13. Hatthipālajātaka
“Cirassaṁ vata passāma, brāhmaṇaṁ devavaṇṇinaṁ; Mahājaṭaṁ khāridharaṁ, paṅkadantaṁ rajassiraṁ.
khāridharaṁ → bhāradharaṁ (pts-vp-pli1) | khāridharaṁ → bhāradharaṁ (cck: pī.)Cirassaṁ vata passāma, isiṁ dhammaguṇe rataṁ; Kāsāyavatthavasanaṁ, vākacīraṁ paṭicchadaṁ.
kāsāyavatthavasanaṁ → kāsāyavattavasanaṁ (bj) paṭicchadaṁ → paricchadaṁ (sya-all)Āsanaṁ udakaṁ pajjaṁ, paṭigaṇhātu no bhavaṁ;
paṭigaṇhātu → patigaṇhātu (bj, pts) | patigaṇhātu → paṭiggaṇhātu (bj: machasaṁ, syā) Agghe bhavantaṁ pucchāma, agghaṁ kurutu no bhavaṁ”.
bhavaṁ → bhavanti (pts)“Adhicca vede pariyesa vittaṁ, putte gahe tāta patiṭṭhapetvā;
vittaṁ → cittaṁ (bj) gahe → gehe (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | gahe → gehe (sya-all) | gehe → gahe (bj: machasaṁ) | gahe → gehe (cck: sī. syā. pī.) Gandhe rase paccanubhuyya sabbaṁ, araññaṁ sādhu muni so pasattho”.
paccanubhuyya → paccanubhotva (sya1ed, sya2ed); paccanubhutva (pts-vp-pli1) | paccanubhuyya → paccanubhotva (sya-all) | paccanubhuyya → paccanubhotva (cck: syā.); paccanubhutva (cck: pī.) so → te (bj, pts-vp-pli1) | pasattho → pasatthoti (pts)“Vedā na saccā na ca vittalābho, na puttalābhena jaraṁ vihanti;
vittalābho → cittalābho (bj) Gandhe rase muccanamāhu santo, sakammunā hoti phalūpapatti”.
muccanamāhu → muñcanamāhu (bj, mr) | muccanamāhu santo sakammunā hoti → muñcanamāhu sante sakammanā heti (bj) | muccana → muñcana (cck: sī. ka.) sakammunā → sakammanā (bj, pts-vp-pli1) | sakammanā → sakammunā (bj: machasaṁ, syā) | sakammunā → sakammanā (cck: sī. pī.)“Addhā hi saccaṁ vacanaṁ tavetaṁ, sakammunā hoti phalūpapatti;
tavetaṁ sakammunā → tav etaṁ sakammanā (pts) sakammunā → sakammanā (bj) Jiṇṇā ca mātāpitaro tavīme, passeyyuṁ taṁ vassasataṁ arogaṁ”.
tavīme → tavayime (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | tavīme passeyyuṁ → tavayime passeyyu (bj, sya-all); ca tavay ime passeyyu (pts) | tavīme → taveme (cck: sī.); tava yime (cck: syā. pī.) arogaṁ → arogyaṁ (sya1ed, sya2ed, mr) | arogaṁ yassassa → arogyaṁ yassassu (sya-all); aroganti yass assa (pts) | passeyyu → passeyyuṁ (bj: sī.vivi, machasaṁ) | arogaṁ → arogyaṁ (cck: syā. ka.)“Yassassa sakkhī maraṇena rāja, jarāya mettī naravīraseṭṭha;
sakkhī → sakkhi (bj) | yassassa → yassassu (bj: machasaṁ, syā) | sakkhi → sakkhi (bj: syā) mettī naravīraseṭṭha yo cāpi → metti naraviriyaseṭṭha yocāpi (bj) | mettī naravīraseṭṭha → mittī naravīra seṭṭha (sya-all) | naravīraseṭṭha → naraviriyaseṭṭha (pts) | naraviriyaseṭṭha → naravīraseṭṭha (bj: machasaṁ, syā) Yo cāpi jaññā na marissaṁ kadāci, passeyyuṁ taṁ vassasataṁ arogaṁ.
arogaṁ → ārogaṁ (bj); arogyaṁ (sya-all)Yathāpi nāvaṁ puriso dakamhi, ereti ce naṁ upaneti tīraṁ; Evampi byādhī satataṁ jarā ca, upaneti maccaṁ vasamantakassa”.
