2. Mahāhaṁsajātaka
“Ete haṁsā pakkamanti, vakkaṅgā bhayameritā;
vakkaṅgā → vaṅkaṅgā (sya-all) Harittaca hemavaṇṇa, kāmaṁ sumukha pakkama.Ohāya maṁ ñātigaṇā, ekaṁ pāsavasaṁ gataṁ;
taṁ → tvaṁ (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Anapekkhamānā gacchanti, kiṁ eko avahīyasi.
avahīyasi → avahiyyasi (bj) | avahīyasi pateva → avahiyyasi pat eva (pts)Pateva patataṁ seṭṭha, natthi baddhe sahāyatā;
baddhe → bandhe (sya-all) | baddhe → bandhe (bj: machasaṁ, syā) Mā anīghāya hāpesi, kāmaṁ sumukha pakkama”.
pakkama → pakkamāti (pts)“Nāhaṁ dukkhaparetopi, dhataraṭṭha tuvaṁ jahe;
dukkhaparetopi → dukkhapareto | dukkhaparetopi → dukkhaparetoti (bj) | dukkhaparetoti → pi (bj: machasaṁ, syā) | dukkhaparetopi → dukkhapareto’’ti (jā. 1.15.136) aṭṭhakathāyo oloketabbā (cck note) tuvaṁ → tavaṁ (bj, pts-vp-pli1) | tuvaṁ → tavaṁ (cck: sī. pī.) Jīvitaṁ maraṇaṁ vā me, tayā saddhiṁ bhavissati.Nāhaṁ dukkhaparetopi, dhataraṭṭha tuvaṁ jahe;
dukkhaparetopi → dukkhaparetoti (bj) tuvaṁ → tavaṁ (bj, pts) | tavaṁ → tuvaṁ (bj: machasaṁ, syā) Na maṁ anariyasaṁyutte, kamme yojetumarahasi.Sakumāro sakhā tyasmi, sacitte casmi te ṭhito;
sacitte casmi te → sacittesmi te (sya1ed, sya2ed); sacitte samite (pts-vp-pli1); sacitte tyasmi te (mr) | casmi → casmiṁ (bj) | sacitte casmi → sacittesmi (sya-all) | te → samite (cck: pī.); tyasmi te (cck: ka.) Ñāto senāpati tyāhaṁ, haṁsānaṁ pavaruttama.Kathaṁ ahaṁ vikatthissaṁ, ñātimajjhe ito gato;
vikatthissaṁ → vikattissaṁ (pts-vp-pli1) | vikatthissaṁ → vintisasaṁ (bj: machasaṁ) | vikatthissaṁ → vikattissaṁ (cck: pī.) Taṁ hitvā patataṁ seṭṭha, kiṁ te vakkhāmito gato; Idha pāṇaṁ cajissāmi, nānariyaṁ kattumussahe”.
nānariyaṁ → na anariyaṁ (pts-vp-pli1) | kattumussahe → kattumusasahe (bj) | nānariyaṁ kattumussahe → na anariyaṁ kattum ussaheti (pts) | nānariyaṁ → na anariyaṁ (cck: pī.)“Eso hi dhammo sumukha, yaṁ tvaṁ ariyapathe ṭhito; Yo bhattāraṁ sakhāraṁ maṁ, na pariccattumussahe.
pariccattumussahe → paridattu (bj: machasaṁ)Tañhi me pekkhamānassa, bhayaṁ na tveva jāyati; Adhigacchasi tvaṁ mayhaṁ, evaṁ bhūtassa jīvitaṁ”.
evaṁ bhūtassa jīvitaṁ iccevaṁ → evaṁbhūtassa jīvitanti icc eva (pts)Iccevaṁ mantayantānaṁ, ariyānaṁ ariyavuttinaṁ;
Iccevaṁ → icceva (bj, pts-vp-pli1) | Iccevaṁ → icceva (cck: sī. pī.) ariyavuttinaṁ daṇḍamādāya → ariyavattinaṁ daṇḍam ādāya (pts) Daṇḍamādāya nesādo, āpatī turito bhusaṁ.
āpatī → āpadī (mr) | āpatī → āpadī (bj, pts) | āpadī → āpati (bj: machasaṁ, syā) | āpatī → āpadī (cck: ka.)Tamāpatantaṁ disvāna, sumukho atibrūhayi;
atibrūhayi → aparibrūhayi (bj, pts-vp-pli1) | aparibrūhayi → ati (bj: machasaṁ, syā) | atibrūhayi → aparibrūhayi (cck: sī. pī.) Aṭṭhāsi purato rañño, haṁso vissāsayaṁ byathaṁ.
rañño → raññe (csp1ed) byathaṁ → byadhaṁ (csp1ed) | byathaṁ → byadhaṁ (cck) | vyathaṁ → byadhaṁ (bj: machasaṁ) | byadhaṁ → byathaṁ (cck: sī. syā. pī.)“Mā bhāyi patataṁ seṭṭha, na hi bhāyanti tādisā;
patataṁ → pattaṁ (bj) Ahaṁ yogaṁ payuñjissaṁ, yuttaṁ dhammūpasaṁhitaṁ;
payuñjissaṁ → payuñchassaṁ (bj) dhammūpasaṁhitaṁ → dhammopasañhitaṁ (mr) Tena pariyāpadānena, khippaṁ pāsā pamokkhasi”.
