5. Mahāsutasomajātaka
“Kasmā tuvaṁ rasaka edisāni, karosi kammāni sudāruṇāni; Hanāsi itthī purise ca mūḷho, maṁsassa hetu adu dhanassa kāraṇā”.
adu → ādu (bj); ādū (sya1ed, sya2ed)“Na attahetū na dhanassa kāraṇā, na puttadārassa sahāyañātinaṁ; Bhattā ca me bhagavā bhūmipālo, so khādati maṁsaṁ bhadantedisaṁ”.
ada → khāda (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)“Sace tuvaṁ bhatturatthe payutto, karosi kammāni sudāruṇāni; Pātova antepuraṁ pāpuṇitvā, lapeyyāsi me rājino sammukhe taṁ”.
“Tathā karissāmi ahaṁ bhadante, yathā tuvaṁ bhāsasi kāḷahatthi;
yathā tuvaṁ → yameva tvaṁ (bj) | asi → ca'si (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Pātova antepuraṁ pāpuṇitvā, vakkhāmi te rājino sammukhe taṁ”.Tato ratyā vivasāne, sūriyuggamanaṁ pati;
vivasāne → vivasane (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Kāḷo rasakamādāya, rājānaṁ upasaṅkami; Upasaṅkamma rājānaṁ, idaṁ vacanamabravi.
Upasaṅkamma → upasaṅkamitvā (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)“Saccaṁ kira mahārāja, rasako pesito tayā;
mahārāja → sutasoma (bj, pts-vp-pli1) Hanati itthipurise, tuvaṁ maṁsāni khādasi”.“Evameva tathā kāḷa, rasako pesito mayā; Mama atthaṁ karontassa, kimetaṁ paribhāsasi”.
“Ānando sabbamacchānaṁ, khāditvā rasagiddhimā; Parikkhīṇāya parisāya, attānaṁ khādiyā mato.
Evaṁ pamatto rasagārave ratto, bālo yadī āyati nāvabujjhati;
ratto → rato (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Vidhamma putte caji ñātake ca, parivattiya attānaññeva khādati.
caji → cajitvā (mr) attānaññeva → attānameva (bj, pts-vp-pli1)Idaṁ te sutvāna vigetu chando, mā bhakkhayī rāja manussamaṁsaṁ;
vigetu → vihetu (bj, pts-vp-pli1) bhakkhayī → mā bhakkhasi (bj); mā bhakkhasī (pts-vp-pli1) Mā tvaṁ imaṁ kevalaṁ vārijova, dvipadādhipa suññamakāsi raṭṭhaṁ”.
dvipadādhipa → dipadādipa (bj); dipadādhipa (pts-vp-pli1)“Sujāto nāma nāmena, oraso tassa atrajo;
tassa atrajo → tassa atraja oraso (pts-vp-pli1) Jambupesimaladdhāna, mato so tassa saṅkhaye.Evameva ahaṁ kāḷa, bhutvā bhakkhaṁ rasuttamaṁ; Aladdhā mānusaṁ maṁsaṁ, maññe hissāmi jīvitaṁ”.
hissāmi → hessāmi (bj, sya1ed, sya2ed); hassāmi (pts-vp-pli1)“Māṇava abhirūposi, kule jātosi sotthiye; Na tvaṁ arahasi tāta, abhakkhaṁ bhakkhayetave”.
“Rasānaṁ aññataraṁ etaṁ, kasmā maṁ tvaṁ nivāraye;
kasmā → yasmā (bj, pts-vp-pli1) Sohaṁ tattha gamissāmi, yattha lacchāmi edisaṁ.Sovāhaṁ nippatissāmi, na te vacchāmi santike; Yassa me dassanena tvaṁ, nābhinandasi brāhmaṇa”.
“Addhā aññepi dāyāde, putte lacchāma māṇava; Tvañca jamma vinassassu, yattha pattaṁ na taṁ suṇe”.
“Evameva tuvaṁ rāja, dvipadinda suṇohi me; Pabbājessanti taṁ raṭṭhā, soṇḍaṁ māṇavakaṁ yathā”.
