2 Ummādantījātaka
Ummādantī → ummādanti (bj); ummādantīti (sya1ed, sya2ed, mr); ummadantī (pts-vp-pli1)
“Nivesanaṁ kassa nudaṁ sunanda, pākārena paṇḍumayena guttaṁ; Kā dissati aggisikhāva dūre, vehāyasaṁ pabbataggeva acci.
vehāyasaṁ → vehāsayaṁ (bj, pts-vp-pli1)Dhītā nvayaṁ kassa sunanda hoti, suṇisā nvayaṁ kassa athopi bhariyā;
nvayaṁ → nayaṁ (bj, pts-vp-pli1); nvāyaṁ (sya1ed, sya2ed) nvayaṁ → nayaṁ (bj, pts-vp-pli1); nvāyaṁ (sya1ed, sya2ed) Akkhāhi me khippamidheva puṭṭho, avāvaṭā yadi vā atthi bhattā”.“Ahañhi jānāmi janinda etaṁ, matyā ca petyā ca athopi assā; Taveva so puriso bhūmipāla, rattindivaṁ appamatto tavatthe.
Iddho ca phīto ca suvaḍḍhito ca, amacco ca te aññataro janinda;
suvaḍḍhito → subāḷhiko (pts-vp-pli1) Tassesā bhariyābhipārakassa, ummādantī nāmadheyyena rāja”.
bhariyābhipārakassa → bhariyā ahipārakassa (bj, pts-vp-pli1); bhariyā abhipārakassa (sya1ed, sya2ed); bhariyā abhipādakassa (mr)“Ambho ambho nāmamidaṁ imissā, matyā ca petyā ca kataṁ susādhu; Tadā hi mayhaṁ avalokayantī, ummattakaṁ ummadantī akāsi.
Tadā → tathā (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)Yā puṇṇamāse migamandalocanā, upāvisi puṇḍarīkattacaṅgī;
puṇṇamāse → puṇṇamāye (mr) Dve puṇṇamāyo tadahū amaññahaṁ, disvāna pārāvatarattavāsiniṁ.Aḷārapamhehi subhehi vaggubhi, palobhayantī maṁ yadā udikkhati; Vijambhamānā harateva me mano, jātā vane kimpurisīva pabbate.
Tadā hi brahatī sāmā, āmuttamaṇikuṇḍalā; Ekaccavasanā nārī, migī bhantāvudikkhati.
Kadāssu maṁ tambanakhā sulomā, bāhāmudū candanasāralittā;
Kadāssu → kadāssu maṁ (bj, sya1ed, sya2ed, mr) Vaṭṭaṅgulī sannatadhīrakuttiyā, nārī upaññissati sīsato subhā.Kadāssu maṁ kañcanajāluracchadā, dhītā tirīṭissa vilaggamajjhā; Mudūhi bāhāhi palissajissati, brahāvane jātadumaṁva māluvā.
Kadāssu lākhārasarattasucchavī, bindutthanī puṇḍarīkattacaṅgī; Mukhaṁ mukhena upanāmayissati, soṇḍova soṇḍassa surāya thālaṁ.
Yadāddasaṁ taṁ tiṭṭhantiṁ, sabbabhaddaṁ manoramaṁ;
Yadāddasaṁ → yathāddasaṁ (pts-vp-pli1) sabbabhaddaṁ → sabbagattaṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Tato sakassa cittassa, nāvabodhāmi kañcinaṁ.
kañcinaṁ → kiñcanaṁ (pts-vp-pli1); kiñcinaṁ (mr)Ummādantimahaṁ daṭṭhā, āmuttamaṇikuṇḍalaṁ;
daṭṭhā → diṭṭho (bj); diṭṭhā (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1, mr) Na supāmi divārattiṁ, sahassaṁva parājito.Sakko ce me varaṁ dajjā, so ca labbhetha me varo;
ce → ca (bj, pts-vp-pli1) Ekarattaṁ dvirattaṁ vā, bhaveyyaṁ abhipārako;
dvirattaṁ → dirattaṁ (bj, pts-vp-pli1) Ummādantyā ramitvāna, sivirājā tato siyaṁ”.
