5 Umaṅgajātaka
“Pañcālo sabbasenāya, brahmadattoyamāgato;
mā → nediso te (bj); ediso te (sya1ed, sya2ed) Sāyaṁ pañcāliyā senā, appameyyā mahosadha.Vīthimatī pattimatī, sabbasaṅgāmakovidā;
Vīthimatī → piṭṭhimatī (bj, pts-vp-pli1); viddhimatī (sya1ed, sya2ed) Ohārinī saddavatī, bherisaṅkhappabodhanā.Lohavijjālaṅkārābhā, dhajinī vāmarohinī;
Lohavijjālaṅkārābhā → lohavijjā alaṅkārā (sya1ed, sya2ed, csp1ed); lohavijjālaṅkārā (pts-vp-pli1) Sippiyehi susampannā, sūrehi suppatiṭṭhitā.Dasettha paṇḍitā āhu, bhūripaññā rahogamā;
rahogamā → rahogatā (sya1ed, sya2ed, mr) Mātā ekādasī rañño, pañcāliyaṁ pasāsati.
pañcāliyaṁ → pañcālīnaṁ (bahūsu)Athetthekasataṁ khatyā, anuyantā yasassino; Acchinnaraṭṭhā byathitā, pañcāliyaṁ vasaṁ gatā.
Yaṁvadā takkarā rañño, akāmā piyabhāṇino; Pañcālamanuyāyanti, akāmā vasino gatā.
Tāya senāya mithilā, tisandhiparivāritā; Rājadhānī videhānaṁ, samantā parikhaññati.
Uddhaṁ tārakajātāva, samantā parivāritā; Mahosadha vijānāhi, kathaṁ mokkho bhavissati”.
“Pāde deva pasārehi, bhuñja kāme ramassu ca; Hitvā pañcāliyaṁ senaṁ, brahmadatto palāyiti”.
palāyiti → palāyati (bj, sya1ed, sya2ed); pamāyatīti (pts-vp-pli1)“Rājā santhavakāmo te, ratanāni pavecchati; Āgacchantu ito dūtā, mañjukā piyabhāṇino.
ito → tato (bj, sya1ed, pts-vp-pli1)Bhāsantu mudukā vācā, yā vācā paṭinanditā; Pañcālo ca videho ca, ubho ekā bhavantu te”.
Pañcālo ca videho ca → pañcālā ca videhā ca (bj, pts-vp-pli1)“Kathaṁ nu kevaṭṭa mahosadhena, samāgamo āsi tadiṅgha brūhi; Kacci te paṭinijjhatto, kacci tuṭṭho mahosadho”.
“Anariyarūpo puriso janinda, asammodako thaddho asabbhirūpo; Yathā mūgo ca badhiro ca, na kiñcitthaṁ abhāsatha”.
abhāsatha → abhāsittha (mr)“Addhā idaṁ mantapadaṁ sududdasaṁ, attho suddho naraviriyena diṭṭho; Tathā hi kāyo mama sampavedhati, hitvā sayaṁ ko parahatthamessati”.
“Channañhi ekāva matī sameti, ye paṇḍitā uttamabhūripattā; Yānaṁ ayānaṁ atha vāpi ṭhānaṁ, mahosadha tvampi matiṁ karohi”.
“Jānāsi kho rāja mahānubhāvo, mahabbalo cūḷanibrahmadatto; Rājā ca taṁ icchati māraṇatthaṁ, migaṁ yathā okacarena luddo.
māraṇatthaṁ → kāraṇatthaṁ (bj, pts-vp-pli1)Yathāpi maccho baḷisaṁ, vaṅkaṁ maṁsena chāditaṁ; Āmagiddho na jānāti, maccho maraṇamattano.