“Sujāto nāma nāmena, bhāvitattāna sāvako; Accharaṁ kāmayantova, na so bhuñji na so pivi.
Kusaggenudakamādāya, samudde udakaṁ mine;
Kusaggenudakamādāya → kusagge udakamādāya (bj, pts-vp-pli1) Evaṁ mānusakā kāmā, dibbakāmāna santike.Evameva ahaṁ kāḷa, bhutvā bhakkhaṁ rasuttamaṁ; Aladdhā mānusaṁ maṁsaṁ, maññe hissāmi jīvitaṁ”.
“Yathāpi te dhataraṭṭhā, haṁsā vehāyasaṅgamā; Abhuttaparibhogena, sabbe abbhatthataṁ gatā.
Abhuttaparibhogena → avuttiparibhogena (bj, pts-vp-pli1); ayuttaparibhogena (sya1ed, sya2ed)Evameva tuvaṁ rāja, dvipadinda suṇohi me; Abhakkhaṁ rāja bhakkhesi, tasmā pabbājayanti taṁ”.
“Tiṭṭhāhīti mayā vutto, so tvaṁ gacchasi pammukho;
pammukho → yammukho (pts-vp-pli1); pāmukho (mr) Aṭṭhito tvaṁ ṭhitomhīti, lapasi brahmacārini; Idaṁ te samaṇāyuttaṁ, asiñca me maññasi kaṅkapattaṁ”.
kaṅkapattaṁ → kaṅkhapattaṁ (sya1ed, sya2ed, mr)“Ṭhitohamasmī sadhammesu rāja, na nāmagottaṁ parivattayāmi; Corañca loke aṭhitaṁ vadanti, āpāyikaṁ nerayikaṁ ito cutaṁ.
Sace tvaṁ saddahasi rāja, sutaṁ gaṇhāhi khattiya;
saddahasi → sacepi sahasi (pts-vp-pli1) khattiya → khattiyaṁ (sya1ed, sya2ed) Tena yaññaṁ yajitvāna, evaṁ saggaṁ gamissasi”.“Kismiṁ nu raṭṭhe tava jātibhūmi, atha kena atthena idhānupatto;
jātibhūmi → jātabhūmi (bj) Akkhāhi me brāhmaṇa etamatthaṁ, kimicchasī demi tayajja patthitaṁ”.“Gāthā catasso dharaṇīmahissara, sugambhiratthā varasāgarūpamā; Taveva atthāya idhāgatosmi, suṇohi gāthā paramatthasaṁhitā”.
“Na ve rudanti matimanto sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino; Dīpañhi etaṁ paramaṁ narānaṁ, yaṁ paṇḍitā sokanudā bhavanti.
Attānaṁ ñātī udāhu puttadāraṁ, dhaññaṁ dhanaṁ rajataṁ jātarūpaṁ;
udāhu → uda (bj, pts-vp-pli1) dhanaṁ → dhanaṁ caje (bj) | aṅgavarassa hetu → yo pana aṅgahetu (bj, pts-vp-pli1) Kimeva tvaṁ sutasomānutappe, korabyaseṭṭha vacanaṁ suṇoma tetaṁ”.
Kimeva tvaṁ → kimonu tvaṁ (bj, pts-vp-pli1)“Nevāhamattānamanutthunāmi, na puttadāraṁ na dhanaṁ na raṭṭhaṁ; Satañca dhammo carito purāṇo, taṁ saṅkaraṁ brāhmaṇassānutappe.
dhammo → dhammaṁ (bj, pts-vp-pli1) saṅkaraṁ → saṅgaraṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)Kato mayā saṅkaro brāhmaṇena, raṭṭhe sake issariye ṭhitena; Taṁ saṅkaraṁ brāhmaṇasappadāya, saccānurakkhī punarāvajissaṁ”.
“Nevāhametaṁ abhisaddahāmi, sukhī naro maccumukhā pamutto; Amittahatthaṁ punarāvajeyya, korabyaseṭṭha na hi maṁ upesi.
