“Sumukha anupacinantā, pakkamanti vihaṅgamā;
na → nu (bj) | kañcanadepiñcha → … depiccha (bj, pts-vp-pli1); … dvepiccha (sya1ed, sya2ed) Gaccha tuvampi mā kaṅkhi, natthi baddhe sahāyatā”.
baddhe → bandhe (sya1ed, sya2ed, mr)

“Gacche vāhaṁ na vā gacche, na tena amaro siyaṁ; Sukhitaṁ taṁ upāsitvā, dukkhitaṁ taṁ kathaṁ jahe.

Maraṇaṁ vā tayā saddhiṁ, jīvitaṁ vā tayā vinā; Tadeva maraṇaṁ seyyo, yañce jīve tayā vinā.

Nesa dhammo mahārāja, yaṁ taṁ evaṁ gataṁ jahe; Yā gati tuyhaṁ sā mayhaṁ, ruccate vihagādhipa”.

“Kā nu pāsena baddhassa, gati aññā mahānasā;
baddhassa → bandhassa (sya1ed, sya2ed, mr) Sā kathaṁ cetayānassa, muttassa tava ruccati.

Kaṁ vā tvaṁ passase atthaṁ, mama tuyhañca pakkhima; Ñātīnaṁ vāvasiṭṭhānaṁ, ubhinnaṁ jīvitakkhaye.

Yaṁ na kañcanadepiñcha, andhena tamasā gataṁ; Tādise sañcajaṁ pāṇaṁ, kamatthamabhijotaye”.

“Kathaṁ nu patataṁ seṭṭha, dhamme atthaṁ na bujjhasi;
bujjhasi → bujjhase (bj) Dhammo apacito santo, atthaṁ dasseti pāṇinaṁ.

Sohaṁ dhammaṁ apekkhāno, dhammā catthaṁ samuṭṭhitaṁ; Bhattiñca tayi sampassaṁ, nāvakaṅkhāmi jīvitaṁ.

Addhā eso sataṁ dhammo, yo mitto mittamāpade;
so → yo (bj, pts-vp-pli1) Na caje jīvitassāpi, hetudhammamanussaraṁ”.

“Svāyaṁ dhammo ca te ciṇṇo, bhatti ca viditā mayi; Kāmaṁ karassu mayhetaṁ, gacchevānumato mayā.

Api tvevaṁ gate kāle, yaṁ khaṇḍaṁ ñātinaṁ mayā;
khaṇḍaṁ → baddhaṁ (bj); bandhaṁ (pts-vp-pli1) Tayā taṁ buddhisampannaṁ, assa paramasaṁvutaṁ”.
buddhisampannaṁ → buddhisampanna (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)

Iccevaṁ mantayantānaṁ, ariyānaṁ ariyavuttinaṁ;
Iccevaṁ → icceva (pts-vp-pli1) Paccadissatha nesādo, āturānamivantako.

Te sattumabhisañcikkha, dīgharattaṁ hitā dijā; Tuṇhīmāsittha ubhayo, na sañcalesumāsanā.
na sañcalesumāsanā → na ca sañcesu'māsanā (bj, pts-vp-pli1)

Dhataraṭṭhe ca disvāna, samuḍḍente tato tato; Abhikkamatha vegena, dijasattu dijādhipe.

So ca vegenabhikkamma, āsajja parame dije; Paccakamittha nesādo, baddhā iti vicintayaṁ.
Paccakamittha → paccakampittha (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)

Ekaṁva baddhamāsīnaṁ, abaddhañca punāparaṁ; Āsajja baddhamāsīnaṁ, pekkhamānamadīnavaṁ.

Tato so vimatoyeva, paṇḍare ajjhabhāsatha; Pavaḍḍhakāye āsīne, dijasaṅghagaṇādhipe.

“Yannu pāsena mahatā, baddho na kurute disaṁ; Atha kasmā abaddho tvaṁ, balī pakkhi na gacchasi.

Kiṁ nu tyāyaṁ dijo hoti, mutto baddhaṁ upāsasi;
tyāyaṁ → tā'yaṁ (bj, pts-vp-pli1, mr) Ohāya sakuṇā yanti, kiṁ eko avahīyasi”.

“Rājā me so dijāmitta, sakhā pāṇasamo ca me; Neva naṁ vijahissāmi, yāva kālassa pariyāyaṁ”.

“Kathaṁ panāyaṁ vihaṅgo, nāddasa pāsamoḍḍitaṁ; Padañhetaṁ mahantānaṁ, boddhumarahanti āpadaṁ”.

“Yadā parābhavo hoti, poso jīvitasaṅkhaye; Atha jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhati.

