāko (sya-all) | atha kho → athakho (th)
Тогда юноши и приближенные обратились к Оккаке:
‘okkāko jeṭṭhakumāre khurappaṁ patiṭṭhāpetu. Sotthi kumāro pallomo bhavissatī’ti.
okkāko → devo (bj) | patiṭṭhāpetu sotthi kumāro → patiṭṭhāpesi sotthikumāro (sya-all) | jeṭṭhakumāre → jeṭṭha-kumāre (pts)
„Оккака, направь стрелу в старшего сына — мальчик пребудет в благополучии, и ни один волос не упадёт с его тела“.

Atha kho rājā okkāko jeṭṭhakumāre khurappaṁ patiṭṭhapesi, sotthi kumāro pallomo samabhavi.
patiṭṭhapesi → patiṭṭhāpesi (bj, pts) | samabhavi → bhavi (bj); sambhavi (pts) | atha kho → athakho māṇavakā (sya-all) | okkāko → ukkāko (sya-all) | patiṭṭhapesi sotthi kumāro → patiṭṭhāpesi sotthikumāro (sya-all)
И вот царь Оккака направил стрелу в старшего сына, и мальчик продолжал пребывать в благополучии, и ни один волос не упал с его тела.
Atha kho tassa rājā okkāko bhīto saṁviggo lomahaṭṭhajāto brahmadaṇḍena tajjito maddarūpiṁ dhītaraṁ adāsi.
maddarūpiṁ → maṭṭharūpiṁ (bj); khuddarūpiṁ (pts) | atha kho → (sya-all) | okkāko → ukkāko (sya-all) | saṁviggo lomahaṭṭhajāto → (sya-all, pts) | bhīto → Bp adds saṁviggo loma-hāttha-jāto. (pts note)
Тогда устрашённый царь Оккака в страхе перед божественным наказанием отдал ему дочь.

Mā kho tumhe, māṇavakā, ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ atibāḷhaṁ dāsiputtavādena nimmādetha, uḷāro so kaṇho isi ahosī”ti.
nimmādetha → nimmānetha (bj) | ahosīti → ahosi (bj) | dāsiputtavādena → dāsiputta-vādena (pts)
Не надо вам, юноши, чрезмерно унижать юного Амбаттху, говоря, что он сын рабыни. Этот Канха был великим мудрецом”.

3. Khattiyaseṭṭhabhāva3. Кшатрии выше

Atha kho bhagavā ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th)
И тогда Благостный обратился к юному Амбаттхе:
“Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)
“Что ты думаешь об этом, Амбаттха?
idha khattiyakumāro brāhmaṇakaññāya saddhiṁ saṁvāsaṁ kappeyya, tesaṁ saṁvāsamanvāya putto jāyetha.
khattiyakumāro brāhmaṇakaññāya → khattiya-kumāro brāhmaṇa-kaññāya (pts) | saṁvāsamanvāya → saṁvāsam anvāya (pts)
Вот молодой кшатрий вступает в сожительство с дочерью брахмана. От их сожительства рождается сын.
Yo so khattiyakumārena brāhmaṇakaññāya putto uppanno, api nu so labhetha brāhmaṇesu āsanaṁ vā udakaṁ vā”ti?
vāti → vā ti (bjt, pts) | api nu → apinu (th) | khattiyakumārena brāhmaṇakaññāya → khattiya-kumārena brāhmaṇa-kaññāya (pts)
Должен ли получать этот сын, рождённый молодым кшатрием и дочерью брахмана, сиденье или воду от брахманов?”

“Labhetha, bho gotama”.“Должен получать, господин Готама”.

“Api nu naṁ brāhmaṇā bhojeyyuṁ saddhe vā thālipāke vā yaññe vā pāhune vā”ti?
saddhe → sadde (sya-all) | pāhune vāti → pāhuṇe vā ti (pts) | api nu → apinu (my, th)
“Должны ли брахманы доставлять ему долю в поминальном приношении, или в подношении вареного риса, или в совершении жертвы, или в угощении гостя?”

“Bhojeyyuṁ, bho gotama”.“Должны доставлять долю, господин Готама”.

“Api nu naṁ brāhmaṇā mante vāceyyuṁ vā no vā”ti?
ti → Bp vā ti n'; evāti (but see 27). (pts note) | api nu → apinu (my, th)
“Должны ли брахманы учить его священным текстам или нет?”

“Vāceyyuṁ, bho gotama”.“Должны учить, господин Готама”.

“Api nussa itthīsu āvaṭaṁ vā assa anāvaṭaṁ vā”ti?
api nussa → apinussa (my, bjt, th) | vāti → vā ti (bjt, pts) | nussa → nu ssa (pts)
“Скрыты ли от него [их] женщины или не скрыты от него?”

“Anāvaṭaṁ hissa, bho gotama”.
hissa → hi ssa (pts)
“Не скрыты от него, господин Готама”.

“Api nu naṁ khattiyā khattiyābhisekena abhisiñceyyun”ti?
api nu naṁ khattiyā → apinu (sya-all) | abhisiñceyyunti → abhisiñceyyun ti (pts)
“Должны ли кшатрии совершить над ним посвящение, посвятив в кшатрии?”

“No hidaṁ, bho gotama”.
etaṁ → Bp no hi, and below no h'; idaṁ. (pts note) | hidaṁ → h etaṁ (pts)
“Нет, господин Готама”.
“Taṁ kissa hetu”?“Почему же?”? “Mātito hi, bho gotama, anupapanno”ti.
anupapannoti → anuppanno ti (pts) | anuppanno → Sdm anuppannā; Bp anupasampanno (here and in 25). (pts note)
“Потому что с материнской стороны, господин Готама, он не надлежащего происхождения”.

“Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt, th) | kiṁ → kim (pts)
“Что ты думаешь об этом, Амбаттха?
idha brāhmaṇakumāro khattiyakaññāya saddhiṁ saṁvāsaṁ kappeyya, tesaṁ saṁvāsamanvāya putto jāyetha.
saddhiṁ → saddhi (th) | khattiyakaññāya → khattiya-kaññāya (pts) | saṁvāsamanvāya → saṁvāsaṁ anvāya (pts)
Вот молодой брахман вступает в сожительство с дочерью кшатрия. От их сожительства рождается сын.
Yo so brāhmaṇakumārena khattiyakaññāya putto uppanno, api nu so labhetha brāhmaṇesu āsanaṁ vā udakaṁ vā”ti?
api nu → apinu (my, th) | vāti → vā ti (bjt, pts) | khattiyakaññāya → khattiya-kaññāya (pts)
Должен ли получать этот сын, рождённый молодым брахманом и дочерью кшатрия, сиденье или воду от брахманов?”

“Labhetha, bho gotama”.“Должен получать, господин Готама”.

“Api nu naṁ brāhmaṇā bhojeyyuṁ saddhe vā thālipāke vā yaññe vā pāhune vā”ti?
saddhe → sadde (sya-all) | pāhune vāti → pāhuṇe vā ti (pts) | api nu → apinu (my, th)
“Должны ли брахманы доставлять ему долю в поминальном приношении, или в подношении вареного риса, или в совершении жертвы, или в угощении гостя?”

“Bhojeyyuṁ, bho gotama”.“Должны доставлять долю, господин Готама”.

“Api nu naṁ brāhmaṇā mante vāceyyuṁ vā no vā”ti?
api nu → apinu (my, th) | vāti → vā ti (bjt, pts)
“Должны ли брахманы учить его священным текстам или нет?”

“Vāceyyuṁ, bho gotama”.“Должны учить, господин Готама”.

“Api nussa itthīsu āvaṭaṁ vā assa anāvaṭaṁ vā”ti?
api nussa → apinussa (my, th) | vāti → vā ti (bjt, pts) | nussa → nu ssa (pts)
“Скрыты ли от него [их] женщины или не скрыты от него?”

“Anāvaṭaṁ hissa, bho gotama”.
hissa → hi ssa (pts)
“Не скрыты от него, господин Готама”.

“Api nu naṁ khattiyā khattiyābhisekena abhisiñceyyun”ti?
khattiyā → (sya-all) | naṁ → (pts) | api nu → apinu (my, th)
“Должны ли кшатрии совершить над ним посвящение, посвятив в кшатрии?”

“No hidaṁ, bho gotama”.
hidaṁ → h etaṁ (pts)
“Нет, господин Готама”.
“Taṁ kissa hetu”?“Почему же?”? “Pitito hi, bho gotama, anupapanno”ti.
anupapannoti → anuppanno ti (pts)
“Потому что с отцовской стороны, господин Готама, он не надлежащего происхождения”.

“Iti kho, ambaṭṭha, itthiyā vā itthiṁ karitvā purisena vā purisaṁ karitvā khattiyāva seṭṭhā, hīnā brāhmaṇā.
vā → SS omit vā. (pts note) | khattiyāva → khattiyā va (bjt, th, pts)
“Итак, Амбаттха, сравнивать ли женщину с женщиной или сравнивать мужчину с мужчиной — кшатрии оказываются выше, а брахманы — ниже.
Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)
Что ты думаешь об этом, Амбаттха?
idha brāhmaṇā brāhmaṇaṁ kismiñcideva pakaraṇe khuramuṇḍaṁ karitvā bhassapuṭena vadhitvā raṭṭhā vā nagarā vā pabbājeyyuṁ.
kismiñcideva → kismicideva (bj, pts) | bhassapuṭena → assapuṭena (bj, pts) | kismicid → St kismiñcid; Scm kismīcid (and so each in 27). (pts note) | assa-puṭena → See A. iv. 242. 3. (pts note) | kismiñcideva → kismicid eva (pts) | khuramuṇḍaṁ → khura-muṇḍaṁ (pts)
Вот брахманы по какой-либо причине наголо обривают брахмана, наказывают его, [осыпая] пеплом из сумы, и отправляют в странствие из страны или города.
Api nu so labhetha brāhmaṇesu āsanaṁ vā udakaṁ vā”ti?
api nu → apinu (my, th) | vāti → vā ti (bjt, pts)
Должен ли он получать сиденье или воду от брахманов?”

“No hidaṁ, bho gotama”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“Нет, господин Готама”.

“Api nu naṁ brāhmaṇā bhojeyyuṁ saddhe vā thālipāke vā yaññe vā pāhune vā”ti?
saddhe → sadde (sya-all) | pāhune vāti → pāhuṇe vā ti (pts) | api nu → apinu (my, th)
“Должны ли брахманы доставлять ему долю в поминальном приношении, или в подношении вареного риса, или в совершении жертвы, или в угощении гостя?”

“No hidaṁ, bho gotama”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“Нет, господин Готама”.

“Api nu naṁ brāhmaṇā mante vāceyyuṁ vā no vā”ti?
api nu → apinu (my, th) | vāti → vā ti (pts)
“Должны ли брахманы учить его священным текстам или нет?”

“No hidaṁ, bho gotama”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“Нет, господин Готама”.

“Api nussa itthīsu āvaṭaṁ vā assa anāvaṭaṁ vā”ti?
api nussa → apinussa (my, th) | vāti → vā ti (bjt, pts) | nussa → nu ssa (pts)
“Скрыты ли от него [их] женщины или не скрыты от него?”

“Āvaṭaṁ hissa, bho gotama”.
hissa → hi ssa (pts)
“Скрыты от него, господин Готама”.

“Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)
“Что же ты думаешь об этом Амбаттха?
idha khattiyā khattiyaṁ kismiñcideva pakaraṇe khuramuṇḍaṁ karitvā bhassapuṭena vadhitvā raṭṭhā vā nagarā vā pabbājeyyuṁ.
bhassapuṭena → assapuṭena (bj, pts) | kismiñcideva → kismicid eva (pts) | khuramuṇḍaṁ → khura-muṇḍaṁ (pts) | bhassapuṭena → assa-puṭena (pts)
Вот кшатрии по какой-либо причине наголо обривают кшатрия, наказывают его, [осыпая] пеплом из сумы, и отправляют в странствие из страны или города.
Api nu so labhetha brāhmaṇesu āsanaṁ vā udakaṁ vā”ti?
api nu → apinu (my, th) | vāti → vā ti (bjt, pts)
Должен ли он получать сиденье или воду от брахманов”.

“Labhetha, bho gotama”.“Должен получать, господин Готама”.

“Api nu naṁ brāhmaṇā bhojeyyuṁ saddhe vā thālipāke vā yaññe vā pāhune vā”ti?
saddhe → sadde (sya-all) | pāhune vāti → pāhuṇe vā ti (pts) | api nu → apinu (my, th)
“Должны ли брахманы доставлять ему долю в поминальном приношении, или в подношении вареного риса, или в совершении жертвы, или в угощении гостя?”

“Bhojeyyuṁ, bho gotama”.“Должны доставлять долю, господин Готама”.

“Api nu naṁ brāhmaṇā mante vāceyyuṁ vā no vā”ti?
api nu → apinu (my, th) | vāti → vā ti (bjt, pts)
“Должны ли брахманы учить его священным текстам или нет?”

