5. Mahāsutasomajātaka
“Kasmā tuvaṁ rasaka edisāni, karosi kammāni sudāruṇāni; Hanāsi itthī purise ca mūḷho, maṁsassa hetu adu dhanassa kāraṇā”.
itthī → itthi (bj) | mūḷho → muḷho (sya-all) adu → ādu (bj); ādū (sya1ed, sya2ed) | adu → ādū (sya-all) | kāraṇā → kāraṇāti (pts) | ādu → adu (bj: machasaṁ) | adu → ādu (cck: sī. syā.)“Na attahetū na dhanassa kāraṇā, na puttadārassa sahāyañātinaṁ;
attahetū → attahetu (bj, sya-all, pts) | na → naṁ (cck) Bhattā ca me bhagavā bhūmipālo, so khādati maṁsaṁ bhadantedisaṁ”.
ada → khāda (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | khādati → khādatī (bj, pts) | bhadantedisaṁ → bhadante edisaṁ (bj, sya-all, pts)“Sace tuvaṁ bhatturatthe payutto, karosi kammāni sudāruṇāni; Pātova antepuraṁ pāpuṇitvā, lapeyyāsi me rājino sammukhe taṁ”.
pātova → pāto ca (bj)“Tathā karissāmi ahaṁ bhadante, yathā tuvaṁ bhāsasi kāḷahatthi;
yathā tuvaṁ → yameva tvaṁ (bj) | asi → ca'si (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | yathā tuvaṁ → yameva tvaṁ (bj) | kāḷahatthi pātova → kālahatthi pāto va (pts) | tuvaṁ → yameva tvaṁ (cck: sī.) Pātova antepuraṁ pāpuṇitvā, vakkhāmi te rājino sammukhe taṁ”.
taṁ → tanti (pts)Tato ratyā vivasāne, sūriyuggamanaṁ pati;
vivasāne → vivasane (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | vivasāne sūriyuggamanaṁ → vivasane suriyassuggamanaṁ (bj, sya-all, pts) | vivasāne → vivasane (cck: sī. syā. pī.) Kāḷo rasakamādāya, rājānaṁ upasaṅkami;
kāḷo rasakamādāya → kālo rasakam ādāya (pts) Upasaṅkamma rājānaṁ, idaṁ vacanamabravi.
Upasaṅkamma → upasaṅkamitvā (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | upasaṅkamma → upasaṅkamitvā (bj, sya-all, pts) | Upasaṅkamma → upasaṅkamitvā (cck: sī. syā. pī.) vacanamabravi → vacanamabruvī (bj)“Saccaṁ kira mahārāja, rasako pesito tayā;
mahārāja → sutasoma (bj, pts-vp-pli1) Hanati itthipurise, tuvaṁ maṁsāni khādasi”.
hanati itthipurise → hanāti itthi purise (bj); hanāti itthī purise (pts) | itthipurise → itthīpurise (sya-all) | hanāti → hanti (bj: machasaṁ)“Evameva tathā kāḷa, rasako pesito mayā;
evameva → evam evaṁ (pts) Mama atthaṁ karontassa, kimetaṁ paribhāsasi”.
kimetaṁ paribhāsasi → kim etaṁ paribhāsasīti (pts)“Ānando sabbamacchānaṁ, khāditvā rasagiddhimā; Parikkhīṇāya parisāya, attānaṁ khādiyā mato.
Evaṁ pamatto rasagārave ratto, bālo yadī āyati nāvabujjhati;
ratto → rato (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | ratto bālo yadī āyati → rato balo yadi āyatiṁ (bj) | ratto → rato (cck: sī. syā. pī.) nāvabujjhati → nāvabujjhasi (sya-all) | āyati → āyatiṁ (pts) Vidhamma putte caji ñātake ca, parivattiya attānaññeva khādati.
caji → cajitvā (mr) | putte → putto (bj) | caji → cajitvā (bj: machasaṁ) | caji → cajitvā (cck: ka.) attānaññeva → attānameva (bj, pts-vp-pli1) | parivattiya attānaññeva → parivattiyā attānam eva (pts) | attānaññeva → attānameva (cck: sī. pī.)Idaṁ te sutvāna vigetu chando, mā bhakkhayī rāja manussamaṁsaṁ;
vigetu → vihetu (bj, pts-vp-pli1) | vigetu → vihetu (cck: sī. pī.) bhakkhayī → mā bhakkhasi (bj); mā bhakkhasī (pts-vp-pli1) | bhakkhayī → bhakkhayi (sya-all) | bhakkhayī → mā bhakkhasī (cck: sī. pī.) Mā tvaṁ imaṁ kevalaṁ vārijova, dvipadādhipa suññamakāsi raṭṭhaṁ”.
dvipadādhipa → dipadādipa (bj); dipadādhipa (pts-vp-pli1) | dvipadādhipa → dipadādhipa (bj) | dvipadādhipa → dipadādipa (sī. pī.) evamuparipi (cck note)“Sujāto nāma nāmena, oraso tassa atrajo;
tassa atrajo → tassa atraja oraso (pts-vp-pli1) | oraso → (pts) | atrajo jambupesimaladdhāna → atrajaoraso jambupesiṁ aladdhāna (pts) | atrajo → tassa orasa atrajo (cck: sī.); tassa atraja oraso (cck: pī.) Jambupesimaladdhāna, mato so tassa saṅkhaye.
jambupesimaladdhāna → jambūpesiṁ aladdhāna (sya-all)Evameva ahaṁ kāḷa, bhutvā bhakkhaṁ rasuttamaṁ;
rasuttamaṁ → rasuttatamaṁ (bj) | bhutvā → bhuttā (pts) Aladdhā mānusaṁ maṁsaṁ, maññe hissāmi jīvitaṁ”.
hissāmi → hessāmi (bj, sya1ed, sya2ed); hassāmi (pts-vp-pli1) | hissāmi → hessāmi (sya-all) | hissāmi jīvitaṁ → hassāmi jīvitanti (pts) | hissāmi → hessāmi (cck: sī. syā.); hassāmi (cck: pī.)“Māṇava abhirūposi, kule jātosi sotthiye; Na tvaṁ arahasi tāta, abhakkhaṁ bhakkhayetave”.
“Rasānaṁ aññataraṁ etaṁ, kasmā maṁ tvaṁ nivāraye;
rasānaṁ aññataraṁ → rasānaññataraṁ (sya-all) kasmā → yasmā (bj, pts-vp-pli1) | yasmā → kasmā (bj: machasaṁ) | kasmā → yasmā (cck: sī. pī.) Sohaṁ tattha gamissāmi, yattha lacchāmi edisaṁ.Sovāhaṁ nippatissāmi, na te vacchāmi santike; Yassa me dassanena tvaṁ, nābhinandasi brāhmaṇa”.
brāhmaṇa → brāhmaṇāti (pts)“Addhā aññepi dāyāde, putte lacchāma māṇava; Tvañca jamma vinassassu, yattha pattaṁ na taṁ suṇe”.
