2. Saṅkiccajātaka
Disvā nisinnaṁ rājānaṁ, brahmadattaṁ rathesabhaṁ; Athassa paṭivedesi, “yassāsi anukampako.
Saṅkiccāyaṁ anuppatto, isīnaṁ sādhusammato; Taramānarūpo niyyāhi, khippaṁ passa mahesinaṁ”.
Tato ca rājā taramāno, yuttamāruyha sandanaṁ; Mittāmaccaparibyūḷho, agamāsi rathesabho.
Mittāmaccaparibyūḷho → … paribbūḷho (bj, pts-vp-pli1)Nikkhippa pañca kakudhāni, kāsīnaṁ raṭṭhavaḍḍhano; Vālabījanimuṇhīsaṁ, khaggaṁ chattañcupāhanaṁ.
Vālabījanimuṇhīsaṁ → vāḷavījani … (bj); vālavījani … (sya1ed, sya2ed); vāḷavījaniṁ … (pts-vp-pli1); vāḷabījani … (csp1ed)Oruyha rājā yānamhā, ṭhapayitvā paṭicchadaṁ; Āsīnaṁ dāyapassasmiṁ, saṅkiccamupasaṅkami.
Upasaṅkamitvā so rājā, sammodi isinā saha; Taṁ kathaṁ vītisāretvā, ekamantaṁ upāvisi.
Ekamantaṁ nisinnova, atha kālaṁ amaññatha; Tato pāpāni kammāni, pucchituṁ paṭipajjatha.
“Isiṁ pucchāma saṅkiccaṁ, isīnaṁ sādhusammataṁ;
pucchāma → pucchāmi (bj, pts-vp-pli1) Āsīnaṁ dāyapassasmiṁ, isisaṅghapurakkhataṁ.
isisaṅghapurakkhataṁ → … purakkhitaṁ (mr)Kaṁ gatiṁ pecca gacchanti, narā dhammāticārino; Aticiṇṇo mayā dhammo, taṁ me akkhāhi pucchito”.
Isī avaca saṅkicco, kāsīnaṁ raṭṭhavaḍḍhanaṁ; Āsīnaṁ dāyapassasmiṁ, “mahārāja suṇohi me.
Uppathena vajantassa, yo maggamanusāsati; Tassa ce vacanaṁ kayirā, nāssa maggeyya kaṇṭako.
Adhammaṁ paṭipannassa, yo dhammamanusāsati; Tassa ce vacanaṁ kayirā, na so gaccheyya duggatiṁ”.
“Dhammo patho mahārāja, adhammo pana uppatho; Adhammo nirayaṁ neti, dhammo pāpeti suggatiṁ.
Adhammacārino rāja, narā visamajīvino; Yaṁ gatiṁ pecca gacchanti, niraye te suṇohi me.
Sañjīvo kāḷasutto ca, saṅghāto dve ca roruvā;
saṅghāto → saṅghāṭo (sya1ed, sya2ed, mr) Athāparo mahāvīci, tāpano ca patāpano.
tāpano → tapano (bj, pts-vp-pli1)Iccete aṭṭha nirayā, akkhātā duratikkamā; Ākiṇṇā luddakammehi, paccekā soḷasussadā.
Kadariyatāpanā ghorā, accimanto mahabbhayā;
Kadariyatāpanā → kadariyā tāpanā (sya1ed, sya2ed); kadariyātapanā (pts-vp-pli1) accimanto → accimantā (pts-vp-pli1) Lomahaṁsanarūpā ca, bhesmā paṭibhayā dukhā.Catukkaṇṇā catudvārā, vibhattā bhāgaso mitā; Ayopākārapariyantā, ayasā paṭikujjitā.
