8. Paṇḍaranāgarājajātaka
“Vikiṇṇavācaṁ aniguyha mantaṁ, asaññataṁ aparicakkhitāraṁ;
aniguyha → anigūḷha (pts-vp-pli1) | taṁ → naṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | aniguyha mantaṁ → anigūḷhamantaṁ (pts) | aniguyhamantaṁ → atiguḷha (bj: sī.vivi) | aniguyha → anigūḷha (cck: pī.) aparicakkhitāraṁ → aparirakkhitāraṁ (mr) | aparicakkhitāraṁ → aparirakki tāraṁ (bj: sī.vivi) | aparicakkhitāraṁ → aparirakkhitāraṁ (cck: ka.) Bhayaṁ tamanveti sayaṁ abodhaṁ, nāgaṁ yathā paṇḍarakaṁ supaṇṇo.
tamanveti → tamatveti (bj) supaṇṇo → suvaṇṇo (mr) | supaṇṇo → suvaṇṇo (cck: ka.)Yo guyhamantaṁ parirakkhaṇeyyaṁ, mohā naro saṁsati hāsamāno;
parirakkhaṇeyyaṁ → parirakkhaneyyaṁ (cck, sya-all, pts) hāsamāno → bhāsamāno (pts-vp-pli1) | hāsamāno → bhāsamāno (bj) | hāsamāno → bhāsamāno (cck: pī.) Taṁ bhinnamantaṁ bhayamanveti khippaṁ, nāgaṁ yathā paṇḍarakaṁ supaṇṇo.
hi → ha (pts-vp-pli1)Nānumitto garuṁ atthaṁ, guyhaṁ veditumarahati;
veditumarahati → vedetum arahati (pts) | veditumarahati → vedetu (bj: sī.vivi) Sumitto ca asambuddhaṁ, sambuddhaṁ vā anatthavā.Vissāsamāpajjimahaṁ acelaṁ, samaṇo ayaṁ sammato bhāvitatto;
acelaṁ → acelo (bj, pts-vp-pli1) | vissāsamāpajjimahaṁ acelaṁ → vissāsam āpajjim ahaṁ acelo (pts) | acelaṁ → acelo (cck: sī. pī.) Tassāhamakkhiṁ vivariṁ guyhamatthaṁ, atītamattho kapaṇaṁ rudāmi.
vivariṁ → vivaraṁ (bj) | guyhamatthaṁ → guyhatthaṁ (mr) | guyhamatthaṁ atītamattho kapaṇaṁ → guyhaṁ atthaṁ ātītamattho kapaṇo (pts) | vivaraṁ → vivariṁ (bj: sī.vivi, machasaṁ, syā) | vivariṁ → vivaraṁ (cck: sī.) kapaṇaṁ → kapaṇo (pts-vp-pli1) | kapaṇaṁ → kapaṇo (cck: pī.)Tassāhaṁ paramaṁ brahme guyhaṁ, vācañhi maṁ nāsakkhiṁ saṁyametuṁ;
paramaṁ → purimaṁ (bj) | paramaṁ → purimaṁ (cck: sī.) nāsakkhiṁ → nāsakkhi (pts-vp-pli1) | nāsakkhiṁ → nāsakkhi (bj: machasaṁ) | nāsakkhiṁ → nāsakkhi (cck: pī.) Tappakkhato hi bhayamāgataṁ mamaṁ, atītamattho kapaṇaṁ rudāmi.
mamaṁ → me (bj) | bhayamāgataṁ mamaṁ → bhayam āgataṁ mama (pts) kapaṇaṁ → kapaṇo (pts)Yo ve naro suhadaṁ maññamāno, guyhamatthaṁ saṁsati dukkulīne; Dosā bhayā athavā rāgarattā, pallatthito bālo asaṁsayaṁ so.
rāgarattā → rāgaratto (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | rāgarattā pallatthito → rāgaratto pallitthito (sya-all); rāgaratto pallittho (pts) | rāgarattā → rāgaratto (cck: sī. syā. pī.) pallatthito → pallitthito (sya1ed, sya2ed); pallittho (pts-vp-pli1); pallattito (mr) | pallatthito → pallattho (bj: sī.vivi); pallatthiko (bj: machasaṁ) | pallatthito → pallittho (cck: pī.); pallattito (cck: ka.)Tirokkhavāco asataṁ paviṭṭho, yo saṅgatīsu mudīreti vākyaṁ;
mudīreti → mudireti (sya-all) Āsīviso dummukhotyāhu taṁ naraṁ, ārā ārā saṁyame tādisamhā.