“Evameva tuvaṁ rāja, dvipadinda suṇohi me;
dvipadinda → dipadinda (bj, sya-all, pts) Pabbājessanti taṁ raṭṭhā, soṇḍaṁ māṇavakaṁ yathā”.
pabbājessanti → pabbājissanti (sya-all) soṇḍaṁ māṇavakaṁ yathā → soṇḍamāṇavakaṁ yathāti (pts)“Sujāto nāma nāmena, bhāvitattāna sāvako;
bhāvitattāna → bhāvītattāna (bj) Accharaṁ kāmayantova, na so bhuñji na so pivi.Kusaggenudakamādāya, samudde udakaṁ mine;
Kusaggenudakamādāya → kusagge udakamādāya (bj, pts-vp-pli1) | kusaggenudakamādāya → kusagge udakamādāya (bj, pts) | Kusaggenudakamādāya → kusagge udakamādāya (cck: sī. pī.) Evaṁ mānusakā kāmā, dibbakāmāna santike.
mānusakā → mānusikā (sya-all)Evameva ahaṁ kāḷa, bhutvā bhakkhaṁ rasuttamaṁ;
rasuttamaṁ → rasuttatamaṁ (bj) Aladdhā mānusaṁ maṁsaṁ, maññe hissāmi jīvitaṁ”.
hissāmi → hessāmi (bj, sya-all) | hissāmi jīvitaṁ → hessāmi jīvitanti (pts)“Yathāpi te dhataraṭṭhā, haṁsā vehāyasaṅgamā;
vehāyasaṅgamā abhuttaparibhogena → vehāsayaṁ gamā avuttiparibhogena (bj, pts) Abhuttaparibhogena, sabbe abbhatthataṁ gatā.
Abhuttaparibhogena → avuttiparibhogena (bj, pts-vp-pli1); ayuttaparibhogena (sya1ed, sya2ed) | abhuttaparibhogena → ayuttaparibhogena (sya-all) | avuttiparibhogena → abhūtta (bj: machasaṁ); ayutta (bj: syā) | Abhuttaparibhogena → avuttiparibhogena (cck: sī. pī.); ayuttaparibhogena (cck: syā.)Evameva tuvaṁ rāja, dvipadinda suṇohi me;
dvipadinda → dipadinda (bj, sya-all, pts) Abhakkhaṁ rāja bhakkhesi, tasmā pabbājayanti taṁ”.
pabbājayanti → pabbājissanti (sya-all) | taṁ → tanti (pts)“Tiṭṭhāhīti mayā vutto, so tvaṁ gacchasi pammukho;
vutto → vutetā (bj) pammukho → yammukho (pts-vp-pli1); pāmukho (mr) | pammukho aṭṭhito tvaṁ ṭhitomhīti → yammukho aṭhito ṭhito mhīti (pts) | pammukho → pāmukho (bj: machasaṁ) | pammukho → pāmukho (cck: ka.) Aṭṭhito tvaṁ ṭhitomhīti, lapasi brahmacārini;
brahmacārini → brahmacārinī (bj) Idaṁ te samaṇāyuttaṁ, asiñca me maññasi kaṅkapattaṁ”.
samaṇāyuttaṁ → samaṇa ayuttaṁ (bj) kaṅkapattaṁ → kaṅkhapattaṁ (sya1ed, sya2ed, mr) | kaṅkapattaṁ ṭhitohamasmī → kaṅkhapattaṁ ṭhitohamasmi (sya-all) | kaṅkapattaṁ → kaṅkhapattaṁ (cck: syā. ka.)“Ṭhitohamasmī sadhammesu rāja, na nāmagottaṁ parivattayāmi;
ṭhitohamasmī → ṭhitohamasmi (bj) | sadhammesu → saddhammesu (bj: machasaṁ) Corañca loke aṭhitaṁ vadanti, āpāyikaṁ nerayikaṁ ito cutaṁ.
āpāyikaṁ → apāyikaṁ (pts)Sace tvaṁ saddahasi rāja, sutaṁ gaṇhāhi khattiya;
saddahasi → sacepi sahasi (pts-vp-pli1) | tvaṁ → tuvaṁ (bj) | tvaṁ saddahasi → pi sahasi (pts) | saddahasi → sacepi sahasi (cck: sī. pī.) khattiya → khattiyaṁ (sya1ed, sya2ed) | khattiya → khattiyaṁ (sya-all) | khattiya → khattiyaṁ (cck: syā.) Tena yaññaṁ yajitvāna, evaṁ saggaṁ gamissasi”.
gamissasi kismiṁ → gamissasīti kasmin (pts)“Kismiṁ nu raṭṭhe tava jātibhūmi, atha kena atthena idhānupatto;
jātibhūmi → jātabhūmi (bj) | kismiṁ → kasmiṁ (bj) | jātibhūmi → jātabhūmi (cck: sī.) Akkhāhi me brāhmaṇa etamatthaṁ, kimicchasī demi tayajja patthitaṁ”.
kimicchasī → kimacchasi (bj)“Gāthā catasso dharaṇīmahissara, sugambhiratthā varasāgarūpamā;
dharaṇīmahissara → dharaṇīmahessara (pts) Taveva atthāya idhāgatosmi, suṇohi gāthā paramatthasaṁhitā”.
paramatthasaṁhitā → paramatthasaṁhitāti (pts)“Na ve rudanti matimanto sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino; Dīpañhi etaṁ paramaṁ narānaṁ, yaṁ paṇḍitā sokanudā bhavanti.
Attānaṁ ñātī udāhu puttadāraṁ, dhaññaṁ dhanaṁ rajataṁ jātarūpaṁ;
udāhu → uda (bj, pts-vp-pli1) | ñātī udāhu → ñāti uda (pts) | udāhu → uda (cck: sī. pī.) dhanaṁ → dhanaṁ caje (bj) | aṅgavarassa hetu → yo pana aṅgahetu (bj, pts-vp-pli1) Kimeva tvaṁ sutasomānutappe, korabyaseṭṭha vacanaṁ suṇoma tetaṁ”.
Kimeva tvaṁ → kimonu tvaṁ (bj, pts-vp-pli1) | kimeva → kimonu (bj) | tvaṁ → kimo nu tvaṁ (cck: sī. pī.) tetaṁ nevāhamattānamanutthunāmi → te na cāhamattānamanutthunāmi (sya-all) | te → metaṁ (bj: machasaṁ)“Nevāhamattānamanutthunāmi, na puttadāraṁ na dhanaṁ na raṭṭhaṁ; Satañca dhammo carito purāṇo, taṁ saṅkaraṁ brāhmaṇassānutappe.
dhammo → dhammaṁ (bj, pts-vp-pli1) saṅkaraṁ → saṅgaraṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | saṅkaraṁ → saṅgaraṁ (sya-all) | saṅkaraṁ brāhmaṇassānutappe → saṁgaraṁ brāhmaṇassāṇutappe (pts) | saṅkaraṁ → saṅgaraṁ (sī. syā. pī.) evamuparipi (cck note)Kato mayā saṅkaro brāhmaṇena, raṭṭhe sake issariye ṭhitena;
saṅkaro → saṅgaro (bj, sya-all, pts) Taṁ saṅkaraṁ brāhmaṇasappadāya, saccānurakkhī punarāvajissaṁ”.
saṅkaraṁ brāhmaṇasappadāya saccānurakkhī → saṅgāraṁ brāhmaṇassappadāya saccānurakkhi (bj) | saṅkaraṁ brāhmaṇasappadāya → saṅgaraṁ brāhmaṇasampadāya (sya-all)“Nevāhametaṁ abhisaddahāmi, sukhī naro maccumukhā pamutto;
nevāhametaṁ → na vāhametaṁ (sya-all) Amittahatthaṁ punarāvajeyya, korabyaseṭṭha na hi maṁ upesi.
upesi → upesīti (bj); upehi (pts)Mutto tuvaṁ porisādassa hatthā, gantvā sakaṁ mandiraṁ kāmakāmī;
hatthā → hatho (bj) kāmakāmī → kāmakāmi (pts) Madhuraṁ piyaṁ jīvitaṁ laddha rāja, kuto tuvaṁ ehisi me sakāsaṁ”.