Api tveva mahāpañña, pāsā bahuvidhā tatā;
tatā → katā (sya1ed, sya2ed, mr) Guyhamāsajja bajjhanti, athevaṁ jīvitakkhaye”.
Guyhamāsajja → gūḷhamāsajja (bj, pts-vp-pli1)

“Api nāyaṁ tayā saddhiṁ, saṁvāsassa sukhudrayo;
saṁvāsassa → sambhāsassa (bj, pts-vp-pli1) Api no anumaññāsi, api no jīvitaṁ dade”.

“Na ceva me tvaṁ baddhosi, napi icchāmi te vadhaṁ; Kāmaṁ khippamito gantvā, jīva tvaṁ anigho ciraṁ”.

“Nevāhametamicchāmi, aññatretassa jīvitā;
Nevāhametamicchāmi → na vāhametaṁ (bj) Sace ekena tuṭṭhosi, muñcetaṁ mañca bhakkhaya.

Ārohapariṇāhena, tulyāsmā vayasā ubho;
tulyāsmā → tulyasmā (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1); tulyāmhā (mr) Na te lābhena jīvatthi, etena niminā tuvaṁ.
jīvatthi → jinatthi (bj, sya1ed, sya2ed); jīnatthi (pts-vp-pli1)

Tadiṅgha samapekkhassu, hotu giddhi tavamhasu;
samapekkhassu → samavekkhassu (bj, pts-vp-pli1) tavamhasu → tavāsmasu (bj, pts-vp-pli1); tavasmasu (sya1ed, sya2ed) Maṁ pubbe bandha pāsena, pacchā muñca dijādhipaṁ.

Tāvadeva ca te lābho, katāssa yācanāya ca;
katāssa → katassa (bj, sya1ed, sya2ed); katassā (pts-vp-pli1) Mitti ca dhataraṭṭhehi, yāvajīvāya te siyā”.

“Passantu no mahāsaṅghā, tayā muttaṁ ito gataṁ; Mittāmaccā ca bhaccā ca, puttadārā ca bandhavā.

Na ca te tādisā mittā, bahūnaṁ idha vijjati;
bahūnaṁ → bahunnaṁ (bj, pts-vp-pli1) Yathā tvaṁ dhataraṭṭhassa, pāṇasādhāraṇo sakhā.

So te sahāyaṁ muñcāmi, hotu rājā tavānugo; Kāmaṁ khippamito gantvā, ñātimajjhe virocatha”.

“So patīto pamuttena, bhattunā bhattugāravo;
bhattunā → bhattuno (sya1ed) Ajjhabhāsatha vakkaṅgo, vācaṁ kaṇṇasukhaṁ bhaṇaṁ.
vakkaṅgo → vaṅkaṅgo (sya1ed, sya2ed)

Evaṁ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi; Yathāhamajja nandāmi, muttaṁ disvā dijādhipaṁ”.

“Ehi taṁ anusikkhāmi, yathā tvamapi lacchase; Lābhaṁ tavāyaṁ dhataraṭṭho, pāpaṁ kiñci na dakkhati.
tavāyaṁ → yathāyaṁ (bj, pts-vp-pli1) | dhataraṭṭho → dhataraṭṭhā (bj)

Khippamantepuraṁ netvā, rañño dassehi no ubho;
netvā → gantvā (sya1ed, sya2ed, mr) Abaddhe pakatibhūte, kāje ubhayato ṭhite.
kāje → kāce (pts-vp-pli1)

Dhataraṭṭhā mahārāja, haṁsādhipatino ime; Ayañhi rājā haṁsānaṁ, ayaṁ senāpatītaro.

Asaṁsayaṁ imaṁ disvā, haṁsarājaṁ narādhipo; Patīto sumano vitto, bahuṁ dassati te dhanaṁ”.
vitto → citto (mr)

Tassa taṁ vacanaṁ sutvā, kammunā upapādayi; Khippamantepuraṁ gantvā, rañño haṁse adassayi; Abaddhe pakatibhūte, kāje ubhayato ṭhite.

“Dhataraṭṭhā mahārāja, haṁsādhipatino ime; Ayañhi rājā haṁsānaṁ, ayaṁ senāpatītaro”.

“Kathaṁ panime vihaṅgā, tava hatthattamāgatā;
vihaṅgā → vihagā (bj, pts-vp-pli1) hatthattamāgatā → hatthattha'māgatā (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Kathaṁ luddo mahantānaṁ, issare idha ajjhagā”.

“Vihitā santime pāsā, pallalesu janādhipa; Yaṁ yadāyatanaṁ maññe, dijānaṁ pāṇarodhanaṁ.