ārā → ārā arā (pts-vp-pli1) | tādisamhā → tādisambhā (bj) | ārā → ārā arā (cck: pī.)Annaṁ pānaṁ kāsikacandanañca, manāpitthiyo mālamucchādanañca;
kāsikacandanañca → kāsikaṁ cadanañ ca (pts-vp-pli1) | kāsikacandanañca → kāsikaṁ (bj: sī.vivi) | kāsika → kāsikaṁ (cck: pī.) mālamucchādanañca → mālacchādanañca (bj) | mālacchādanañca → mālamucchādanañca (bj: machasaṁ) Ohāya gacchāmase sabbakāme, supaṇṇa pāṇūpagatāva tyamhā”.
tyamhā ko nīdha → tyambhā konīdha (bj) | pāṇūpagatāva tyamhā → pāṇupagatā va tyamhāti (pts)“Ko nīdha tiṇṇaṁ garahaṁ upeti, asmiṁdhaloke pāṇabhū nāgarāja;
konīdha → konavidhaṁ (bj: machasaṁ) asmiṁdhaloke → asmiñca loke (bj) Samaṇo supaṇṇo athavā tvameva, kiṁ kāraṇā paṇḍarakaggahīto”.
supaṇṇo → supaṇṇe (bj) | tvameva → taveva (bj)“Samaṇoti me sammatatto ahosi, piyo ca me manasā bhāvitatto; Tassāhamakkhiṁ vivariṁ guyhamatthaṁ, atītamattho kapaṇaṁ rudāmi”.
vivariṁ → vivaraṁ (bj)“Na catthi satto amaro pathabyā, paññāvidhā natthi na ninditabbā;
pathabyā → paṭhabyā (sya-all) Saccena dhammena dhitiyā damena, alabbhamabyāharatī naro idha.
dhitiyā → dhiyā (bj, pts-vp-pli1) | saccena → saccena ca (sya-all) | dhitiyā → dhiyā (cck: sī. pī.)Mātāpitā paramā bandhavānaṁ, nāssa tatiyo anukampakatthi;
mātāpitā → matā pitā (bj) nāssa → nassa (bj: machasaṁ) Tesampi guyhaṁ paramaṁ na saṁse, mantassa bhedaṁ parisaṅkamāno.
assa → ayo (sya1ed, sya2ed); aya (mr)Mātāpitā bhaginī bhātaro ca, sahāyā vā yassa honti sapakkhā;
honti → hontī (bj, pts) | sahāyā → sabhāya (pts) Tesampi guyhaṁ paramaṁ na saṁse, mantassa bhedaṁ parisaṅkamāno.Bhariyā ce purisaṁ vajjā, komārī piyabhāṇinī;
ce → ve (bj) piyabhāṇinī → piyabhāṇini (bj) Puttarūpayasūpetā, ñātisaṅghapurakkhatā; Tassāpi guyhaṁ paramaṁ na saṁse, mantassa bhedaṁ parisaṅkamāno.
tassāpi → tesampi (bj) parisaṅkamāno → parisaṁkamānoti (pts)Na guyhamatthaṁ vivareyya, rakkheyya naṁ yathā nidhiṁ;
guyhamatthaṁ → guyhatthaṁ (cck: ka.) Na hi pātukato sādhu, guyho attho pajānatā.
guyho attho → guyhamattho (bj) | guyhamattho → guyho attho (bj: sī.vivi)Thiyā guyhaṁ na saṁseyya, amittassa ca paṇḍito; Yo cāmisena saṁhīro, hadayattheno ca yo naro.