sakāsaṁ → sakāsanti (pts)“Mataṁ vareyya parisuddhasīlo, na jīvitaṁ garahito pāpadhammo;
na jīvitaṁ → na hi jīvitaṁ (bj) | dhammo → dhammaṁ (bj, pts-vp-pli1) | na → na hi (bj) | jīvitaṁ → na hi jīvitaṁ (cck: sī.) Na hi taṁ naraṁ tāyati duggatīhi, yassāpi hetu alikaṁ bhaṇeyya.
tāyati → tāyate (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1, mr) | tāyati duggatīhi → tāyate duggatībhi (sya-all) | tāyate → tāyati (bj: machasaṁ) | tāyati → tāyate (cck: sī. syā. pī. ka.) hetu → hetū (pts)Sacepi vāto girimāvaheyya, cando ca suriyo ca chamā pateyyuṁ;
chamā pateyyuṁ sabbā ca → chamāpateyyuṁ sabbāva (bj) | suriyo → sūriyo (cck) Sabbā ca najjo paṭisotaṁ vajeyyuṁ, na tvevahaṁ rāja musā bhaṇeyyaṁ.
ca → va (pts) | paṭisotaṁ → pati (bj: machasaṁ) tvevahaṁ → tvevāhaṁ (sya-all)Nabhaṁ phaleyya udadhīpi susse, saṁvaṭṭaye bhūtadharā vasundharā;
Nabhaṁ phaleyya … → ayaṁ gāthā pts1ed potthake | udadhīpi susse saṁvaṭṭaye → udadhī visusse saṁvatteyya (bj); udadhi visusse saṁvatteyya (sya-all) | Nabhaṁ → ayaṁ gāthā sī. pī. potthakesu na dissati (cck note) Siluccayo meru samūlamuppate, na tvevahaṁ rāja musā bhaṇeyyaṁ.
meru → neru (bj) | samūlamuppate → samūlamuppateyya (sya-all) tvevahaṁ → tvevāhaṁ (sya-all) | bhaṇeyyaṁ → ayaṁ gāthā sī. pī. potthakesu na dissati (cck note)Asiñca sattiñca parāmasāmi, sapathampi te samma ahaṁ karomi; Tayā pamutto anaṇo bhavitvā, saccānurakkhī punarāvajissaṁ”.
saccānurakkhī → saccānurakkhi (bj) | punarāvajissaṁ → punar āvajissanti (pts)“Yo te kato saṅgaro brāhmaṇena, raṭṭhe sake issariye ṭhitena;
saṅgaro → saṅkaro (cck) Taṁ saṅgaraṁ brāhmaṇasappadāya, saccānurakkhī punarāvajassu”.
saṅgaraṁ → saṅkaraṁ (csp1ed) | brāhmaṇasappadāya saccānurakkhī → brāhmaṇassappadāya saccānurakkhi (bj) | saṅgaraṁ → saṅkaraṁ (cck) | brāhmaṇasappadāya → brāhmaṇasampadāya (sya-all)“Yo me kato saṅgaro brāhmaṇena, raṭṭhe sake issariye ṭhitena;
me → te (bj) | saṅgaro → saṅkaro (cck) Taṁ saṅgaraṁ brāhmaṇasappadāya, saccānurakkhī punarāvajissaṁ”.
saṅgaraṁ → saṅkaraṁ (csp1ed) | brāhmaṇasappadāya saccānurakkhī → brāhmaṇassappadāya saccānurakkhi (bj) | saṅgaraṁ → saṅkaraṁ (cck) | brāhmaṇasappadāya → brāhmaṇasampadāya (sya-all) punarāvajissaṁ → punar āvajissanti (pts)Mutto ca so porisādassa hatthā, gantvāna taṁ brāhmaṇaṁ etadavoca; “Suṇoma gāthāyo satārahāyo, yā me sutā assu hitāya brahme”.
Suṇoma → suṇomi (bj, sya1ed, sya2ed) | suṇoma → suṇomi (bj, sya-all) | Suṇoma → suṇomi (cck: sī. syā.)“Sakideva sutasoma, sabbhi hoti samāgamo;
sakideva → sakiṁ (bj: syā) hoti → hotu (pts-vp-pli1) | hoti → hotu (cck: pī.) Sā naṁ saṅgati pāleti, nāsabbhi bahu saṅgamo.Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṁ;
santhavaṁ → sandhavaṁ (bj: machasaṁ) Sataṁ saddhammamaññāya, seyyo hoti na pāpiyo.
mama → mamaṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)Jīranti ve rājarathā sucittā, atho sarīrampi jaraṁ upeti; Satañca dhammo na jaraṁ upeti, santo have sabbhi pavedayanti.
have → bhave (bj)Nabhañca dūre pathavī ca dūre, pāraṁ samuddassa tadāhu dūre;
pathavī → paṭhavī (bj, sya-all, pts) | nabhañca → nabhañcaṁ (cck); nabhā ca (pts) Tato have dūrataraṁ vadanti, satañca dhammo asatañca rāja”.
dhammaṁ → dhammo (bj: machasaṁ) | dhammo → dhammaṁ (cck: sī. pī.)“Sahassiyā imā gāthā, nahimā gāthā satārahā;
Sahassiyā → sahassiyo (bj, pts-vp-pli1); sāhassiyā (sya1ed, sya2ed) | sahassiyā → sāhassiyā (sya-all) | sahassiyo → sāhassiyā (bj: machasaṁ) | Sahassiyā → sahassiyo (cck: sī. pī.) nahimā → na imā (bj, pts-vp-pli1); nayimā (sya1ed, sya2ed) | nahimā → nayimā (sya-all) | nahimā → na imā, (cck: sī. pī.); nayimā (cck: syā.) Cattāri tvaṁ sahassāni, khippaṁ gaṇhāhi brāhmaṇa”.
brāhmaṇa āsītiyā nāvutiyā → brāhmaṇāti asītiyā navutiyā (pts)“Āsītiyā nāvutiyā ca gāthā, satārahā cāpi bhaveyya gāthā;
nāvutiyā → asītiyā navutiyā (pts-vp-pli1) | nāvutiyā → asītiyā navutiyā (cck: pī.) bhaveyya → bhaveyyu (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | bhaveyya → bhaveyyu (sya-all) | bhaveyya → bhaveyyu (cck: sī. syā. pī.) Paccattameva sutasoma jānahi, sahassiyā nāma kā atthi gāthā”.