Tādisaṁ pāsamāsajja, haṁsarājā abajjhatha; Taṁ abaddho upāsīno, mamāyaṁ ajjhabhāsatha.

Sudukkaraṁ anariyehi, dahate bhāvamuttamaṁ; Bhatturatthe parakkanto, dhammayutto vihaṅgamo.
dhammayutto → dhamme yutto (bj, pts-vp-pli1)

Attanāyaṁ cajitvāna, jīvitaṁ jīvitāraho;
Attanāyaṁ → attanoyaṁ (sya1ed, sya2ed) Anutthunanto āsīno, bhattu yācittha jīvitaṁ.

Tassa taṁ vacanaṁ sutvā, pasādamahamajjhagā; Tato naṁ pāmuciṁ pāsā, anuññāsiṁ sukhena ca.
pāmuciṁ → pāmuñciṁ (pts-vp-pli1, mr)

So patīto pamuttena, bhattunā bhattugāravo; Ajjhabhāsatha vakkaṅgo, vācaṁ kaṇṇasukhaṁ bhaṇaṁ.

‘Evaṁ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi; Yathāhamajja nandāmi, muttaṁ disvā dijādhipaṁ.

Ehi taṁ anusikkhāmi, yathā tvamapi lacchase; Lābhaṁ tavāyaṁ dhataraṭṭho, pāpaṁ kiñci na dakkhati.

Khippamantepuraṁ netvā, rañño dassehi no ubho;
netvā → gantvā (sabbattha) Abaddhe pakatibhūte, kāje ubhayato ṭhite.

“Dhataraṭṭhā mahārāja, haṁsādhipatino ime; Ayañhi rājā haṁsānaṁ, ayaṁ senāpatītaro”.

Asaṁsayaṁ imaṁ disvā, haṁsarājaṁ narādhipo; Patīto sumano vitto, bahuṁ dassati te dhanaṁ’.

Evametassa vacanā, ānītāme ubho mayā; Ettheva hi ime āsuṁ, ubho anumatā mayā.
āsuṁ → assu (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)

Soyaṁ evaṁ gato pakkhī, dijo paramadhammiko; Mādisassa hi luddassa, janayeyyātha maddavaṁ.

Upāyanañca te deva, nāññaṁ passāmi edisaṁ; Sabbasākuṇikāgāme, taṁ passa manujādhipa”.

Disvā nisinnaṁ rājānaṁ, pīṭhe sovaṇṇaye subhe; Ajjhabhāsatha vakkaṅgo, vācaṁ kaṇṇasukhaṁ bhaṇaṁ.

“Kaccinnu bhoto kusalaṁ, kacci bhoto anāmayaṁ; Kacci raṭṭhamidaṁ phītaṁ, dhammena manusāsasi”.
manusāsasi → … manusissati (bj, pts-vp-pli1)

“Kusalañceva me haṁsa, atho haṁsa anāmayaṁ; Atho raṭṭhamidaṁ phītaṁ, dhammena manusāsahaṁ”.
manusāsahaṁ → … manusissati (bj, pts-vp-pli1)

“Kacci bhoto amaccesu, doso koci na vijjati; Kacci ca te tavatthesu, nāvakaṅkhanti jīvitaṁ”.
Kacci ca → kaccinnu (bj, pts-vp-pli1)

“Athopi me amaccesu, doso koci na vijjati; Athopi te mamatthesu, nāvakaṅkhanti jīvitaṁ”.
Athopi te → athopime (pts-vp-pli1)

“Kacci te sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī; Puttarūpayasūpetā, tava chandavasānugā”.

“Atho me sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī; Puttarūpayasūpetā, mama chandavasānugā.

Bhavantaṁ kacci nu mahā- sattuhatthattataṁ gato;
Bhavantaṁ → bhavaṁ tu (bj, pts-vp-pli1); bhavannu (sya1ed, sya2ed) sattuhatthattataṁ → … hatthatthataṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Dukkhamāpajji vipulaṁ, tasmiṁ paṭhamamāpade.

Kacci yantāpatitvāna, daṇḍena samapothayi; Evametesaṁ jammānaṁ, pātikaṁ bhavati tāvade”.
pātikaṁ → pākatikaṁ (bj, pts-vp-pli1)

“Khemamāsi mahārāja, evamāpadiyā sati;
evamāpadiyā sati → evamāpadi saṁsati (bj, pts-vp-pli1); evamāpariyāsati (sya1ed, sya2ed) Na cāyaṁ kiñci rasmāsu, sattūva samapajjatha.

Paccagamittha nesādo, pubbeva ajjhabhāsatha; Tadāyaṁ sumukhoyeva, paṇḍito paccabhāsatha.