Mutto tuvaṁ porisādassa hatthā, gantvā sakaṁ mandiraṁ kāmakāmī; Madhuraṁ piyaṁ jīvitaṁ laddha rāja, kuto tuvaṁ ehisi me sakāsaṁ”.
“Mataṁ vareyya parisuddhasīlo, na jīvitaṁ garahito pāpadhammo;
na jīvitaṁ → na hi jīvitaṁ (bj) | dhammo → dhammaṁ (bj, pts-vp-pli1) Na hi taṁ naraṁ tāyati duggatīhi, yassāpi hetu alikaṁ bhaṇeyya.
tāyati → tāyate (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1, mr)Sacepi vāto girimāvaheyya, cando ca suriyo ca chamā pateyyuṁ; Sabbā ca najjo paṭisotaṁ vajeyyuṁ, na tvevahaṁ rāja musā bhaṇeyyaṁ.
Nabhaṁ phaleyya udadhīpi susse, saṁvaṭṭaye bhūtadharā vasundharā;
Nabhaṁ phaleyya … → ayaṁ gāthā pts1ed potthake Siluccayo meru samūlamuppate, na tvevahaṁ rāja musā bhaṇeyyaṁ.Asiñca sattiñca parāmasāmi, sapathampi te samma ahaṁ karomi; Tayā pamutto anaṇo bhavitvā, saccānurakkhī punarāvajissaṁ”.
“Yo te kato saṅgaro brāhmaṇena, raṭṭhe sake issariye ṭhitena; Taṁ saṅgaraṁ brāhmaṇasappadāya, saccānurakkhī punarāvajassu”.
saṅgaraṁ → saṅkaraṁ (csp1ed)“Yo me kato saṅgaro brāhmaṇena, raṭṭhe sake issariye ṭhitena; Taṁ saṅgaraṁ brāhmaṇasappadāya, saccānurakkhī punarāvajissaṁ”.
saṅgaraṁ → saṅkaraṁ (csp1ed)Mutto ca so porisādassa hatthā, gantvāna taṁ brāhmaṇaṁ etadavoca; “Suṇoma gāthāyo satārahāyo, yā me sutā assu hitāya brahme”.
Suṇoma → suṇomi (bj, sya1ed, sya2ed)“Sakideva sutasoma, sabbhi hoti samāgamo;
hoti → hotu (pts-vp-pli1) Sā naṁ saṅgati pāleti, nāsabbhi bahu saṅgamo.Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṁ; Sataṁ saddhammamaññāya, seyyo hoti na pāpiyo.
mama → mamaṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)Jīranti ve rājarathā sucittā, atho sarīrampi jaraṁ upeti; Satañca dhammo na jaraṁ upeti, santo have sabbhi pavedayanti.
Nabhañca dūre pathavī ca dūre, pāraṁ samuddassa tadāhu dūre; Tato have dūrataraṁ vadanti, satañca dhammo asatañca rāja”.
“Sahassiyā imā gāthā, nahimā gāthā satārahā;
Sahassiyā → sahassiyo (bj, pts-vp-pli1); sāhassiyā (sya1ed, sya2ed) nahimā → na imā (bj, pts-vp-pli1); nayimā (sya1ed, sya2ed) Cattāri tvaṁ sahassāni, khippaṁ gaṇhāhi brāhmaṇa”.“Āsītiyā nāvutiyā ca gāthā, satārahā cāpi bhaveyya gāthā;
nāvutiyā → asītiyā navutiyā (pts-vp-pli1) bhaveyya → bhaveyyu (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Paccattameva sutasoma jānahi, sahassiyā nāma kā atthi gāthā”.