pariyāpadānena → pariyādānena (mr) | pariyāpadānena → pariyādānena (bj: machasaṁ) | pariyāpadānena → pariyādānena (cck: ka.) pamokkhasi → pamokkhasīti (pts)Tassa taṁ vacanaṁ sutvā, sumukhassa subhāsitaṁ; Pahaṭṭhalomo nesādo, añjalissa paṇāmayi.
añjalissa paṇāmayi → añjalissūpanāmayi (sya-all)“Na me sutaṁ vā diṭṭhaṁ vā, bhāsanto mānusiṁ dijo;
mānusiṁ → mānusaṁ (bj: machasaṁ) Ariyaṁ bruvāno vakkaṅgo, cajanto mānusiṁ giraṁ.
bruvāno → brūhanto (sya1ed, sya2ed, mr) | bruvāno vakkaṅgo → brūhanto vaṅkaṅgo (sya-all) | bruvāno → bruhanto (bj: sī.vivi, machasaṁ, syā) | bruvāno → brūhanto (cck: syā. ka.)Kiṁ nu tāyaṁ dijo hoti, mutto baddhaṁ upāsasi;
baddhaṁ → bandhaṁ (sya-all) | upāsasi → upāsayi (pts) | baddhaṁ → bandhaṁ (bj: machasaṁ, syā) Ohāya sakuṇā yanti, kiṁ eko avahīyasi”.
avahīyasi → avahiyyasīti (pts)“Rājā me so dijāmitta, senāpaccassa kārayiṁ;
dijāmitta senāpaccassa → dijāmittā sanāpacc assa (pts) Tamāpade pariccattuṁ, nussahe vihagādhipaṁ.Mahāgaṇāya bhattā me, mā eko byasanaṁ agā;
mā → me (bj) Tathā taṁ samma nesāda, bhattāyaṁ abhito rame”.
tathā → yathā (sya-all) rame ariyavattasi → rameti ariyavatt asi (pts)“Ariyavattasi vakkaṅga, yo piṇḍamapacāyasi;
vakkaṅga → cakkaṅga (bj) | ariyavattasi vakkaṅga → ariyavutti vaṅkaṅga (sya-all) Cajāmi te taṁ bhattāraṁ, gacchathūbho yathāsukhaṁ”.
gacchathūbho → gacchatu bho (pts-vp-pli1) | gacchathūbho yathāsukhaṁ → gacchatu bho yathāsukhanti (pts) | gacchathūbho → gacchatu bho (cck: pī.)“Sace attappayogena, ohito haṁsapakkhinaṁ;
ce → ca (sya1ed, sya2ed, mr) Paṭigaṇhāma te samma, etaṁ abhayadakkhiṇaṁ.
paṭigaṇhāma → patigaṇhāma (bj, pts) | patigaṇhāma → paṭiggaṇhama (bj: machasaṁ)No ce attappayogena, ohito haṁsapakkhinaṁ; Anissaro muñcamamhe, theyyaṁ kayirāsi luddaka”.
muñcamamhe → muñcamambhe (bj) luddaka → luddakāti (pts)“Yassa tvaṁ bhatako rañño, kāmaṁ tasseva pāpaya;
bhatako → bhaṭako (mr) | bhatako → bhaṭako (bj: machasaṁ) | bhatako → bhaṭako (cck: ka.) Tattha saṁyamano rājā, yathābhiññaṁ karissati”.
saṁyamano → saṁyamāno (pts-vp-pli1) | tattha → tassa (sya-all) | saṁyamano → saṁyamāno (cck: pī.)Iccevaṁ vutto nesādo, hemavaṇṇe harittace;
harittace → haritatace (bj) Ubho hatthehi saṅgayha, pañjare ajjhavodahi.
saṅgayha → paggayha (sya1ed, sya2ed, mr) | saṅgayha → paggayha (sya-all) | saṅgayha → paggayha (bj: machasaṁ, syā) | saṅgayha → paggayha (cck: syā. ka.)Te pañjaragate pakkhī, ubho bhassaravaṇṇine;
bhassaravaṇṇine → hassaravaṇṇine (bj)Bhāsvaravarṇa occurs at Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad 6.2.14. There it describes a man’s soul purified by the fires of cremation. By this point in the Pali its use is more mundane. Sumukhaṁ dhataraṭṭhañca, luddo ādāya pakkami.
pakkami harīyamāno → pakkamīti hariyyamāno (pts)Harīyamāno dhataraṭṭho, sumukhaṁ etadabravi;
harīyamāno → hariyamāno (sya-all) “Bāḷhaṁ bhāyāmi sumukha, sāmāya lakkhaṇūruyā; Asmākaṁ vadhamaññāya, athattānaṁ vadhissati.Pākahaṁsā ca sumukha, suhemā hemasuttacā;
hemasuttacā → hemasuttavā (bj) Koñcī samuddatīreva, kapaṇā nūna rucchati”.
rucchati → ruccati (sya-all) | rucchati evaṁ mahanto → rucchatīti evaṁmahanto (pts)“Evaṁ mahanto lokassa, appameyyo mahāgaṇī; Ekitthimanusoceyya, nayidaṁ paññavatāmiva.
nayidaṁ → na idaṁ (bj, pts-vp-pli1) | paññavatāmiva → paññavatomiva (sya-all)Vātova gandhamādeti, ubhayaṁ chekapāpakaṁ; Bālo āmakapakkaṁva, lolo andhova āmisaṁ.