byādhī → vyādhi (bj) | evampi byādhī → evaṁpi byādhi (sya-all) maccaṁ → maccu (sya1ed, sya2ed) | upaneti → upanenti (bj, pts) | maccaṁ vasamantakassa → maccuvasamantakassa (sya-all) | vasamantakassa → vasaṁ antakassāti (pts) | maccaṁ → upaneti maccu (bj: machasaṁ, syā) | maccaṁ → maccu (cck: syā. pī.)“Paṅko ca kāmā palipo ca kāmā, manoharā duttarā maccudheyyā;
ca → va (bj) Etasmiṁ paṅke palipe byasannā, hīnattarūpā na taranti pāraṁ.
byasannā → visannā (sya1ed, sya2ed, mr) | byasannā → visannā (sya-all) | vyasannā → visannā (bj: machasaṁ) | byasannā → visannā (cck: syā. ka.)Ayaṁ pure luddamakāsi kammaṁ, svāyaṁ gahīto na hi mokkhito me; Orundhiyā naṁ parirakkhissāmi, māyaṁ puna luddamakāsi kammaṁ”.
orundhiyānaṁ → orundhiya naṁ (bj: machasaṁ)“Gavaṁva naṭṭhaṁ puriso yathā vane, anvesatī rāja apassamāno;
Gavaṁva → gāvaṁva (bj) | gavaṁva → gāvaṁva (bj) | Gavaṁva → gāvaṁva (cck: sī.) anvesatī → pariyesati (bj); anvesati (sya1ed, sya2ed); pariyesatī (pts-vp-pli1) | anvesatī → pariyesati (bj); anvesati (sya-all); pariyesatī (pts) | pariyesati → anevasati (bj: machasaṁ, syā) | anvesatī → pariyesatī (cck: sī. pī.) Evaṁ naṭṭho esukārī mamattho, sohaṁ kathaṁ na gaveseyyaṁ rāja.
esukārī → esukāri (sya-all) gaveseyyaṁ rāja → gaveseyya rājāti gātham āha (pts) | gaveseyya → gaveseyyaṁ (bj: machasaṁ, syā)Hiyyoti hiyyati poso, pareti parihāyati;
hiyyati → hīyati (bj) | hiyyati → hiyyoti (pts) | hiyyati → hīyoti hīyati (cck: sī.) pareti → paretha (bj) Anāgataṁ netamatthīti ñatvā, uppannachandaṁ ko panudeyya dhīro”.
netamatthīti → netamatthiti (bj) uppannachandaṁ ko panudeyya → uppannaṁ chandaṁ kopanudeyya (bj) | dhīro → dhīroti (pts) | chandaṁ → uppanna chandaṁ (bj: machasaṁ)“Passāmi vohaṁ daharaṁ kumāriṁ, mattūpamaṁ ketakapupphanettaṁ;
daharaṁ → dahariṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1, mr) | daharaṁ → dahariṁ (sya-all) | vohaṁ daharaṁ → vo haṁ dahariṁ (pts) | daharaṁ → daharī (cck: syā. pī. ka.) ketaka → keṭaka (bj: machasaṁ) Abhuttabhoge paṭhame vayasmiṁ, ādāya maccu vajate kumāriṁ.
Abhuttabhoge → abhutvā bhoge (sya1ed, sya2ed, Ma-aka); abhutva bhoge (pts-vp-pli1); bhoge abhutvā (mr) | abhuttabhoge → abhutvā bhoge (sya-all, pts) | abhuttabhoge → bhoge abhutvā (bj: machasaṁ) | Abhuttabhoge → abhutva bhoge (cck: syā. ka. aṭṭha.); abhutva bhoge (cck: pī.); bhoge atutvā (cck: ka.)Yuvā sujāto sumukho sudassano, sāmo kusumbhaparikiṇṇamassu; Hitvāna kāme paṭikacca gehaṁ, anujāna maṁ pabbajissāmi deva”.
paṭikacca → paṭigacca (bj); paṭigaccha (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | paṭikacca → paṭigaccha (sya-all) | paṭikacca → paṭigacca (cck: sī.); paṭigaccha (cck: syā. pī.) deva → devāti (pts)“Sākhāhi rukkho labhate samaññaṁ, pahīnasākhaṁ pana khāṇumāhu;
pahīnasākhaṁ → pahinasākhaṁ (bj) | khāṇumāhu → khānuṁ āhu (pts) Pahīnaputtassa mamajja bhoti, vāseṭṭhi bhikkhācariyāya kālo”.