sahassiyā nāma kā atthi → sahassiyo nāma idhatthi (bj); sahassiyo nāma kuthatthi (pts-vp-pli1)“Icchāmi vohaṁ sutavuddhimattano, santoti maṁ sappurisā bhajeyyuṁ;
santoti maṁ → santo ca maṁ (bj, pts-vp-pli1, mr); santo mamaṁ (sya1ed, sya2ed) Ahaṁ savantīhi mahodadhīva, na hi tāta tappāmi subhāsitena.Aggi yathā tiṇakaṭṭhaṁ dahanto, na tappatī sāgarova nadīhi;
sāgarova → sāgaro vā (bj, pts-vp-pli1 mi7.3.10:1 [Samuddaṅgapañha]) Evampi te paṇḍitā rājaseṭṭha, sutvā na tappanti subhāsitena.Sakassa dāsassa yadā suṇomi, gāthaṁ ahaṁ atthavatiṁ janinda;
gāthaṁ ahaṁ atthavatiṁ → gāthā ahaṁ atthavatī (bj, pts-vp-pli1) Tameva sakkacca nisāmayāmi, na hi tāta dhammesu mamatthi titti.Idaṁ te raṭṭhaṁ sadhanaṁ sayoggaṁ, sakāyuraṁ sabbakāmūpapannaṁ; Kiṁ kāmahetu paribhāsasi maṁ, gacchāmahaṁ porisādassa ñatte”.
paribhāsasi maṁ → bhāsase maṁ (bj, sya1ed, sya2ed); paribhāsase maṁ (pts-vp-pli1) porisādassa ñatte → porisādassa kante (bj, pts-vp-pli1); porisādassa ñante (sya1ed, sya2ed); porisādassupante (mr)“Attānurakkhāya bhavanti hete, hatthārohā rathikā pattikā ca; Assāruhā ye ca dhanuggahāse, senaṁ payuñjāma hanāma sattuṁ”.
Assāruhā → assārohā (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)“Sudukkaraṁ porisādo akāsi, jīvaṁ gahetvāna avassajī maṁ; Taṁ tādisaṁ pubbakiccaṁ saranto, dubbhe ahaṁ tassa kathaṁ janinda”.
Vanditvā so pitaraṁ mātarañca, anusāsetvā negamañca balañca; Saccavādī saccānurakkhamāno, agamāsi so yattha porisādo.
“Kato mayā saṅgaro brāhmaṇena, raṭṭhe sake issariye ṭhitena; Taṁ saṅgaraṁ brāhmaṇasappadāya, saccānurakkhī punarāgatosmi; Yajassu yaññaṁ khāda maṁ porisāda”.
“Na hāyate khāditaṁ mayhaṁ pacchā, citakā ayaṁ tāva sadhūmikāva;
khāditaṁ → khādituṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) sadhūmikāva → sadhūmakā ca (bj, sya1ed, sya2ed) Niddhūmake pacitaṁ sādhupakkaṁ, suṇoma gāthāyo satārahāyo”.
suṇoma → suṇomi (bj); suṇāma (pts-vp-pli1)“Adhammiko tvaṁ porisādakāsi, raṭṭhā ca bhaṭṭho udarassa hetu;
porisādakāsi → purisādakāsi (sya1ed, sya2ed); porisādamakāsi (mr) Dhammañcimā abhivadanti gāthā, dhammo ca adhammo ca kuhiṁ sameti.Adhammikassa luddassa, niccaṁ lohitapāṇino; Natthi saccaṁ kuto dhammo, kiṁ sutena karissasi”.
“Yo maṁsahetu migavaṁ careyya, yo vā hane purisamattahetu; Ubhopi te pecca samā bhavanti, kasmā no adhammikaṁ brūsi maṁ tvaṁ”.
kasmā no → kasmā nu (mr)“Pañca pañca na khā bhakkhā, khattiyena pajānatā; Abhakkhaṁ rāja bhakkhesi, tasmā adhammiko tuvaṁ”.
“Mutto tuvaṁ porisādassa hatthā, gantvā sakaṁ mandiraṁ kāmakāmī; Amittahatthaṁ punarāgatosi, na khattadhamme kusalosi rāja”.
“Ye khattadhamme kusalā bhavanti, pāyena te nerayikā bhavanti; Tasmā ahaṁ khattadhammaṁ pahāya, saccānurakkhī punarāgatosmi; Yajassu yaññaṁ khāda maṁ porisāda”.