Avinicchayaññu atthesu, mandova paṭibhāsi maṁ;
avinicchayaññu → avinicchayaññū (sya-all, pts) paṭibhāsi → paṭibhāti (mr) | paṭibhāsi → paṭibhāti (bj: machasaṁ) | paṭibhāsi → paṭibhāti (cck: ka.) Kiccākiccaṁ na jānāsi, sampatto kālapariyāyaṁ.Aḍḍhummatto udīresi, yo seyyā maññasitthiyo;
seyyā → seyyo (sya-all) Bahusādhāraṇā hetā, soṇḍānaṁva surāgharaṁ.Māyā cesā marīcī ca, soko rogo cupaddavo;
marīcī → maricī (bj) Kharā ca bandhanā cetā, maccupāsā guhāsayā;
maccupāsā guhāsayā → maccupāso guhāsayo (bj, pts-vp-pli1) | guhāsayā → paccupāso guhāsayo (cck: sī. pī.) Tāsu yo vissase poso, so naresu narādhamo”.
narādhamo → narādhamoti (pts)“Yaṁ vuddhehi upaññātaṁ, ko taṁ ninditumarahati;
vuddhehi → vuḍḍhehi (sya-all) | vuddhehi → buddhehi (bj: machasaṁ) Mahābhūtitthiyo nāma, lokasmiṁ udapajjisuṁ.
udapajjisuṁ → upapajjisuṁ (sya-all, pts)Khiḍḍā paṇihitā tyāsu, rati tyāsu patiṭṭhitā;
tyāsu → tāsu (sya-all) tyāsu → tāsu (sya-all) | rati → ratī (pts) Bījāni tyāsu rūhanti, yadidaṁ sattā pajāyare;
bījāni tyāsu → vījāni tāsu (sya-all) Tāsu ko nibbide poso, pāṇamāsajja pāṇibhi.
nibbide → nibbije (sya1ed, sya2ed, mr) | nibbide → nibbije (sya-all) | nibbide → nibbije (cck: ka.) pāṇibhi → pāṇahi (bj) | pāṇibhi → pāṇahi (cck: sī.)Tvameva nañño sumukha, thīnaṁ atthesu yuñjasi;
nañño → nāñño (sya-all) thīnaṁ → thinaṁ (bj) | yuñjasi → yuñajasi (bj) Tassa tyajja bhaye jāte, bhītena jāyate mati.
tyajja → tyājja (bj) mati → matī (bj)Sabbo hi saṁsayaṁ patto, bhayaṁ bhīru titikkhati;
bhīru → bhīrū (bj) Paṇḍitā ca mahantāno, atthe yuñjanti duyyuje.
mahantāno → mahattāno (bj) | ca → hi (sya-all) | mahantāno → mahattāno (cck: sī.)Etadatthāya rājāno, sūramicchanti mantinaṁ; Paṭibāhati yaṁ sūro, āpadaṁ attapariyāyaṁ.
Mā no ajja vikantiṁsu, rañño sūdā mahānase; Tathā hi vaṇṇo pattānaṁ, phalaṁ veḷuṁva taṁ vadhi.
pattānaṁ → paṭṭānaṁ (pts)Muttopi na icchi uḍḍetuṁ, sayaṁ bandhaṁ upāgami;
Muttopi → mutto (bj) | icchi → necchasi (sya1ed, sya2ed); nicchasi (mr) | uḍḍetuṁ → oḍḍetuṁ (bj) | uḍḍetuṁ sayaṁ → oḍḍetuṁ (bj) | na icchi → necchasi (sya-all) | icchi → nicchasi (cck: ka.) | uḍḍetuṁ → oḍḍetuṁ (cck: sī.) Sopajja saṁsayaṁ patto, atthaṁ gaṇhāhi mā mukhaṁ.
