9. Somanassajātaka
“Ko taṁ hiṁsati heṭheti, kiṁ dummano socasi appatīto;
heṭheti → potheti (bj: machasaṁ) kiṁ → kinnu (pts-vp-pli1, mr) | kiṁ → kin nu (pts) | kiṁ → kinnu (cck: pī. ka.) Kassajja mātāpitaro rudantu, kvajja setu nihato pathabyā”.
kvajja setu → ko nvajja seti (mr); ko ajja setu (?) | pathabyā → paṭhabyā (sya-all) | pathabyā tuṭṭhosmi → paṭhavyāti tuṭṭho smi (pts) | kvajja → konavajjasetu (bj: machasaṁ) | setu → ko nvejja seti (cck: ka.); ko ajja setu (cck: ?)“Tuṭṭhosmi deva tava dassanena, cirassaṁ passāmi taṁ bhūmipāla;
tava → tavaṁ (bj, pts-vp-pli1) | deva → dve (bj) cirassaṁ passāmi → cirass apassāmi (pts) Ahiṁsako reṇumanuppavissa, puttena te heṭhayitosmi deva”.
ahiṁsako → abhiṁsako (bj) heṭhayitosmi → pothayitosmi (mr) | heṭhayitosmi → pothayitosmi (cck: ka.)“Āyantu dovārikā khaggabandhā, kāsāviyā yantu antepurantaṁ;
khaggabandhā → khaggabaddhā (bj, pts-vp-pli1) | yantu → hantu (mr) | khaggabandhā → khaggabaddhā (cck: sī. pī.) antepurantaṁ hantvāna → antepuraṁ taṁ gantvāna (bj) | yantu → hantu (cck: ka.) Hantvāna taṁ somanassaṁ kumāraṁ, chetvāna sīsaṁ varamāharantu”.
gantvāna → hanatvāna (bj: machasaṁ) chetvāna → chetvānā (pts)“Pesitā rājino dūtā, kumāraṁ etadabravuṁ; Issarena vitiṇṇosi, vadhaṁ pattosi khattiya”.
vitiṇṇosi vadhaṁ pattosi → vitiṇṇo si vadhappatto si (pts) | vitiṇṇosi → vadhaṁ (bj: machasaṁ, syā) vadhaṁ pattosi → vadhappattosi (bj)“Sa rājaputto paridevayanto, dasaṅguliṁ añjaliṁ paggahetvā;
Sa → idaṁ bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1 potthakesu Ahampi icchāmi janinda daṭṭhuṁ, jīvaṁ maṁ netvā paṭidassayetha”.
jīvaṁ maṁ netvā → jīvaṁ panetvā (bj, pts-vp-pli1) | maṁ netvā paṭidassayetha → panetvā paṭidasasa yātha (bj) | panetvā → jīvaṁ maṁ netvā (bj: machasaṁ, syā) | netvā → jīvaṁ panetvā (cck: sī. pī.)Tassa taṁ vacanaṁ sutvā, rañño puttaṁ adassayuṁ; Putto ca pitaraṁ disvā, dūratovajjhabhāsatha.
“Āgacchuṁ dovārikā khaggabandhā, kāsāviyā hantu mamaṁ janinda;
Āgacchuṁ → āgañchuṁ (bj); āgañchu (pts-vp-pli1) | āgacchuṁ → āgañchuṁ (bj) | khaggabandhā → khaggabaddhā (bj); khaggabhaddhā (pts) | Āgacchuṁ → āgañchuṁ (cck: sī.); āgañchu (cck: pī.) hantu → hantuṁ (sya-all) Akkhāhi me pucchito etamatthaṁ, aparādho ko nidha mamajja atthi”.
ko nidha → konīdha (sya-all)“Sāyañca pāto udakaṁ sajāti, aggiṁ sadā pāricaratappamatto;
pāricaratappamatto → paricaratappamatto (bj, sya-all); paricaraṇappamatto (pts) Taṁ tādisaṁ saṁyataṁ brahmacāriṁ, kasmā tuvaṁ brūsi gahappatīti”.
kasmā → tasmā (sya-all) | gahappatīti → gahapatīti gatham āha (pts)“Tālā ca mūlā ca phalā ca deva, pariggahā vividhā santimassa; Te rakkhati gopayatappamatto, tasmā ahaṁ brūmi gahappatīti”.
gopayatappamatto → brāhmaṇo gahapati tena hoti (cck: sī. syā. pī.) tasmā ahaṁ brūmi gahappatīti” → brāhmaṇo gahapati tena hoti (si, pts1ed) | tasmā ahaṁ brūmi gahappatīti → brāhmaṇo gahapati tena hoti (bj) | brāhmaṇo → tasmā ahaṁ brūmi gahapatīti (bj: machasaṁ) | gahappatīti → brāhmaṇo gahapati tena hoti (cck: sī. syā. pī.)“Saccaṁ kho etaṁ vadasi kumāra, pariggahā vividhā santimassa;
vadasi → vadasī (pts) Te rakkhati gopayatappamatto, sa brāhmaṇo gahapati tena hoti”.