jānahi sahassiyā → jānāhi sāhassiyā (sya-all) | jānahi → jānābhi (bj: machasaṁ) sahassiyā nāma kā atthi → sahassiyo nāma idhatthi (bj); sahassiyo nāma kuthatthi (pts-vp-pli1) | gāthā → gāthāti āha (pts) | sahassiyo → sāhassīyā (bj: machasaṁ) | kudhatthi → kāatthi (bj: machasaṁ) | atthi → sahassiyo nāma idhatthi (cck: sī.)“Icchāmi vohaṁ sutavuddhimattano, santoti maṁ sappurisā bhajeyyuṁ;
sutavuddhimattano santoti maṁ → sutavuḍḍhimattano santo mamaṁ (sya-all) santoti maṁ → santo ca maṁ (bj, pts-vp-pli1, mr); santo mamaṁ (sya1ed, sya2ed) | sappurisā → suppurisā (pts) | santo → santoti (bj: machasaṁ) | maṁ → santo mamaṁ (cck: syā.); santo ca maṁ (cck: sī. pī. ka.) Ahaṁ savantīhi mahodadhīva, na hi tāta tappāmi subhāsitena.Aggi yathā tiṇakaṭṭhaṁ dahanto, na tappatī sāgarova nadīhi;
dahanto → ḍahanto (pts) | ḍahanto → dahanto (bj: machasaṁ) sāgarova → sāgaro vā (bj, pts-vp-pli1 mi7.3.10:1 [Samuddaṅgapañha]) | tappatī → tappati (sya-all) | sāgarova → sāgaro vā (cck: sī. pī.) Evampi te paṇḍitā rājaseṭṭha, sutvā na tappanti subhāsitena.Sakassa dāsassa yadā suṇomi, gāthaṁ ahaṁ atthavatiṁ janinda;
gāthaṁ ahaṁ atthavatiṁ → gāthā ahaṁ atthavatī (bj, pts-vp-pli1) | gāthaṁ → gāthā (pts) | gāthā → taṁ (bj: machasaṁ) | atthavatiṁ → gāthā ahaṁ atthavatī (cck: sī. pī.) Tameva sakkacca nisāmayāmi, na hi tāta dhammesu mamatthi titti.Idaṁ te raṭṭhaṁ sadhanaṁ sayoggaṁ, sakāyuraṁ sabbakāmūpapannaṁ; Kiṁ kāmahetu paribhāsasi maṁ, gacchāmahaṁ porisādassa ñatte”.
paribhāsasi maṁ → bhāsase maṁ (bj, sya1ed, sya2ed); paribhāsase maṁ (pts-vp-pli1) | paribhāsasi → paribhāsase (sya-all, pts) | paribhāsase → paribhāsasi (bj: machasaṁ); paribhāsate (bj: sī.vivi) | paribhāsasimaṁ → bhāsase maṁ (cck: sī. syā. pī.) porisādassa ñatte → porisādassa kante (bj, pts-vp-pli1); porisādassa ñante (sya1ed, sya2ed); porisādassupante (mr) | ñatte → ñante (sya-all) | porisādassa → porisādassupatte (bj: machasaṁ) | ñatte → porisādassa kante (cck: sī. pī.); porisādassupante (cck: ka.)“Attānurakkhāya bhavanti hete, hatthārohā rathikā pattikā ca; Assāruhā ye ca dhanuggahāse, senaṁ payuñjāma hanāma sattuṁ”.
Assāruhā → assārohā (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | assāruhā → assārohā (sya-all) | assāruhā ye ca → assārohā yeva (pts) | assārehā → assāruhā (bj: machasaṁ) | Assāruhā → assārohā (cck: syā. pī.) sattuṁ → sattunti (pts)“Sudukkaraṁ porisādo akāsi, jīvaṁ gahetvāna avassajī maṁ; Taṁ tādisaṁ pubbakiccaṁ saranto, dubbhe ahaṁ tassa kathaṁ janinda”.
dubbhe → dubbho (bj: machasaṁ)Vanditvā so pitaraṁ mātarañca, anusāsetvā negamañca balañca; Saccavādī saccānurakkhamāno, agamāsi so yattha porisādo.
yattha porisādo → yena so porisādoti (pts) | porisādo → yattha porisādo (bj: machasaṁ)“Kato mayā saṅgaro brāhmaṇena, raṭṭhe sake issariye ṭhitena;
saṅgaro → saṅkaro (cck) Taṁ saṅgaraṁ brāhmaṇasappadāya, saccānurakkhī punarāgatosmi;
saṅgaraṁ → saṅkaraṁ (cck) | brāhmaṇasappadāya → brāhmaṇasampadāya (sya-all) Yajassu yaññaṁ khāda maṁ porisāda”.
porisāda → samma porisādāti (pts)“Na hāyate khāditaṁ mayhaṁ pacchā, citakā ayaṁ tāva sadhūmikāva;
khāditaṁ → khādituṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | khāditaṁ → khādituṁ (sya-all) | khādituṁ → khāditaṁ (bj: machasaṁ) | khāditaṁ → khādituṁ (cck: sī. syā. pī.) sadhūmikāva → sadhūmakā ca (bj, sya1ed, sya2ed) | sadhūmikāva → sadhūmakā ca (sya-all) | sadhūmikāva → sadhūmakā ca (cck: syā.) Niddhūmake pacitaṁ sādhupakkaṁ, suṇoma gāthāyo satārahāyo”.
sādhupakkaṁ suṇoma → sādhu pakkaṁ suṇāma (pts) suṇoma → suṇomi (bj); suṇāma (pts-vp-pli1) | satārahāyo → satārahāyoti (pts) | suṇoma → suṇomi (cck: sī.); suṇāma (cck: pī.)“Adhammiko tvaṁ porisādakāsi, raṭṭhā ca bhaṭṭho udarassa hetu;
porisādakāsi → purisādakāsi (sya1ed, sya2ed); porisādamakāsi (mr) | porisādakāsi → purisādakāsi (sya-all) | porisādakāsi raṭṭhā ca → porisādak āsi raṭṭhāto (pts) | porisādakāsi → purisāda (bj: machasaṁ, syā) | porisādakāsi → porisādamakāsi (cck: ka.) Dhammañcimā abhivadanti gāthā, dhammo ca adhammo ca kuhiṁ sameti.
ca → (sya-all, pts)Adhammikassa luddassa, niccaṁ lohitapāṇino; Natthi saccaṁ kuto dhammo, kiṁ sutena karissasi”.
dhammo → dhammaṁ (pts) karissasi → karissasīti (pts)“Yo maṁsahetu migavaṁ careyya, yo vā hane purisamattahetu; Ubhopi te pecca samā bhavanti, kasmā no adhammikaṁ brūsi maṁ tvaṁ”.
kasmā no → kasmā nu (mr) | tvaṁ → tvanti (pts) | no → nu (bj: machasaṁ) | tvaṁ → yaṁ (bj: machasaṁ) | no → kasmā nu (cck: ka.)“Pañca pañca na khā bhakkhā, khattiyena pajānatā; Abhakkhaṁ rāja bhakkhesi, tasmā adhammiko tuvaṁ”.
abhakkhaṁ → abhakkha (bj: machasaṁ) tuvaṁ → tuvanti (pts)“Mutto tuvaṁ porisādassa hatthā, gantvā sakaṁ mandiraṁ kāmakāmī; Amittahatthaṁ punarāgatosi, na khattadhamme kusalosi rāja”.
khattadhamme → khatyadhamme (sya-all) | khattadhamme → khatya (bj: machasaṁ, syā)“Ye khattadhamme kusalā bhavanti, pāyena te nerayikā bhavanti;
khattadhamme → khatyadhamme (sya-all) Tasmā ahaṁ khattadhammaṁ pahāya, saccānurakkhī punarāgatosmi;
khattadhammaṁ → khatyadhammaṁ (sya-all) | khattadhammaṁ → khatya (bj: machasaṁ, syā) Yajassu yaññaṁ khāda maṁ porisāda”.
porisāda → porisādāti (pts)“Pāsādavāsā pathavīgavāssā, kāmitthiyo kāsikacandanañca;
pathavīgavāssā → pathavīgavassā (cck); paṭhavīgavassā (sya-all); paṭhavīgavāssaṁ (pts) Sabbaṁ tahiṁ labhasi sāmitāya, saccena kiṁ passasi ānisaṁsaṁ”.
labhasi → labbhati (pts-vp-pli1) | labhasi → labbhati (cck: pī.) passasi → passati (sya-all) | ānisaṁsaṁ → ānisaṁsanti (pts)“Ye kecime atthi rasā pathabyā, saccaṁ tesaṁ sādhutaraṁ rasānaṁ;
pathabyā → paṭhabyā (sya-all) | pathavyā → pathabyā (bj: machasaṁ) Sacce ṭhitā samaṇabrāhmaṇā ca, taranti jātimaraṇassa pāraṁ”.
pāraṁ → pāranti (pts) | jātimaraṇassa → jātiṁ (bj: machasaṁ)“Mutto tuvaṁ porisādassa hatthā, gantvā sakaṁ mandiraṁ kāmakāmī; Amittahatthaṁ punarāgatosi, na hi nūna te maraṇabhayaṁ janinda;
hi → ha (pts) Alīnacitto asi saccavādī”.
asi → casi (sya-all) | saccavādī → saccavādīti (pts) | casi → asi (bj: machasaṁ) | asi → ca’si (cck: sī. syā. pī.)“Katā me kalyāṇā anekarūpā, yaññā yiṭṭhā ye vipulā pasatthā; Visodhito paralokassa maggo, dhamme ṭhito ko maraṇassa bhāye.
