2. Soṇanandajātaka
“Devatā nusi gandhabbo, adu sakko purindado;
adu → ādu (bj); ādū (sya1ed, sya2ed) Manussabhūto iddhimā, kathaṁ jānemu taṁ mayaṁ”.“Nāpi devo na gandhabbo, nāpi sakko purindado; Manussabhūto iddhimā, evaṁ jānāhi bhāradha”.
bhāradha → bhārata (bj); bhāratha (sya1ed, sya2ed); bhāratāti (pts-vp-pli1); bhārabha (mr)“Katarūpamidaṁ bhoto, veyyāvaccaṁ anappakaṁ;
bhoto → bhotā (bj, pts-vp-pli1) Devamhi vassamānamhi, anovassaṁ bhavaṁ akā.Tato vātātape ghore, sītacchāyaṁ bhavaṁ akā; Tato amittamajjhesu, saratāṇaṁ bhavaṁ akā.
amittamajjhesu → amittamajjhe ca (bj)Tato phītāni raṭṭhāni, vasino te bhavaṁ akā; Tato ekasataṁ khatye, anuyante bhavaṁ akā.
anuyante → anuyutte (pts-vp-pli1)Patītāssu mayaṁ bhoto, vada taṁ bhañjamicchasi;
vada taṁ → vara taṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | bhañjamicchasi → bhaññamicchasi (bj, pts-vp-pli1); bhuñjamicchasi (sya1ed, sya2ed, mr) Hatthiyānaṁ assarathaṁ, nāriyo ca alaṅkatā; Nivesanāni rammāni, mayaṁ bhoto dadāmase.Atha vaṅge vā magadhe, mayaṁ bhoto dadāmase;
Atha vaṅge → atha vā aṅge (bj, pts-vp-pli1) Atha vā assakāvantī, sumanā damma te mayaṁ.
assakāvantī → assakāvantiṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)Upaḍḍhaṁ vāpi rajjassa, mayaṁ bhoto dadāmase; Sace te attho rajjena, anusāsa yadicchasi”.
“Na me atthopi rajjena, nagarena dhanena vā; Athopi janapadena, attho mayhaṁ na vijjati.
mayhaṁ → amhaṁ (bj, pts-vp-pli1)Bhotova raṭṭhe vijite, araññe atthi assamo; Pitā mayhaṁ janettī ca, ubho sammanti assame.
Tesāhaṁ pubbācariyesu, puññaṁ na labhāmi kātave;
Tesāhaṁ → tesvahaṁ (mr) Bhavantaṁ ajjhāvaraṁ katvā, soṇaṁ yācemu saṁvaraṁ”.
soṇaṁ → sonaṁ (pts-vp-pli1)“Karomi te taṁ vacanaṁ, yaṁ maṁ bhaṇasi brāhmaṇa; Etañca kho no akkhāhi, kīvanto hontu yācakā”.
“Parosataṁ jānapadā, mahāsālā ca brāhmaṇā;
jānapadā → janapadā (pts-vp-pli1) Ime ca khattiyā sabbe, abhijātā yasassino; Bhavañca rājā manojo, alaṁ hessanti yācakā”.“Hatthī asse ca yojentu, rathaṁ sannayha sārathi;
sārathi → naṁ rathi (pts-vp-pli1) Ābandhanāni gaṇhātha, pādāsussārayaddhaje;
pādāsussārayaddhaje → pādesussārayaṁ dhaje (bj); pādāsussārayaṁ dhaje (pts-vp-pli1) Assamaṁ taṁ gamissāmi, yattha sammati kosiyo”.Tato ca rājā pāyāsi, senāya caturaṅginī; Agamā assamaṁ rammaṁ, yattha sammati kosiyo.
“Kassa kādambayo kājo, vehāsaṁ caturaṅgulaṁ;
Kassa kādambayo → kassa kādambamayo (mr) Aṁsaṁ asamphusaṁ eti, udahārāya gacchato”.
udahārāya → udahārassa (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)“Ahaṁ soṇo mahārāja, tāpaso sahitabbato;
so → yaṁ (bj); yaṁ so (pts-vp-pli1) sahitabbato → sahitaṁ vato (pts-vp-pli1) Bharāmi mātāpitaro, rattindivamatandito.Vane phalañca mūlañca, āharitvā disampati; Posemi mātāpitaro, pubbe katamanussaraṁ”.