So → sa (bj) | haṁsakājena → haṁsakācena (pts-vp-pli1) | sopajja → sosajja (sya-all) mukhaṁ → mukhanti (pts)So taṁ yogaṁ payuñjassu, yuttaṁ dhammūpasaṁhitaṁ;
taṁ → tvaṁ (sya-all, pts) | taṁ → tvaṁ (cck: syā. pī.) dhammūpasaṁhitaṁ → dhammopasañhitaṁ (mr) | dhammūpasaṁhitaṁ → dhammopasañhitaṁ (cck: ka.) Tava pariyāpadānena, mama pāṇesanaṁ cara”.
tava → tavaṁ (bj) | pariyāpadānena → pariyādānena (bj: machasaṁ) cara → carāti (pts)“Mā bhāyi patataṁ seṭṭha, na hi bhāyanti tādisā; Ahaṁ yogaṁ payuñjissaṁ, yuttaṁ dhammūpasaṁhitaṁ;
dhammūpasaṁhitaṁ → dhammopasañhitaṁ (cck: ka.) Mama pariyāpadānena, khippaṁ pāsā pamokkhasi”.
pariyāpadānena → pariyāpapadānena (pts) pamokkhasi → pamokkhasīti (pts)So luddo haṁsakājena, rājadvāraṁ upāgami;
so → sa (bj) | haṁsakājena → haṁsakācena (pts) | So → sa (cck: sī.) | haṁsakājena → haṁsakācena (cck: pī.) “Paṭivedetha maṁ rañño, dhataraṭṭhāyamāgato”.
dhataraṭṭhāyamāgato → dhataraṭṭh āyam āgatoti (pts)Te disvā puññasaṅkāse, ubho lakkhaṇasammate;
lakkhaṇasammate → lakkhaññāsammate (bj, pts-vp-pli1) | lakkhaṇasammate → lakkhaññasammate (bj, pts) | lakkhaṇasammate → lakkhaññāsammate (cck: sī. pī.) Khalu saṁyamano rājā, amacce ajjhabhāsatha.
saṁyamano → saññamāno (pts) | saññamano → saṁsamano (bj: machasaṁ, syā)“Detha luddassa vatthāni, annaṁ pānañca bhojanaṁ; Kāmaṅkaro hiraññassa, yāvanto esa icchati”.
esa icchati → eva icchatīti (pts)Disvā luddaṁ pasannattaṁ, kāsirājā tadabravi;
tadabravi yadyāyaṁ → tadābravi yadāyaṁ (bj); tadābravī yadāyaṁ (pts) | kāsirājā tadabravi yadyāyaṁ → kāsirājetadabravi yadāyaṁ (sya-all) | kāsirājā → kāsirājetadabruvi (bj: machasaṁ, syā) “Yadyāyaṁ samma khemaka, puṇṇā haṁsehi tiṭṭhati.
Yadyāyaṁ → yadāyaṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | Yadyāyaṁ → yadāyaṁ (cck: sī. syā. pī.)Kathaṁ rucimajjhagataṁ, pāsahattho upāgami;
ruciṁ → ruci (bj: machasaṁ, syā) Okiṇṇaṁ ñātisaṅghehi, nimmajjhimaṁ kathaṁ gahi”.
nimmajjhimaṁ → nimajjhimaṁ (bj, pts-vp-pli1, mr) | gahi → gahīti (pts) | nimajjhimaṁ → nimmajjhimaṁ (bj: machasaṁ, syā) | nimmajjhimaṁ → nimajjhimaṁ (cck: sī. pī. ka.)“Ajja me sattamā ratti, adanāni upāsato;
adanāni → ādānāni (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1, mr) | upāsato → upāgato (mr) | adanāni → ādānāni (bj, sya-all) | ādānāni → adanāni (bj: machasaṁ) | adanāni → ādānāni (cck: syā. pī. ka.) | upāsato → upāgato (cck: ka.) Padametassa anvesaṁ, appamatto ghaṭassito.Athassa padamaddakkhiṁ, carato adanesanaṁ;
adanesanaṁ → ādanesanaṁ (sya-all, pts) Tatthāhaṁ odahiṁ pāsaṁ, evaṁ taṁ dijamaggahiṁ”.
evaṁ taṁ → evetaṁ (bj, pts-vp-pli1) | evaṁ taṁ dijamaggahiṁ → ev etaṁ dijam aggahinti (pts) | evetaṁ → evaṁ taṁ (bj: machasaṁ, syā) | taṁ → evetaṁ (cck: sī. pī.)“Ludda dve ime sakuṇā, atha ekoti bhāsasi; Cittaṁ nu te vipariyattaṁ, adu kiṁ nu jigīsasi”.
vipariyattaṁ → vipariyatthaṁ (pts-vp-pli1) | vipariyattaṁ adu kiṁ → vipariyatthaṁ ādu kin (pts) | vipariyattaṁ → vipariyatthaṁ (cck: pī.) jigīsasi → jigiṁsasi (bj, sya1ed, sya2ed); jigiṁsasīti (pts-vp-pli1) | adu kiṁ nu jigīsasi → ādu kinnu jigiṁsasi (bj); ādū kinnu jigiṁsasi (sya-all) | jigiṁsasi → jigīsati (bj: machasaṁ) | jigīsasi → jigiṁsasi (cck: sī. pī.)“Yassa lohitakā tālā, tapanīyanibhā subhā;
tālā tapanīyanibhā → tāḷā tapaneyyanibhā (bj) tapanīyanibhā → tapaneyyānibhā (sya-all); tapaneyyanibhā (pts) | subhā → sabhā (bj: machasaṁ) Uraṁ saṁhacca tiṭṭhanti, so me bandhaṁ upāgami.Athāyaṁ bhassaro pakkhī, abaddho baddhamāturaṁ;
abaddho baddhamāturaṁ → abandho bandhamāturaṁ (sya-all) | abaddho → abandho bandha (bj: machasaṁ) Ariyaṁ bruvāno aṭṭhāsi, cajanto mānusiṁ giraṁ”.