Tassa taṁ vacanaṁ sutvā, pasādamayamajjhagā; Tato maṁ pāmucī pāsā, anuññāsi sukhena ca.

Idañca sumukheneva, etadatthāya cintitaṁ; Bhoto sakāsegamanaṁ, etassa dhanamicchatā”.
sakāsegamanaṁ → sakāse āgamanaṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)

“Svāgatañcevidaṁ bhavataṁ, patīto casmi dassanā; Eso cāpi bahuṁ vittaṁ, labhataṁ yāvadicchati”.
yāvadicchati → yāvaticchati (bj); yāvat'icchīti (pts-vp-pli1)

Santappayitvā nesādaṁ, bhogehi manujādhipo; Ajjhabhāsatha vakkaṅgaṁ, vācaṁ kaṇṇasukhaṁ bhaṇaṁ.

“Yaṁ khalu dhammamādhīnaṁ, vaso vattati kiñcanaṁ; Sabbatthissariyaṁ tava, taṁ pasāsa yadicchatha.
Sabbatthissariyaṁ tava → sabbatthissariyaṁ bhavataṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1); sabbissariyaṁ bhavataṁ (mr) pasāsa → pasāsatha (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)

Dānatthaṁ upabhottuṁ vā, yaṁ caññaṁ upakappati; Etaṁ dadāmi vo vittaṁ, issariyaṁ vissajāmi vo”.
issariyaṁ → isseraṁ (bj); issaraṁ (pts-vp-pli1)

“Yathā ca myāyaṁ sumukho, ajjhabhāseyya paṇḍito; Kāmasā buddhisampanno, taṁ myāssa paramappiyaṁ”.

“Ahaṁ khalu mahārāja, nāgarājārivantaraṁ; Paṭivattuṁ na sakkomi, na me so vinayo siyā.

Amhākañceva so seṭṭho, tvañca uttamasattavo; Bhūmipālo manussindo, pūjā bahūhi hetuhi.

Tesaṁ ubhinnaṁ bhaṇataṁ, vattamāne vinicchaye; Nantaraṁ paṭivattabbaṁ, pessena manujādhipa”.
Nantaraṁ → nāntaraṁ (bj, pts-vp-pli1) pessena → pesena (mr)

“Dhammena kira nesādo, paṇḍito aṇḍajo iti; Na heva akatattassa, nayo etādiso siyā.

Evaṁ aggapakatimā, evaṁ uttamasattavo; Yāvatatthi mayā diṭṭhā, nāññaṁ passāmi edisaṁ.

Tuṭṭhosmi vo pakatiyā, vākyena madhurena ca; Eso cāpi mamacchando, ciraṁ passeyya vo ubho”.

“Yaṁ kiccaṁ parame mitte, katamasmāsu taṁ tayā;
Yaṁ kiccaṁ → yaṅkiñci (pts-vp-pli1) katamasmāsu → … rasmāsu (bj, pts-vp-pli1) Pattā nissaṁsayaṁ tyāmhā, bhattirasmāsu yā tava.
tyāmhā → tyamhā (bj, sya1ed, sya2ed)

Aduñca nūna sumahā, ñātisaṅghassa mantaraṁ; Adassanena asmākaṁ, dukkhaṁ bahūsu pakkhisu.
asmākaṁ → amhākaṁ (pts-vp-pli1)

Tesaṁ sokavighātāya, tayā anumatā mayaṁ; Taṁ padakkhiṇato katvā, ñātiṁ passemurindama.
ñātiṁ → ñātī (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | passemurindama → passemarindama (bj, pts-vp-pli1)

Addhāhaṁ vipulaṁ pītiṁ, bhavataṁ vindāmi dassanā; Eso cāpi mahā attho, ñātivissāsanā siyā”.

Idaṁ vatvā dhataraṭṭho, haṁsarājā narādhipaṁ; Uttamaṁ javamanvāya, ñātisaṅghaṁ upāgamuṁ.
Uttamaṁ javamanvāya → uttamajavamattāya (bj, pts-vp-pli1)

Te aroge anuppatte, disvāna parame dije; Kekāti makaruṁ haṁsā, puthusaddo ajāyatha.

Te patītā pamuttena, bhattunā bhattugāravā; Samantā parikiriṁsu, aṇḍajā laddhapaccayā.
parikiriṁsu → parikariṁsu (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)

Evaṁ mittavataṁ atthā, sabbe honti padakkhiṇā; Haṁsā yathā dhataraṭṭhā, ñātisaṅghaṁ upāgamunti.

Cūḷahaṁsajātakaṁ paṭhamaṁ.
Cūḷahaṁsajātakaṁ → cullahaṁsajātakaṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)