“Icchāma assamaṁ gantuṁ, yattha sammati kosiyo; Maggaṁ no soṇa akkhāhi, yena gacchemu assamaṁ”.
“Ayaṁ ekapadī rāja, yenetaṁ meghasannibhaṁ;
yenetaṁ → yena taṁ (mr) Koviḷārehi sañchannaṁ, ettha sammati kosiyo”.Idaṁ vatvāna pakkāmi, taramāno mahāisi; Vehāse antalikkhasmiṁ, anusāsitvāna khattiye.
Assamaṁ parimajjitvā, paññāpetvāna āsanaṁ;
paññāpetvāna → paññapetvāna (sya1ed, sya2ed) Paṇṇasālaṁ pavisitvā, pitaraṁ paṭibodhayi.“Ime āyanti rājāno, abhijātā yasassino; Assamā nikkhamitvāna, nisīda tvaṁ mahāise”.
nisīda tvaṁ → nisīdāhi (bj)Tassa taṁ vacanaṁ sutvā, taramāno mahāisi; Assamā nikkhamitvāna, sadvāramhi upāvisi.
Tañca disvāna āyantaṁ, jalantaṁriva tejasā; Khatyasaṅghaparibyūḷhaṁ, kosiyo etadabravi.
Kassa bherī mudiṅgā ca, saṅkhā paṇavadindimā;
Kassa bherī mudiṅgā ca → mutiṅgā ca (pts-vp-pli1) paṇavadindimā → … deṇḍimā (bj, pts-vp-pli1) Purato paṭipannāni, hāsayantā rathesabhaṁ.Kassa kañcanapaṭṭena, puthunā vijjuvaṇṇinā; Yuvā kalāpasannaddho, ko eti siriyā jalaṁ.
Ukkāmukhapahaṭṭhaṁva, khadiraṅgārasannibhaṁ; Mukhañca rucirā bhāti, ko eti siriyā jalaṁ.
Kassa paggahitaṁ chattaṁ, sasalākaṁ manoramaṁ; Ādiccaraṁsāvaraṇaṁ, ko eti siriyā jalaṁ.
Kassa aṅgaṁ pariggayha, vāḷabījanimuttamaṁ; Caranti varapuññassa, hatthikkhandhena āyato.
varapuññassa → varapaññassa (bj, pts-vp-pli1)Kassa setāni chattāni, ājānīyā ca vammitā; Samantā parikīrenti, ko eti siriyā jalaṁ.
parikīrenti → parikīranti (bj); parikiranti (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)Kassa ekasataṁ khatyā, anuyantā yasassino;
anuyantā → anuyuttā (pts-vp-pli1) Samantānupariyanti, ko eti siriyā jalaṁ.
Samantānupariyanti → samantā anupariyanti (bj, sya1ed, sya2ed); samantā anupariyāti (pts-vp-pli1)Hatthi assaratha patti, senā ca caturaṅginī;
Hatthi assaratha patti → hatthī assā rathā patti (bj) Samantānupariyanti, ko eti siriyā jalaṁ.Kassesā mahatī senā, piṭṭhito anuvattati; Akkhobhaṇī apariyantā, sāgarasseva ūmiyo.
Akkhobhaṇī → akkhobhanī (bj); akkhobhinī (sya1ed, sya2ed)Rājābhirājā manojo, indova jayataṁ pati;
Rājābhirājā → rājādhirājā (mr) Nandassajjhāvaraṁ eti, assamaṁ brahmacārinaṁ.Tassesā mahatī senā, piṭṭhito anuvattati; Akkhobhaṇī apariyantā, sāgarasseva ūmiyo.