bruvāno → brūhanto (sya-all) cajanto → vajanto (bj); vadanto (sya-all) | giraṁ → giranti (pts)“Atha kiṁ dāni sumukha, hanuṁ saṁhacca tiṭṭhasi;
“Atha kiṁ → atha kinnu (si, pts1ed), kathannu (sya1ed, sya2ed) | kiṁ dāni → kinnudāni (bj) | atha kiṁ dāni → kathannudāni (sya-all) | kiṁ → kin nu (pts) | kinnudāni → kiṁ (bj: machasaṁ) | kiṁ → atha kinnu (cck: sī. pī.); kathaṁ nu (cck: syā.) hanuṁ → hanū (pts) Adu me parisaṁ patto, bhayā bhīto na bhāsasi”.
adu → ādu (bj); ādū (sya-all) na bhāsasi → no bhāsasīti (pts)“Nāhaṁ kāsipati bhīto, ogayha parisaṁ tava;
kāsipati → kāsipatī (bj) Nāhaṁ bhayā na bhāsissaṁ, vākyaṁ atthamhi tādise”.
atthamhi → atthasmiṁ (bj); atthasmi (sya-all) | atthamhi tādise → atthasmiṁ tādiseti (pts)“Na te abhisaraṁ passe, na rathe napi pattike;
napi → nāpi (pts) Nāssa cammaṁ va kīṭaṁ vā, vammite ca dhanuggahe.
va → vā (pts) vammite → vammine (sya-all, pts)Na hiraññaṁ suvaṇṇaṁ vā, nagaraṁ vā sumāpitaṁ; Okiṇṇaparikhaṁ duggaṁ, daḷhamaṭṭālakoṭṭhakaṁ;
okiṇṇaparikhaṁ → otiṇṇaṁ parikhaṁ (pts) | okiṇṇaparikhaṁ → parikakhaṁ (bj: machasaṁ) Yattha paviṭṭho sumukha, bhāyitabbaṁ na bhāyasi”.
bhāyasi → bhāyasīti (pts)“Na me abhisarenattho, nagarena dhanena vā; Apathena pathaṁ yāma, antalikkhecarā mayaṁ.
Sutā ca paṇḍitā tyamhā, nipuṇā atthacintakā;
sutā ca → sutāva (bj) | tyamhā → tyambhā (bj) atthacintakā → catthacintakā (sya1ed, sya2ed, mr) | atthacintakā → catthacintakā (sya-all) | atthacintakā → catthacintakā (cck: ka.) Bhāsematthavatiṁ vācaṁ, sacce cassa patiṭṭhito.
sacce cassa → saccevassa (bj)Kiñca tuyhaṁ asaccassa, anariyassa karissati; Musāvādissa luddassa, bhaṇitampi subhāsitaṁ.
musāvādissa → musāvadissa (pts) bhaṇitampi subhāsitaṁ → bhaṇitam pi subhāsitanti (pts)Taṁ brāhmaṇānaṁ vacanā, imaṁ khemamakārayi;
vacanā → vācanā (pts) khemamakārayi → khemiṁ akārayi (bj, pts-vp-pli1) | khemiṁ → khemaṁ (bj: machasaṁ) | khemamakārayi → khemikārayi (cck: sī. pī.) Abhayañca tayā ghuṭṭhaṁ, imāyo dasadhā disā.Ogayha te pokkharaṇiṁ, vippasannodakaṁ suciṁ; Pahūtaṁ cādanaṁ tattha, ahiṁsā cettha pakkhinaṁ.
cādanaṁ → khādanaṁ (sya-all) | pahūtañcādanaṁ → bahukaṁ khādanaṁ (bj: machasaṁ); pahūtaṁ khādanaṁ (bj: syā) ahiṁsā cettha → abhiṁsācettha (bj)Idaṁ sutvāna nigghosaṁ, āgatamha tavantike;
āgatamha → āgatamhā (bj, sya-all) | āgatamha tavantike → āgat asmā tav antike (pts) | āgatamhā → agatamha (bj: machasaṁ) Te te bandhasma pāsena, etaṁ te bhāsitaṁ musā.
bandhasma → baddhasmā (bj, pts); bandhasmā (sya-all) | baddhasmā → bandhasmā (bj: sī.vivi, machasaṁ)Musāvādaṁ purakkhatvā, icchālobhañca pāpakaṁ; Ubho sandhimatikkamma, asātaṁ upapajjati”.
upapajjati → upapajjatīti (pts)“Nāparajjhāma sumukha, napi lobhāva maggahiṁ; Sutā ca paṇḍitātyattha- nipuṇā atthacintakā.