“Vāceyyuṁ, bho gotama”.“Должны учить, господин Готама”.

“Api nussa itthīsu āvaṭaṁ vā assa anāvaṭaṁ vā”ti?
api nussa → apinussa (my, th) | vāti → vā ti (bjt, pts) | nussa → nu ssa (pts)
“Скрыты ли от него [их] женщины или не скрыты от него?”

“Anāvaṭaṁ hissa, bho gotama”.
anāvaṭaṁ hissa → anāvaṭañhissa (th) | hissa → hi ssa (pts)
“Не скрыты от него, господин Готама”.

“Ettāvatā kho, ambaṭṭha, khattiyo paramanihīnataṁ patto hoti, yadeva naṁ khattiyā khuramuṇḍaṁ karitvā bhassapuṭena vadhitvā raṭṭhā vā nagarā vā pabbājenti.
bhassapuṭena → assapuṭena (bj, pts) | paramanihīnataṁ patto → paramanihīnatappatto (sya-all) | yadeva naṁ → yadidaṁ (sya-all) | paramanihīnataṁ → parama-nihīnataṁ (pts) | yadeva → yad eva (pts) | khuramuṇḍaṁ → khura-muṇḍaṁ (pts) | bhassapuṭena → assa-puṭena (pts)
“А ведь кшатрий, Амбаттха, достиг самого глубокого падения — настолько, что кшатрии наголо обривают его, наказывают, [осыпая] пеплом из сумы, и отправляют в странствие из страны или города.
Iti kho, ambaṭṭha, yadā khattiyo paramanihīnataṁ patto hoti, tadāpi khattiyāva seṭṭhā, hīnā brāhmaṇā.
yadā → yadāpi (sya-all, pts) | paramanihīnataṁ patto → paramanihīnatappatto (sya-all) | khattiyāva → khattiyā va (th) | + → pi (pts) | paramanihīnataṁ → parama-nihīnataṁ (pts) | tadāpi khattiyāva → tadā pi khattiyā va (pts)
Итак, Амбаттха, если даже кшатрий достиг самого глубокого падения, то всё равно кшатрии выше, а брахманы — ниже.
Brahmunā pesā, ambaṭṭha, sanaṅkumārena gāthā bhāsitā:
Brahmunā pesā, ambaṭṭha → brahmunāpi ambaṭṭha (bj, mr); brahmunā cesā ambaṭṭha (sya-all); brahmunāpi esā ambaṭṭha (pts1ed) | brahmunā pesā → brahmunāpi (bj) | pesā → cesā (sya-all); pi esā (pts) | sanaṅkumārena → sanaṁkumāreṇa (pts) | ambaṭṭha → brahmunāpi ambaṭṭha (cck: ka.); brahmunāpi eso ambaṭṭha (cck: pī.) | Sanaṁkumāreṇa → Bp Sena-. (pts note)
Брахмой Сананкумарой, Амбаттха, произнесена эта строфа:

‘Khattiyo seṭṭho janetasmiṁ, ye gottapaṭisārino;
janetasmiṁ → jane tasmiṁ (pts) ye → Sct yo. (pts note) | gottapaṭisārino → gotta-paṭisārino (pts)
Превыше кшатрий ищущих опору в родовитости,
Vijjācaraṇasampanno, so seṭṭho devamānuse’ti.
vijjācaraṇasampanno → vijjā-caraṇa sampanno (pts) devamānuseti → deva-mānuse ti (pts)
Но знающий и праведный — богов превыше и людей.

Sā kho panesā, ambaṭṭha, brahmunā sanaṅkumārena gāthā sugītā no duggītā, subhāsitā no dubbhāsitā, atthasaṁhitā no anatthasaṁhitā, anumatā mayā.
no → na (sya-all, pts) | subhāsitā → subhāsitā na dubbhāsitā atthasañhitā (sya-all) | dubbhāsitā atthasaṁhitā no anatthasaṁhitā → anatthasañhitā (sya-all) | atthasaṁhitā no → atthasaṁhitāna (pts) | atthasaṁhitāna → Sd no. (pts note) | panesā → pan esā (pts) | sanaṅkumārena → sanaṁ-kumārena (pts) | atthasaṁhitā no anatthasaṁhitā → atthasaṁhitāna anattha-saṁhitā (pts)
И вот, эта строфа, Амбаттха, хорошо изречена, а не плохо изречена Брахмой Сананкумарой, хорошо произнесена, а не плохо произнесена, связана с пользой, а не связана с бесполезностью и одобрена мной.
Ahampi hi, ambaṭṭha, evaṁ vadāmi—
hi → (bj) | ahampi hi → ahaṁpi (sya-all); pi aham pi (pts) | ahampi → ahampihi (bj: machasaṁ) | pi → Bp omits pi. This 28 recurs so far at M. I. 358, and the verse at S. vi. 2. 1; xxi. 11. (pts note)
И я тоже, Амбаттха, говорю так:

Khattiyo seṭṭho janetasmiṁ, ye gottapaṭisārino;
janetasmiṁ → jane tasmiṁ (pts) ye → Sc yo. (pts note) | gottapaṭisārino → gotta-paṭisārino (pts)
Превыше кшатрий ищущих опору в родовитости,
Vijjācaraṇasampanno, so seṭṭho devamānuse”ti.
vijjācaraṇasampanno → vijjā-caraṇa sampanno (pts) devamānuseti → deva-mānuse ti (pts)
Но знающий и праведный — богов превыше и людей.

Bhāṇavāro paṭhamo.
bhāṇavāro paṭhamo → bhāṇavāraṁ paṭhamaṁ (th)
Окончен первый раздел поучения”.

4. Vijjācaraṇakathā4. О знании и поведении

“Katamaṁ pana taṁ, bho gotama, caraṇaṁ, katamā ca pana sā vijjā”ti?
ca pana → (sya-all, pts) | katamā → Bp adds ca pana (see ii. 2). (pts note) | vijjāti → vijjā ti (bjt, pts)
“Какова же, господин Готама, эта праведность, каково это знание?”

“Na kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya jātivādo vā vuccati, gottavādo vā vuccati, mānavādo vā vuccati:
vā → Smt omit these vā'; s. (pts note) | vijjācaraṇasampadāya jātivādo → vijjā-caraṇa-sampadāya jāti-vādo (pts) | gottavādo → gotta-vādo (pts) | mānavādo → māna-vādo (pts)
“При несравненном обладании знанием и праведностью, Амбаттха, не звучат речи о происхождении, не звучат речи о роде, не звучат речи о гордости:
‘arahasi vā maṁ tvaṁ, na vā maṁ tvaṁ arahasī’ti.„Ты достоин меня“ или „Ты не достоин меня“. Yattha kho, ambaṭṭha, āvāho vā hoti, vivāho vā hoti, āvāhavivāho vā hoti, etthetaṁ vuccati jātivādo vā itipi gottavādo vā itipi mānavādo vā itipi:
vā itipi → iti pi (pts) | āvāhavivāho → āvāha vivāho (pts) | etthetaṁ → etth etaṁ (pts) | jātivādo vā itipi gottavādo vā itipi mānavādo vā itipi → jāti-vādo iti pi gotta-vādo iti pi māna-vādo iti pi (pts)
Так, Амбаттха, когда происходит введение новобрачной в дом, или происходит выдача замуж, или происходит введение новобрачной в дом и выдача замуж, то звучат речи о происхождении, и речи о роде, и речи о гордости:
‘arahasi vā maṁ tvaṁ, na vā maṁ tvaṁ arahasī’ti.„Ты достоин меня“ или „Ты не достоин меня“. Ye hi keci, ambaṭṭha, jātivādavinibaddhā vā gottavādavinibaddhā vā mānavādavinibaddhā vā āvāhavivāhavinibaddhā vā, ārakā te anuttarāya vijjācaraṇasampadāya.
jātivādavinibaddhā → jātivādavinibandhā (pts) | gottavādavinibaddhā → gottavādavinibandhā (pts) | mānavādavinibaddhā → mānavādavinibandhā (pts) | āvāhavivāhavinibaddhā → āvāhavivāhavinibandhā (pts) | jātivādavinibaddhā → jāti-vāda-vinibandhā (pts) | gottavādavinibaddhā → gotta-vāda-vinibandhā (pts) | mānavādavinibaddhā → māna-vāda-vinibandhā (pts) | āvāhavivāhavinibaddhā → āvāha-vivāha-vinibandhā (pts) | vijjācaraṇasampadāya → vijjā-caraṇa-sampadāya (pts)
Ведь те, Амбаттха, которые привязаны к речам о происхождении, или привязаны к речам о роде, или привязаны к речам о гордости, или привязаны к введению новобрачной в дом и выдаче замуж, — далеки от несравненного обладания знанием и праведностью.
Pahāya kho, ambaṭṭha, jātivādavinibaddhañca gottavādavinibaddhañca mānavādavinibaddhañca āvāhavivāhavinibaddhañca anuttarāya vijjācaraṇasampadāya sacchikiriyā hotī”ti.
jātivādavinibaddhañca gottavādavinibaddhañca mānavādavinibaddhañca āvāhavivāhavinibaddhañca → jāti-vāda-vinibandhañ ca gotta-vādavinibandhañ ca māna-vāda-vinibandhañ ca āvāha-vivāhavinibandhañ ca (pts) | vijjācaraṇasampadāya → vijjā-caraṇa-sampadāya (pts)
И вот, Амбаттха, когда оставляют привязанность к речам о происхождении, и привязанность к речам о роде, и привязанность к речам о гордости, и привязанность к введению новобрачной в дом и выдаче замуж, то приходит осуществление несравненного обладания знанием и праведностью”.

“Katamaṁ pana taṁ, bho gotama, caraṇaṁ, katamā ca sā vijjā”ti?
ca → (sya-all, pts) | katamā → Bp adds ca (see last ). (pts note) | vijjāti → vijjā ti (bjt, pts)
“Какова же, господин Готама, эта праведность, каково это знание?”

“Idha, ambaṭṭha, tathāgato loke uppajjati arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā.“Вот, Амбаттха, в мир приходит Татхагата … = II.40-63… . So imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti.Он возглашает об этом мироздании с мирами богов, Мары, Брахмы, с миром отшельников и брахманов, с богами и людьми, познав и увидев их собственными глазами. So dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti.Он проповедует истину — превосходную в начале, превосходную в середине, превосходную в конце — в её духе и букве; наставляет в единственно совершенном чистом целомудрии. Taṁ dhammaṁ suṇāti gahapati vā gahapatiputto vā aññatarasmiṁ vā kule paccājāto.Эту истину слышит домохозяин, или сын домохозяина, или вновь родившийся в каком-либо другом семействе. So taṁ dhammaṁ sutvā tathāgate saddhaṁ paṭilabhati.Слыша эту истину, он обретает веру в Татхагату. So tena saddhāpaṭilābhena samannāgato iti paṭisañcikkhati …pe…
sahitamme → saṁhitamme asaṁhitaṁ te (bj: kesuci) | + → yathā ādayo anucchedā evaṁ vitthāretabbaṁ (my)
… Таким, Амбаттха, бывает монах, наделённый нравственностью. Как же, Амбаттха, монах охраняет врата жизненных способностей? …= II.64 — начало 75… .

So vivicceva kāmehi, vivicca akusalehi dhammehi, savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati …pe…
sāmaññaphale → sāmaññaphalaṁ (sya-all: sī.) | pe → spelled out in full (bjt)
Освободившись от желаний, освободившись от нехороших свойств, он достигает первой ступени созерцания, связанной с устремлённым рассудком и углублённым рассуждением, рождённой уединённостью, дарующей упоение и приятное, и пребывает [в этом состоянии].
idampissa hoti caraṇasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa hoti caraṇasmiṁ → kho (pts)
Это и есть часть его праведности. Это, Амбаттха … = II. 76…

Puna caparaṁ, ambaṭṭha, bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati …pe…
abhisanneyya → abhisandeyya (bj: machasaṁ) | parisanneyya → parisandeyya (bj: machasaṁ) | hoti → D. ii. 40-63. (pts note) | pe → D. ii. 64-75, but possibly only the passage at D. ii. 75 beginning so vivicc'; eva is meant. (pts note) | pe → spelled out in full (bjt)
И далее, великий царь, монах, подавив устремлённый рассудок и углублённое рассуждение, достигает второй ступени созерцания, несущей внутреннее успокоение и собранность в сердце, лишённой устремлённого рассудка, лишённой углублённого рассуждения, рождённой сосредоточенностью, дарующей упоение и приятное, и пребывает [в этом состоянии] …
idampissa hoti caraṇasmiṁ.
caraṇasmiṁ → Sd sīlasmiṁ (but see Sum.). (pts note) | idampissa → idam pi ssa (pts)
Это и есть часть его праведности.

