9. Somanassajātaka
“Ko taṁ hiṁsati heṭheti, kiṁ dummano socasi appatīto;
kiṁ → kinnu (pts-vp-pli1, mr) Kassajja mātāpitaro rudantu, kvajja setu nihato pathabyā”.
kvajja setu → ko nvajja seti (mr); ko ajja setu (?)“Tuṭṭhosmi deva tava dassanena, cirassaṁ passāmi taṁ bhūmipāla;
tava → tavaṁ (bj, pts-vp-pli1) Ahiṁsako reṇumanuppavissa, puttena te heṭhayitosmi deva”.
heṭhayitosmi → pothayitosmi (mr)“Āyantu dovārikā khaggabandhā, kāsāviyā yantu antepurantaṁ;
khaggabandhā → khaggabaddhā (bj, pts-vp-pli1) | yantu → hantu (mr) Hantvāna taṁ somanassaṁ kumāraṁ, chetvāna sīsaṁ varamāharantu”.“Pesitā rājino dūtā, kumāraṁ etadabravuṁ; Issarena vitiṇṇosi, vadhaṁ pattosi khattiya”.
“Sa rājaputto paridevayanto, dasaṅguliṁ añjaliṁ paggahetvā;
Sa → idaṁ bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1 potthakesu Ahampi icchāmi janinda daṭṭhuṁ, jīvaṁ maṁ netvā paṭidassayetha”.
jīvaṁ maṁ netvā → jīvaṁ panetvā (bj, pts-vp-pli1)Tassa taṁ vacanaṁ sutvā, rañño puttaṁ adassayuṁ; Putto ca pitaraṁ disvā, dūratovajjhabhāsatha.
“Āgacchuṁ dovārikā khaggabandhā, kāsāviyā hantu mamaṁ janinda;
Āgacchuṁ → āgañchuṁ (bj); āgañchu (pts-vp-pli1) Akkhāhi me pucchito etamatthaṁ, aparādho ko nidha mamajja atthi”.“Sāyañca pāto udakaṁ sajāti, aggiṁ sadā pāricaratappamatto; Taṁ tādisaṁ saṁyataṁ brahmacāriṁ, kasmā tuvaṁ brūsi gahappatīti”.
“Tālā ca mūlā ca phalā ca deva, pariggahā vividhā santimassa; Te rakkhati gopayatappamatto, tasmā ahaṁ brūmi gahappatīti”.
tasmā ahaṁ brūmi gahappatīti” → brāhmaṇo gahapati tena hoti (si, pts1ed)“Saccaṁ kho etaṁ vadasi kumāra, pariggahā vividhā santimassa; Te rakkhati gopayatappamatto, sa brāhmaṇo gahapati tena hoti”.
“Suṇantu mayhaṁ parisā samāgatā, sanegamā jānapadā ca sabbe; Bālāyaṁ bālassa vaco nisamma, ahetunā ghātayate maṁ janindo.
ghātayate maṁ → ghātayate (bj, pts-vp-pli1)Daḷhasmi mūle visaṭe virūḷhe, dunnikkayo veḷu pasākhajāto; Vandāmi pādāni tava janinda, anujāna maṁ pabbajissāmi deva”.
“Bhuñjassu bhoge vipule kumāra, sabbañca te issariyaṁ dadāmi; Ajjeva tvaṁ kurūnaṁ hohi rājā, mā pabbajī pabbajjā hi dukkhā”.
“Kinnūdha deva tavamatthi bhogā, pubbevahaṁ devaloke ramissaṁ;
pubbevahaṁ → pubbe cahaṁ (mr) Rūpehi saddehi atho rasehi, gandhehi phassehi manoramehi.Bhuttā ca me bhogā tidivasmiṁ deva, parivārito accharānaṁ gaṇena;
Bhuttā ca me → bhuttā me (bj, pts-vp-pli1) parivārito → parivāritā (bj, pts-vp-pli1); paricāritā (mr) | accharānaṁ gaṇena → accharāsaṁ gaṇena (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1, mr) Tuvañca bālaṁ paraneyyaṁ viditvā, na tādise rājakule vaseyyaṁ”.
Tuvañca → tavañca (pts-vp-pli1)“Sacāhaṁ bālo paraneyyo asmi, ekāparādhaṁ khama putta mayhaṁ;
ekāparādhaṁ → etāparādhaṁ (mr) Punapi ce edisakaṁ bhaveyya, yathāmatiṁ somanassa karohi”.“Anisamma kataṁ kammaṁ, anavatthāya cintitaṁ; Bhesajjasseva vebhaṅgo, vipāko hoti pāpako.
Nisamma ca kataṁ kammaṁ, sammāvatthāya cintitaṁ; Bhesajjasseva sampatti, vipāko hoti bhadrako.
Alaso gihī kāmabhogī na sādhu, asaññato pabbajito na sādhu; Rājā na sādhu anisammakārī, yo paṇḍito kodhano taṁ na sādhu.
Nisamma khattiyo kayirā, nānisamma disampati; Nisammakārino rāja, yaso kitti ca vaḍḍhati.
Nisamma daṇḍaṁ paṇayeyya issaro, vegā kataṁ tappati bhūmipāla; Sammāpaṇīdhī ca narassa atthā, anānutappā te bhavanti pacchā.
Anānutappāni hi ye karonti, vibhajja kammāyatanāni loke; Viññuppasatthāni sukhudrayāni, bhavanti buddhānumatāni tāni.
buddhānumatāni → vaddhānumatāni (bj, pts-vp-pli1)Āgacchuṁ dovārikā khaggabandhā, kāsāviyā hantu mamaṁ janinda; Mātuñca aṅkasmimahaṁ nisinno, ākaḍḍhito sahasā tehi deva.
Mātuñca → mātu ca (bj, sya1ed, sya2ed); mātucca (pts-vp-pli1)Kaṭukañhi sambādhaṁ sukicchaṁ patto, madhurampi yaṁ jīvitaṁ laddha rāja;
sukicchaṁ → sukiccha (bj, pts-vp-pli1) Kicchenahaṁ ajja vadhā pamutto, pabbajjamevābhimanohamasmi”.“Putto tavāyaṁ taruṇo sudhamme, anukampako somanasso kumāro; Taṁ yācamāno na labhāmi svajja, arahasi naṁ yācitave tuvampi”.
svajja → sajja (bj, pts-vp-pli1) yācitave → yācituye (mr)“Ramassu bhikkhācariyāya putta, nisamma dhammesu paribbajassu; Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṁ, anindito brahmamupehi ṭhānaṁ”.
“Acchera rūpaṁ vata yādisañca, dukkhitaṁ maṁ dukkhāpayase sudhamme;
Acchera → acchariya (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Yācassu puttaṁ iti vuccamānā, bhiyyova ussāhayase kumāraṁ”.“Ye vippamuttā anavajjabhogino, parinibbutā lokamimaṁ caranti;
anavajjabhogino → … bhojino (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Tamariyamaggaṁ paṭipajjamānaṁ, na ussahe vārayituṁ kumāraṁ”.“Addhā have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino; Yesāyaṁ sutvāna subhāsitāni, appossukkā vītasokā sudhammā”ti.