Evameva tuvaṁ rāja, cūḷaneyyassa dhītaraṁ;
tuvaṁ → tava (bj, pts-vp-pli1) Kāmagiddho na jānāsi, macchova maraṇamattano.Sace gacchasi pañcālaṁ, khippamattaṁ jahissasi; Migaṁ panthānubandhaṁva, mahantaṁ bhayamessati”.
panthānubandhaṁva → pathānupannaṁva (bj, pts-vp-pli1); panthānupannaṁva (sya1ed, sya2ed)“Mayameva bālamhase eḷamūgā, ye uttamatthāni tayī lapimhā; Kimeva tvaṁ naṅgalakoṭivaḍḍho, atthāni jānāsi yathāpi aññe”.
“Imaṁ gale gahetvāna, nāsetha vijitā mama; Yo me ratanalābhassa, antarāyāya bhāsati”.
Tato ca so apakkamma, vedehassa upantikā; Atha āmantayī dūtaṁ, mādharaṁ suvapaṇḍitaṁ.
mādharaṁ → māḍharaṁ (bj); mādhuraṁ (sya1ed, sya2ed); māṭharaṁ (pts-vp-pli1)“Ehi samma haritapakkha, veyyāvaccaṁ karohi me;
haritapakkha → harīpakkha (bj, pts-vp-pli1) Atthi pañcālarājassa, sāḷikā sayanapālikā.Taṁ bandhanena pucchassu, sā hi sabbassa kovidā;
Taṁ bandhanena → taṁ pattharena (bj, pts-vp-pli1); taṁ santhavena (sya1ed, sya2ed) Sā tesaṁ sabbaṁ jānāti, rañño ca kosiyassa ca”.“Āmo”ti so paṭissutvā, mādharo suvapaṇḍito; Agamāsi haritapakkho, sāḷikāya upantikaṁ.
haritapakkho → harīpakkho (bj, pts-vp-pli1) upantikaṁ → upantikā (sya1ed, sya2ed, mr)Tato ca kho so gantvāna, mādharo suvapaṇḍito; Athāmantayi sugharaṁ, sāḷikaṁ mañjubhāṇikaṁ.
“Kacci te sughare khamanīyaṁ, kacci vesse anāmayaṁ; Kacci te madhunā lājā, labbhate sughare tuvaṁ”.
“Kusalañceva me samma, atho samma anāmayaṁ; Atho me madhunā lājā, labbhate suvapaṇḍita.
Kuto nu samma āgamma, kassa vā pahito tuvaṁ; Na ca mesi ito pubbe, diṭṭho vā yadi vā suto”.
“Ahosiṁ sivirājassa, pāsāde sayanapālako; Tato so dhammiko rājā, baddhe mocesi bandhanā.
Tassa mekā dutiyāsi, sāḷikā mañjubhāṇikā; Taṁ tattha avadhī seno, pekkhato sughare mama.
Tassā kāmā hi sammatto, āgatosmi tavantike; Sace kareyya okāsaṁ, ubhayova vasāmase”.
kareyya → kareyyāsi (bj); kareyu (sya1ed, sya2ed); kareyyāsi me (pts-vp-pli1)“Suvova suviṁ kāmeyya, sāḷiko pana sāḷikaṁ; Suvassa sāḷikāyeva, saṁvāso hoti kīdiso”.
sāḷikāyeva → sāḷikāya ca (bj, pts-vp-pli1); sālikāyeva (sya1ed, sya2ed)“Yoyaṁ kāme kāmayati, api caṇḍālikāmapi;
Yoyaṁ kāme → yaṁ yaṁ kāmī (bj, pts-vp-pli1) Sabbo hi sadiso hoti, natthi kāme asādiso”.“Atthi jampāvatī nāma, mātā sivissa rājino;
jampāvatī → jambāvatī (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1); campāvatī (mr) sivissa → sibbissa (pts-vp-pli1) Sā bhariyā vāsudevassa, kaṇhassa mahesī piyā.Raṭṭhavatī kimpurisī, sāpi vacchaṁ akāmayi;
Raṭṭhavatī → rathāvatī (bj); ratanavatī (sya1ed, sya2ed); rathavati (pts-vp-pli1) Manusso migiyā saddhiṁ, natthi kāme asādiso.Handa khvāhaṁ gamissāmi, sāḷike mañjubhāṇike; Paccakkhānupadañhetaṁ, atimaññasi nūna maṁ”.