Puna caparaṁ, ambaṭṭha, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti: ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti, tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati …pe…
ca → (bj) | parisannāni → abhisandāni parisandāni (machasaṁ); abhisanidadhāni parisanidadhāni ? (bj note) | pe → D. ii. 77-81, but possibly only the description of the Jhānas in the first lines of D. ii. 77, 79, 81, is to be repeated here. (pts note) | yaṁ taṁ → yantaṁ (bjt) | + → taṁ (bjt) | pe → spelled out in full (bjt)
…
idampissa hoti caraṇasmiṁ.это и есть часть его праведности.

Puna caparaṁ, ambaṭṭha, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā, pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati …pe…
pe → spelled out in full (bjt)
И далее, Амбаттха, монах …= II.77-81… достигает четвёртой ступени созерцания, ни-болезненной-ни-приятной, очищенной уравновешенностью и памятованием, и пребывает [в этом состоянии]. Это и есть часть его праведности.
idampissa hoti caraṇasmiṁ.
idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)
Это и есть часть его праведности.
Idaṁ kho taṁ, ambaṭṭha, caraṇaṁ.
caraṇaṁ → caraṇaṁ puna caparaṁ ambaṭṭha (bj) | idaṁ → idaṁpi (sya-all)
Такова, Амбаттха, эта праведность.

So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte ñāṇadassanāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti …pe…
pe → Only Sm has this pe. (pts note) | pe → D. ii. 83. (pts note) | pe → spelled out in full (bjt)
Так, с сосредоточенным умом … он направляет и обращает ум к совершенному знанию … = 11.83… . Это и есть часть его знания. Это, Амбаттха … = 11.84-98… . Он постигает: … „нет ничего вслед за этим состоянием“. Это и есть часть его знания …
idampissa hoti vijjāya …pe…
pe → D. ii. 84-98, but possibly only 85, 87, 89, 91, 93, 95, 97. (pts note) | pe → spelled out in full (bjt) | idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)
Таково, Амбаттха, это знание …
nāparaṁ itthattāyāti pajānāti,
āneñjappatte → ānejjappatte (bj: kesuci potthakesu) | pe → spelled out in full (bjt)
нет ничего вслед за этим состоянием.
idampissa hoti vijjāya.
pe → spelled out in full (bjt) | idampissa → idaṁpissa (th) | idampissa → idam pi ssa (pts)
Такой монах, Амбаттха, зовётся обладающим знанием.
Ayaṁ kho sā, ambaṭṭha, vijjā.Таково, Амбаттха, это знание.

Ayaṁ vuccati, ambaṭṭha, bhikkhu ‘vijjāsampanno’ itipi, ‘caraṇasampanno’ itipi, ‘vijjācaraṇasampanno’ itipi.
bhikkhu → (sya-all) | pi → -9 SS vijjā-caraṇa-sampanno iti pi caraṇa-sampanno iti pi. (pts note) | vijjāsampanno itipi caraṇasampanno itipi vijjācaraṇasampanno itipi → vijjā-sampanno iti pi caraṇa-sampanno iti pi vijjā-caraṇa-sampanno iti pi (pts)
Такой монах, Амбаттха, зовётся обладающим знанием.
Imāya ca, ambaṭṭha, vijjāsampadāya caraṇasampadāya ca aññā vijjāsampadā ca caraṇasampadā ca uttaritarā vā paṇītatarā vā natthi.
ca → (sya-all, pts) | vijjāsampadāya caraṇasampadāya ca → vijjācaraṇasampadāya (pts) | vijjāsampadā ca → vijjasampadā (pts) | Ambaṭṭha → Bp vijjā-sampadāya ca caraṇa-sampadāya ca aññā vijjā-sampadā ca caraṇa-sampada ca. It is this imitation of the closing phrase of D. ii. 98 Which makes us think that the Whole of D. ii. 40-98 is meant to be repeated here with the necessary changes. (pts note) | vijjāsampadāya caraṇasampadāya ca → vijjā-caraṇa-sampadāya (pts) | vijjāsampadā ca caraṇasampadā ca → vijjasampadā caraṇa-sampadā (pts) | natthi → n atthi (pts)
И нет, Амбаттха, другого обладания знанием и обладания праведностью, превосходнее и возвышеннее этого обладания знанием и праведностью.

5. Catuapāyamukha5. Четыре пути потери

Imāya kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya cattāri apāyamukhāni bhavanti.
vijjācaraṇasampadāya → vijjā-caraṇasampadāya (pts) | apāyamukhāni → apāya-mukhāni (pts)
Существуют, Амбаттха, четыре отверстия, через которые утрачивается это непревзойдённое обладание знанием и праведностью.
Katamāni cattāri?Каковы эти четыре?? Idha, ambaṭṭha, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā imaññeva anuttaraṁ vijjācaraṇasampadaṁ anabhisambhuṇamāno khārividhamādāya araññāyatanaṁ ajjhogāhati:
imaññeva → imañceva (bj) | khārividhamādāya → khāricivadhamādāya (bj) | anabhisambhuṇamāno khārividhamādāya araññāyatanaṁ ajjhogāhati → anabhisambhūṇamāno khārivividhamādāya araññavanamajjhogāhati (sya-all) | khārividhamādāya araññāyatanaṁ → khārivividham ādāya araññe vanam (pts) | khārividhamādāya → khārivividhamādāya (cck: sī. syā. pī.) | khāri-vividham → Sc khātaṁ vividham; Bp kharividhaṁ. (pts note) | vanam → Bp araññāyatanaṁ (but see below). (pts note) | ajjhogāhati → So all MSS. twice (see 4). (pts note) | imaññeva → imaṁyeva (th) | imaññeva → imaṁ yeva (pts) | vijjācaraṇasampadaṁ → vijjā-caraṇa-sampadaṁ (pts) | khārividhamādāya araññāyatanaṁ → khāri-vividham ādāya araññe vanam (pts)
Вот, Амбаттха, какой-нибудь отшельник или брахман, неспособный достичь этого непревзойдённого обладания знанием и праведностью, берет в качестве ноши принадлежности аскета и углубляется в лесную глушь [с мыслью]:
‘pavattaphalabhojano bhavissāmī’ti.
pavattaphalabhojano → pavatta-phala-bhojano (pts)
„Я буду питаться падающими плодами“.
So aññadatthu vijjācaraṇasampannasseva paricārako sampajjati.
aññadatthu → aññadatthuṁ (sya-all) | paricārako → Sc parivār- (throughout). (pts note) | vijjācaraṇasampannasseva → vijjā-caraṇa-sampannass eva (pts)
Несомненно, он становится лишь служителем обладающего знанием и праведностью.
Imāya kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya idaṁ paṭhamaṁ apāyamukhaṁ bhavati.
vijjācaraṇasampadāya → vijjacaraṇasampadāya (pts) | paṭhamaṁ → pathamaṁ (pts) | vijjācaraṇasampadāya → vijja-caraṇasampadāya (pts) | paṭhamaṁ apāyamukhaṁ → pathamaṁ apāya-mukhaṁ (pts)
Таково, Амбаттха, первое отверстие, через которое утрачивается это непревзойдённое обладание знанием и праведностью.

Puna caparaṁ, ambaṭṭha, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā imañceva anuttaraṁ vijjācaraṇasampadaṁ anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kudālapiṭakaṁ ādāya araññavanaṁ ajjhogāhati:
kudālapiṭakaṁ → kuddālapiṭakaṁ (bj, sya-all, pts1ed) | araññavanaṁ ajjhogāhati → araññāyatanamajjhogāhati (bj) | anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kudālapiṭakaṁ → anabhisambhūṇamāno pavattaphalabhojanattañca anabhisambhūṇamāno kuddālapiṭakaṁ (sya-all) | araññavanaṁ ajjhogāhati kandamūlaphalabhojano → araññavanamajjhogāhati kaṇḍamūlaphalabhojano (sya-all) | araññavanaṁ → araññe vanam (pts) | kudālapiṭakaṁ → kuddālapiṭakaṁ (cck: sī. syā. pī.) | vanam → Bp āraññavanaṁ (and so always afterwards). (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | imañceva → imañ ca (pts) | vijjācaraṇasampadaṁ → vijjā-caraṇa-sampadaṁ (pts) | pavattaphalabhojanatañca → pavattaphala-bhojanatañ ca (pts) | kudālapiṭakaṁ → kuddāla piṭakaṁ (pts)
И далее, Амбаттха, вот какой-нибудь отшельник или брахман, неспособный достичь этого непревзойдённого обладания знанием и праведностью и неспособный питаться падающими плодами, берет заступ и корзинку и углубляется в лесную глушь [с мыслью]:
‘kandamūlaphalabhojano bhavissāmī’ti.
kandamūlaphalabhojano → kaṇḍamūlaphalabhojano (th) | kandamūlaphalabhojano → kandamūlaphala-bhojano (pts)
„Я буду питаться луковичными и корневыми плодами“.
So aññadatthu vijjācaraṇasampannasseva paricārako sampajjati.
aññadatthu → aññadatthuṁ (sya-all) | paricārako → Sct parivār-. (pts note) | vijjācaraṇasampannasseva → vijjā-caraṇa-sampannass eva (pts)
Несомненно, он становится лишь служителем обладающего знанием и праведностью.
Imāya kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya idaṁ dutiyaṁ apāyamukhaṁ bhavati.
imāya → imāya ca (bj) | vijjācaraṇasampadāya → vijjā-caraṇasampadāya (pts) | apāyamukhaṁ → apāya-mukhaṁ (pts)
Таково, Амбаттха, второе отверстие, через которое утрачивается это непревзойдённое обладание знанием и праведностью.

Puna caparaṁ, ambaṭṭha, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā imañceva anuttaraṁ vijjācaraṇasampadaṁ anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kandamūlaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno gāmasāmantaṁ vā nigamasāmantaṁ vā agyāgāraṁ karitvā aggiṁ paricaranto acchati.
anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kandamūlaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno → anabhisambhūṇamāno pavattaphalabhojanattañca anabhisambhūṇamāno kaṇḍamūlaphalabhojanattañca anabhisambhūṇamāno (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | imañceva → imaṁ eva (pts) | vijjācaraṇasampadaṁ → vijjā-caraṇa-sampadaṁ (pts) | pavattaphalabhojanatañca → pavattaphala-bhojanatañ ca (pts) | kandamūlaphalabhojanatañca → kandamūlaphala-bhojanatañ ca (pts) | gāmasāmantaṁ → gāma-sāmantaṁ (pts)
И далее, Амбаттха, вот какой-нибудь отшельник или брахман, неспособный достичь этого непревзойдённого обладания знанием и праведностью, и неспособный питаться падающими плодами, и неспособный питаться луковичными и корневыми плодами, выстраивает около деревни или около торгового поселения алтарь для огня и живёт [там], служа огню.
So aññadatthu vijjācaraṇasampannasseva paricārako sampajjati.
aññadatthu → aññadatthuṁ (sya-all) | vijjācaraṇasampannasseva → vijjā-caraṇa-sampannass eva (pts)
Несомненно, он становится лишь служителем обладающего знанием и праведностью.
Imāya kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya idaṁ tatiyaṁ apāyamukhaṁ bhavati.
vijjācaraṇasampadāya → vijjā-caraṇa-sampadāya (pts) | apāyamukhaṁ → apāya-mukhaṁ (pts)
Таково, Амбаттха, третье отверстие, через которое утрачивается это непревзойдённое обладание знанием и праведностью.