Anulittā candanena, kāsikuttamadhārino;
kāsikuttamadhārino → kāsikavatthadhārino (pts-vp-pli1) Sabbe pañjalikā hutvā, isīnaṁ ajjhupāgamuṁ.“Kacci nu bhoto kusalaṁ, kacci bhoto anāmayaṁ; Kacci uñchena yāpetha, kacci mūlaphalā bahū.
Kacci ḍaṁsā makasā ca, appameva sarīsapā;
sarīsapā → siriṁsapā (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Vane vāḷamigākiṇṇe, kacci hiṁsā na vijjati”.“Kusalañceva no rāja, atho rāja anāmayaṁ;
atho → matho (pts-vp-pli1); atha (an3.31:1 [31. Sabrahmakasutta]; an4.63:1 [63. Brahmasutta]; iti106:1 [Sabrahmakasutta]) Atho uñchena yāpema, atho mūlaphalā bahū.Atho ḍaṁsā makasā ca, appameva sarīsapā;
Atho ḍaṁsā makasā ca → ḍaṁsā ca makasā (bj); ḍaṁsā ca makasā ca (pts-vp-pli1) sarīsapā → siriṁsapā (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Vane vāḷamigākiṇṇe, hiṁsā mayhaṁ na vijjati.Bahūni vassapūgāni, assame sammataṁ idha;
sammataṁ → vasato (bj) Nābhijānāmi uppannaṁ, ābādhaṁ amanoramaṁ.Svāgataṁ te mahārāja, atho te adurāgataṁ; Issarosi anuppatto, yaṁ idhatthi pavedaya.
Tindukāni piyālāni, madhuke kāsumāriyo;
kāsumāriyo → kāsamāriyo (bj, sya1ed, sya2ed) Phalāni khuddakappāni, bhuñja rāja varaṁ varaṁ.Idampi pānīyaṁ sītaṁ, ābhataṁ girigabbharā; Tato piva mahārāja, sace tvaṁ abhikaṅkhasi”.
“Paṭiggahitaṁ yaṁ dinnaṁ, sabbassa agghiyaṁ kataṁ; Nandassāpi nisāmetha, vacanaṁ so pavakkhati.
Ajjhāvaramhā nandassa, bhoto santikamāgatā; Suṇātu bhavaṁ vacanaṁ, nandassa parisāya ca”.
Suṇātu → suṇātu me (bj, sya1ed, sya2ed)“Parosataṁ jānapadā, mahāsālā ca brāhmaṇā; Ime ca khattiyā sabbe, abhijātā yasassino; Bhavañca rājā manojo, anumaññantu me vaco.
Ye ca santi samītāro, yakkhāni idha massame;
ca santi → ye vasanti (bj); ye hi santi (pts-vp-pli1) Araññe bhūtabhabyāni, suṇantu vacanaṁ mama.Namo katvāna bhūtānaṁ, isiṁ vakkhāmi subbataṁ; So tyāhaṁ dakkhiṇā bāhu, tava kosiya sammato.
Pitaraṁ me janettiñca, bhattukāmassa me sato;
janetti → janettī (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Vīra puññamidaṁ ṭhānaṁ, mā maṁ kosiya vāraya.Sabbhi hetaṁ upaññātaṁ, mametaṁ upanissaja; Uṭṭhānapāricariyāya, dīgharattaṁ tayā kataṁ;
pāricariyāya → paricariyāya (pts-vp-pli1) Mātāpitūsu puññāni, mama lokadado bhava.Tatheva santi manujā, dhamme dhammapadaṁ vidū; Maggo saggassa lokassa, yathā jānāsi tvaṁ ise.
Uṭṭhānapāricariyāya, mātāpitusukhāvahaṁ; Taṁ maṁ puññā nivāreti, ariyamaggāvaro naro”.
“Suṇantu bhonto vacanaṁ, bhāturajjhāvarā mama; Kulavaṁsaṁ mahārāja, porāṇaṁ parihāpayaṁ; Adhammacārī jeṭṭhesu, nirayaṁ sopapajjati.
jeṭṭhesu → yo jeṭṭho (bj) sopapajjati → so upapajjati (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)Ye ca dhammassa kusalā, porāṇassa disampati; Cārittena ca sampannā, na te gacchanti duggatiṁ.