siyaṁ → siyā (sya1ed, sya2ed); siyāti (pts-vp-pli1) | sivi → sibba (bj, pts-vp-pli1); sīvi (sya1ed, sya2ed)“Bhūtāni me bhūtapatī namassato, āgamma yakkho idametadabravi; Rañño mano ummadantyā niviṭṭho, dadāmi te taṁ paricārayassu”.
“Puññā ca dhaṁse amaro na camhi, jano ca me pāpamidañca jaññā;
pāpamidañca → pāpamidanti (bj, pts-vp-pli1) Bhuso ca tyassa manaso vighāto, datvā piyaṁ ummadantiṁ adaṭṭhā”.“Janinda nāññatra tayā mayā vā, sabbāpi kammassa katassa jaññā; Yaṁ te mayā ummadantī padinnā, bhusehi rājā vanathaṁ sajāhi”.
“Yo pāpakaṁ kamma karaṁ manusso, so maññati māyida maññiṁsu aññe;
Yo → so (pts-vp-pli1) | jānāti → pajānāti (sya1ed, sya2ed, mr) māyida → māyidaṁ (bj, sya1ed, sya2ed); māyidha (pts-vp-pli1, mr) Passanti bhūtāni karontametaṁ, yuttā ca ye honti narā pathabyā.Añño nu te koci naro pathabyā, saddheyya lokasmi na me piyāti;
koci → kodha (pts-vp-pli1) saddheyya → saddaheyya (bj) Bhuso ca tyassa manaso vighāto, datvā piyaṁ ummadantiṁ adaṭṭhā”.“Addhā piyā mayha janinda esā, na sā mamaṁ appiyā bhūmipāla; Gaccheva tvaṁ ummadantiṁ bhadante, sīhova selassa guhaṁ upeti”.
“Na pīḷitā attadukhena dhīrā, sukhapphalaṁ kamma pariccajanti; Sammohitā vāpi sukhena mattā, na pāpakammañca samācaranti”.
hitā → netā pitā (bj, pts-vp-pli1) pāpakammañca → pāpakaṁ kamma (pts-vp-pli1)“Tuvañhi mātā ca pitā ca mayhaṁ, bhattā patī posako devatā ca; Dāso ahaṁ tuyha saputtadāro, yathāsukhaṁ sāmi karohi kāmaṁ”.
sāmi → sibba (bj, pts-vp-pli1); sīvi (sya1ed, sya2ed)“Yo issaromhīti karoti pāpaṁ, katvā ca so nuttasate paresaṁ;
nuttasate → nuttapate (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Na tena so jīvati dīghamāyu, devāpi pāpena samekkhare naṁ.
dīghamāyu → dīghamāyuṁ (bj, sya1ed, sya2ed)Aññātakaṁ sāmikehī padinnaṁ, dhamme ṭhitā ye paṭicchanti dānaṁ; Paṭicchakā dāyakā cāpi tattha, sukhapphalaññeva karonti kammaṁ.
Añño nu te koci naro pathabyā, saddheyya lokasmi na me piyāti; Bhuso ca tyassa manaso vighāto, datvā piyaṁ ummadantiṁ adaṭṭhā”.
“Addhā piyā mayha janinda esā, na sā mamaṁ appiyā bhūmipāla; Yaṁ te mayā ummadantī padinnā, bhusehi rājā vanathaṁ sajāhi”.
“Yo attadukkhena parassa dukkhaṁ, sukhena vā attasukhaṁ dahāti; Yathevidaṁ mayha tathā paresaṁ, yo evaṁ jānāti sa vedi dhammaṁ.