Guyhamatthaṁ asambuddhaṁ, sambodhayati yo naro; Mantabhedabhayā tassa, dāsabhūto titikkhati.
dāsabhūto → dāsabhuto (bj) | titikkhati → tikkhati (pts)Yāvanto purisassatthaṁ, guyhaṁ jānanti mantinaṁ;
mantinaṁ → mantitaṁ (bj) Tāvanto tassa ubbegā, tasmā guyhaṁ na vissaje.Vivicca bhāseyya divā rahassaṁ, rattiṁ giraṁ nātivelaṁ pamuñce; Upassutikā hi suṇanti mantaṁ, tasmā manto khippamupeti bhedaṁ.
khippamupeti bhedaṁ → khippam upeti bhedanti (pts)Yathāpi assa nagaraṁ mahantaṁ, advārakaṁ āyasaṁ bhaddasālaṁ;
assa nagaraṁ → ayonagaraṁ (sya-all) | assa → ayo (cck: syā.); aya (cck: ka.) advārakaṁ → āḷārakaṁ (pts-vp-pli1) | advārakaṁ → āḷārakaṁ (pts) | advārakaṁ → āḷārakaṁ (cck: pī.) Samantakhātāparikhāupetaṁ, evampi me te idha guyhamantā.Ye guyhamantā avikiṇṇavācā, daḷhā sadatthesu narā dujivha;
dujivha → dujivhā (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | dujivha → dujivhā (sya-all) | daḷhā → deḷhā (pts) | dujivha → dujivhā (cck: syā. pī.) Ārā amittā byavajanti tehi, āsīvisā vā riva sattusaṅghā”.
sattusaṅghā → sattasaṅghā (bj, sya1ed, sya2ed) | āsīvisā vā riva sattusaṅghā → āsīvisāvāriva sattasaṅghā (bj) | vā riva sattusaṅghā → vāriva sattasaṅghā (sya-all); vāriva sattusaṁghāti dvīsu gāthāsu (pts) | sattusaṅghā → sattasaṅghā (cck: sī. syā.)“Hitvā gharaṁ pabbajito acelo, naggo muṇḍo carati ghāsahetu;
carati → vicarati (bj) Tamhi nu kho vivariṁ guyhamatthaṁ, atthā ca dhammā ca apaggatamhā.
Tamhi → tamhī (pts-vp-pli1) | tamhi → tamhī (pts) | Tamhi → tamhī (cck: pī.) apaggatamhā → apāgatamhā (bj); apagatamhā (sya1ed, sya2ed); avāgatamhā (pts-vp-pli1) | apaggatamhā kathaṅkaro → apāgatambhā kathaṁ karo (bj) | apaggatamhā → avāgat amhā (pts) | apāgatambhā → apaggatamha (bj: machasaṁ) | apaggatamhā → apāgatamhā (cck: sī.); apagatamhā (cck: syā.); avāgatamhā (cck: pī.)Kathaṅkaro hoti supaṇṇarāja, kiṁsīlo kena vatena vattaṁ;
hoti → cā hi (pts) Samaṇo caraṁ hitvā mamāyitāni, kathaṅkaro saggamupeti ṭhānaṁ”.
saggamupeti ṭhānaṁ → saggam upeti ṭhānanti āha (pts)“Hiriyā titikkhāya damenupeto, akkodhano pesuṇiyaṁ pahāya;
damenupeto → damena khantiyā (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | damenupeto → damena khantiyā (sya-all) | damenupeto → damena khantiyā (cck: sī. syā. pī.) | khantiyā → ba. upeto (sya-all note) pesuṇiyaṁ → pesuniyaṁ (bj) Samaṇo caraṁ hitvā mamāyitāni, evaṅkaro saggamupeti ṭhānaṁ”.