Katā me kalyāṇā anekarūpā, yaññā yiṭṭhā ye vipulā pasatthā; Anānutappaṁ paralokaṁ gamissaṁ, yajassu yaññaṁ ada maṁ porisāda.
ada → khāda (sya-all) | khāda → ada (bj: machasaṁ) | ada → khāda (cck: sī. syā. pī.)Pitā ca mātā ca upaṭṭhitā me, dhammena me issariyaṁ pasatthaṁ; Visodhito paralokassa maggo, dhamme ṭhito ko maraṇassa bhāye.
Pitā ca mātā ca upaṭṭhitā me, dhammena me issariyaṁ pasatthaṁ; Anānutappaṁ paralokaṁ gamissaṁ, yajassu yaññaṁ ada maṁ porisāda.
ada → khāda (sya-all, pts) | porisāda → porisādo (pts)Ñātīsu mittesu katā me kārā, dhammena me issariyaṁ pasatthaṁ;
katā me kārā → katūpakāro (sya1ed, sya2ed, mr) | katā me kārā → katūpakāro (sya-all) | kārā → katūpakāro (cck: syā. ka.) Visodhito paralokassa maggo, dhamme ṭhito ko maraṇassa bhāye.Ñātīsu mittesu katā me kārā, dhammena me issariyaṁ pasatthaṁ;
ñātīsu → ñātīsuṁ (cck) | katā me kārā → katūpakāro (sya-all) | katā → katūpakāro (bj: machasaṁ, syā) Anānutappaṁ paralokaṁ gamissaṁ, yajassu yaññaṁ ada maṁ porisāda.
ada → khāda (sya-all)Dinnaṁ me dānaṁ bahudhā bahūnaṁ, santappitā samaṇabrāhmaṇā ca;
bahūnaṁ → bahunnaṁ (pts) | bahunnaṁ → bahūnaṁ (bj: machasaṁ) samaṇabrāhmaṇā → samaṇā brāhmaṇā (pts) Visodhito paralokassa maggo, dhamme ṭhito ko maraṇassa bhāye.Dinnaṁ me dānaṁ bahudhā bahūnaṁ, santappitā samaṇabrāhmaṇā ca;
bahūnaṁ → bahunnaṁ (pts) samaṇabrāhmaṇā → samaṇā brāhmanā (pts) Anānutappaṁ paralokaṁ gamissaṁ, yajassu yaññaṁ ada maṁ porisāda”.
ada → khāda (sya-all, pts) | porisāda → porisādāti (pts)“Visaṁ pajānaṁ puriso adeyya, āsīvisaṁ jalitamuggatejaṁ; Muddhāpi tassa viphaleyya sattadhā, yo tādisaṁ saccavādiṁ adeyya.
viphaleyya → vipateyya (bj, pts-vp-pli1) | vipateyya → eleyya (bj: machasaṁ); vipaleyya (bj: syā) | viphaleyya → vipateyya (cck: sī. pī.) adeyya → adeyyāti (pts)Sutvā dhammaṁ vijānanti, narā kalyāṇapāpakaṁ; Api gāthā suṇitvāna, dhamme me ramate mano”.
ramate → ramatī (bj, pts-vp-pli1) | ramate mano → ramatī manoti (pts) | ramatī → ramate (bj: machasaṁ, syā) | ramate → ramatī (cck: sī. pī.)“Sakideva mahārāja, sabbhi hoti samāgamo;
mahārāja → sutasoma (pts) | sutasoma → mahārāja (bj: machasaṁ, syā) | mahārāja → sutasoma (cck: sī. pī.) hoti → hotu (pts) Sā naṁ saṅgati pāleti, nāsabbhi bahu saṅgamo.Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṁ;
santhavaṁ → sandhavaṁ (bj: machasaṁ) Sataṁ saddhammamaññāya, seyyo hoti na pāpiyo.
pāpiyo → pāpīyo (sya-all)Jīranti ve rājarathā sucittā, atho sarīrampi jaraṁ upeti; Satañca dhammo na jaraṁ upeti, santo have sabbhi pavedayanti.
Nabhañca dūre pathavī ca dūre, pāraṁ samuddassa tadāhu dūre;
nabhañca → nabhañcaṁ (cck); nabhā ca (pts) | pathavī → paṭhavī (sya-all, pts) | paṭhavī → pathavī (bj: machasaṁ) Tato have dūrataraṁ vadanti, satañca dhammo asatañca rāja”.
dhammo → dhammaṁ (cck: sī. pī.)“Gāthā imā atthavatī subyañjanā, subhāsitā tuyha janinda sutvā;
suvyañjanā → byañchana (bj: machasaṁ) tuyha → tuyhaṁ (bj, pts) Ānandi vitto sumano patīto, cattāri te samma vare dadāmi”.
vitto → citto (bj) | ānandi vitto → ānandicitto (pts) dadāmi → dadāmīti (pts)“Yo nattano maraṇaṁ bujjhasi tuvaṁ, hitāhitaṁ vinipātañca saggaṁ;
bujjhasi tuvaṁ → bujjhasi tvaṁ (bj, pts-vp-pli1); bujjhase tuvaṁ (sya1ed, sya2ed) | bujjhasi → bujjhase (sya-all) | tuvaṁ → bujjhase tvaṁ (cck: sī. pī.); bujjhase tuvaṁ (cck: syā.) Giddho rase duccarite niviṭṭho, kiṁ tvaṁ varaṁ dassasi pāpadhamma.
dassasi → passasi (pts) | pāpadhamma → pāpadhammo (bj: machasaṁ)Ahañca taṁ dehi varanti vajjaṁ, tvañcāpi datvāna avākareyya; Sandiṭṭhikaṁ kalahamimaṁ vivādaṁ, ko paṇḍito jānamupabbajeyya”.
jānamupabbajeyya → jānam upabbajeyyāti (pts)“Na taṁ varaṁ arahati jantu dātuṁ, yaṁ vāpi datvāna avākareyya; Varassu samma avikampamāno, pāṇaṁ cajitvānapi dassameva”.
cajitvānapi dassameva → cajitvāna pi dassam evāti (pts)“Ariyassa ariyena sameti sakhyaṁ, paññassa paññāṇavatā sameti;
sakhyaṁ → sakkhi (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | sakhyaṁ → sakkhi (sya-all) | sakkhi → saṅkhyaṁ (bj: machasaṁ) | sakhyaṁ → sakkhi (cck: sī. syā. pī.) Passeyya taṁ vassasataṁ arogaṁ, etaṁ varānaṁ paṭhamaṁ varāmi”.