bhoti → hoti (bj) | mamajja bhoti → mam ajja hoti (pts) kālo → kāloti gātham āha (pts)“Aghasmi koñcāva yathā himaccaye, katāni jālāni padāliya haṁsā;
Aghasmi → aghasmiṁ (bj, sya1ed, sya2ed) | aghasmi → aghasmiṁ (bj, sya-all) katāni → tantāni (bj, pts-vp-pli1) | padāliya → padāḷeyya (bj); padāleyyu (sya1ed, sya2ed) | katāni → tantāni (bj, pts) | padāliya → padāleyyu (sya-all) | tantāni → katāni (bj: machasaṁ) | katāni → tantāni (cck: sī. pī.) | padāliya → padāleyya (cck: sī.) Gacchanti puttā ca patī ca mayhaṁ, sāhaṁ kathaṁ nānuvaje pajānaṁ”.
pajānaṁ → pajānanti (pts)“Ete bhutvā vamitvā ca, pakkamanti vihaṅgamā; Ye ca bhutvāna vamiṁsu, te me hatthattamāgatā.
hatthattamāgatā → hatthattha … (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | hatthattamāgatā → hatthatthamāgatā (bj, pts) | hatthattamāgatā avamī → hatthatthamāgatā avami (sya-all) | hatthatta → hatthattha (cck: sī. syā. pī.)Avamī brāhmaṇo kāme, so tvaṁ paccāvamissasi;
so → te (bj, pts) | so → te (cck: sī. pī.) Vantādo puriso rāja, na so hoti pasaṁsiyo”.
pasaṁsiyo → pasaṁsiyoti (pts)“Paṅke ca posaṁ palipe byasannaṁ, balī yathā dubbalamuddhareyya;
Paṅke ca → paṅkeva (bj, pts-vp-pli1) | paṅke ca → paṅkeva (bj) | byasannaṁ balī → vyasannaṁ khalī (bj) | vyasannaṁ → visannaṁ (bj: machasaṁ) | ca → paṅkeva (cck: sī. pī.) Evampi maṁ tvaṁ udatāri bhoti, pañcāli gāthāhi subhāsitāhi”.
bhoti → hoti (bj) subhāsitāhi → subhāsitāhīti (pts)Idaṁ vatvā mahārājā, esukārī disampati; Raṭṭhaṁ hitvāna pabbaji, nāgo chetvāva bandhanaṁ.
pabbaji → pabbaji (bj: machasaṁ) chetvāva bandhanaṁ → chetvā va bandhananti (pts) | chetvā → chetvāna (bj: machasaṁ)“Rājā ca pabbajjamarocayittha, raṭṭhaṁ pahāya naravīraseṭṭho;
naravīraseṭṭho → naraviriyaseṭṭhā (bj) | naravīraseṭṭho tuvampi → naraviriyaseṭṭho tuvam pi (pts) Tuvampi no hohi yatheva rājā, amhehi guttā anusāsa rajjaṁ”.
hohi → hoti (cck) guttā → guttaṁ (bj) | rajjaṁ → rajjanti gātham āha (pts)“Rājā ca pabbajjamarocayittha, raṭṭhaṁ pahāya naravīraseṭṭho;
naravīraseṭṭho → naraviriyaseṭṭho (bj) | naravīraseṭṭho ahampi → naraviriyaseṭṭho aham pi (pts) | naraviriyaseṭṭho → naravīraseṭṭhaṁ (bj: machasaṁ) Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni manoramāni.
ekā → ekāva (bj) | ekā → ekāva (cck: sī.)Rājā ca pabbajjamarocayittha, raṭṭhaṁ pahāya naravīraseṭṭho; Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni yathodhikāni.
Accenti kālā tarayanti rattiyo, vayoguṇā anupubbaṁ jahanti; Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni manoramāni.
ekā → ekāva (bj) | loke → leke (bj)Accenti kālā tarayanti rattiyo, vayoguṇā anupubbaṁ jahanti; Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni yathodhikāni.
ekā → ekāva (bj)Accenti kālā tarayanti rattiyo, vayoguṇā anupubbaṁ jahanti; Ahampi ekā carissāmi loke, sītibhūtā sabbamaticca saṅgan”ti.
ekā → ekāva (bj) sītibhūtā → sītībhūtā (bj) | sītibhūtā sabbamaticca → sītībhūtā sabbamatīcca (bj) | sītibhūtā → sītībhūtā (cck: sī.)