Tesaṁ ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā; Samantā yojanasataṁ, phuṭā tiṭṭhanti sabbadā.
phuṭā → pharitvā (an3.36:1 [36. Devadūtasutta]; pv10:14 [Khallāṭiyapetivatthu]) | sabbadā → saṁvariṁ (bj, pts-vp-pli1)Ete patanti niraye, uddhampādā avaṁsirā; Isīnaṁ ativattāro, saññatānaṁ tapassinaṁ.
Te bhūnahuno paccanti, macchā bilakatā yathā; Saṁvacchare asaṅkheyye, narā kibbisakārino.
Ḍayhamānena gattena, niccaṁ santarabāhiraṁ; Nirayā nādhigacchanti, dvāraṁ nikkhamanesino.
Puratthimena dhāvanti, tato dhāvanti pacchato; Uttarenapi dhāvanti, tato dhāvanti dakkhiṇaṁ; Yaṁ yañhi dvāraṁ gacchanti, taṁ tadeva pidhīyare.
pidhīyare → pithiyyati (bj); pithiyyare (sya1ed, sya2ed); pithīyare (pts-vp-pli1)Bahūni vassasahassāni, janā nirayagāmino;
vassasahassāni → vassasahassānaṁ (bj, sya1ed, sya2ed) Bāhā paggayha kandanti, patvā dukkhaṁ anappakaṁ.Āsīvisaṁva kupitaṁ, tejassiṁ duratikkamaṁ; Na sādhurūpe āsīde, saññatānaṁ tapassinaṁ.
Atikāyo mahissāso, ajjuno kekakādhipo; Sahassabāhu ucchinno, isimāsajja gotamaṁ.
Arajaṁ rajasā vacchaṁ, kisaṁ avakiriya daṇḍakī; Tālova mūlato chinno, sa rājā vibhavaṅgato.
mūlato → samūlo (mr)Upahacca manaṁ majjho, mātaṅgasmiṁ yasassine;
majjho → mejjho (bj, sya1ed, sya2ed, mr) Sapārisajjo ucchinno, majjhāraññaṁ tadā ahu.Kaṇhadīpāyanāsajja, isiṁ andhakaveṇḍayo;
andhakaveṇḍayo → … veṇhuyo (bj, pts-vp-pli1); … vendayo (sya1ed, sya2ed); viṇhayo (?) Aññoññaṁ musalā hantvā, sampattā yamasādhanaṁ.
Aññoññaṁ → aññamaññaṁ (bj, sya1ed, sya2ed); aññaññaṁ (pts-vp-pli1) | musalā → musale (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) yamasādhanaṁ → yamasādanaṁ (pts-vp-pli1)Athāyaṁ isinā satto, antalikkhacaro pure; Pāvekkhi pathaviṁ cecco, hīnatto pattapariyāyaṁ.
pathaviṁ → paṭhaviṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)Tasmā hi chandāgamanaṁ, nappasaṁsanti paṇḍitā; Aduṭṭhacitto bhāseyya, giraṁ saccūpasaṁhitaṁ.
Manasā ce paduṭṭhena, yo naro pekkhate muniṁ; Vijjācaraṇasampannaṁ, gantā so nirayaṁ adho.
gantā → gantvā (sya1ed, sya2ed); gatā (mr) | nirayussadaṁ → nirayaṁ adho (pts-vp-pli1)Ye vuḍḍhe paribhāsanti, pharusūpakkamā janā;
vuḍḍhe → vuddhe (bj); vaddhe (mr) Anapaccā adāyādā, tālavatthu bhavanti te.
tālavatthu → tālavatthū (bj, sya1ed, sya2ed); tālāvatthu (pts-vp-pli1)Yo ca pabbajitaṁ hanti, katakiccaṁ mahesinaṁ; Sa kāḷasutte niraye, cirarattāya paccati.
Yo ca rājā adhammaṭṭho, raṭṭhaviddhaṁsano mago;
mago → cuto (bj); mato (sya1ed, sya2ed) Tāpayitvā janapadaṁ, tāpane pecca paccati.So ca vassasahassāni, sataṁ dibbāni paccati; Accisaṅghapareto so, dukkhaṁ vedeti vedanaṁ.