“Pāsādavāsā pathavīgavāssā, kāmitthiyo kāsikacandanañca; Sabbaṁ tahiṁ labhasi sāmitāya, saccena kiṁ passasi ānisaṁsaṁ”.
labhasi → labbhati (pts-vp-pli1)“Ye kecime atthi rasā pathabyā, saccaṁ tesaṁ sādhutaraṁ rasānaṁ; Sacce ṭhitā samaṇabrāhmaṇā ca, taranti jātimaraṇassa pāraṁ”.
“Mutto tuvaṁ porisādassa hatthā, gantvā sakaṁ mandiraṁ kāmakāmī; Amittahatthaṁ punarāgatosi, na hi nūna te maraṇabhayaṁ janinda; Alīnacitto asi saccavādī”.
“Katā me kalyāṇā anekarūpā, yaññā yiṭṭhā ye vipulā pasatthā; Visodhito paralokassa maggo, dhamme ṭhito ko maraṇassa bhāye.
Katā me kalyāṇā anekarūpā, yaññā yiṭṭhā ye vipulā pasatthā; Anānutappaṁ paralokaṁ gamissaṁ, yajassu yaññaṁ ada maṁ porisāda.
Pitā ca mātā ca upaṭṭhitā me, dhammena me issariyaṁ pasatthaṁ; Visodhito paralokassa maggo, dhamme ṭhito ko maraṇassa bhāye.
Pitā ca mātā ca upaṭṭhitā me, dhammena me issariyaṁ pasatthaṁ; Anānutappaṁ paralokaṁ gamissaṁ, yajassu yaññaṁ ada maṁ porisāda.
Ñātīsu mittesu katā me kārā, dhammena me issariyaṁ pasatthaṁ;
katā me kārā → katūpakāro (sya1ed, sya2ed, mr) Visodhito paralokassa maggo, dhamme ṭhito ko maraṇassa bhāye.Ñātīsu mittesu katā me kārā, dhammena me issariyaṁ pasatthaṁ; Anānutappaṁ paralokaṁ gamissaṁ, yajassu yaññaṁ ada maṁ porisāda.
Dinnaṁ me dānaṁ bahudhā bahūnaṁ, santappitā samaṇabrāhmaṇā ca; Visodhito paralokassa maggo, dhamme ṭhito ko maraṇassa bhāye.
Dinnaṁ me dānaṁ bahudhā bahūnaṁ, santappitā samaṇabrāhmaṇā ca; Anānutappaṁ paralokaṁ gamissaṁ, yajassu yaññaṁ ada maṁ porisāda”.
“Visaṁ pajānaṁ puriso adeyya, āsīvisaṁ jalitamuggatejaṁ; Muddhāpi tassa viphaleyya sattadhā, yo tādisaṁ saccavādiṁ adeyya.
viphaleyya → vipateyya (bj, pts-vp-pli1)Sutvā dhammaṁ vijānanti, narā kalyāṇapāpakaṁ; Api gāthā suṇitvāna, dhamme me ramate mano”.
ramate → ramatī (bj, pts-vp-pli1)“Sakideva mahārāja, sabbhi hoti samāgamo; Sā naṁ saṅgati pāleti, nāsabbhi bahu saṅgamo.
Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṁ; Sataṁ saddhammamaññāya, seyyo hoti na pāpiyo.
Jīranti ve rājarathā sucittā, atho sarīrampi jaraṁ upeti; Satañca dhammo na jaraṁ upeti, santo have sabbhi pavedayanti.
Nabhañca dūre pathavī ca dūre, pāraṁ samuddassa tadāhu dūre; Tato have dūrataraṁ vadanti, satañca dhammo asatañca rāja”.
“Gāthā imā atthavatī subyañjanā, subhāsitā tuyha janinda sutvā; Ānandi vitto sumano patīto, cattāri te samma vare dadāmi”.
“Yo nattano maraṇaṁ bujjhasi tuvaṁ, hitāhitaṁ vinipātañca saggaṁ;
bujjhasi tuvaṁ → bujjhasi tvaṁ (bj, pts-vp-pli1); bujjhase tuvaṁ (sya1ed, sya2ed) Giddho rase duccarite niviṭṭho, kiṁ tvaṁ varaṁ dassasi pāpadhamma.Ahañca taṁ dehi varanti vajjaṁ, tvañcāpi datvāna avākareyya; Sandiṭṭhikaṁ kalahamimaṁ vivādaṁ, ko paṇḍito jānamupabbajeyya”.