atthacintakā → catthacintakā (sya-all)Appevatthavatiṁ vācaṁ, byāhareyyuṁ idhāgatā;
byāhareyyuṁ → byākareyyuṁ (bj); vyākareyyuṁ (pts-vp-pli1) | byāhareyyuṁ → vyākareyyuṁ (bj) | byāhareyyuṁ → byākareyyuṁ (cck: sī. pī.) Tathā taṁ samma nesādo, vutto sumukha maggahi”.“Neva bhītā kāsipati, upanītasmi jīvite;
bhītā → bhūtā (sya1ed, sya2ed, mr) | bhītā → bhūtā (sya-all) | bhītā → bhūtā (bj: machasaṁ, syā) | bhītā → bhūtā (cck: syā. ka.) upanītasmi → upanītasmiṁ (bj, pts) Bhāsematthavatiṁ vācaṁ, sampattā kālapariyāyaṁ.Yo migena migaṁ hanti, pakkhiṁ vā pana pakkhinā;
pakkhiṁ vā → pakkhīnaṁ (sya-all) Sutena vā sutaṁ kiṇyā, kiṁ anariyataraṁ tato.
kiṇyā → kiṇe (bj, pts-vp-pli1); kilyā (sya1ed, sya2ed) | kiṇyā → kilyā (sya-all) | kiṇyā kiṁ → kiṇe ki (pts) | kiṇe → kiṇyā (bj: machasaṁ); kilyā (bj: syā) | kiṇyā → kiṇe (cck: sī. pī.)Yo cāriyarudaṁ bhāse, anariyadhammavassito;
cāriyarudaṁ → ca ariyarudaṁ (bj, pts-vp-pli1) | cāriyarudaṁ → ca ariyarudaṁ (cck: sī. pī.) anariyadhammavassito → anariyadhammamavassito (bj) | anariyadhammavassito → anariyadhammamavassito (cck: sī.) Ubho so dhaṁsate lokā, idha ceva parattha ca.Na majjetha yasaṁ patto, na byādhe pattasaṁsayaṁ;
byādhe → byathe (bj); vyathe (pts-vp-pli1) | byādhe → vyathe (bj) | vyathe → nabyādhe (bj: machasaṁ, syā) | byādhe → byathe (cck: sī. pī.) Vāyametheva kiccesu, saṁvare vivarāni ca.Ye vuddhā abbhatikkantā, sampattā kālapariyāyaṁ;
abbhatikkantā → nābbhacikkhantā (mr) | vuddhā → vaddhā (bj, pts); vuḍḍhā (sya-all) | vaddhā → vuḍḍānābbhatikkhantā (bj: machasaṁ) | abbhatikkantā → nābbhacikkhantā (cck: ka.) Idha dhammaṁ caritvāna, evaṁte tidivaṁ gatā.
evaṁte → evete (bj, pts-vp-pli1) | evaṁte → ev ete (pts) | evete → evaṁ te (bj: machasaṁ, syā) | evaṁte → evete (cck: sī. pī.)Idaṁ sutvā kāsipati, dhammamattani pālaya; Dhataraṭṭhañca muñcāhi, haṁsānaṁ pavaruttamaṁ”.
pavaruttamaṁ āharantudakaṁ → pavaruttamanti āharant udakaṁ (pts)“Āharantudakaṁ pajjaṁ, āsanañca mahārahaṁ;
āharantudakaṁ → āharantūdakaṁ (bj, sya-all) Pañjarato pamokkhāmi, dhataraṭṭhaṁ yasassinaṁ.Tañca senāpatiṁ dhīraṁ, nipuṇaṁ atthacintakaṁ;
dhīraṁ → dhiraṁ (pts) Yo sukhe sukhito rañño, dukkhite hoti dukkhito.
sukhe → sukho (bj) | rañño → raññe (cck) | raññe → rañño (cck: sī. syā. pī. ka.)Ediso kho arahati, piṇḍamasnātu bhattuno;
ediso → etādisā (bj); etādiso (pts) | arahati → arahanti (bj) | etādisā → ediso kho arahati (bj: machasaṁ, syā) Yathāyaṁ sumukho rañño, pāṇasādhāraṇo sakhā”.Pīṭhañca sabbasovaṇṇaṁ, aṭṭhapādaṁ manoramaṁ; Maṭṭhaṁ kāsikamatthannaṁ, dhataraṭṭho upāvisi.
kāsikamatthannaṁ → kāsikapatthinnaṁ (bj); kāsikavatthinaṁ (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | kāsikamatthannaṁ → kāsikavatthinaṁ (sya-all) | kāsikapatthinnaṁ → matthinnaṁ (bj: machasaṁ); vatthinaṁ (bj: syā) | kāsikamatthannaṁ → kāsikapatthiṇṇaṁ (cck: sī.); kāsikavatthinaṁ (cck: syā. pī.)Kocchañca sabbasovaṇṇaṁ, veyyagghaparisibbitaṁ; Sumukho ajjhupāvekkhi, dhataraṭṭhassanantarā.
ajjhupāvekkhi → ajjhapāvekkhi (sya-all) | ajjhupāvekkhi dhataraṭṭhassanantarā → ajja pāvekkhi dhataraṭṭhass anantarā (pts) dhataraṭṭhassanantarā → dhataraṭṭhassa anantaraṁ (bj) | dhataraṭṭhassanantarā → anantaraṁ (cck: sī.)Tesaṁ kañcanapattehi, puthū ādāya kāsiyo;
kañcanapattehi → kāñcanapattehi (sya-all) puthū → puthu (bj) Haṁsānaṁ abhihāresuṁ, aggarañño pavāsitaṁ.