arogaṁ → ārogyaṁ (mr) | arogaṁ → arogyaṁ (bj: machasaṁ) | arogaṁ → ārogyaṁ (cck: ka.) varāmi → varāmīti (pts)“Ariyassa ariyena sameti sakhyaṁ, paññassa paññāṇavatā sameti;
sakhyaṁ → sakkhi (bj, sya-all, pts) | sakkhi → saṅkhyaṁ (bj: machasaṁ) Passāsi maṁ vassasataṁ arogaṁ, etaṁ varānaṁ paṭhamaṁ dadāmi”.
passāsi → passapi (bj); passesi (sya-all); passe pi (pts) | passapi → passasi (bj: machasaṁ); passeyya (bj: syā); passeti (bj: sī.vivi) etaṁ → evaṁ (sya-all) | dadāmi → dadāmīti (pts)“Ye khattiyāse idha bhūmipālā, muddhābhisittā katanāmadheyyā;
khattiyāse → khattiyā ye (pts) Na tādise bhūmipatī adesi, etaṁ varānaṁ dutiyaṁ varāmi”.
varāmi → varāmīti (pts)“Ye khattiyāse idha bhūmipālā, muddhābhisittā katanāmadheyyā;
khattiyāse → khattiyā ye (pts) muddhābhisittā → muddhābisittā (pts) Na tādise bhūmipatī ademi, etaṁ varānaṁ dutiyaṁ dadāmi”.
dadāmi → dadāmīti (pts)“Parosataṁ khattiyā te gahitā, talāvutā assumukhā rudantā;
gahitā → gahītā (bj, sya-all, pts) Sake te raṭṭhe paṭipādayāhi, etaṁ varānaṁ tatiyaṁ varāmi”.
varāmi → varāmīti (pts)“Parosataṁ khattiyā me gahitā, talāvutā assumukhā rudantā;
me gahitā → te gahītā (bj) | gahitā → gahītā (sya-all, pts) Sake te raṭṭhe paṭipādayāmi, etaṁ varānaṁ tatiyaṁ dadāmi”.
Sake te raṭṭhe paṭipādayāmi → sakena raṭṭhena paṭipādayāmi te (bj) | sake → sakena raṭṭhena paṭipādayāmi (bj) | sakena → sake te raṭṭhe (bj: machasaṁ) | paṭipādayāmi → sakena raṭṭhena paṭipādayāmi te (cck: sī.) dadāmi chiddaṁ → dadāmīti chiddan (pts)“Chiddaṁ te raṭṭhaṁ byathitā bhayā hi, puthū narā leṇamanuppaviṭṭhā;
byathitā → byathitaṁ (bj); vyādhitaṁ (pts-vp-pli1) | byathitā bhayā hi → byādhitaṁ bhayāhi (bj, pts) | byathitā → byathitaṁ (cck: sī.); byādhitaṁ (cck: pī.) leṇamanuppaviṭṭhā → lenam anuppaviṭṭhā (pts) Manussamaṁsaṁ viramehi rāja, etaṁ varānaṁ catutthaṁ varāmi”.
viramehi → viramāhi (sya1ed, sya2ed) | viramehi → viramāhi (sya-all) | viramehi → viramāhi (cck: syā.) varāmi → varāmīti (pts)“Addhā hi so bhakkho mama manāpo, etassa hetumhi vanaṁ paviṭṭho;
mama → mamaṁ (bj, sya-all, pts) | mama → mamaṁ (cck: sī. syā. pī.) hetumhi → hetumpi (pts-vp-pli1) | hetumhi → hetum pi (pts) | hetumhi → hetumpi (cck: pī.) Sohaṁ kathaṁ etto upārameyyaṁ, aññaṁ varānaṁ catutthaṁ varassu”.
aññaṁ → aññaṁ tuvaṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | samma varassu → samma varaṁ varassu (bj, sya1ed, sya2ed); samma varaṁ varassūti (pts-vp-pli1)“Na ve piyaṁ meti janinda tādiso, attaṁ niraṅkacca piyāni sevati;
ve → ce (bj) | na → naṁ (cck) niraṅkacca → niraṅkatvā (bj, pts-vp-pli1); niraṅkatva (sya1ed, sya2ed) | niraṅkacca → niraṁkatvā (bj, pts); niraṅkatva (sya-all) | niraṁkacca → niraṁkatvā (cck: sī. syā. pī.) Attāva seyyo paramā ca seyyo, labbhā piyā ocitatthena pacchā”.
paramā ca → paramāva (bahūsu) | paramā ca → paramāva (bj, sya-all) | ca → va (pts) | ca → paramāva (bahūsu) jā. 1.6.81 saṁsandetabbaṁ (cck note) ocitatthena → ocitattena (sya1ed, sya2ed, mr) | ocitatthena → ocitattena (sya-all) | pacchā → pacchāti (pts) | ocitatthena → ocitattena (cck: ka.)“Piyaṁ me mānusaṁ maṁsaṁ, sutasoma vijānahi; Namhi sakkā nivāretuṁ, aññaṁ varaṁ samma varassu”.
Namhi sakkā → namhi sakko (bj, sya2ed, pts-vp-pli1) | sakkā → sakko (sya-all) | namhi → nahisakkā (bj: machasaṁ) | sakkā → namhi sakko (cck: sī. pī.) aññaṁ → aññaṁ tuvaṁ samma (bj, sya-all, pts) | samma → (bj, sya-all) | samma varassu → varassūti (pts) | aññaṁ → aññaṁ tuvaṁ (cck: sī. syā. pī.)“Yo ve piyaṁ meti piyānurakkhī, attaṁ niraṅkacca piyāni sevati;
piyānurakkhī → piyānukaṅkhī (bj, pts-vp-pli1) | piyānurakkhī → piyānukaṅkhi (bj); piyānukaṁkhī (pts) | piyānukaṅkhi → piyānurakkhi (bj: machasaṁ, syā) | piyānurakkhī → piyānukaṅkhī (cck: sī. pī.) niraṅkacca → niraṁ katvā (bj, pts); niraṅkatva (sya-all) Soṇḍova pitvā visamissapānaṁ, teneva so hoti dukkhī parattha.
pitvā visamissapānaṁ → pītvana visassa thālaṁ (bj); pitvā visamissathālaṁ (sya1ed, sya2ed, mr); pītvāna visassathālaṁ (pts-vp-pli1) | soṇḍova pitvā visamissapānaṁ → soṇḍāva pītvāna visassa thālaṁ (bj) | visamissapānaṁ → visamissathālaṁ (sya-all) | visassa → visamissa (bj: sī.vivi, machasaṁ, syā) | visamissapānaṁ → pītvana visassa thālaṁ (cck: sī. pī.); pitvā visamissathālaṁ (cck: syā. ka.) dukhī → dukkhi (bj: machasaṁ, syā)Yo cīdha saṅkhāya piyāni hitvā, kicchenapi sevati ariyadhamme;
ariyadhamme → ariyadhammaṁ (bj, pts-vp-pli1) | ariyadhamme dukkhitova pitvāna → ariyadhammaṁ dukkhito va pītvāna (pts) | ariyadhammaṁ → ariyadhamme (bj: sī.vivi, machasaṁ, syā) | ariyadhamme → ariyadhammaṁ (cck: sī. pī.) Dukkhitova pitvāna yathosadhāni, teneva so hoti sukhī parattha”.
pitvāna → pītvāna (bj) parattha ohāyahaṁ → paratthāti ohāy ahaṁ (pts)“Ohāyahaṁ pitaraṁ mātarañca, manāpiye kāmaguṇe ca pañca;
manāpiye → manāpike (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | kāmaguṇe ca → kāmaguṇepi (sya1ed, sya2ed, mr) | manāpiye → manāpike (bj) | manāpiye kāmaguṇe ca → manāpike kāmaguṇepi (sya-all) | manāpike → manāpiye (bj: machasaṁ) | ca → kāmaguṇepi (cck: syā. ka.) Etassa hetumhi vanaṁ paviṭṭho, taṁ te varaṁ kinti mahaṁ dadāmi”.