gopayatappamatto sa → gopayat appamatto (pts) sa → (bj, sya-all) | hoti → hotīti gātham āha (pts) | brāhmaṇo → brāhmaṇo (bj: machasaṁ) | sa → natthi idaṁ sī. syā. pī. potthakesu (cck note)“Suṇantu mayhaṁ parisā samāgatā, sanegamā jānapadā ca sabbe;
sanegamā → sunegamā (bj) Bālāyaṁ bālassa vaco nisamma, ahetunā ghātayate maṁ janindo.
ghātayate maṁ → ghātayate (bj, pts-vp-pli1) | maṁ janindo → janindoti (pts) | maṁ → ghātayate (cck: sī. pī.)Daḷhasmi mūle visaṭe virūḷhe, dunnikkayo veḷu pasākhajāto;
visaṭe → visate (bj, sya-all, pts) dunnikkayo → dunnikkhayo (bj, sya-all, pts) Vandāmi pādāni tava janinda, anujāna maṁ pabbajissāmi deva”.
tava → tavaṁ (bj, pts) | tava → tavaṁ (cck: sī. pī.) deva → devāti (pts)“Bhuñjassu bhoge vipule kumāra, sabbañca te issariyaṁ dadāmi;
vipule → vipulaphale (bj) | vipulaphale → nārada vipule (bj note) Ajjeva tvaṁ kurūnaṁ hohi rājā, mā pabbajī pabbajjā hi dukkhā”.
kurūnaṁ → kurunaṁ (bj); kuranaṁ (pts) pabbajī → pabbaji (bj, sya-all)“Kinnūdha deva tavamatthi bhogā, pubbevahaṁ devaloke ramissaṁ;
bhogā → bhogo (bj) pubbevahaṁ → pubbe cahaṁ (mr) | pubbevahaṁ → pubbe cahaṁ (cck: ka.) Rūpehi saddehi atho rasehi, gandhehi phassehi manoramehi.
phassehi → passehi (pts)Bhuttā ca me bhogā tidivasmiṁ deva, parivārito accharānaṁ gaṇena;
Bhuttā ca me → bhuttā me (bj, pts-vp-pli1) | ca → (bj, pts) | me → bhuttā (cck: sī. pī.) parivārito → parivāritā (bj, pts-vp-pli1); paricāritā (mr) | accharānaṁ gaṇena → accharāsaṁ gaṇena (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1, mr) | parivārito → parivāritā (bj, cck) | accharānaṁ → accharāsaṁ (sya-all) | parivārito accharānaṁ → parivāritā accharāsaṁ (pts) | parivāritā → paricāritā (cck: ka.) | gaṇena → accharāsaṁgaṇena (cck: syā. pī. ka.) Tuvañca bālaṁ paraneyyaṁ viditvā, na tādise rājakule vaseyyaṁ”.
Tuvañca → tavañca (pts-vp-pli1) | Tuvañca → tavañca (cck: sī. pī.)“Sacāhaṁ bālo paraneyyo asmi, ekāparādhaṁ khama putta mayhaṁ;
bālo paraneyyo asmi → balo paraneyyohamasmi (bj) | paraneyyo → paraneyy āham (pts) ekāparādhaṁ → etāparādhaṁ (mr) | ekāparādhaṁ → etāparādhaṁ (cck: ka.) Punapi ce edisakaṁ bhaveyya, yathāmatiṁ somanassa karohi”.
punapi → punāpi (bj) yathāmatiṁ somanassa → yathāmatī somanassaṁ (bj) | somanassa karohi → somanassaṁ karohīti (pts) | somanassaṁ → somanassa (bj: machasaṁ)“Anisamma kataṁ kammaṁ, anavatthāya cintitaṁ; Bhesajjasseva vebhaṅgo, vipāko hoti pāpako.
bhesajjasseva → bhesappasseva (bj)Nisamma ca kataṁ kammaṁ, sammāvatthāya cintitaṁ; Bhesajjasseva sampatti, vipāko hoti bhadrako.
bhesajjasseva → bhesappasseva (bj)Alaso gihī kāmabhogī na sādhu, asaññato pabbajito na sādhu; Rājā na sādhu anisammakārī, yo paṇḍito kodhano taṁ na sādhu.