Puna caparaṁ, ambaṭṭha, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā imaṁ ceva anuttaraṁ vijjācaraṇasampadaṁ anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kandamūlaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno aggipāricariyañca anabhisambhuṇamāno cātumahāpathe catudvāraṁ agāraṁ karitvā acchati:
aggipāricariyañca → aggiparicariyañca (bj) | agāraṁ → Bp agyāgāraṁ; Sd āgāraṁ (here and below). (pts note) | imaṁ ceva → imañceva (bjt, th) | cātumahāpathe → cātummahāpathe (bjt, pts) | anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kandamūlaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno aggipāricariyañca anabhisambhuṇamāno cātumahāpathe → anabhisambhūṇamāno pavattaphalabhojanattañca anabhisambhūṇamāno kaṇḍamūlaphalabhojanattañca anabhisambhūṇamāno aggiparicariyañca anabhisambhūṇamāno cātummahāpathe (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | imaṁ ceva → imañ eva (pts) | vijjācaraṇasampadaṁ → vijjā-caraṇa-sampadaṁ (pts) | pavattaphalabhojanatañca → pavattaphala-bhojanatañ ca (pts) | kandamūlaphalabhojanatañca → kandamūlaphala-bhojanatañ ca (pts) | aggipāricariyañca → aggi-paricariyañ ca (pts)
И далее, Амбаттха, вот какой-нибудь отшельник или брахман, неспособный достичь этого непревзойдённого обладания знанием и праведностью, и неспособный питаться падающими плодами, и неспособный питаться луковичными и корневыми плодами, и неспособный служить огню, выстраивает на перекрёстке дом с четырьмя дверьми и живёт [там с мыслью]:
‘yo imāhi catūhi disāhi āgamissati samaṇo vā brāhmaṇo vā, tamahaṁ yathāsatti yathābalaṁ paṭipūjessāmī’ti.
paṭipūjessāmīti → paṭipūjissāmīti (sya-all) | sattiṁ → Bp satthiṁ. (pts note) | balaṁ → Bp phalaṁ. (pts note) | catūhi → catuhi (pts) | vā tamahaṁ yathāsatti yathābalaṁ → va tam ahaṁ yathā sattiṁ yathā balaṁ (pts)
„Я по возможности и по силам буду оказывать почёт отшельникам или брахманам, приходящим с четырёх сторон света“.
So aññadatthu vijjācaraṇasampannasseva paricārako sampajjati.
aññadatthu → aññadatthuṁ (sya-all) | vijjācaraṇasampannasseva → vijjā-caraṇa-sampannass eva (pts)
Несомненно, он становится лишь служителем обладающего знанием и праведностью.
Imāya kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya idaṁ catutthaṁ apāyamukhaṁ bhavati.
vijjācaraṇasampadāya → vijjā-caraṇa-sampadāya (pts) | apāyamukhaṁ → apāya-mukhaṁ (pts)
Таково, Амбаттха, четвёртое отверстие, через которое утрачивается это непревзойдённое обладание знанием и праведностью.
Imāya kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya imāni cattāri apāyamukhāni bhavanti.
vijjācaraṇasampadāya → vijjā-caraṇa-sampadāya (pts) | apāyamukhāni → apāya-mukhāni (pts)
Таковы, Амбаттха, четыре отверстия, через которые утрачивается это непревзойдённое обладание знанием и праведностью.

Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)
Что же ты думаешь об этом, Амбаттха?
api nu tvaṁ imāya anuttarāya vijjācaraṇasampadāya sandissasi sācariyako”ti?
api nu → apinu (my, th) | sācariyakoti → sācariyako ti (bjt, pts) | vijjācaraṇasampadāya → vijjā-caraṇa-sampadāya (pts)
Можно ли считать, что ты вместе с наставником наделён этим непревзойдённым знанием и праведностью?”

“No hidaṁ, bho gotama.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“Нет, господин Готама.
Kocāhaṁ, bho gotama, sācariyako, kā ca anuttarā vijjācaraṇasampadā?
kocāhaṁ → ko cāhaṁ (bjt, th, pts) | vijjācaraṇasampadā → vijjā-caraṇa-sampadā ārako (pts)
Что [значу] я со [своим] наставником, господин Готама, [по сравнению] с этим непревзойдённым обладанием знанием и праведностью?”
Ārakāhaṁ, bho gotama, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya sācariyako”ti.
gotama → gotama imāya (sya-all) | ārakāhaṁ → ārako haṁ (pts) | haṁ → Bp ārakāhaṁ. (pts note) | vijjācaraṇasampadāya sācariyakoti → vijjā-caraṇa-sampadāya sācariyako ti (pts)
“Что же ты думаешь об этом, Амбаттха?

“Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)
“Что ты думаешь об этом, Амбаттха?
api nu tvaṁ imañceva anuttaraṁ vijjācaraṇasampadaṁ anabhisambhuṇamāno khārividhamādāya araññavanamajjhogāhasi sācariyako:
khārividhamādāya → khārivivadhamādāya (bj) | imañceva → imaṁyeva (sya-all) | anabhisambhuṇamāno khārividhamādāya → anabhisambhūṇamāno khārivividhamādāya (sya-all) | ādāya → Sd khāriṁ vividham ādāya; Bp khāri-vidham ādāra. (pts note) | ajjhogāhasi → So all MSS. twice. (pts note) | api nu → apinu (my, th) | imañceva → imañ eva (pts) | vijjācaraṇasampadaṁ → vijjā-caraṇa-sampadaṁ (pts) | khārividhamādāya araññavanamajjhogāhasi → khāri-vividhaṁ ādāya araññe vanam ajjhogāhasi (pts)
можешь ли и ты, неспособный достичь этого непревзойдённого обладания знанием и праведностью, взять в качестве ноши принадлежности аскета и углубиться в лесную глушь [с мыслью]:
‘pavattaphalabhojano bhavissāmī’”ti?
pavattaphalabhojano bhavissāmīti → pavattaphalabhojanā bhavissāmāti (sya-all) | bhavissāmīti → bhavissāmāti (pts) | pavattaphalabhojano bhavissāmīti → pavatta-phala-bhojano bhavissāmāti (pts)
„Я с наставником буду питаться падающими плодами?“”

“No hidaṁ, bho gotama”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“Нет, господин Готама”.

“Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)
“Что ты думаешь об этом, Амбаттха?
api nu tvaṁ imañceva anuttaraṁ vijjācaraṇasampadaṁ anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kudālapiṭakaṁ ādāya araññavanamajjhogāhasi sācariyako:
anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kudālapiṭakaṁ → anabhisambhūṇamāno pavattaphalabhojanattañca anabhisambhūṇamāno kuddālapiṭakaṁ (sya-all) | araññavanamajjhogāhasi → araññe vanam ajjhogāhasi (pts) | api nu → apinu (my, th) | imañceva → imañ eva (pts) | vijjācaraṇasampadaṁ → vijjā-caraṇa-sampadaṁ (pts) | pavattaphalabhojanatañca → pavattaphala-bhojanatañ ca (pts) | kudālapiṭakaṁ → kuddāla-piṭakaṁ (pts)
можешь ли и ты, неспособный достичь этого непревзойдённого обладания знанием и праведностью и неспособный питаться падающими плодами, взять заступ и корзинку и углубиться в лесную глушь [с мыслью]:
‘kandamūlaphalabhojano bhavissāmī’”ti?
kandamūlaphalabhojano bhavissāmīti → kaṇḍamūlaphalabhojanā bhavissāmāti (sya-all) | bhavissāmīti → bhavissāmāti (pts) | kandamūlaphalabhojano bhavissāmīti → kandamūlaphala-bhojano bhavissāmāti (pts)
„Я с наставником буду питаться луковичными и корневыми плодами?“”

“No hidaṁ, bho gotama”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“Нет, господин Готама”.

“Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)
“Что ты думаешь об этом, Амбаттха?
api nu tvaṁ imañceva anuttaraṁ vijjācaraṇasampadaṁ anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kandamūlaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno gāmasāmantaṁ vā nigamasāmantaṁ vā agyāgāraṁ karitvā aggiṁ paricaranto acchasi sācariyako”ti?
api nu → apinu (my, th) | sācariyakoti → sācariyako ti (bjt, pts) | anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kandamūlaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno → anabhisambhūṇamāno pavattaphalabhojanattañca anabhisambhūṇamāno kaṇḍamūlaphalabhojanattañca anabhisambhūṇamāno (th) | imañceva → imaṁ eva (pts) | vijjācaraṇasampadaṁ → vijjā-caraṇa-sampadaṁ (pts) | pavattaphalabhojanatañca → pavattaphala-bhojanatañ ca (pts) | kandamūlaphalabhojanatañca → kandamūlaphala-bhojanatañ ca (pts) | gāmasāmantaṁ → gāma-sāmantaṁ (pts) | nigamasāmantaṁ → nigama-sāmantaṁ (pts)
Можешь ли и ты, неспособный достичь этого непревзойдённого обладания знанием и праведностью, и неспособный питаться падающими плодами, и неспособный питаться луковичными и корневыми плодами, выстроить около деревни или около торгового поселения алтарь для огня и жить [там] с наставником, служа огню?”

“No hidaṁ, bho gotama”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“Нет, господин Готама”.

“Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)
“Что ты думаешь об этом, Амбаттха?
api nu tvaṁ imañceva anuttaraṁ vijjācaraṇasampadaṁ anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kandamūlaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno aggipāricariyañca anabhisambhuṇamāno cātumahāpathe catudvāraṁ agāraṁ karitvā acchasi sācariyako:
aggipāricariyañca → aggiparicariyañca (bj) | api nu → apinu (my, th) | cātumahāpathe → cātummahāpathe (bjt, pts) | anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kandamūlaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno aggipāricariyañca anabhisambhuṇamāno cātumahāpathe → anabhisambhūṇamāno pavattaphalabhojanattañca anabhisambhūṇamāno kaṇḍamūlaphalabhojanattañca anabhisambhūṇamāno aggiparicariyañca anabhisambhūṇamāno cātummahāpathe (th) | imañceva → imañ eva (pts) | vijjācaraṇasampadaṁ → vijjā-caraṇa-sampadaṁ (pts) | pavattaphalabhojanatañca → pavattaphala-bhojanatañ ca (pts) | kandamūlaphalabhojanatañca → kandamūlaphala-bhojanatañ ca (pts) | aggipāricariyañca → aggi-paricariyañ ca (pts)
можешь ли и ты, неспособный достичь этого непревзойдённого обладания знанием и праведностью, и неспособный питаться падающими плодами, и неспособный питаться луковичными и корневыми плодами, и неспособный служить огню, выстроить на перекрёстке дом с четырьмя дверьми и жить [там] с наставником [с мыслью]:
‘yo imāhi catūhi disāhi āgamissati samaṇo vā brāhmaṇo vā, taṁ mayaṁ yathāsatti yathābalaṁ paṭipūjessāmā’”ti?
taṁ mayaṁ → tamahaṁ (sya-all) | paṭipūjessāmāti → paṭipūjissāmīti (sya-all) | yathāsatti yathābalaṁ → yathā sattiṁ yathā balaṁ (pts) | catūhi → catuhi (pts)
„Я по возможности и по силам буду оказывать почёт отшельникам или брахманам, приходящим с четырёх сторон света?“”

“No hidaṁ, bho gotama”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“Нет, господин Готама”.

“Iti kho, ambaṭṭha, imāya ceva tvaṁ anuttarāya vijjācaraṇasampadāya parihīno sācariyako.
parihīno → parihīnako (pts) | tvaṁ → SS omit. (pts note) | parihīnako → Bp parihīno. (pts note) | ceva → ce va (bjt) | ceva → eva (pts) | vijjācaraṇasampadāya parihīno → vijjā-caraṇa-sampadāya parihīnako (pts)
“Итак, Амбаттха, ты с наставником лишён непревзойдённого обладания знанием и праведностью,
Ye cime anuttarāya vijjācaraṇasampadāya cattāri apāyamukhāni bhavanti, tato ca tvaṁ parihīno sācariyako.
cime → hi kecime (sya-all) | tvaṁ → (sya-all) | asi → Sd adds yā; Bp ca tvaṁ. (pts note) | cime → ime (pts) | vijjācaraṇasampadāya → vijjā-caraṇa-sampadāya (pts) | apāyamukhāni → apāya-mukhāni (pts)
И ты с наставником лишён тех четырёх отверстий, через которые утрачивается непревзойдённое обладание знанием и праведностью.
Bhāsitā kho pana te esā, ambaṭṭha, ācariyena brāhmaṇena pokkharasātinā vācā:
pokkharasātinā → pokkharasādinā (bj)
А ведь наставник брахман Поккхарасади сказал тебе, Амбаттха, такие слова:
‘ke ca muṇḍakā samaṇakā ibbhā kaṇhā bandhupādāpaccā, kā ca tevijjānaṁ brāhmaṇānaṁ sākacchā’ti attanā āpāyikopi aparipūramāno.
aparipūramāno → aparipūrayamāno (bj) | ke ca → keci (sya-all) | bandhupādāpaccā → bandhupādapaccā (sya-all) | kaṇhā bandhupādāpaccā → kiṇhā bandhupadāpaccā (pts) | muṇḍakā → Sd mundakā; Sc muddhakā; Bp muddakā. (pts note) | kiṇhā → St kiṇhaṁ (see ante, D. iii. 1. 11); Bp kaṇhā; Sc kinhā. (pts note) | sākacchā → Bp sāgacchā. (pts note) | āpāyiko → Bp Sc apāyiko. (pts note) | tevijjānaṁ → te vijjānaṁ (th) | sākacchāti → sākacchā ti (pts) | āpāyikopi → āpāyiko pi (pts)
„Кто эти негодные бритоголовые отшельники, прислужники, нечистые, происшедшие от стоп родичей, и какая [у них может быть] беседа с брахманами, наделёнными тройным знанием?“ — хотя и сам следует ложным путём и несовершенен.
Passa, ambaṭṭha, yāva aparaddhañca te idaṁ ācariyassa brāhmaṇassa pokkharasātissa.
pokkharasātissa → pokkharasādissa (bj) | passa → pass (pts) | aparaddhañca → aparaddhañ ca (pts)
Гляди же, Амбаттха, сколь неправ твой наставник брахман Поккхарасади.