“Na taṁ varaṁ arahati jantu dātuṁ, yaṁ vāpi datvāna avākareyya; Varassu samma avikampamāno, pāṇaṁ cajitvānapi dassameva”.
“Ariyassa ariyena sameti sakhyaṁ, paññassa paññāṇavatā sameti;
sakhyaṁ → sakkhi (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Passeyya taṁ vassasataṁ arogaṁ, etaṁ varānaṁ paṭhamaṁ varāmi”.
arogaṁ → ārogyaṁ (mr)“Ariyassa ariyena sameti sakhyaṁ, paññassa paññāṇavatā sameti; Passāsi maṁ vassasataṁ arogaṁ, etaṁ varānaṁ paṭhamaṁ dadāmi”.
“Ye khattiyāse idha bhūmipālā, muddhābhisittā katanāmadheyyā; Na tādise bhūmipatī adesi, etaṁ varānaṁ dutiyaṁ varāmi”.
“Ye khattiyāse idha bhūmipālā, muddhābhisittā katanāmadheyyā; Na tādise bhūmipatī ademi, etaṁ varānaṁ dutiyaṁ dadāmi”.
“Parosataṁ khattiyā te gahitā, talāvutā assumukhā rudantā; Sake te raṭṭhe paṭipādayāhi, etaṁ varānaṁ tatiyaṁ varāmi”.
“Parosataṁ khattiyā me gahitā, talāvutā assumukhā rudantā; Sake te raṭṭhe paṭipādayāmi, etaṁ varānaṁ tatiyaṁ dadāmi”.
Sake te raṭṭhe paṭipādayāmi → sakena raṭṭhena paṭipādayāmi te (bj)“Chiddaṁ te raṭṭhaṁ byathitā bhayā hi, puthū narā leṇamanuppaviṭṭhā;
byathitā → byathitaṁ (bj); vyādhitaṁ (pts-vp-pli1) Manussamaṁsaṁ viramehi rāja, etaṁ varānaṁ catutthaṁ varāmi”.
viramehi → viramāhi (sya1ed, sya2ed)“Addhā hi so bhakkho mama manāpo, etassa hetumhi vanaṁ paviṭṭho;
hetumhi → hetumpi (pts-vp-pli1) Sohaṁ kathaṁ etto upārameyyaṁ, aññaṁ varānaṁ catutthaṁ varassu”.
aññaṁ → aññaṁ tuvaṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | samma varassu → samma varaṁ varassu (bj, sya1ed, sya2ed); samma varaṁ varassūti (pts-vp-pli1)“Na ve piyaṁ meti janinda tādiso, attaṁ niraṅkacca piyāni sevati;
niraṅkacca → niraṅkatvā (bj, pts-vp-pli1); niraṅkatva (sya1ed, sya2ed) Attāva seyyo paramā ca seyyo, labbhā piyā ocitatthena pacchā”.
paramā ca → paramāva (bahūsu) ocitatthena → ocitattena (sya1ed, sya2ed, mr)“Piyaṁ me mānusaṁ maṁsaṁ, sutasoma vijānahi; Namhi sakkā nivāretuṁ, aññaṁ varaṁ samma varassu”.
Namhi sakkā → namhi sakko (bj, sya2ed, pts-vp-pli1)“Yo ve piyaṁ meti piyānurakkhī, attaṁ niraṅkacca piyāni sevati;
piyānurakkhī → piyānukaṅkhī (bj, pts-vp-pli1) Soṇḍova pitvā visamissapānaṁ, teneva so hoti dukkhī parattha.