hetumhi → hetumbhi (bj) kinti mahaṁ dadāmi → kintimahaṁ dadāmīti (pts)“Na paṇḍitā diguṇamāhu vākyaṁ, saccappaṭiññāva bhavanti santo;
diguṇamāhu → dviguṇaṁ ahu (bj) santo → santo na te (bj, mr) | saccappaṭiññāva → saccappaṭiññā ca (pts) Varassu samma iti maṁ avoca, iccabravī tvaṁ na hi te sameti”.
iccabravī → iccābravī (sya-all)“Apuññalābhaṁ ayasaṁ akittiṁ, pāpaṁ bahuṁ duccaritaṁ kilesaṁ; Manussamaṁsassa kate upāgā, taṁ te varaṁ kinti mahaṁ dadeyyaṁ”.
kate → bhavo (sya1ed, sya2ed, mr) | kate → bhavo (sya-all) | kate → bhavo (bj: machasaṁ) | kate → bhavo (cck: syā. ka.) kinti mahaṁ dadeyyaṁ → kintimahaṁ dadeyyanti (pts)“Na taṁ varaṁ arahati jantu dātuṁ, yaṁ vāpi datvāna avākareyya;
na → naṁ (cck) Varassu samma avikampamāno, pāṇaṁ cajitvānapi dassameva.Pāṇaṁ cajanti santo nāpi dhammaṁ, saccappaṭiññāva bhavanti santo;
santo nāpi dhammaṁ → satānesa dhammo (sya-all) | dhammo → ba. pāṇaṁ cajanti santo nāpi dhammaṁ (sya-all note) saccappaṭiññāva → saccappaṭiññā ca (bj, pts) Datvā varaṁ khippamavākarohi, etena sampajja surājaseṭṭha.
surājaseṭṭha → surājaseṭṭha dhanaṁ (bj)Caje dhanaṁ aṅgavarassa hetu, aṅgaṁ caje jīvitaṁ rakkhamāno;
dhanaṁ aṅgavarassa hetu → yo pana aṅgahetu (bj) | aṅgavarassa hetu → yo pana aṅgahetu (pts) | caje → cajedhanaṁ aṅgavarassahetu (bj: sī.vivi, machasaṁ, syā) | dhanaṁ → dhanaṁ caje (cck: sī.) | hetu → yo pana aṅgahetu (cck: sī. pī.) Aṅgaṁ dhanaṁ jīvitañcāpi sabbaṁ, caje naro dhammamanussaranto.Yasmā hi dhammaṁ puriso vijaññā, ye cassa kaṅkhaṁ vinayanti santo;
Yasmā → yassā (bj, pts-vp-pli1) | yasmā → yassā (bj) Taṁ hissa dīpañca parāyaṇañca, na tena mittiṁ jirayetha pañño”.
parāyaṇañca → parāyanañca (sya-all) jirayetha → jarayetha (bj, pts-vp-pli1) | mittiṁ → mettiṁ (sya-all) | jirayetha pañño → jarayetha paññoti gātham āha (pts) | jarayetha → jīrayetha (bj: machasaṁ) | jirayetha → jarayetha (cck: sī. pī.)“Addhā hi so bhakkho mama manāpo, etassa hetumhi vanaṁ paviṭṭho;
mama → mamaṁ (bj, pts) | mamaṁ → mama (bj: machasaṁ) hetumhi → hetumbhi (bj); hetum pi (pts) Sace ca maṁ yācasi etamatthaṁ, etampi te samma varaṁ dadāmi.
sace ca → saceva (bj) | ca → va (pts) dadāmi → dadāmīti (pts)Satthā ca me hosi sakhā ca mesi, vacanampi te samma ahaṁ akāsiṁ; Tuvampi me samma karohi vākyaṁ, ubhopi gantvāna pamocayāma”.
Tuvampi → tvaṁpi (sya1ed, mr) | tuvampi → tvaṁpi (sya-all) | Tuvampi → tvaṁpi (cck: syā. ka.) pamocayāma → pamocayāmāti (pts)“Satthā ca te homi sakhā ca tyamhi, vacanampi me samma tuvaṁ akāsi;
tuvaṁ → ahaṁ (bj) Ahampi te samma karomi vākyaṁ, ubhopi gantvāna pamocayāma”.
pamocayāma → pamocayāmāti vatvā (pts)“Kammāsapādena viheṭhitattha, talāvutā assumukhā rudantā;
viheṭhitattha → viheṭhitamhā (sya1ed, mr); viheṭhitattā (pts-vp-pli1) | kammāsapādena → kammāsapādenaṁ (cck) | viheṭhitattha → viheṭhitamhā (sya-all) | viheṭhitattha → vihedhitambhā (bj: machasaṁ, syā) | viheṭhitattha → viheṭhitamhā (cck: syā. ka.) Na jātu dubbhetha imassa rañño, saccappaṭiññaṁ me paṭissuṇātha”.
paṭissuṇātha → paṭissuṇāthāti (pts)“Kammāsapādena viheṭhitamhā, talāvutā assumukhā rudantā;
viheṭhitamhā → viheṭhitambhā (bj) Na jātu dubbhema imassa rañño, saccappaṭiññaṁ te paṭissuṇāma”.
paṭissuṇāma → paṭisuṇoma (sya-all); paṭissuṇāmāti (pts)“Yathā pitā vā atha vāpi mātā, anukampakā atthakāmā pajānaṁ; Evameva vo hotu ayañca rājā, tumhe ca vo hotha yatheva puttā”.
Evameva vo → evampi vo (sya1ed, sya2ed); evameva no (pts-vp-pli1) | evameva → evampi (sya-all) | evameva vo → evam eva no (pts) | vo → evameva (cck: sī.); evampi vo (cck: syā.) yatheva → tatheva (pts-vp-pli1) | puttā → puttā na te (mr) | yatheva puttā → yath eva puttāti (pts)“Yathā pitā vā atha vāpi mātā, anukampakā atthakāmā pajānaṁ; Evameva no hotu ayañca rājā, mayampi hessāma yatheva puttā”.
Evameva no → evampi no (sya1ed, sya2ed) | evameva → evampi (sya-all) | hotu → evampi no (cck: syā.) yatheva puttā → tath eva puttāti (pts) | yatheva → tatheva (cck: pī.)“Catuppadaṁ sakuṇañcāpi maṁsaṁ, sūdehi randhaṁ sukataṁ suniṭṭhitaṁ; Sudhaṁva indo paribhuñjiyāna, hitvā katheko ramasī araññe.
paribhuñjiyāna → paribhuñjiyāno (sya-all)Tā khattiyā vallivilākamajjhā, alaṅkatā samparivārayitvā;
vallivilākamajjhā → celalivilākamajjhā (bj); vellivilākamajjhā (sya-all, pts) | celalivilākamajjhā → valli (bj: machasaṁ) Indaṁva devesu pamodayiṁsu, hitvā katheko ramasī araññe.Tambūpadhāne bahugoṇakamhi, subhamhi sabbassayanamhi saṅge;
subhamhi → sucimhi (bj, pts-vp-pli1) | saṅge → saññate (bj, pts-vp-pli1); laṅkate (sya1ed, sya2ed) | sabbassayanamhi saṅge seyyassa → sabbassayanamhilaṅkate sayanassa (sya-all) | subhamhi sabbassayanamhi saṅge seyyassa → sucimhi sabbasayanamhi saññate sayanassa (pts) | saññate → subhamahisabbassayanambhi saṅgate (bj: machasaṁ, syā) | subhamhi → sucimhi (cck: sī. pī.) | saṅge → saññate (cck: sī. pī.); laṅgate (cck: syā.) Seyyassa majjhamhi sukhaṁ sayitvā, hitvā katheko ramasī araññe.