6. Pubbakaisibhāvānuyoga6. Занятия мудрецов древности

Brāhmaṇo kho pana, ambaṭṭha, pokkharasāti rañño pasenadissa kosalassa dattikaṁ bhuñjati.
pokkharasāti → pokkharasādī (bj); pokkharasādi (pts) | pasenadissa kosalassa → pasenadikosalassa (sya-all) | pana → pan (pts)
Ведь брахман Поккхарасади, Амбаттха, пользуется дарением Пасенади, царя Косалы.
Tassa rājā pasenadi kosalo sammukhībhāvampi na dadāti.
pasenadi → pasenadī (bj) | pasenadi kosalo sammukhībhāvampi → pasenadikosalo sammukhībhāvaṁpi (th) | sammukhībhāvampi → sammukhī-bhāvaṁ pi (pts)
Но царь Косалы Пасенади не разрешает ему появляться в своём присутствии.
Yadāpi tena manteti, tirodussantena manteti.
tirodussantena → tirodussena (bj) | yadāpi → yadā pi (pts) | tirodussantena → tiro dussan tena (pts)
Когда он советуется с ним, то советуется с ним через завесу.
Yassa kho pana, ambaṭṭha, dhammikaṁ payātaṁ bhikkhaṁ paṭiggaṇheyya, kathaṁ tassa rājā pasenadi kosalo sammukhībhāvampi na dadeyya.
payātaṁ → payataṁ (bj, pts) | paṭiggaṇheyya → patigaṇheyya (bj, pts) | pasenadi → pasenadī (bj) | payataṁ → Sd Bp payātam. (pts note) | patigaṇheyya → All MSS. t, not ṭ. (pts note) | pasenadi kosalo sammukhībhāvampi → pasenadikosalo sammukhībhāvaṁpi (th) | pana → pan (pts) | sammukhībhāvampi → sammukhī-bhāvaṁ pi (pts)
Как это, Амбаттха, царь Пасенади из Косалы не разрешает даже появляться в своём присутствии тому, которому он доставляет подобающую, благочестивую милостыню?
Passa, ambaṭṭha, yāva aparaddhañca te idaṁ ācariyassa brāhmaṇassa pokkharasātissa.
pokkharasātissa → pokkharasādissa (bj) | passa → pass (pts) | aparaddhañca → aparaddhañ ca (pts)
Гляди же, Амбаттха, сколь неправ твой наставник брахман Поккхарасади.

Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)
Что ты думаешь об этом, Амбаттха?
idha rājā pasenadi kosalo hatthigīvāya vā nisinno assapiṭṭhe vā nisinno rathūpatthare vā ṭhito uggehi vā rājaññehi vā kiñcideva mantanaṁ manteyya.
idha → (bj) | pasenadi → pasenadī (bj) | mantanaṁ → mantaṇaṁ (bj) | kiñcideva → kañcid eva (pts) | mantanaṁ → Sct mantaṁ. (pts note) | pasenadi kosalo hatthigīvāya → pasenadikosalo hatthigīvāyaṁ (th) | hatthigīvāya → hatthi-gīvāya (pts)
вот царь Пасенади, сидя на шее слона, или сидя на спине коня, или стоя на подстилке на колеснице, будет держать о чем-нибудь совет с начальниками или принцами.
So tamhā padesā apakkamma ekamantaṁ tiṭṭheyya.
ekamantaṁ → ekamante (pts)
Он сойдёт с места, станет в стороне,
Atha āgaccheyya suddo vā suddadāso vā, tasmiṁ padese ṭhito tadeva mantanaṁ manteyya:
vā → vā so (bj, sya-all, pts) | mantanaṁ → mantaṇaṁ (bj) | tadeva → (sya-all) | suddadāso → sudda-dāso (pts) | tadeva → tad eva (pts)
И затем придёт шудра или раб шудры. Став на это место, он станет держать совет, [говоря]:
‘evampi rājā pasenadi kosalo āha, evampi rājā pasenadi kosalo āhā’ti.
pasenadi → pasenadī (bj) | evampi → evaṁpi (th) | pasenadi kosalo → pasenadikosalo (th)
„Так сказал царь Пасенади из Косалы“.
Api nu so rājabhaṇitaṁ vā bhaṇati rājamantanaṁ vā manteti?
api nu so → apinu kho (sya-all) | rājabhaṇitaṁ → rājābhaṇitaṁ (pts) | rājamantanaṁ → rājāmantanaṁ (pts) | rājabhaṇitaṁ → rājā-bhaṇitaṁ (pts) | rājamantanaṁ → rājā-mantanaṁ (pts)
Но говорит ли он, как говорил царь, и советуется ли, как советовался царь, —
Ettāvatā so assa rājā vā rājamatto vā”ti?
rājamatto → rājamahāmatto (bj, sya-all) | ettāvatā → tāvatā (sya-all, pts) | tāvatā → Bp ettāvatā. (pts note) | rāja-matto → Bp rājaṁ matto. (pts note) | rājamatto vāti → rāja-matto vā ti (pts)
разве станет он от этого царём или равным царю?”

“No hidaṁ, bho gotama”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“Нет, господин Готама”.

“Evameva kho tvaṁ, ambaṭṭha, ye te ahesuṁ brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro, yesamidaṁ etarahi brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ, tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti, seyyathidaṁ—aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu:
yamataggi → yamataggī (sya-all); yamadaggi (mr) | samihitaṁ → samūhitaṁ (bj) | aṭṭhako → aṭṭako (bj) | te → tepi (sya-all) | aṅgīraso → aṅgiraso (pts) | yamataggi → yamadaggi (cck: ka.) | pavuttaṁ → Bp pavattaṁ. (pts note) | Aṭṭhako → See Tevijja Sutta, 13, and ‘Vinaya Texts,'; ii. 130. (pts note) | Yamataggi → Sm Yamadaggī (pts note) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th) | evameva → evam eva (pts) | yesamidaṁ → yesam idaṁ (pts) | tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti seyyathidaṁ → tad anugāyanti tad anubhāsanti bhāsitaṁ anubhāsanti vācitaṁ anuvācenti seyyathīdam (pts)
“Точно так же и ты, Амбаттха, [хотя и говоришь]: „Те мудрецы древности, которые были из брахманов, а именно: Аттхака, Вамака, Вамадева, Вессамитта, Яматагги, Ангираса, Бхарадваджа, Васеттха, Кассапа, Бхагу, составили священные тексты, передали священные тексты — древние священные тексты, слова которых пропетые, переданные, собранные вместе, брахманы теперь продолжают петь и продолжают произносить, продолжая произносить [некогда] произнесённое, продолжая изрекать изречённое, —
‘tyāhaṁ mante adhiyāmi sācariyako’ti, tāvatā tvaṁ bhavissasi isi vā isitthāya vā paṭipannoti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
isitthāya → isittāya (bj, sya-all, pts) | ti → Scmt omit ti. (pts note) | sācariyakoti → sācariyako (th) | isitthāya → isitāya (th) | sācariyakoti → sācariyako ti (pts) | paṭipannoti netaṁ → paṭipanno ti n etaṁ (pts)
и ведь я также изучаю с наставником священные тексты“, — всё же не достигаешь ещё такого состояния, чтобы или сделаться от этого мудрецом, или вступить на путь к состоянию мудреца.

Taṁ kiṁ maññasi, ambaṭṭha,
kiṁ maññasi → kimmaññasi (bjt) | kiṁ → kim (pts)
Что ты думаешь об этом, Амбаттха?
kinti te sutaṁ brāhmaṇānaṁ vuddhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ—
vuddhānaṁ → vuḍḍhānaṁ (sya-all) | ācariyapācariyānaṁ → ācariya-pācariyānaṁ (pts)
Что ты слыхал из разговоров старших, престарелых брахманов, наставников [твоих] наставников?
ye te ahesuṁ brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro, yesamidaṁ etarahi brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ, tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti, seyyathidaṁ—aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu,
samihitaṁ → samūhitaṁ (bj) | aṭṭhako → aṭṭako (bj) | yamataggi → yamataggī (sya-all) | aṅgīraso → aṅgiraso (pts) | porāṇaṁ mantapadaṁ → porāṇamantapadaṁ (th) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th) | yesamidaṁ → yesaṁ idaṁ (pts) | mantapadaṁ → manta-padaṁ (pts) | tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti seyyathidaṁ → tad anugāyanti tad anubhāsanti bhāsitaṁ anubhāsanti vācitaṁ anuvācenti seyyathīdaṁ (pts)
Те мудрецы древности, которые были из брахманов, а именно: Аттхака, Вамака, Вамадева, Вессамитта, Яматагги, Ангираса, Бхарадваджа, Васеттха, Кассапа, Бхагу, составили священные тексты, передали священные тексты — древние священные тексты, слова которых пропетые, переданные, собранные вместе, брахманы теперь продолжают петь и продолжают произносить, продолжая произносить [некогда] произнесённое, продолжая изрекать изречённое,
evaṁ su te sunhātā suvilittā kappitakesamassū āmukkamaṇikuṇḍalābharaṇā odātavatthavasanā pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricārenti, seyyathāpi tvaṁ etarahi sācariyako”ti?
āmukkamaṇikuṇḍalābharaṇā → āmuttamaṇikuṇḍalābharaṇā (bj); āmuttamālābharaṇā (sya-all, pts) | samaṅgībhūtā → samaṅgibhūtā (sya-all, pts) | sunhātā → sunahātā (pts) | āmukkamaṇikuṇḍalābharaṇā → āmuttamālābharaṇā (cck: sī. syā. pī.) | sunahātā → Bp nhātā; Sc evaṁ tesu bhoto. (pts note) | āmutta-mālābharaṇā → Bp maṇi-kuṇḍalābharanā; Sc amutta-mālā. (pts note) | sācariyakoti → sācariyako ti (bjt, pts) | kappitakesamassū āmukkamaṇikuṇḍalābharaṇā odātavatthavasanā → kappita-kesa-massū āmutta-mālābharaṇā odāta-vattha-vasanā (pts) | samaṅgībhūtā → samaṅgi-bhūtā (pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
были ли эти [мудрецы] так же хорошо омыты, хорошо умащены, с причёсанными волосами и бородой, украшены драгоценностями и венками, одеты в белые одежды, наделены пятью признаками чувственности, владея и услаждаясь ими, как теперь ты с наставником?”

“No hidaṁ, bho gotama”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“Нет, господин Готама”.

“ …pe…… Evaṁ su te sālīnaṁ odanaṁ sucimaṁsūpasecanaṁ vicitakāḷakaṁ anekasūpaṁ anekabyañjanaṁ paribhuñjanti, seyyathāpi tvaṁ etarahi sācariyako”ti?
vicitakāḷakaṁ → vicitakālakaṁ (bj) | sucimaṁsūpasecanaṁ vicitakāḷakaṁ → vicittakāḷakaṁ (sya-all) | sucimaṁsūpasecanaṁ → (pts) | odanaṁ → Bp inserts bhucimaṁsupabhecanaṁ. (pts note) | sācariyakoti → sācariyako ti (bjt, pts) | sucimaṁsūpasecanaṁ vicitakāḷakaṁ → vicita-kāḷakaṁ (pts) | anekabyañjanaṁ → aneka-byañjanaṁ (pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
“Питались ли они белым рисом, очищенным от чёрных зёрен, с разнообразными подливками и разнообразными приправами, как теперь ты с наставником?”

“No hidaṁ, bho gotama”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“Нет, господин Готама”.

“ …pe…… Evaṁ su te veṭhakanatapassāhi nārīhi paricārenti, seyyathāpi tvaṁ etarahi sācariyako”ti?
veṭhakanatapassāhi → veṭhanakapassāhi (bj) | sācariyakoti → sācariyako ti (bjt, pts) | veṭhakanatapassāhi → veṭṭhakanatapassāhi (th) | veṭhakanatapassāhi → veṭhaka-nata-passāhi (pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
“Пользовались ли они услугами женщин с повязками вокруг бёдер, как теперь ты с наставником?

“No hidaṁ, bho gotama”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“Нет, господин Готама”.

“ …pe…… Evaṁ su te kuttavālehi vaḷavārathehi dīghāhi patodalaṭṭhīhi vāhane vitudentā vipariyāyanti, seyyathāpi tvaṁ etarahi sācariyako”ti?
vitudentā vipariyāyanti → vitudantā vicarissanti (sya-all) | vaḷavārathehi → vaḷavāratheni (pts) | vitudentā vipariyāyanti seyyathāpi → vitudantā vicaranti seyyathā pi (pts) | patoda-laṭṭhīhi → St patodayaṭṭhāhi- (pts note) | vicaranti → -6 Bp vitudentā. (pts note) | sācariyakoti → sācariyako ti (bjt, pts) | kuttavālehi vaḷavārathehi → kutta-vālehi vaḷavā-ratheni (pts)
“Заставляли ли они людей, опоясанных длинными мечами, охранять себя у городских укреплений, выкопав рвы и наложив засовы, как ты теперь с наставником?”