Añño nu te koci naro pathabyā, saddheyya lokasmi na me piyāti; Bhuso ca tyassa manaso vighāto, datvā piyaṁ ummadantiṁ adaṭṭhā”.
“Janinda jānāsi piyā mamesā, na sā mamaṁ appiyā bhūmipāla; Piyena te dammi piyaṁ janinda, piyadāyino deva piyaṁ labhanti”.
“So nūnāhaṁ vadhissāmi, attānaṁ kāmahetukaṁ; Na hi dhammaṁ adhammena, ahaṁ vadhitumussahe”.
“Sace tuvaṁ mayha satiṁ janinda, na kāmayāsi naravīra seṭṭha;
satiṁ → santi (mr) Cajāmi naṁ sabbajanassa sibyā, mayā pamuttaṁ tato avhayesi naṁ”.
sibyā → sibba (bj, pts-vp-pli1); majjhe (sya1ed, sya2ed) avhayesi → avhayāsi (mr)“Adūsiyañce abhipāraka tvaṁ, cajāsi katte ahitāya tyassa; Mahā ca te upavādopi assa, na cāpi tyassa nagaramhi pakkho”.
“Ahaṁ sahissaṁ upavādametaṁ, nindaṁ pasaṁsaṁ garahañca sabbaṁ; Mametamāgacchatu bhūmipāla, yathāsukhaṁ sivi karohi kāmaṁ”.
“Yo neva nindaṁ na panappasaṁsaṁ, ādiyati garahaṁ nopi pūjaṁ; Sirī ca lakkhī ca apeti tamhā, āpo suvuṭṭhīva yathā thalamhā”.
“Yaṁ kiñci dukkhañca sukhañca etto, dhammātisārañca manovighātaṁ; Urasā ahaṁ paccuttarissāmi sabbaṁ, pathavī yathā thāvarānaṁ tasānaṁ”.
paccuttarissāmi → paṭicchissāmi (bj, sya1ed, sya2ed); paccupadissāmi (pts-vp-pli1)“Dhammātisārañca manovighātaṁ, dukkhañca nicchāmi ahaṁ paresaṁ; Ekovimaṁ hārayissāmi bhāraṁ, dhamme ṭhito kiñci ahāpayanto”.
“Saggūpagaṁ puññakammaṁ janinda, mā me tuvaṁ antarāyaṁ akāsi; Dadāmi te ummadantiṁ pasanno, rājāva yaññe dhanaṁ brāhmaṇānaṁ”.
“Addhā tuvaṁ katte hitesi mayhaṁ, sakhā mamaṁ ummadantī tuvañca; Nindeyyu devā pitaro ca sabbe, pāpañca passaṁ abhisamparāyaṁ”.
“Na hetadhammaṁ sivirāja vajjuṁ, sanegamā jānapadā ca sabbe; Yaṁ te mayā ummadantī padinnā, bhusehi rājā vanathaṁ sajāhi”.
“Addhā tuvaṁ katte hitesi mayhaṁ, sakhā mamaṁ ummadantī tuvañca; Satañca dhammāni sukittitāni, samuddavelāva duraccayāni”.
“Āhuneyyo mesi hitānukampī, dhātā vidhātā casi kāmapālo; Tayī hutā rāja mahapphalā hi, kāmena me ummadantiṁ paṭiccha”.
Tayī hutā rāja → tayi hutā deva (bj); tayī hutā deva (pts-vp-pli1) | mahapphalā hi → mahapphalā hi me (pts-vp-pli1)“Addhā hi sabbaṁ abhipāraka tvaṁ, dhammaṁ acārī mama kattuputta; Añño nu te ko idha sotthikattā, dvipado naro aruṇe jīvaloke”.
“Tuvaṁ nu seṭṭho tvamanuttarosi, tvaṁ dhammagutto dhammavidū sumedho;
dhammagutto → dhammagū (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1, csp1ed) So dhammagutto cirameva jīva, dhammañca me desaya dhammapāla”.“Tadiṅgha abhipāraka, suṇohi vacanaṁ mama; Dhammaṁ te desayissāmi, sataṁ āsevitaṁ ahaṁ.