pitvā visamissapānaṁ → pītvana visassa thālaṁ (bj); pitvā visamissathālaṁ (sya1ed, sya2ed, mr); pītvāna visassathālaṁ (pts-vp-pli1)Yo cīdha saṅkhāya piyāni hitvā, kicchenapi sevati ariyadhamme;
ariyadhamme → ariyadhammaṁ (bj, pts-vp-pli1) Dukkhitova pitvāna yathosadhāni, teneva so hoti sukhī parattha”.“Ohāyahaṁ pitaraṁ mātarañca, manāpiye kāmaguṇe ca pañca;
manāpiye → manāpike (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | kāmaguṇe ca → kāmaguṇepi (sya1ed, sya2ed, mr) Etassa hetumhi vanaṁ paviṭṭho, taṁ te varaṁ kinti mahaṁ dadāmi”.“Na paṇḍitā diguṇamāhu vākyaṁ, saccappaṭiññāva bhavanti santo;
santo → santo na te (bj, mr) Varassu samma iti maṁ avoca, iccabravī tvaṁ na hi te sameti”.“Apuññalābhaṁ ayasaṁ akittiṁ, pāpaṁ bahuṁ duccaritaṁ kilesaṁ; Manussamaṁsassa kate upāgā, taṁ te varaṁ kinti mahaṁ dadeyyaṁ”.
kate → bhavo (sya1ed, sya2ed, mr)“Na taṁ varaṁ arahati jantu dātuṁ, yaṁ vāpi datvāna avākareyya; Varassu samma avikampamāno, pāṇaṁ cajitvānapi dassameva.
Pāṇaṁ cajanti santo nāpi dhammaṁ, saccappaṭiññāva bhavanti santo; Datvā varaṁ khippamavākarohi, etena sampajja surājaseṭṭha.
Caje dhanaṁ aṅgavarassa hetu, aṅgaṁ caje jīvitaṁ rakkhamāno; Aṅgaṁ dhanaṁ jīvitañcāpi sabbaṁ, caje naro dhammamanussaranto.
Yasmā hi dhammaṁ puriso vijaññā, ye cassa kaṅkhaṁ vinayanti santo;
Yasmā → yassā (bj, pts-vp-pli1) Taṁ hissa dīpañca parāyaṇañca, na tena mittiṁ jirayetha pañño”.
jirayetha → jarayetha (bj, pts-vp-pli1)“Addhā hi so bhakkho mama manāpo, etassa hetumhi vanaṁ paviṭṭho; Sace ca maṁ yācasi etamatthaṁ, etampi te samma varaṁ dadāmi.
Satthā ca me hosi sakhā ca mesi, vacanampi te samma ahaṁ akāsiṁ; Tuvampi me samma karohi vākyaṁ, ubhopi gantvāna pamocayāma”.
Tuvampi → tvaṁpi (sya1ed, mr)“Satthā ca te homi sakhā ca tyamhi, vacanampi me samma tuvaṁ akāsi; Ahampi te samma karomi vākyaṁ, ubhopi gantvāna pamocayāma”.
“Kammāsapādena viheṭhitattha, talāvutā assumukhā rudantā;
viheṭhitattha → viheṭhitamhā (sya1ed, mr); viheṭhitattā (pts-vp-pli1) Na jātu dubbhetha imassa rañño, saccappaṭiññaṁ me paṭissuṇātha”.“Kammāsapādena viheṭhitamhā, talāvutā assumukhā rudantā; Na jātu dubbhema imassa rañño, saccappaṭiññaṁ te paṭissuṇāma”.
“Yathā pitā vā atha vāpi mātā, anukampakā atthakāmā pajānaṁ; Evameva vo hotu ayañca rājā, tumhe ca vo hotha yatheva puttā”.
Evameva vo → evampi vo (sya1ed, sya2ed); evameva no (pts-vp-pli1) yatheva → tatheva (pts-vp-pli1) | puttā → puttā na te (mr)“Yathā pitā vā atha vāpi mātā, anukampakā atthakāmā pajānaṁ; Evameva no hotu ayañca rājā, mayampi hessāma yatheva puttā”.
Evameva no → evampi no (sya1ed, sya2ed)“Catuppadaṁ sakuṇañcāpi maṁsaṁ, sūdehi randhaṁ sukataṁ suniṭṭhitaṁ; Sudhaṁva indo paribhuñjiyāna, hitvā katheko ramasī araññe.