abhihāresuṁ → abhihāreyyuṁ (pts) aggarañño → aggaṁ rañño (bj, sya-all) | pavāsitaṁ → pavāsitanti (pts)Disvā abhihaṭaṁ aggaṁ, kāsirājena pesitaṁ;
abhihaṭaṁ → abhihataṁ (sya-all) Kusalo khattadhammānaṁ, tato pucchi anantarā.“Kaccinnu bhoto kusalaṁ, kacci bhoto anāmayaṁ;
kaccinnu → kacci nu (sya-all) Kacci raṭṭhamidaṁ phītaṁ, dhammena manusāsasi”.
dhammena manusāsasi → dhammenamanusissati (bj) | manusāsasi → anusāsasi (sya-all)“Kusalañceva me haṁsa, atho haṁsa anāmayaṁ; Atho raṭṭhamidaṁ phītaṁ, dhammenaṁ manusāsahaṁ”.
dhammenaṁ manusāsahaṁ → dhammenamanusissati (bj, pts); dhammena anusāsahaṁ (sya-all)“Kacci bhoto amaccesu, doso koci na vijjati; Kacci ca te tavatthesu, nāvakaṅkhanti jīvitaṁ”.
kacci ca → kaccinnu (bj, pts)“Athopi me amaccesu, doso koci na vijjati; Athopi te mamatthesu, nāvakaṅkhanti jīvitaṁ”.
“Kacci te sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī; Puttarūpayasūpetā, tava chandavasānugā”.
tava → mama (bj)“Atho me sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī; Puttarūpayasūpetā, mama chandavasānugā”.
chandavasānugā → chandavāsānugā (pts)“Kacci raṭṭhaṁ anuppīḷaṁ, akutociupaddavaṁ; Asāhasena dhammena, samena manusāsasi”.
manusāsasi → manusissati (bj); anusāsasi (sya-all) | samena manusāsasi → samenamanusissati (pts) | manusissati → samenamanusāsasi (bj: machasaṁ)“Atho raṭṭhaṁ anuppīḷaṁ, akutociupaddavaṁ;
akutociupaddavaṁ → akutoci upadadvaṁ (bj) Asāhasena dhammena, samena manusāsahaṁ”.
manusāsahaṁ → manusissati (bj); anusāsahaṁ (sya-all) | samena manusāsahaṁ → samenamanusissati (pts) | manusissati → manusissahaṁ (bj: machasaṁ)“Kacci santo apacitā, asanto parivajjitā; No ce dhammaṁ niraṅkatvā, adhammamanuvattasi”.
ce → ca (sya-all) | ce → ca (cck: syā. ka.) adhammamanuvattasi → mavattasi (bj: machasaṁ)“Santo ca me apacitā, asanto parivajjitā; Dhammamevānuvattāmi, adhammo me niraṅkato”.
“Kacci nānāgataṁ dīghaṁ, samavekkhasi khattiya;
Kacci nānāgataṁ → kacci nunāgataṁ (sya1ed, sya2ed, mr) | nānāgataṁ → nunāgataṁ (sya-all) | nānāgataṁ → kacci nunāgataṁ (cck: syā. ka.) Kacci matto madanīye, paralokaṁ na santasi”.
Kacci matto → na matto (bj) | kacci → kacci na (bj) | matto → na matto (cck: sī.)“Nāhaṁ anāgataṁ dīghaṁ, samavekkhāmi pakkhima;
Nāhaṁ anāgataṁ → ahaṁ anāgataṁ (sya1ed, sya2ed) | nāhaṁ → ahaṁ (sya-all) | anāgataṁ → ahaṁ anāgataṁ (cck: syā.) Ṭhito dasasu dhammesu, paralokaṁ na santase.
santase → santasiṁ (sya1ed, sya2ed) | santase → santasiṁ (sya-all) | santase → santasiṁ (cck: syā.)Dānaṁ sīlaṁ pariccāgaṁ, ajjavaṁ maddavaṁ tapaṁ;
ajjavaṁ → ājjavaṁ (sya-all) Akkodhaṁ avihiṁsañca, khantiñca avirodhanaṁ.
akkodhaṁ → akodhaṁ (bj: machasaṁ) khantiñca → khantī ca (mr) | khantiñca → khantī ca (cck: ka.)Iccete kusale dhamme, ṭhite passāmi attani; Tato me jāyate pīti, somanassañcanappakaṁ.
tato → atho (bj: machasaṁ) somanassañcanappakaṁ → somanassaññacanappakaṁ (bj)Sumukho ca acintetvā, visajji pharusaṁ giraṁ;
visajji → vissaji (bj, pts-vp-pli1) | visajji → vissaji (cck: sī. pī.) Bhāvadosamanaññāya, asmākāyaṁ vihaṅgamo.So kuddho pharusaṁ vācaṁ, nicchāresi ayoniso; Yānasmesu na vijjanti, nayidaṁ paññavatāmiva”.