Seyyassa → sayanassa (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1, mr) | sayanassa → seyyassa (bj: machasaṁ) | Seyyassa → sayanassa (cck: sī. syā. pī. ka.)Pāṇissaraṁ kumbhathūṇaṁ nisīthe, athopi ve nippurisampi tūriyaṁ;
kumbhathūṇaṁ → kumbhathūnaṁ (bj, pts) | kumbhathūṇaṁ nisīthe → kumbhathūnaṁ nisīde (sya-all) | nisīthe → nisīde (bj: machasaṁ, syā) | nisīde → nissive (sya-all note) tūriyaṁ → turiyaṁ (bj) | nippurisampi tūriyaṁ → nippurisam hi turiyaṁ (pts) Bahuṁ sugītañca suvāditañca, hitvā katheko ramasī araññe.Uyyānasampannaṁ pahūtamālyaṁ, migājinūpetapuraṁ surammaṁ;
uyyānasampannaṁ pahūtamālyaṁ → uyyāna sampannapahūtamālyaṁ (sya-all) | pahūtamālyaṁ migājinūpetapuraṁ → pahūtamalyaṁ migācirūpetapuraṁ (pts) | pahūtamālyaṁ → bahutta (bj: machasaṁ) migājinūpetapuraṁ → migāvirūpetapuraṁ (bj); migācirūpetapuraṁ (pts-vp-pli1) | migājinūpetapuraṁ → migāvirūpena puraṁ (bj) | migāvirūpena → migājinūpeta (bj: syā) | migājinūpetapuraṁ → migācirūpetapuraṁ (cck: sī. pī.) Hayehi nāgehi rathehupetaṁ, hitvā katheko ramasī araññe”.“Kāḷapakkhe yathā cando, hāyateva suve suve;
suve → seve (pts) Kāḷapakkhūpamo rāja, asataṁ hoti samāgamo.Yathāhaṁ rasakamāgamma, sūdaṁ kāpurisādhamaṁ;
Yathāhaṁ → yathā (bj) | rasakamāgamma sūdaṁ kāpurisādhamaṁ → rasakam āgamma sūdakaṁ purisādhamaṁ (pts) | Yathāhaṁ → yathā (cck: sī.) sūdaṁ kāpurisādhamaṁ → sūdakaṁ purisādhamaṁ (bj, pts-vp-pli1) | kāpurisādhamaṁ → sūdakaṁ purisādhamaṁ (cck: sī. pī.) Akāsiṁ pāpakaṁ kammaṁ, yena gacchāmi duggatiṁ.
kammaṁ → dhammaṁ (sya-all)Sukkapakkhe yathā cando, vaḍḍhateva suve suve; Sukkapakkhūpamo rāja, sataṁ hoti samāgamo.
Yathāhaṁ tuvamāgamma, sutasoma vijānahi;
tuvamāgamma → tava māgamma (bj, pts) Kāhāmi kusalaṁ kammaṁ, yena gacchāmi suggatiṁ.Thale yathā vāri janinda vuṭṭhaṁ, anaddhaneyyaṁ na ciraṭṭhitīkaṁ;
vuṭṭhaṁ → vaṭṭaṁ (bj, pts-vp-pli1) | vāri janinda vuṭṭhaṁ → vārijanindavaṭṭaṁ (pts) | vaṭṭaṁ → vuṭṭhaṁ (bj: machasaṁ) | vuṭṭhaṁ → vaṭṭaṁ (cck: sī. pī.) na ciraṭṭhitīkaṁ → aciraṭṭhitikaṁ (bj) | anaddhaneyyaṁ → ananda (bj: machasaṁ) Evampi hoti asataṁ samāgamo, anaddhaneyyo udakaṁ thaleva.
evampi → evampi ce (bj); evaṁpi me (sya-all)Sare yathā vāri janinda vuṭṭhaṁ, ciraṭṭhitīkaṁ naravīraseṭṭha;
janinda vuṭṭhaṁ ciraṭṭhitīkaṁ naravīraseṭṭha → jininda vaṭṭaṁ ciraṭṭhitikaṁ naraviriyaseṭṭha (bj) | vāri janinda vuṭṭhaṁ → vārijanindavaṭṭaṁ (pts) naravīraseṭṭha → naraviriyaseṭṭha (bj, pts-vp-pli1) | naravīraseṭṭha evampi ve → naraviriyaseṭṭha evam pi ce (pts) | naraviriyaseṭṭha → naravīra (bj: machasaṁ) | naravīraseṭṭha → naraviriyaseṭṭha (cck: sī. pī.) Evampi ve hoti sataṁ samāgamo, ciraṭṭhitīko udakaṁ sareva.
Evampi ve → evampi me (sya1ed, sya2ed); evampi ce (pts-vp-pli1, mr) | evampi ve → evaṁpi me (sya-all) | ve → evampi me (cck: syā.); evampi ce (cck: pī. ka.) ciraṭṭhitīko → ciraṭṭhitikaṁ (mr) | ciraṭṭhitīko → ciraṭṭhitika (bj: machasaṁ) | ciraṭṭhitīko → ciraṭṭhitikaṁ (cck: ka.)Abyāyiko hoti sataṁ samāgamo, yāvampi tiṭṭheyya tatheva hoti; Khippañhi veti asataṁ samāgamo, tasmā sataṁ dhammo asabbhi ārakā”.
ārakā → ārakāti (pts)“Na so rājā yo ajeyyaṁ jināti, na so sakhā yo sakhāraṁ jināti;
Na so rājā yo → rājā na so yo (mr) | yo → rājā naso yo (bj: machasaṁ) | yo → rājā na so yo (cck: ka.) Na sā bhariyā yā patino na vibheti, na te puttā ye na bharanti jiṇṇaṁ.
patino na → patito (bj) | na → (pts) ye → punatā nate ye (bj: machasaṁ) | puttā → puttā na te (cck: ka.)Na sā sabhā yattha na santi santo, na te santo ye na bhaṇanti dhammaṁ;
bhaṇanti → bhananti (bj) | santo → santo na te (cck: ka.) Rāgañca dosañca pahāya mohaṁ, dhammaṁ bhaṇantāva bhavanti santo.
bhaṇantāva bhavanti → bhaṇantova bhananti (bj)Nābhāsamānaṁ jānanti, missaṁ bālehi paṇḍitaṁ;
Nābhāsamānaṁ → na bhāsamānaṁ (bj) | nābhāsamānaṁ → na bhāsamānaṁ (bj) | bhāsamānaṁ → nābhāsamānaṁ (bj: machasaṁ) Bhāsamānañca jānanti, desentaṁ amataṁ padaṁ.Bhāsaye jotaye dhammaṁ, paggaṇhe isinaṁ dhajaṁ; Subhāsitaddhajā isayo, dhammo hi isinaṁ dhajo”ti.
subhāsitaddhajā → subhāsitavacā (bj note)
Sumukho pana haṁsavaro ca mahā, sudhabhojaniko ca paro pavaro;
sudhabhojaniko → sudhābhojaniko (bj) Sakuṇāladijādhipativhayano, sutasomavaruttamasavhayanoti.