mamāyitāni → mamāyatāni (bj: nāgā)“Mātāva puttaṁ taruṇaṁ tanujjaṁ, samphassatā sabbagattaṁ phareti;
tanujjaṁ → tanūjaṁ (bj) | mātāva → mātā ca (bj) | tanujjaṁ samphassatā → tanūjaṁ sampassa taṁ (bj) | tanūjaṁ → tanujjaṁ (bj: sī.vivi, machasaṁ, syā) | tanujjaṁ → tanūjaṁ (cck: sī.) samphassatā → sampassa taṁ (bj, pts-vp-pli1) | phareti → ereti (bj) | samphassatā → sampassa taṁ (pts) | samphassatā → sampassa taṁ (cck: sī. pī.) Evampi me tvaṁ pāturahu dijinda, mātāva puttaṁ anukampamāno”.
pāturahu → pāturahū (bj)“Handajja tvaṁ muñca vadhā dujivha, tayo hi puttā na hi añño atthi;
muñca → mucca (bj, sya1ed, sya2ed) | handajja → bhandajja (bj) | muñca → mucca (sya-all) | mucca → muñca (bj: sī.vivi, machasaṁ) | muñca → mucca (cck: sī.) Antevāsī dinnako atrajo ca, rajjassu puttaññataro me ahosi”.
rajjassu → rajassu (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | rajjassu → rajassu (cck: sī. syā. pī.)Icceva vākyaṁ visajjī supaṇṇo, bhumyaṁ patiṭṭhāya dijo dujivhaṁ;
visajjī → visajji (bj, sya-all) | visajji → vissajji (bj: machasaṁ) bhumyaṁ → bhūmyaṁ (sya-all); bhumyā (pts) | bhumyaṁ → bhumyā (bj: sī.vivi) “Muttajja tvaṁ sabbabhayātivatto, thalūdake hohi mayābhigutto.
hohi → bohi (pts)Ātaṅkinaṁ yathā kusalo bhisakko, pipāsitānaṁ rahadova sīto;
ātaṅkinaṁ → ataṅkinaṁ (bj) rahadova → udaka rahado va (pts) Vesmaṁ yathā himasītaṭṭitānaṁ, evampi te saraṇamahaṁ bhavāmi”.
himasītaṭṭitānaṁ → himasisiraṭṭitānaṁ (pts-vp-pli1) | himasītaṭṭitānaṁ evampi → himasisiraṭṭitānaṁ evam pi (pts) | himasītaṭṭitānaṁ → hima sisiraṭṭhitānaṁ (bj: sī.vivi) | himasītaṭṭitānaṁ → himasisiraṭṭitānaṁ (cck: pī.) saraṇamahaṁ bhavāmi → saraṇam ahaṁ bhavāmīti (pts)“Sandhiṁ katvā amittena, aṇḍajena jalābuja;
sandhiṁ → saddhiṁ (sya-all) Vivariya dāṭhaṁ sesi, kuto taṁ bhayamāgataṁ”.
sesi → sayasi (bj, pts); passasi (sya-all) | sayasi → yasassī (bj: machasaṁ) taṁ → te (bj) | bhayamāgataṁ saṅketheva → bhayaṁ āgatanti saṁketh eva (pts)“Saṅketheva amittasmiṁ, mittasmimpi na vissase;
saṅketheva amittasmiṁ → saṅkatheva amittamhi (bj) Abhayā bhayamuppannaṁ, api mūlāni kantati.Kathaṁ nu vissase tyamhi, yenāsi kalaho kato; Niccayattena ṭhātabbaṁ, so disabbhi na rajjati.
disabbhi → so disamhi (pts-vp-pli1) | disabbhi → disabbhī (bj) | disabbhi → so disamhi (cck: pī.)Vissāsaye na ca taṁ vissayeyya, asaṅkito saṅkito ca bhaveyya;
taṁ vissayeyya → naṁ vissaseyya (bj, sya-all, pts) | taṁ → naṁ (cck: sī. syā. pī.) asaṅkito saṅkito ca → asaṅkito ca saṅkito (bj, pts-vp-pli1) | ca → asaṅkito ca saṅkito (cck: sī. pī.) Tathā tathā viññū parakkameyya, yathā yathā bhāvaṁ paro na jaññā”.