Yānasmesu → yānasmāsu (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | yānasmesu → yānasmāsu (bj, cck, sya-all, pts) | yānasmāsu → yānasmesu (bj: machasaṁ) | Yānasmāsu → yānasmāsu (cck: sī. syā pī.) nayidaṁ → na idaṁ (bj) | nayidaṁ paññavatāmiva → na idaṁ paññavatām ivāti (pts) | nayidaṁ → na idaṁ (cck: sī. pī.)“Atthi me taṁ atisāraṁ, vegena manujādhipa; Dhataraṭṭhe ca baddhasmiṁ, dukkhaṁ me vipulaṁ ahu.
baddhasmiṁ → bandhasmiṁ (sya-all)Tvaṁ no pitāva puttānaṁ, bhūtānaṁ dharaṇīriva;
tvaṁ no pitāva → tvam pitā viya (pts) Asmākaṁ adhipannānaṁ, khamassu rājakuñjara”.
rājakuñjara etaṁ → rājakuñjarāti etan (pts)“Etaṁ te anumodāma, yaṁ bhāvaṁ na nigūhasi;
Etaṁ → evan (sya1ed, sya2ed); evaṁ (mr) | etaṁ te → evante (sya-all) | Etaṁ → evaṁ (cck: syā. ka.) Khilaṁ pabhindasi pakkhi, ujukosi vihaṅgama.
khilaṁ pabhindasi pakkhi → khīlaṁ pabhindasī pakkhī (bj) | khilaṁ → khīlaṁ (sya-all) ujukosi vihaṅgama → ujuko si vihaṅgamāti (pts)Yaṁ kiñci ratanaṁ atthi, kāsirājanivesane; Rajataṁ jātarūpañca, muttā veḷuriyā bahū.
bahū → bahu (bj)Maṇayo saṅkhamuttā ca, vatthakaṁ haricandanaṁ;
saṅkhamuttā ca → saṅkhamuttañca (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1, csp1ed) | saṅkhamuttā ca → saṅkhamuttañca (bj, cck) | saṅkhamuttā ca vatthakaṁ → saṅkhamuttañca vatthikaṁ (sya-all) Ajinaṁ dantabhaṇḍañca, lohaṁ kāḷāyasaṁ bahuṁ;
kāḷāyasaṁ → kālāyasaṁ (bj) Etaṁ dadāmi vo vittaṁ, issaraṁ vissajāmi vo”.
issaraṁ → isseraṁ (bj); issariyaṁ (csp1ed) | issaraṁ → issariyaṁ (cck) | vo → voti (pts) | issariyaṁ → isseraṁ (cck: sī.); issaraṁ (cck: syā. pī. ka.)“Addhā apacitā tyamhā, sakkatā ca rathesabha; Dhammesu vattamānānaṁ, tvaṁ no ācariyo bhava.
Ācariya samanuññātā, tayā anumatā mayaṁ; Taṁ padakkhiṇato katvā, ñātiṁ passemurindama”.
ñātiṁ → ñātī (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | passemurindama → passemarindama (bj); passemarindamā (pts-vp-pli1) | ñātiṁ passemurindama → ñātī passemarindama (bj); ñātī passem arindamāti (pts) | ñātiṁ → ñātī (sya-all) | ñātiṁ → ñātī (cck: sī. syā. pī.) | passemurindama → passemarindama (cck: sī. pī.)Sabbarattiṁ cintayitvā, mantayitvā yathātathaṁ; Kāsirājā anuññāsi, haṁsānaṁ pavaruttamaṁ.
Tato ratyā vivasāne, sūriyuggamanaṁ pati;
vivasāne sūriyuggamanaṁ → vivasane suriyassuggamanaṁ (bj, sya-all); vivasane suriyuggamanam (pts) sūriyuggamanaṁ → suriyassuggamanaṁ (bj, sya1ed, sya2ed); suriyuggamanaṁ (pts-vp-pli1) | suriyassuggamanaṁ → suriyuggamanaṁ (bj: machasaṁ) | sūriyuggamanaṁ → suriyassuggamanaṁ (cck: sī. syā.); suriyuggamanaṁ (cck: pī.) Pekkhato kāsirājassa, bhavanā te vigāhisuṁ.
bhavanā te → bhavanato (sya1ed, sya2ed, mr) | bhavanā te → bhavanato (sya-all) | bhavanā → bhavanato (bj: machasaṁ) | te → bhavanato (cck: syā. ka.)Te aroge anuppatte, disvāna parame dije; Kekāti makaruṁ haṁsā, puthusaddo ajāyatha.
kekāti → ke keti (bj) | kekāti makaruṁ → keketimakaruṁ (pts)Te patītā pamuttena, bhattunā bhattugāravā; Samantā parikiriṁsu, aṇḍajā laddhapaccayā.
parikiriṁsu → parikariṁsu (bj, sya-all, pts)Evaṁ mittavataṁ atthā, sabbe honti padakkhiṇā; Haṁsā yathā dhataraṭṭhā, ñātisaṅghaṁ upāgamunti.