Tassa aggisikhā kāyā, niccharanti pabhassarā; Tejobhakkhassa gattāni, lomehi ca nakhehi ca.
lomehi ca → lomaggehi ca (bj); lomaggehi (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)Ḍayhamānena gattena, niccaṁ santarabāhiraṁ; Dukkhābhitunno nadati, nāgo tuttaṭṭito yathā.
tuttaṭṭito → tuttaddito (bj); tuṇḍaṭṭito (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)Yo lobhā pitaraṁ hanti, dosā vā purisādhamo; Sa kāḷasutte niraye, cirarattāya paccati.
Sa tādiso paccati lohakumbhiyaṁ, pakkañca sattīhi hananti nittacaṁ; Andhaṁ karitvā muttakarīsabhakkhaṁ, khāre nimujjanti tathāvidhaṁ naraṁ.
Tattaṁ pakkuthitamayoguḷañca, dīghe ca phāle cirarattatāpite;
pakkuthitamayoguḷañca → pakkaṭṭhitaṁ ayoguḷañca (bj); pakkuṭṭhitamayoguḷañca (sya1ed, sya2ed); pakaṭṭhitaṁ ayogulañ ca (pts-vp-pli1); pakkudhitamayoguḷañca (mr) Vikkhambhamādāya vibandharajjubhi, vivaṭe mukhe sampavisanti rakkhasā.
vibandharajjubhi → vibhajja … (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) sampavisanti → saṁsavayanti (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)Sāmā ca soṇā sabalā ca gijjhā, kākoḷasaṅghā ca dijā ayomukhā; Saṅgamma khādanti vipphandamānaṁ, jivhaṁ vibhajja vighāsaṁ salohitaṁ.
Taṁ daḍḍhatālaṁ paribhinnagattaṁ, nippothayantā anuvicaranti rakkhasā; Ratī hi nesaṁ dukhino panītare, etādisasmiṁ niraye vasanti; Ye keci loke idha pettighātino.
Putto ca mātaraṁ hantvā, ito gantvā yamakkhayaṁ; Bhusamāpajjate dukkhaṁ, attakammaphalūpago.
Amanussā atibalā, hantāraṁ janayantiyā; Ayomayehi vālehi, pīḷayanti punappunaṁ.
vālehi → phālehi (pts-vp-pli1); vāḷehi (csp1ed)Tamassavaṁ sakā gattā, rudhiraṁ attasambhavaṁ;
Tamassavaṁ → taṁ passavaṁ (bj, sya1ed, sya2ed); taṁ passutaṁ (pts-vp-pli1) rudhiraṁ → ruhiraṁ (pts-vp-pli1, csp1ed) Tambalohavilīnaṁva, tattaṁ pāyenti mattighaṁ.
mattighaṁ → mattiyaṁ (bj)Jigucchaṁ kuṇapaṁ pūtiṁ, duggandhaṁ gūthakaddamaṁ; Pubbalohitasaṅkāsaṁ, rahadamogayha tiṭṭhati.
rahadamogayha → rahadoggayha (sya1ed, sya2ed, mr)Tamenaṁ kimayo tattha, atikāyā ayomukhā; Chaviṁ bhetvāna khādanti, saṅgiddhā maṁsalohite.
bhetvāna → chetvāna (bj, pts-vp-pli1) saṅgiddhā → pagiddhā (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)So ca taṁ nirayaṁ patto, nimuggo sataporisaṁ; Pūtikaṁ kuṇapaṁ vāti, samantā satayojanaṁ.
Cakkhumāpi hi cakkhūhi, tena gandhena jīyati; Etādisaṁ brahmadatta, mātugho labhate dukhaṁ.