jaññā → jaññāti (pts)Te devavaṇṇā sukhumālarūpā, ubho samā sujayā puññakhandhā;
devavaṇṇā → devavaṇṇī (pts-vp-pli1) | devavaṇṇā → devavaṇṇī (cck: pī.) sujayā → sujayo (bj, pts-vp-pli1) | puññakhandhā → puññakkhandhā (bj, sya1ed, sya2ed); puññagandhā (pts-vp-pli1) | sujayā puññakhandhā → sujayo puññakkhandhā (bj) | sujayā → sujayo (cck: sī. syā. pī.) | puññakhandhā → puññagandhā (cck: pī.) Upāgamuṁ karampiyaṁ acelaṁ, missībhūtā assavāhāva nāgā.
karampiyaṁ → kādambiyaṁ (bj); kārambiyaṁ (pts-vp-pli1) | karampiyaṁ → kādambiyaṁ (cck: sī.); kārambiyaṁ (cck: pī.)Tato have paṇḍarako acelaṁ, sayamevupāgamma idaṁ avoca;
sayamevupāgamma → sayam evaṁ upāgamma (pts) “Muttajjahaṁ sabbabhayātivatto, na hi nūna tuyhaṁ manaso piyamhā”.
hi → ha (pts) | piyamhā → piy amhāti (pts) | hi → ha (cck: pī.)“Piyo hi me āsi supaṇṇarājā, asaṁsayaṁ paṇḍarakena saccaṁ; So rāgarattova akāsimetaṁ, pāpakammaṁ sampajāno na mohā”.
rāgarattova akāsimetaṁ → rāgaratto ca akāsi etaṁ (sya-all) pāpakammaṁ → pāpaṁ kammaṁ (bj, pts-vp-pli1) | mohā → mohāti (pts) | pāpakammaṁ → pāpaṁ kammaṁ (cck: sī. pī.)“Na me piyaṁ appiyaṁ vāpi hoti, sampassato lokamimaṁ parañca; Susaññatānañhi viyañjanena, asaññato lokamimaṁ carāsi.
Ariyāvakāsosi anariyovāsi, asaññato saññatasannikāso;
anariyovāsi → anariyo cāsi (bj, pts-vp-pli1); anariyova hosi (sya1ed, sya2ed) | anariyovāsi → anariyova hosi (sya-all) | ariyāvakāsosi anariyovāsi → ariyāvakāso si anariyo cāsi (pts) | anariyovāsi → anariyo cāsi (cck: sī. pī.) Kaṇhābhijātikosi anariyarūpo, pāpaṁ bahuṁ duccaritaṁ acāri.
kaṇhābhijātikosi anariyarūpo → kaṇhābhijātiko anarīyarūpo (sya-all) acāri → acārīti (pts)Aduṭṭhassa tuvaṁ dubbhi, dubbhī ca pisuṇo casi;
dubbhi dubbhī → dūbhi dūbhī (pts) dubbhī → dūbhī (pts-vp-pli1) | dubbhī → dubbhi (bj) | pisuṇo → pisuno (bj) | dubbhī → dūbhi, dūbhī (cck: pī.) Etena saccavajjena, muddhā te phalatu sattadhā”.
sattadhā → sattadhāti (pts)“Tasmā hi mittānaṁ na dubbhitabbaṁ, mittadubbhā pāpiyo natthi añño;
mittadubbhā → mittadubbhā hi (sya1ed, sya2ed); mittaddubhā (pts-vp-pli1) | mittadubbhā → mittadubbhā hi (sya-all) | mittadubbhā → mittadubbhā hi (cck: syā.) Āsittasatto nihato pathabyā, indassa vākyena hi saṁvaro hato”ti.
pathabyā → paṭhabyā (sya-all)
Paṇḍaranāgarājajātakaṁ aṭṭhamaṁ.
Paṇḍaranāgarājajātakaṁ → paṇḍarakajātakaṁ (bj, sya1ed, sya2ed); paṇḍarajātakaṁ (pts-vp-pli1) | Paṇḍaranāgarājajātakaṁ → paṇḍarakajātakaṁ (cck: sī. syā. pī.)