“No hidaṁ, bho gotama”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“Нет, господин Готама”.

“ …pe…… Evaṁ su te ukkiṇṇaparikhāsu okkhittapalighāsu nagarūpakārikāsu dīghāsivudhehi purisehi rakkhāpenti, seyyathāpi tvaṁ etarahi sācariyako”ti?
dīghāsivudhehi → dīghāsibaddhehi (bj, sya-all, pts1ed) | rakkhāpenti → rakkhāpeti (bj) | ukkiṇṇaparikhāsu okkhittapalighāsu → ukkiṇṇaparikkhāsu ukkhittapalighāsu (sya-all) | dīghāsivudhehi → dīghāsibaddhehi (pts) | dīghāsivudhehi → dīghāsibaddhehi (cck: syā. pī.) | ukkiṇṇa-parikhāsu → Sd parikāsu; Bp paridāsu. (pts note) | okkhitta-palighāsu → Sd phalighāsu. (pts note) | dīghāsi-baddhehi → Bp vudhehi. (pts note) | sācariyakoti → sācariyako ti (bjt, pts) | ukkiṇṇaparikhāsu okkhittapalighāsu → ukkiṇṇa-parikhāsu okkhitta-palighāsu (pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
“Заставляли ли они людей, опоясанных длинными мечами, охранять себя у городских укреплений, выкопав рвы и наложив засовы, как ты теперь с наставником?”

“No hidaṁ, bho gotama”.
hidaṁ → h idaṁ (pts)
“Нет, господин Готама”.

“Iti kho, ambaṭṭha, neva tvaṁ isi na isitthāya paṭipanno sācariyako.
isitthāya → isittāya (bj); pana isitāya (sya-all, pts) | neva → n eva (pts) | isitthāya → pana isittāya (pts)
“Итак, Амбаттха, вы с наставником не являетесь мудрецами и не вступили на путь к состоянию мудрецов?
Yassa kho pana, ambaṭṭha, mayi kaṅkhā vā vimati vā so maṁ pañhena, ahaṁ veyyākaraṇena sodhissāmī”ti.
sodhissāmīti → sobhissāmīti (pts) | Yassa → Scm yassa vā. (pts note) | sobhissāmīti → Bp sovissāmīti; Sc sossāmīti; Sdt soladdhissāmīti; Sm sobhissāmīti. (pts note)
У кого, Амбаттха, возникло сомнение или замешательство из-за меня, пусть тот обратится ко мне с вопросом, и я отвечу разъяснением”.

7. Dvelakkhaṇādassana7. Лицезрение двух знаков

Atha kho bhagavā vihārā nikkhamma caṅkamaṁ abbhuṭṭhāsi.
atha kho → athakho (th)
И тогда Благостный, выйдя из обители, направился к месту для прогулки.
Ambaṭṭhopi māṇavo vihārā nikkhamma caṅkamaṁ abbhuṭṭhāsi.
ambaṭṭhopi → ambaṭṭho pi (pts)
А юный Амбаттха также, выйдя из обители, направился к месту для прогулки.
Atha kho ambaṭṭho māṇavo bhagavantaṁ caṅkamantaṁ anucaṅkamamāno bhagavato kāye dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni samannesi.
bhagavato → (bj) | atha kho → athakho (th) | samannesi → sammannesi (th) | dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni samannesi → dvattiṁsa mahāpurisa-lakkhaṇāni sammannesi (pts)
И вот юный Амбаттха, прогуливаясь вслед за прогуливающимся Благостным, стал искать на теле Благостного тридцать два знака великого человека.
Addasā kho ambaṭṭho māṇavo bhagavato kāye dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni yebhuyyena ṭhapetvā dve.
addasā → addasa (bj) | dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni → dvattiṁsa mahāpurisa-lakkhaṇāni (pts)
И юный Амбаттха увидел на теле Благостного большинство из тридцати двух знаков великого человека — [все], кроме двух.
Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati—
mahāpurisalakkhaṇesu → mahāpurisa-lakkhaṇesu (pts)
Из-за этих двух знаков великого человека —
kosohite ca vatthaguyhe pahūtajivhatāya ca.
vatthaguyhe → kośāvahita vastuguhya (bj: mahāyānikādīnaṁ ganthesu) | vatthaguyhe pahūtajivhatāya → vattha-guyhe pahūta-jivhatāya (pts)
[того, что] скрыто в углублении под одеждой, и большого языка — он усомнился, заколебался, лишился уверенности, лишился покоя.

Atha kho bhagavato etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)
Тогда Благостный сказал себе так:
“passati kho me ayaṁ ambaṭṭho māṇavo dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni yebhuyyena ṭhapetvā dve.
dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni → dvattiṁsa mahāpurisa-lakkhaṇāni (pts)
“Этот юный Амбаттха видит на мне большинство из тридцати двух знаков великого человека — [все] кроме двух.
Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati—
mahāpurisalakkhaṇesu → mahāpurisalakkhaṇesu ambaṭṭho (sya-all) | mahāpurisalakkhaṇesu → mahāpurisa-lakkhaṇesu (pts)
Из-за этих двух знаков великого человека —
kosohite ca vatthaguyhe pahūtajivhatāya cā”ti.
vatthaguyhe pahūtajivhatāya → vattha-guyhe pahūta-jivhatāya (pts)
[того, что] скрыто в углублении под одеждой, и большого языка — он усомнился, заколебался, лишился уверенности, лишился покоя”.
Atha kho bhagavā tathārūpaṁ iddhābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkhāsi. Yathā addasa ambaṭṭho māṇavo bhagavato kosohitaṁ vatthaguyhaṁ.
abhisaṅkhāsi → abhisaṅkhāresi (sya-all) | kosohitaṁ vatthaguyhaṁ atha kho → kosohitavatthaguyhaṁ athakho (sya-all) | iddhābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkhāsi → iddhābhisaṁkhāraṁ abhisaṁkhāsi (pts) | vatthaguyhaṁ → vattha-guyhaṁ (pts)
И вот Благостный явил своей силой такого рода вид, что юный Амбаттха узрел скрытое в углублении под одеждой Благостного.
Atha kho bhagavā jivhaṁ ninnāmetvā ubhopi kaṇṇasotāni anumasi paṭimasi, ubhopi nāsikasotāni anumasi paṭimasi, kevalampi nalāṭamaṇḍalaṁ jivhāya chādesi.
paṭimasi → parimasi (bj) | nāsikasotāni → nāsikāsotāni (bj) | nalāṭamaṇḍalaṁ → naḷāṭamaṇḍalaṁ (bj) | chādesi → Bp paṭicchādesi (and so in 19). (pts note) | atha kho → athakho (th) | ubhopi kaṇṇasotāni → ubho pi kaṇṇa-sotāni (pts) | ubhopi nāsikasotāni → ubho pi nāsika-sotāni (pts) | kevalampi → kevalam pi (pts)
И высунув язык, Благостный достал и коснулся [им] обоих отверстий в ушах, достал и коснулся обоих отверстий в носу и покрыл языком всю поверхность лба.

Atha kho ambaṭṭhassa māṇavassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad (pts)
Тогда юный Амбаттха сказал себе так:
“samannāgato kho samaṇo gotamo dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi paripuṇṇehi, no aparipuṇṇehī”ti.
+ → ahosi (pts) | dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi → dvattiṁsa mahāpurisalakkhaṇehi (pts)
“Ведь отшельник Готама наделён тридцатью двумя знаками великого человека — полными, а не неполными”. —

Bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
И сказал Благостному:
“handa ca dāni mayaṁ, bho gotama, gacchāma, bahukiccā mayaṁ bahukaraṇīyā”ti.
bahukaraṇīyāti yassadāni → bahukaraṇīyā ti yassā dāni (pts) | ca dāni → cadāni (bjt, th) | bahukiccā → bahu-kiccā (pts) | bahukaraṇīyāti → bahu-karaṇīyā ti (pts)
“Ну а теперь, господин Готама, мы пойдём — у нас много дел, многое надлежит сделать”.

“Yassadāni tvaṁ, ambaṭṭha, kālaṁ maññasī”ti.
yassadāni → yassā dāni (pts)
“[Делай] теперь, Амбаттха, как ты считаешь нужным”.
Atha kho ambaṭṭho māṇavo vaḷavārathamāruyha pakkāmi.
atha kho → athakho (th) | vaḷavārathamāruyha → vaḷavā-rathaṁ āruyha (pts)
И вот юный Амбаттха взошёл на повозку, [запряжённую] кобылой, и удалился.

Tena kho pana samayena brāhmaṇo pokkharasāti ukkaṭṭhāya nikkhamitvā mahatā brāhmaṇagaṇena saddhiṁ sake ārāme nisinno hoti ambaṭṭhaṁyeva māṇavaṁ paṭimānento.
pokkharasāti → pokkharasādī (bj); pokkharasādi (pts) | ukkaṭṭhāya → uṭṭhāya (sya-all) | paṭimānento atha kho → patimānento athakho (sya-all) | paṭimānento → patimānento (pts) | ambaṭṭhaṁyeva → ambaṭṭhaṁ yeva (bjt, pts) | brāhmaṇagaṇena → brāhmaṇa-gaṇena (pts)
В это самое время брахман Поккхарасади, выйдя из Уккаттхи вместе с большим числом брахманов, уселся в своей роще, ожидая юного Амбаттху.
Atha kho ambaṭṭho māṇavo yena sako ārāmo tena pāyāsi.
atha kho → athakho (th)
И юный Амбаттха тоже направился в его рощу.
Yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova yena brāhmaṇo pokkharasāti tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā brāhmaṇaṁ pokkharasātiṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ brāhmaṇo pokkharasāti etadavoca:
pokkharasāti → pokkharasādī (bj) | pokkharasātiṁ → pokkharasādiṁ (bj, pts) | pokkharasāti tenupasaṅkami → pokkharasādi ten upasaṁkami (pts) | pokkharasāti etadavoca → pokkharasādi etad avoca (pts) | pattikova → pattiko va (th, pts) | pokkharasāti tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → pokkharasādi ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)
Проехав на повозке, сколько позволяла повозке дорога, он спустился с повозки и пешком приблизился к брахману Поккхарасади; приблизившись и приветствовав брахмана Поккхарасади, он уселся в стороне. И брахман Поккхарасади так сказал юному Амбаттхе, усевшемуся в стороне:

“kacci, tāta ambaṭṭha, addasa taṁ bhavantaṁ gotaman”ti?
gotamanti → gotaman ti (pts)
“Дорогой Амбаттха, видел ли ты этого досточтимого Готаму?”

“Addasāma kho mayaṁ, bho, taṁ bhavantaṁ gotaman”ti.
gotamanti → gotaman ti (pts)
“Мы видели, господин, этого досточтимого Готаму”.

“Kacci, tāta ambaṭṭha, taṁ bhavantaṁ gotamaṁ tathā santaṁyeva saddo abbhuggato no aññathā;
santaṁyeva → santo yeva (bj) | tathā santaṁyeva → tathāsantaṁyeva (th) | tathā santaṁyeva → tathāsantaṁ yeva (pts)
“Так ли, дорогой Амбаттха, обстоит с этим досточтимым Готамой, какая идёт о нем молва, а не иначе?
kacci pana so bhavaṁ gotamo tādiso no aññādiso”ti?
aññādiso → Sc aññathādiso. (pts note) | + → bho (bjt, th) | aññādisoti → aññādiso ti (bjt, pts)
Таков ли этот досточтимый Готама, а не иной?”

“Tathā santaṁyeva, bho, taṁ bhavantaṁ gotamaṁ saddo abbhuggato no aññathā, tādisova so bhavaṁ gotamo no aññādiso.
santaṁyeva → santo yeva (bj) | saddo → tathāsaddo (sya-all) | tādisova → tādiso va bho (sya-all); tādiso ca bho (pts) | gotamaṁ → gotamaṁ tathā (pts) | aññādiso → Bp aññatādiso. (pts note) | tathā santaṁyeva → tathāsantaṁyeva (th) | tathā santaṁyeva → tathā-santaṁ yeva (pts)
“С этим досточтимым Готамой, господин, обстоит так, какая идёт о нем молва, а не иначе. И этот досточтимый Готама, господин, такой, а не иной.
Samannāgato ca so bhavaṁ gotamo dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi paripuṇṇehi no aparipuṇṇehī”ti.
ca → va bho (sya-all) | dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi → dvattiṁsa mahāpurisa-lakkhaṇehi (pts)
И этот досточтимый Готама, почтенный, наделён тридцатью двумя знаками великого человека — полными, а не неполными”.

“Ahu pana te, tāta ambaṭṭha, samaṇena gotamena saddhiṁ kocideva kathāsallāpo”ti?
kathāsallāpoti → kathāsallāpo ti (bjt) | kocideva kathāsallāpoti → kocid eva kathā-sallāpo ti (pts)
“Была ли у тебя, дорогой Амбаттха, какая-либо беседа с отшельником Готамой?”