Sādhu dhammaruci rājā, sādhu paññāṇavā naro; Sādhu mittānamaddubbho, pāpassākaraṇaṁ sukhaṁ.
Akkodhanassa vijite, ṭhitadhammassa rājino; Sukhaṁ manussā āsetha, sītacchāyāya saṅghare.
Na cāhametaṁ abhirocayāmi, kammaṁ asamekkhakataṁ asādhu; Ye vāpi ñatvāna sayaṁ karonti, upamā imā mayhaṁ tuvaṁ suṇohi.
Gavañce taramānānaṁ, jimhaṁ gacchati puṅgavo; Sabbā tā jimhaṁ gacchanti, nette jimhaṁ gate sati.
Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato;
Evameva → evamevaṁ (pts-vp-pli1) So ce adhammaṁ carati, pageva itarā pajā; Sabbaṁ raṭṭhaṁ dukhaṁ seti, rājā ce hoti adhammiko.Gavañce taramānānaṁ, ujuṁ gacchati puṅgavo; Sabbā gāvī ujuṁ yanti, nette ujuṁ gate sati.
Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato; So sace dhammaṁ carati, pageva itarā pajā; Sabbaṁ raṭṭhaṁ sukhaṁ seti, rājā ce hoti dhammiko.
Na cāpāhaṁ adhammena, amarattamabhipatthaye; Imaṁ vā pathaviṁ sabbaṁ, vijetuṁ abhipāraka.
Yañhi kiñci manussesu, ratanaṁ idha vijjati; Gāvo dāso hiraññañca, vatthiyaṁ haricandanaṁ.
Assitthiyo ratanaṁ maṇikañca, yañcāpi me candasūriyā abhipālayanti;
Assitthiyo → assitthiyo ca (bj, sya1ed, sya2ed) Na tassa hetu visamaṁ careyyaṁ, majjhe sivīnaṁ usabhomhi jāto.Netā hitā uggato raṭṭhapālo, dhammaṁ sivīnaṁ apacāyamāno; So dhammamevānuvicintayanto, tasmā sake cittavase na vatto”.
“Addhā tuvaṁ mahārāja, niccaṁ abyasanaṁ sivaṁ; Karissasi ciraṁ rajjaṁ, paññā hi tava tādisī.
Etaṁ te anumodāma, yaṁ dhammaṁ nappamajjasi; Dhammaṁ pamajja khattiyo, raṭṭhā cavati issaro.
raṭṭhā → ṭhānā (bj)Dhammaṁ cara mahārāja, mātāpitūsu khattiya; Idha dhammaṁ caritvāna, rāja saggaṁ gamissasi.
Dhammaṁ cara mahārāja, puttadāresu khattiya; …pe…
Dhammaṁ cara mahārāja, mittāmaccesu khattiya; …pe…
Dhammaṁ cara mahārāja, vāhanesu balesu ca; …pe…
Dhammaṁ cara mahārāja, gāmesu nigamesu ca; …pe…
Dhammaṁ cara mahārāja, raṭṭhesu janapadesu ca; …pe…
Dhammaṁ cara mahārāja, samaṇabrāhmaṇesu ca; …pe…
Dhammaṁ cara mahārāja, migapakkhīsu khattiya; …pe…
Dhammaṁ cara mahārāja, dhammo ciṇṇo sukhāvaho; Idha dhammaṁ caritvāna, rāja saggaṁ gamissasi.
Dhammaṁ cara mahārāja, saindā devā sabrahmakā; Suciṇṇena divaṁ pattā, mā dhammaṁ rāja pāmado”ti.
Ummādantījātakaṁ dutiyaṁ.
Ummādantījātakaṁ → ummadantījātaka (pts-vp-pli1)