Nisamma khattiyo kayirā, nānisamma disampati; Nisammakārino rāja, yaso kitti ca vaḍḍhati.
nisammakārino rāja → nisammakāriko rājā (bj) kitti → kittī (pts) | vaḍḍhati → viḍḍhati (pts)Nisamma daṇḍaṁ paṇayeyya issaro, vegā kataṁ tappati bhūmipāla;
vegā kataṁ tappati → vegātakaṁ tapate (bj) | tappati → tapate (pts) | vegātakaṁ → vegasā (bj: machasaṁ) | tapate → tappati (bj: machasaṁ, syā) Sammāpaṇīdhī ca narassa atthā, anānutappā te bhavanti pacchā.
sammāpaṇīdhī → sammāpaṇidhi (bj, pts); sammāpaṇidhī (sya-all)Anānutappāni hi ye karonti, vibhajja kammāyatanāni loke;
kammāyatanāni → kammāyatanāmi (pts) Viññuppasatthāni sukhudrayāni, bhavanti buddhānumatāni tāni.
viññuppasatthāni → viññūpasatthāni (sya-all, pts) buddhānumatāni → vaddhānumatāni (bj, pts-vp-pli1) | buddhānumatāni → vaddhānumatāni (cck: sī. pī.)Āgacchuṁ dovārikā khaggabandhā, kāsāviyā hantu mamaṁ janinda;
āgacchuṁ → āgañchuṁ (bj); āgañchu (pts) | khaggabandhā → khaggabaddhā (bj, pts) hantu → hantuṁ (sya-all) Mātuñca aṅkasmimahaṁ nisinno, ākaḍḍhito sahasā tehi deva.
Mātuñca → mātu ca (bj, sya1ed, sya2ed); mātucca (pts-vp-pli1) | mātuñca aṅkasmimahaṁ → mātu ca aṅkasmiṁ ahaṁ (bj) | mātuñca → mātu ca (sya-all) | mātuñca aṅkasmimahaṁ nisinno → mātucca aṁkasmi ahaṁ nisino (pts) | Mātuñca → mātucca (cck: pī.) sahasā → sāhasā (pts)Kaṭukañhi sambādhaṁ sukicchaṁ patto, madhurampi yaṁ jīvitaṁ laddha rāja;
sukicchaṁ → sukiccha (bj, pts-vp-pli1) | kaṭukañhi → kaṭukambhi (bj) | sukicchaṁ patto madhurampi yaṁ → sukicchapatto madhuraṁ piyaṁ (bj) | kaṭukañhi sambādhaṁ sukicchaṁ → kaṭukaṁ hi sambādham sukiccha (pts) | sukicchaṁ → sukiccha (cck: sī. pī.) laddha → laddhu (bj); laddhaṁ (sya-all) Kicchenahaṁ ajja vadhā pamutto, pabbajjamevābhimanohamasmi”.
kicchenahaṁ → kicchenāhaṁ (bj, sya-all) | vadhā pamutto → vadhāya mutto (sya-all) pabbajjamevābhimanohamasmi → pabbajjam evābhimano ham asmīti (pts)“Putto tavāyaṁ taruṇo sudhamme, anukampako somanasso kumāro;
tavāyaṁ → vatāyaṁ (pts) Taṁ yācamāno na labhāmi svajja, arahasi naṁ yācitave tuvampi”.
svajja → sajja (bj, pts-vp-pli1) | svajja arahasi → sajja arahāsi (bj) | svajja → sajja (cck: sī. pī.) yācitave → yācituye (mr) | tuvampi → tuvam pīti gāthaṁ āha (pts) | yācitave → yācituye (cck: ka.)“Ramassu bhikkhācariyāya putta, nisamma dhammesu paribbajassu; Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṁ, anindito brahmamupehi ṭhānaṁ”.
“Acchera rūpaṁ vata yādisañca, dukkhitaṁ maṁ dukkhāpayase sudhamme;
Acchera → acchariya (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | acchera rūpaṁ → acchiriyarūpaṁ (bj); acchariyarūpaṁ (sya-all) | acchiriyarūpaṁ → acchera (bj: machasaṁ) | Acchera → acchariya (cck: sī. syā. pī.) Yācassu puttaṁ iti vuccamānā, bhiyyova ussāhayase kumāraṁ”.“Ye vippamuttā anavajjabhogino, parinibbutā lokamimaṁ caranti;
anavajjabhogino → … bhojino (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | anavajjabhogino → anavajjabhojino (bj, sya-all, pts) | anavajjabhogino → bhojino (cck: sī. syā. pī.) Tamariyamaggaṁ paṭipajjamānaṁ, na ussahe vārayituṁ kumāraṁ”.
kumāraṁ → kumāranti (pts)“Addhā have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino; Yesāyaṁ sutvāna subhāsitāni, appossukkā vītasokā sudhammā”ti.