Mātā pitā ca bhātā ca, bhaginī ñātibandhavā; Sabbe jeṭṭhassa te bhārā, evaṁ jānāhi bhāradha.
bhāradha → bhārata (bj, pts-vp-pli1); bhāratha (sya1ed, sya2ed)Ādiyitvā garuṁ bhāraṁ, nāviko viya ussahe; Dhammañca nappamajjāmi, jeṭṭho casmi rathesabha”.
“Adhigamā tame ñāṇaṁ, jālaṁva jātavedato;
Adhigamā → adhigatamhā (bj, sya1ed, sya2ed); adhigatamha (pts-vp-pli1) Evameva no bhavaṁ dhammaṁ, kosiyo pavidaṁsayi.Yathā udayamādicco, vāsudevo pabhaṅkaro; Pāṇīnaṁ pavidaṁseti, rūpaṁ kalyāṇapāpakaṁ; Evameva no bhavaṁ dhammaṁ, kosiyo pavidaṁsayi”.
“Evaṁ me yācamānassa, añjaliṁ nāvabujjhatha; Tava paddhacaro hessaṁ, vuṭṭhito paricārako”.
Tava paddhacaro → tava paṭṭhacaro (sya1ed, sya2ed); tava baddhañcaro (pts-vp-pli1); tavupaṭṭhacaro (mr)“Addhā nanda vijānāsi, saddhammaṁ sabbhi desitaṁ;
vijānāsi → pajānāsi (bj) Ariyo ariyasamācāro, bāḷhaṁ tvaṁ mama ruccasi.Bhavantaṁ vadāmi bhotiñca, suṇātha vacanaṁ mama; Nāyaṁ bhāro bhāramato, ahu mayhaṁ kudācanaṁ.
bhāramato → bhāramatto (bj, sya1ed, sya2ed)Taṁ maṁ upaṭṭhitaṁ santaṁ, mātāpitusukhāvahaṁ; Nando ajjhāvaraṁ katvā, upaṭṭhānāya yācati.
Yo ve icchati kāmena, santānaṁ brahmacārinaṁ; Nandaṁ vo varatha eko, kaṁ nando upatiṭṭhatu”.
varatha eko → vadatha eke (pts-vp-pli1)“Tayā tāta anuññātā, soṇa taṁ nissitā mayaṁ; Upaghātuṁ labhe nandaṁ, muddhani brahmacārinaṁ.
Upaghātuṁ → upaghāyituṁ (bj)Assatthasseva taruṇaṁ, pavāḷaṁ māluteritaṁ; Cirassaṁ nandaṁ disvāna, hadayaṁ me pavedhati.
Yadā suttāpi supine, nandaṁ passāmi āgataṁ;
supine → suppante (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Udaggā sumanā homi, nando no āgato ayaṁ.Yadā ca paṭibujjhitvā, nandaṁ passāmi nāgataṁ; Bhiyyo āvisatī soko, domanassañcanappakaṁ.
Sāhaṁ ajja cirassampi, nandaṁ passāmi āgataṁ; Bhattucca mayhañca piyo, nando no pāvisī gharaṁ.
Bhattucca → bhattu ca (bj, sya1ed, sya2ed); bhattuñca (mr)Pitupi nando suppiyo, yaṁ nando nappavase gharā;
nappavase → pāvisī (pts-vp-pli1) | gharā → gharaṁ (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1, mr) Labhatū tāta nando taṁ, maṁ nando upatiṭṭhatu”.“Anukampikā patiṭṭhā ca, pubbe rasadadī ca no; Maggo saggassa lokassa, mātā taṁ varate ise.
Pubbe rasadadī gottī, mātā puññūpasaṁhitā; Maggo saggassa lokassa, mātā taṁ varate ise”.
“Ākaṅkhamānā puttaphalaṁ, devatāya namassati; Nakkhattāni ca pucchati, utusaṁvaccharāni ca.