“Ahu kho me, bho, samaṇena gotamena saddhiṁ kocideva kathāsallāpo”ti.
me → yeva (bj) | kho → (pts) | kathāsallāpoti → kathāsallāpo ti (bjt) | kocideva kathāsallāpoti → kocid eva kathā-sallāpo ti (pts)
“Была у меня, господин, одна беседа с отшельником Готамой”.

“Yathā kathaṁ pana te, tāta ambaṭṭha, ahu samaṇena gotamena saddhiṁ kocideva kathāsallāpo”ti?
yathā kathaṁ → yathākathaṁ (bjt, th) | kathāsallāpoti → kathāsallāpo ti (bjt) | kocideva kathāsallāpoti → kocid eva kathā-sallāpo ti (pts)
“Какая же, дорогой Амбаттха, была у тебя беседа с отшельником Готамой?”
Atha kho ambaṭṭho māṇavo yāvatako ahosi bhagavatā saddhiṁ kathāsallāpo, taṁ sabbaṁ brāhmaṇassa pokkharasātissa ārocesi.
yāvatako → yāvatiko (mr) | pokkharasātissa → pokkharasādissa (bj, pts) | yāvatako → yāvatiko (cck: ka. pī.) | sabbaṁ → Scmt omit taṁ (but not in 17). (pts note) | atha kho → athakho (th) | kathāsallāpo → kathā-sallāpo (pts)
И тогда юный Амбаттха передал брахману Поккхарасади всю ту беседу, которая была [у него] с Благостным.

Evaṁ vutte, brāhmaṇo pokkharasāti ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ etadavoca:
pokkharasāti → pokkharasādī (bj); pokkharasādi (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
Когда так было сказано, брахман Поккхарасади сказал юному Амбаттхе:
“aho vata re amhākaṁ, paṇḍitaka, aho vata re amhākaṁ, bahussutaka, aho vata re amhākaṁ, tevijjaka, evarūpena kira, bho, puriso atthacarakena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyya.
tevijjaka → tevijjakā (mr) | upapajjeyya yadeva → uppajjeyya yad eva (pts) | paṇḍitaka → paṇḍitakā (cck note) | bahussutaka → bahussutakā (cck note) | tevijjaka → tevijjakā (cck note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | paraṁ → param (pts)
“Эх ты, наш мудрец! Это ты, наш учёный! Эх ты, наш обладатель тройного знания! Да из-за такого прислужника человек с распадом тела после смерти может вновь родиться внизу, в плохом уделе, в падении, в преисподней.!
Yadeva kho tvaṁ, ambaṭṭha, taṁ bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ āsajja āsajja avacāsi, atha kho so bhavaṁ gotamo amhepi evaṁ upaneyya upaneyya avaca.
atha kho so → athakho (sya-all) | amhepi → amhehi (sya-all); amhehi pi (pts) | upaneyya upaneyya → upaneyyaṁ upaneyyaṁ (sya-all); upanīyya upanīyya (pts) | Yad → Scd yāvad. (pts note) | amhehi → Scm aggamhehi. (pts note) | upanīyya → Sd Bp upaneyya ( comp. A. iii. 60. 7; M. i. 251). (pts note) | yadeva → yad eva (pts)
Ведь ты, Амбаттха, столь грубо говорил с досточтимым Готамой, что и досточтимый Готама говорил, столь сильно обвиняя нас.
Aho vata re amhākaṁ, paṇḍitaka, aho vata re amhākaṁ, bahussutaka, aho vata re amhākaṁ, tevijjaka, evarūpena kira, bho, puriso atthacarakena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyyā”ti, kupito anattamano ambaṭṭhaṁ māṇavaṁ padasāyeva pavattesi.
kupito → so kupito (pts1ed) | upapajjeyyāti → uppajjeyyāti so (pts) | kupito → so kupito (cck: pī.) | tevijjaka → Sd Bp -kā . . . -kā . . . -kā (twice). (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | padasāyeva → padasā yeva (bjt, pts) | paraṁ → param (pts) | duggatiṁ → duggatim (pts)
Эх ты, наш мудрец! Эх ты, наш учёный! Эх ты, наш обладатель тройного знания! Да из-за такого прислужника человек с распадом тела после смерти может вновь родиться внизу, в плохом уделе, в падении, в преисподней.!” Разгневавшись и выйдя из себя, он отбросил юного Амбаттху ногой
Icchati ca tāvadeva bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.
tāvadeva → tāvad eva (pts) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (pts)
и тут же пожелал [сам] приблизиться и увидеть Благостного.

8. Pokkharasātibuddhūpasaṅkamana8. Поккхарасади встречается с Буддой

Atha kho te brāhmaṇā brāhmaṇaṁ pokkharasātiṁ etadavocuṁ:
pokkharasātiṁ → pokkharasādiṁ (bj) | pokkharasātiṁ etadavocuṁ → pokkharasādiṁ etad avocuṁ (pts) | atha kho → athakho (th)
И вот те брахманы так сказали брахману Поккхарасади:
“ativikālo kho, bho, ajja samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.
dassanāya → Sd Bp omit. (pts note) | upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (pts)
“Сегодня слишком поздно, господин, приблизиться и увидеть отшельника Готаму.
Svedāni bhavaṁ pokkharasāti samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissatī”ti.
Svedāni → dāni sve (mr) | pokkharasāti → pokkharasātī (bj); pokkharasādi (pts) | Svedāni → dāni sve (cck: sī. ka.) | sve → Sd Bp sve ca. (pts note) | dassanāya → Sd Bp dassanaṁ. (pts note) | svedāni → sve dāni (pts) | upasaṅkamissatīti → upasaṁkamissatīti (pts)
Теперь уже завтра, досточтимый Поккхарасади приблизится и увидит отшельника Готаму”.

Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti sake nivesane paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā yāne āropetvā ukkāsu dhāriyamānāsu ukkaṭṭhāya niyyāsi, yena icchānaṅgalavanasaṇḍo tena pāyāsi.
pokkharasāti → pokkharasādī (bj); pokkharasādi (pts) | yāne → yānesu (bj) | atha → evaṁ (pts) | khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā yāne → khādaniyaṁ bhojaniyaṁ paṭiyādetvā yānesu (pts) | dhāriyamānāsu → dhārīyamānāsu (pts) | icchānaṅgalavanasaṇḍo → icchānaṅkalavanasaṇḍo (pts) | Evaṁ → Sd Bp evaṁ atha. (pts note) | paṭiyādetvā → Bp paṭiyādāpetvā. (pts note) | atha kho → athakho (th) | icchānaṅgalavanasaṇḍo → icchānaṅkala-vana-saṇḍo (pts)
И брахман Поккхарасади приготовил в своём жилище изысканную твёрдую пищу и мягкую пищу, погрузил её на повозки, в сопровождении несущих факелы выступил из Уккаттхи и направился в густую рощу Иччхананкалы.
Yāvatikā yānassa bhūmi yānena gantvā, yānā paccorohitvā pattikova yena bhagavā tenupasaṅkami. upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho brāhmaṇo pokkharasāti bhagavantaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | pokkharasāti → pokkharasādī (bj); pokkharasādi (pts) | etadavoca āgamā nu khvidha → etad avoca āgama nuvidha (pts) | pattikova → pattiko va (th, pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)
Проехав на повозке, сколько позволяла повозке дорога, он спустился с повозки и пешком приблизился к Благостному. Приблизившись, он обменялся с Благостным дружескими, дружелюбными словами и почтительным приветствием и сел в стороне. Сев в стороне, брахман Поккхарасади так сказал Благостному:
“āgamā nu khvidha, bho gotama, amhākaṁ antevāsī ambaṭṭho māṇavo”ti?
te → tedha (sya-all); te idha (pts1ed) | āgamā nu khvidha → āgamānukhavidha (bj) | khvidha → kho idha (cck) | Āgama → Bp agamā (see ii. 12). (pts note) | nuvidha → Bp nu khvidha. (pts note) | māṇavoti → māṇavo ti (bjt, pts) | āgamā nu khvidha → āgama nuvidha (pts)
“Господин Готама, приходил ли сюда наш ученик, юный Амбаттха?”

“Āgamā kho te, brāhmaṇa, antevāsī ambaṭṭho māṇavo”ti.
te → tedha (sya-all); te idha (pts) | te → tedha (cck: syā.); te idha (cck: pī.) | idha → Sm kho te'dha; Sc te kho idha; Bp agamā te b-. (pts note) | māṇavoti → māṇavo ti (pts)
“Да, брахман, сюда приходил твой ученик, юный Амбаттха”.

“Ahu pana te, bho gotama, ambaṭṭhena māṇavena saddhiṁ kocideva kathāsallāpo”ti?
kocideva kathāsallāpoti → koci kathāsallāpo ti (pts) | koci → So all MSS. here only; Bp koci also in the next two speeches. (pts note) | kocideva kathāsallāpoti → koci kathā-sallāpo ti (pts)
“Была ли у тебя, господин Готама, какая-либо беседа с юным Амбаттхой?”

“Ahu kho me, brāhmaṇa, ambaṭṭhena māṇavena saddhiṁ kocideva kathāsallāpo”ti.
kocideva kathāsallāpoti → kocid eva kathā-sallāpo ti (pts)
“Была у меня, брахман, одна беседа с юным Амбаттхой”.

“Yathākathaṁ pana te, bho gotama, ahu ambaṭṭhena māṇavena saddhiṁ kocideva kathāsallāpo”ti?
kathāsallāpoti → kathāsallāpo ti (bjt) | yathākathaṁ → yathā kathaṁ (pts) | kocideva kathāsallāpoti → kocid eva kathā-sallāpo ti (pts)
“Какая же, господин Готама, была у тебя беседа с юным Амбаттхой?”
Atha kho bhagavā yāvatako ahosi ambaṭṭhena māṇavena saddhiṁ kathāsallāpo, taṁ sabbaṁ brāhmaṇassa pokkharasātissa ārocesi.
yāvatako → yāvatiko (bj, pts) | pokkharasātissa → pokkharasādissa (bj) | atha kho → athakho (th) | kathāsallāpo → kathā-sallāpo (pts)
И тогда Благостный передал брахману Поккхарасади всю ту беседу, которая была [у него] с юным Амбаттхой.

Evaṁ vutte, brāhmaṇo pokkharasāti bhagavantaṁ etadavoca:
pokkharasāti → pokkharasādī (bj) | bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantametadavoca (th) | etadavoca → etad avoca (pts)
Когда так было сказано, брахман Поккхарасади сказал Благостному:
“bālo, bho gotama, ambaṭṭho māṇavo, khamatu bhavaṁ gotamo ambaṭṭhassa māṇavassā”ti.
khamatu → khamataṁ (pts) | Khamataṁ → Bp khamatu. (pts note)
“Господин Готама, юный Амбаттха глуп. Пусть досточтимый Готама простит юного Амбаттху”.

“Sukhī hotu, brāhmaṇa, ambaṭṭho māṇavo”ti.
brāhmaṇa → Sd Bp brāhmaṇo. (pts note) | māṇavoti → māṇavo ti (pts)
“Да будет в приятном юный Амбаттха, брахман!”

Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti bhagavato kāye dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni samannesi.
pokkharasāti → pokkharasādī (bj); pokkharasādi (pts) | atha kho → athakho (th) | samannesi → sammannesi (th) | dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni samannesi → dvattiṁsa mahāpurisa-lakkhaṇāni sammannesi (pts)
И вот брахман Поккхарасади стал искать на теле Благостного тридцать два знака великого человека.
Addasā kho brāhmaṇo pokkharasāti bhagavato kāye dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni yebhuyyena ṭhapetvā dve.
pokkharasāti → pokkharasādī (bj); pokkharasādi (pts) | dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni → dvattiṁsa mahāpurisa-lakkhaṇāni (pts)
И брахман Поккхарасади увидел на теле Благостного большинство из тридцати двух знаков великого человека — [все], кроме двух.
Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati—
mahāpurisalakkhaṇesu → mahāpurisa-lakkhaṇesu (pts)
Из-за этих двух знаков великого человека —
kosohite ca vatthaguyhe pahūtajivhatāya ca.
vatthaguyhe pahūtajivhatāya → vattha-guyhe pahūta-jivhatāya (pts)
[того, что] скрыто в углублении под одеждой, и .большого языка — он усомнился, заколебался, лишился уверенности, лишился покоя.