Khuradhāramanukkamma, tikkhaṁ durabhisambhavaṁ; Patanti gabbhapātiyo, duggaṁ vetaraṇiṁ nadiṁ.
gabbhapātiyo → gabbhapātiniyo (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) vetaraṇiṁ → vettaraṇiṁ (sya1ed, sya2ed, mr); vetaraṇīnadiṁ (pts-vp-pli1)Ayomayā simbaliyo, soḷasaṅgulakaṇṭakā; Ubhato abhilambanti, duggaṁ vetaraṇiṁ nadiṁ.
vetaraṇiṁ → vettaraṇiṁ (sya1ed, sya2ed, mr)Te accimanto tiṭṭhanti, aggikkhandhāva ārakā; Ādittā jātavedena, uddhaṁ yojanamuggatā.
Ete vajanti niraye, tatte tikhiṇakaṇṭake;
vajanti → sajanti (bj, pts-vp-pli1); pajjanti (sya1ed, sya2ed) Nāriyo ca aticārā, narā ca paradāragū.
aticārā → aticāriṇiyo (bj); aticāriniyo (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)Te patanti adhokkhandhā, vivattā vihatā puthū; Sayanti vinividdhaṅgā, dīghaṁ jagganti sabbadā.
Tato ratyā vivasāne, mahatiṁ pabbatūpamaṁ;
vivasāne → vivasane (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Lohakumbhiṁ pavajjanti, tattaṁ aggisamūdakaṁ.Evaṁ divā ca ratto ca, dussīlā mohapārutā; Anubhonti sakaṁ kammaṁ, pubbe dukkaṭamattano.
Yā ca bhariyā dhanakkītā, sāmikaṁ atimaññati; Sassuṁ vā sasuraṁ vāpi, jeṭṭhaṁ vāpi nanandaraṁ.
nanandaraṁ → nanandanaṁ (sya1ed, sya2ed, mr)Tassā vaṅkena jivhaggaṁ, nibbahanti sabandhanaṁ; Sa byāmamattaṁ kiminaṁ, jivhaṁ passati attani;
attani → attano (bj, sya1ed, sya2ed) Viññāpetuṁ na sakkoti, tāpane pecca paccati.Orabbhikā sūkarikā, macchikā migabandhakā; Corā goghātakā luddā, avaṇṇe vaṇṇakārakā.
Sattīhi lohakūṭehi, nettiṁsehi usūhi ca; Haññamānā khāranadiṁ, papatanti avaṁsirā.
papatanti → sampatanti (mr)Sāyaṁ pāto kūṭakārī, ayokūṭehi haññati; Tato vantaṁ durattānaṁ, paresaṁ bhuñjare sadā.
bhuñjare → bhuñjate (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)Dhaṅkā bheraṇḍakā gijjhā, kākoḷā ca ayomukhā;
bheraṇḍakā → bhedaṇḍakā (mr) Vipphandamānaṁ khādanti, naraṁ kibbisakārakaṁ.
kibbisakārakaṁ → kibbisakārinaṁ (pts-vp-pli1)Ye migena migaṁ hanti, pakkhiṁ vā pana pakkhinā; Asanto rajasā channā, gantā te nirayussadaṁ.
Santo ca uddhaṁ gacchanti, suciṇṇenidha kammunā;
Santo ca → santova (sya1ed, sya2ed) Suciṇṇassa phalaṁ passa, saindā devā sabrahmakā.
saindā → sahindā (bj); sindā (sya1ed, sya2ed); sainda (pts-vp-pli1)Taṁ taṁ brūmi mahārāja, dhammaṁ raṭṭhapatī cara; Tathā rāja carāhi dhammaṁ, yathā taṁ suciṇṇaṁ nānutappeyya pacchā”ti.
Tathā → tathā tathā (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)
Atha saṭṭhinipātamhi, suṇātha mama bhāsitaṁ; Jātakasavhayano pavaro, soṇakaarindamasavhayano; Tathā vuttarathesabhakiccavaroti.