Tā khattiyā vallivilākamajjhā, alaṅkatā samparivārayitvā; Indaṁva devesu pamodayiṁsu, hitvā katheko ramasī araññe.
Tambūpadhāne bahugoṇakamhi, subhamhi sabbassayanamhi saṅge;
subhamhi → sucimhi (bj, pts-vp-pli1) | saṅge → saññate (bj, pts-vp-pli1); laṅkate (sya1ed, sya2ed) Seyyassa majjhamhi sukhaṁ sayitvā, hitvā katheko ramasī araññe.
Seyyassa → sayanassa (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1, mr)Pāṇissaraṁ kumbhathūṇaṁ nisīthe, athopi ve nippurisampi tūriyaṁ; Bahuṁ sugītañca suvāditañca, hitvā katheko ramasī araññe.
Uyyānasampannaṁ pahūtamālyaṁ, migājinūpetapuraṁ surammaṁ;
migājinūpetapuraṁ → migāvirūpetapuraṁ (bj); migācirūpetapuraṁ (pts-vp-pli1) Hayehi nāgehi rathehupetaṁ, hitvā katheko ramasī araññe”.“Kāḷapakkhe yathā cando, hāyateva suve suve; Kāḷapakkhūpamo rāja, asataṁ hoti samāgamo.
Yathāhaṁ rasakamāgamma, sūdaṁ kāpurisādhamaṁ;
Yathāhaṁ → yathā (bj) sūdaṁ kāpurisādhamaṁ → sūdakaṁ purisādhamaṁ (bj, pts-vp-pli1) Akāsiṁ pāpakaṁ kammaṁ, yena gacchāmi duggatiṁ.Sukkapakkhe yathā cando, vaḍḍhateva suve suve; Sukkapakkhūpamo rāja, sataṁ hoti samāgamo.
Yathāhaṁ tuvamāgamma, sutasoma vijānahi; Kāhāmi kusalaṁ kammaṁ, yena gacchāmi suggatiṁ.
Thale yathā vāri janinda vuṭṭhaṁ, anaddhaneyyaṁ na ciraṭṭhitīkaṁ;
vuṭṭhaṁ → vaṭṭaṁ (bj, pts-vp-pli1) Evampi hoti asataṁ samāgamo, anaddhaneyyo udakaṁ thaleva.Sare yathā vāri janinda vuṭṭhaṁ, ciraṭṭhitīkaṁ naravīraseṭṭha;
naravīraseṭṭha → naraviriyaseṭṭha (bj, pts-vp-pli1) Evampi ve hoti sataṁ samāgamo, ciraṭṭhitīko udakaṁ sareva.
Evampi ve → evampi me (sya1ed, sya2ed); evampi ce (pts-vp-pli1, mr) ciraṭṭhitīko → ciraṭṭhitikaṁ (mr)Abyāyiko hoti sataṁ samāgamo, yāvampi tiṭṭheyya tatheva hoti; Khippañhi veti asataṁ samāgamo, tasmā sataṁ dhammo asabbhi ārakā”.
“Na so rājā yo ajeyyaṁ jināti, na so sakhā yo sakhāraṁ jināti;
Na so rājā yo → rājā na so yo (mr) Na sā bhariyā yā patino na vibheti, na te puttā ye na bharanti jiṇṇaṁ.Na sā sabhā yattha na santi santo, na te santo ye na bhaṇanti dhammaṁ; Rāgañca dosañca pahāya mohaṁ, dhammaṁ bhaṇantāva bhavanti santo.
Nābhāsamānaṁ jānanti, missaṁ bālehi paṇḍitaṁ;
Nābhāsamānaṁ → na bhāsamānaṁ (bj) Bhāsamānañca jānanti, desentaṁ amataṁ padaṁ.Bhāsaye jotaye dhammaṁ, paggaṇhe isinaṁ dhajaṁ; Subhāsitaddhajā isayo, dhammo hi isinaṁ dhajo”ti.
Sumukho pana haṁsavaro ca mahā, sudhabhojaniko ca paro pavaro; Sakuṇāladijādhipativhayano, sutasomavaruttamasavhayanoti.