Tassā utumhi nhātāya, hoti gabbhassa vokkamo;
utumhi nhātāya → utusinātāya (bj, pts-vp-pli1); utusi nhātāya (sya1ed, sya2ed) gabbhassa vokkamo → gabbhassa'vakkamo (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Tena dohaḷinī hoti, suhadā tena vuccati.Saṁvaccharaṁ vā ūnaṁ vā, pariharitvā vijāyati; Tena sā janayantīti, janetti tena vuccati.
Thanakhīrena gītena, aṅgapāvuraṇena ca;
Thanakhīrena → thanakkhīrena (bj, sya1ed, sya2ed) aṅgapāvuraṇena → aṅgapāpuraṇena (bj, pts-vp-pli1) Rodantaṁ puttaṁ toseti, tosentī tena vuccati.
puttaṁ → eva (pts-vp-pli1)Tato vātātape ghore, mamaṁ katvā udikkhati; Dārakaṁ appajānantaṁ, posentī tena vuccati.
Yañca mātudhanaṁ hoti, yañca hoti pituddhanaṁ; Ubhayampetassa gopeti, api puttassa no siyā.
Evaṁ putta aduṁ putta, iti mātā vihaññati; Pamattaṁ paradāresu, nisīthe pattayobbane; Sāyaṁ puttaṁ anāyantaṁ, iti mātā vihaññati.
Evaṁ kicchā bhato poso, mātu aparicārako; Mātari micchā caritvāna, nirayaṁ sopapajjati.
Evaṁ kicchā bhato poso, pitu aparicārako; Pitari micchā caritvāna, nirayaṁ sopapajjati.
Dhanāpi dhanakāmānaṁ, nassati iti me sutaṁ; Mātaraṁ aparicaritvāna, kicchaṁ vā so nigacchati.
Dhanāpi dhanakāmānaṁ, nassati iti me sutaṁ; Pitaraṁ aparicaritvāna, kicchaṁ vā so nigacchati.
Ānando ca pamodo ca, sadā hasitakīḷitaṁ; Mātaraṁ paricaritvāna, labbhametaṁ vijānato.
Ānando ca pamodo ca, sadā hasitakīḷitaṁ; Pitaraṁ paricaritvāna, labbhametaṁ vijānato.
Dānañca piyavācā ca, atthacariyā ca yā idha;
piyavācā ca → piyavācañca (sya1ed, sya2ed); peyyavāsañ ca (pts-vp-pli1); peyyavajjañca (csp1ed) Samānattatā ca dhammesu, tattha tattha yathārahaṁ;
Samānattatā → samānattā (pts-vp-pli1) Ete kho saṅgahā loke, rathassāṇīva yāyato.
saṅgahā → saṅgahe (dn31:56 [Siṅgālasutta/13. Chaddisāpaṭicchādanakaṇḍa]; an4.32:1 [32. Saṅgahasutta] tadaṭṭhakathāyo oloketabbā)Ete ca saṅgahā nāssu, na mātā puttakāraṇā; Labhetha mānaṁ pūjaṁ vā, pitā vā puttakāraṇā.
pūjaṁ vā → pūjañca (pts-vp-pli1)Yasmā ca saṅgahā ete, sammapekkhanti paṇḍitā;
sammapekkhanti → samavekkhanti (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1 an4.32:1 [32. Saṅgahasutta]) Tasmā mahattaṁ papponti, pāsaṁsā ca bhavanti te.Brahmāti mātāpitaro, pubbācariyāti vuccare;
Brahmāti → brahmā hi (pts-vp-pli1) Āhuneyyā ca puttānaṁ, pajāya anukampakā.Tasmā hi ne namasseyya, sakkareyya ca paṇḍito; Annena atho pānena, vatthena sayanena ca; Ucchādanena nhāpanena, pādānaṁ dhovanena ca.
nhāpanena → nahāpanena (bj, pts-vp-pli1); nhānena (sya1ed, sya2ed)Tāya naṁ pāricariyāya, mātāpitūsu paṇḍitā; Idheva naṁ pasaṁsanti, pecca sagge pamodatī”ti.
Atha sattatimamhi nipātavare, sabhāvantu kusāvatirājavaro; Atha soṇasunandavaro ca puna, abhivāsitasattatimamhi suteti.