Atha kho bhagavato etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)
Тогда Благостный сказал себе так:
“passati kho me ayaṁ brāhmaṇo pokkharasāti dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni yebhuyyena ṭhapetvā dve.
pokkharasāti → pokkharasādī (bj) | pokkharasāti dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni → pokkharasādi dvattiṁsa mahāpurisalakkhaṇāni (pts)
“Этот брахман Поккхарасади видит на мне большинство из тридцати двух знаков великого человека — [все], кроме двух.
Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati—Из-за этих двух знаков великого человека — kosohite ca vatthaguyhe pahūtajivhatāya cā”ti.
vatthaguyhe pahūtajivhatāya → vattha-guyhe pahūta-jivhatāya (pts)
[того, что] скрыто в углублении под одеждой, и большого языка — он усомнился, заколебался, лишился уверенности, лишился покоя”.
Atha kho bhagavā tathārūpaṁ iddhābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkhāsi yathā addasa brāhmaṇo pokkharasāti bhagavato kosohitaṁ vatthaguyhaṁ.
pokkharasāti → pokkharasādī (bj); pokkharasādi (pts) | abhisaṅkhāsi → abhisaṅkhāresi (sya-all) | atha kho → athakho (th) | iddhābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkhāsi → iddhābhisaṁkhāraṁ abhisaṁkhāsi (pts) | vatthaguyhaṁ → vattha-guyhaṁ (pts)
И вот Благостный явил своей силой такого рода вид, что брахман Поккхарасади узрел скрытое в углублении под одеждой Благостного.
Atha kho bhagavā jivhaṁ ninnāmetvā ubhopi kaṇṇasotāni anumasi paṭimasi, ubhopi nāsikasotāni anumasi paṭimasi, kevalampi nalāṭamaṇḍalaṁ jivhāya chādesi.
nāsikasotāni → nāsikāsotāni (bj) | nalāṭamaṇḍalaṁ → naḷāṭamaṇḍalaṁ (bj) | atha kho → athakho (th) | ubhopi kaṇṇasotāni → ubho pi kaṇṇa-sotāni (pts) | ubhopi nāsikasotāni → ubho pi nāsika-sotāni (pts) | kevalampi nalāṭamaṇḍalaṁ → kevalam pi nalāṭa-maṇḍalaṁ (pts)
И высунув язык, Благостный достал и коснулся [им] обоих отверстий в ушах, достал и коснулся обоих отверстий в носу и покрыл языком всю поверхность лба.

Atha kho brāhmaṇassa pokkharasātissa etadahosi:
pokkharasātissa → pokkharasādissa (bj) | pokkharasātissa etadahosi → pokkharasādissa etad ahosi (pts) | atha kho → athakho (th)
Тогда брахман Поккхарасади сказал себе так:
“samannāgato kho samaṇo gotamo dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi paripuṇṇehi no aparipuṇṇehī”ti.
kho → bho (pts) | dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi → dvattiṁsa mahāpurisalakkhaṇehi (pts)
“Ведь отшельник Готама наделён тридцатью двумя знаками великого человека — полными, а не неполными”.

Bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
— И сказал Благостному:
“adhivāsetu me bhavaṁ gotamo ajjatanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.
me → (sya-all) | bhikkhusaṅghenāti → bhikkhusaṁghenāti (ms2005) | bhikkhusaṅghenāti → bhikkhu-saṁghenāti (pts)
“Пусть досточтимый Готама вместе с толпой монахов согласится [принять] у меня сегодня пищу”.
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
tuṇhībhāvena → tuṇhī-bhāvena (pts)
И Благостный безмолвно согласился.

Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti bhagavato adhivāsanaṁ viditvā bhagavato kālaṁ ārocesi:
pokkharasāti → pokkharasādī (bj); pokkharasādi (pts) | atha kho → athakho (th)
Тогда брахман Поккхарасади, узнав о согласии Благостного, сообщил Благостному о времени:
“kālo, bho gotama, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.
bhattanti → bhattan ti (pts)
“[Пришло] время, господин Готама, пища готова”.
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena brāhmaṇassa pokkharasātissa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | pokkharasātissa nivesanaṁ → pokkharasādissa parivesanā (bj) | pokkharasātissa nivesanaṁ tenupasaṅkami → pokkharasādissa parivesanā ten upasaṁkami (pts) | atha kho → athakho (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | pubbaṇhasamayaṁ → pubbaṇha-samayaṁ (pts) | pattacīvaramādāya → patta-cīvaraṁ ādāya (pts) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | pokkharasātissa nivesanaṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → pokkharasādissa parivesanā ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)
И тогда Благостный оделся утром, взял сосуд для подаяний и верхнюю одежду, приблизился с толпой монахов к трапезе брахмана Поккхарасади и, приблизившись, сел на предложенное сиденье.
Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti bhagavantaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi, māṇavakāpi bhikkhusaṅghaṁ.
pokkharasāti → pokkharasātī (bj); pokkharasādi (pts) | māṇavakāpi → māṇavakā ca (sya-all, pts) | atha kho → athakho (th) | bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṁghaṁ (ms2005) | māṇavakāpi bhikkhusaṅghaṁ → māṇavakā ca bhikkhu-saṁghaṁ (pts)
Тогда брахман Поккхарасади своей рукой угостил и насытил Благостного изысканной твёрдой пищей и мягкой пищей, а юноши [угостили] толпу монахов.
Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdi.
pokkharasāti → pokkharasātī (bj); pokkharasādi (pts) | atha kho → athakho (th) | onītapattapāṇiṁ → onīta-patta-pāṇiṁ (pts)
И когда Благостный, поев, омыл сосуд для подаяний и руки, брахман Поккхарасади выбрал другое, низкое сиденье и сел в стороне.

Ekamantaṁ nisinnassa kho brāhmaṇassa pokkharasātissa bhagavā anupubbiṁ kathaṁ kathesi, seyyathidaṁ—
pokkharasātissa → pokkharasādissa (bj, pts) | anupubbiṁ kathaṁ → ānupubbikathaṁ (bj, pts); anupubbīkathaṁ (sya-all) | ānupubbikathaṁ → Sd Bp anupubbi-. (pts note) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts)
Когда же брахман Поккхарасади сел в стороне, Благостный изложил последовательную проповедь, а именно:
dānakathaṁ sīlakathaṁ saggakathaṁ; kāmānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ, nekkhamme ānisaṁsaṁ pakāsesi.
nekkhamme → nekkhamme ca (bj) | saṅkilesaṁ → saṁkilesaṁ (my, bjt, ms2005, pts) | saggakathaṁ → sagga-kathaṁ (pts)
проповедь о даянии, проповедь о нравственности, проповедь о небе и преподал наставление о горечи, тщете и скверне желаний и о преимуществах отречения.
Yadā bhagavā aññāsi brāhmaṇaṁ pokkharasātiṁ kallacittaṁ muducittaṁ vinīvaraṇacittaṁ udaggacittaṁ pasannacittaṁ, atha yā buddhānaṁ sāmukkaṁsikā dhammadesanā, taṁ pakāsesi—
atha → athassa (sya-all) | pokkharasātiṁ → pokkharasādiṁ (pts) | atha → Sd Bp atha kho. (pts note) | muducittaṁ vinīvaraṇacittaṁ udaggacittaṁ pasannacittaṁ → mudu-cittaṁ vinīvaraṇa-cittaṁ udagga-cittaṁ pasanna-cittaṁ (pts) | dhammadesanā → dhamma-desanā (pts)
И когда Благостный узнал, что брахман Поккхарасади готов в мыслях, смягчён в мыслях, непредвзят в мыслях, возвышен в мыслях, умиротворён в мыслях, то он преподал наставление в истине, высочайшее для Будд:
dukkhaṁ samudayaṁ nirodhaṁ maggaṁ.боль — скапливание — устранение — путь. Seyyathāpi nāma suddhaṁ vatthaṁ apagatakāḷakaṁ sammadeva rajanaṁ paṭiggaṇheyya;
paṭiggaṇheyya evameva → patigaṇheyya evam eva (pts) | patigaṇheyya → Bp paṭigaṇheyya. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | apagatakāḷakaṁ sammadeva → apagata-kāḷakaṁ sammad eva (pts)
И это как чистая, свободная от грязи одежда надлежащим образом принимает окраску,
evameva brāhmaṇassa pokkharasātissa tasmiññeva āsane virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi:
pokkharasātissa tasmiññeva → pokkharasādissa tasmiṁ yeva (bj, pts) | + → kho (th) | tasmiññeva → tasmiṁyeva (th) | evameva → evam eva (pts) | dhammacakkhuṁ → dhamma-cakkhuṁ (pts)
таким же образом у брахмана Поккхарасади на том самом сиденье возникло непорочное, свободное от скверны видение истины:
“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti.
yaṁ kiñci → yaṅkiñci (th) | sabbaṁ taṁ → sabbantaṁ (th) | samudayadhammaṁ sabbaṁ → samudaya-dhammaṁ sabban (pts) | nirodhadhammanti → nirodhadhamman ti (pts)
“Всё то, что подвержено возникновению, подвержено и уничтожению”.

9. Pokkharasātiupāsakattapaṭivedanā9. Поккхарасади становится мирским последователем

Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṅkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane bhagavantaṁ etadavoca:
pokkharasāti → pokkharasādī (bj); pokkharasādi (pts) | vigatakathaṅkatho → vigatakathaṁkatho (my, bjt, th, ms2005) | atha kho → athakho (th) | satthusāsane → satthu sāsane (th)
И вот брахман Поккхарасади, увидев истину, достигнув истины, узнав истину, проникнув в истину, преодолев сомнение, освободившись от замешательства, достигнув высшей уверенности в себе, не нуждаясь в другом наставнике для наставления, так сказал Благостному:
“abhikkantaṁ, bho gotama, abhikkantaṁ, bho gotama.“Превосходно, господин Готама! Превосходно, господин Готама! Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito.
evamevaṁ → evameva kho (sya-all) | dakkhantīti evamevaṁ → dakkhintīti evam eva (pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | telapajjotaṁ → tela pajjotaṁ (pts) | anekapariyāyena → aneka-pariyāyena (pts)
Это, господин Готама, как поднимают упавшее, или раскрывают сокрытое, или указывают дорогу заблудившемуся, или ставят в темноте масляный светильник, чтобы наделённые зрением различали образы, так же точно господин Готама с помощью многих наставлений преподал истину.
Esāhaṁ, bho gotama, saputto sabhariyo sapariso sāmacco bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca.
bhavantaṁ → bhagavantaṁ (pts) | bhikkhusaṅghañca → bhikkhusaṁghañca (ms2005) | + → kho (pts) | dhammañca bhikkhusaṅghañca → dhammañ ca bhikkhu-saṁghañ ca (pts)
И вот, господин Готама, я с сыновьями, с женой, с окружением, с приближенными иду как к прибежищу к Благостному Готаме, и к дхамме, и к сангхе монахов.
Upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gataṁ.
saraṇaṁ gataṁ → saraṇaṅgataṁ (th) | upāsakaṁ → upāsakam (pts)
Пусть же досточтимый Готама примет меня как преданного мирянина, отныне и на всю жизнь нашедшего [здесь] прибежище.

Yathā ca bhavaṁ gotamo ukkaṭṭhāya aññāni upāsakakulāni upasaṅkamati, evameva bhavaṁ gotamo pokkharasātikulaṁ upasaṅkamatu.
pokkharasātikulaṁ → pokkharasādikulaṁ (bj, pts) | ukkaṭṭhāya → ukkaṭṭhāyaṁ (sya-all, pts) | + → kho (th) | upāsakakulāni upasaṅkamati evameva → upāsaka-kulāni upasaṁkamati evam eva (pts) | pokkharasātikulaṁ upasaṅkamatu → pokkharasādi-kulaṁ upasaṁkamatu (pts)
И как досточтимый Готама приближается в Уккаттхе к семьям других преданных мирян, пусть досточтимый Готама приблизится также и к семье Поккхарасади.
Tattha ye te māṇavakā vā māṇavikā vā bhavantaṁ gotamaṁ abhivādessanti vā paccuṭṭhissanti vā āsanaṁ vā udakaṁ vā dassanti cittaṁ vā pasādessanti, tesaṁ taṁ bhavissati dīgharattaṁ hitāya sukhāyā”ti.
bhavantaṁ → bhagavantaṁ (pts) | abhivādessanti → abhivādissanti (pts) | paccuṭṭhissanti → paccuṭṭhassanti (pts) | paccuṭṭhissanti → paccuṭṭhassanti (cck: pī.) | bhagavantaṁ → So all MSS. (pts note)
И те юные брахманы и брахманки, которые приветствуют там Благостного Готаму, и поднимутся навстречу, и дадут [ему] сиденье и воду, и склонят [к нему] сердце, — долгое время пребудут в благополучии и приятном”.

“Kalyāṇaṁ vuccati, brāhmaṇā”ti.“Превосходно говорит брахман”.

Ambaṭṭhasuttaṁ niṭṭhitaṁ tatiyaṁ.“Амбаттха-сутта” Окончена. Третья.

Принципы · Обоснование · Глоссарий · 6 изданий Пали
MP3: пали · русский


Переводы: English · Русский · Deutsch · မြန်မာ · Српски · ไทย