“Na sirī taramānassa, mādhara suvapaṇḍita; Idheva tāva acchassu, yāva rājāna dakkhasi;
rājāna → rājānaṁ (bj, pts-vp-pli1) | dakkhasi → dakkhisi (pts-vp-pli1) Sossi saddaṁ mudiṅgānaṁ, ānubhāvañca rājino”.
Sossi → sossasi (bj)“Yo nu khvāyaṁ tibbo saddo, tirojanapade suto;
tirojanapade → tirojanapadaṁ (pts-vp-pli1, mr) Dhītā pañcālarājassa, osadhī viya vaṇṇinī; Taṁ dassati videhānaṁ, so vivāho bhavissati”.“Ediso mā amittānaṁ, vivāho hotu mādhara; Yathā pañcālarājassa, vedehena bhavissati.
Ānayitvāna vedehaṁ, pañcālānaṁ rathesabho; Tato naṁ ghātayissati, nassa sakhī bhavissati”.
“Handa kho maṁ anujānāhi, rattiyo sattamattiyo; Yāvāhaṁ sivirājassa, ārocemi mahesino; Laddho ca me āvasatho, sāḷikāya upantikaṁ”.
“Handa kho taṁ anujānāmi, rattiyo sattamattiyo;
jānāmi → jānissaṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Sace tvaṁ sattarattena, nāgacchasi mamantike; Maññe okkantasattaṁ maṁ, matāya āgamissasi”.
okkantasattaṁ → okkantasantaṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1, mr)Tato ca kho so gantvāna, mādharo suvapaṇḍito; Mahosadhassa akkhāsi, sāḷikāvacanaṁ idaṁ.
“Yasseva ghare bhuñjeyya bhogaṁ, tasseva atthaṁ puriso careyya; Handāhaṁ gacchāmi pure janinda, pañcālarājassa puraṁ surammaṁ; Nivesanāni māpetuṁ, vedehassa yasassino.
Nivesanāni māpetvā, vedehassa yasassino; Yadā te pahiṇeyyāmi, tadā eyyāsi khattiya”.
Tato ca pāyāsi pure mahosadho, pañcālarājassa puraṁ surammaṁ; Nivesanāni māpetuṁ, vedehassa yasassino.
Nivesanāni māpetvā, vedehassa yasassino; Athassa pāhiṇī dūtaṁ, vedehaṁ mithilaggahaṁ;
vedehaṁ mithilaggahaṁ → etthantare pāṭho si, pts1ed potthakesu “Ehi dāni mahārāja, māpitaṁ te nivesanaṁ”.Tato ca rājā pāyāsi, senāya caturaṅgiyā;
caturaṅgiyā → caturaṅginiyā (mr) Anantavāhanaṁ daṭṭhuṁ, phītaṁ kapiliyaṁ puraṁ.
kapiliyaṁ → kampilliyaṁ (bj, pts-vp-pli1); kappiliyaṁ (sya1ed, sya2ed)Tato ca kho so gantvāna, brahmadattassa pāhiṇi; “Āgatosmi mahārāja, tava pādāni vandituṁ.
Dadāhi dāni me bhariyaṁ, nāriṁ sabbaṅgasobhiniṁ; Suvaṇṇena paṭicchannaṁ, dāsīgaṇapurakkhataṁ”.
“Svāgataṁ teva vedeha, atho te adurāgataṁ;
Svāgataṁ teva vedeha … → ayaṁ gāthā sīhale potthake na | teva → te (bj); tepi (sya1ed, sya2ed); tena (pts-vp-pli1) Nakkhattaṁyeva paripuccha, ahaṁ kaññaṁ dadāmi te; Suvaṇṇena paṭicchannaṁ, dāsīgaṇapurakkhataṁ”.Tato ca rājā vedeho, nakkhattaṁ paripucchatha;
paripucchatha → paripucchati (sya1ed, sya2ed, mr) Nakkhattaṁ paripucchitvā, brahmadattassa pāhiṇi.“Dadāhi dāni me bhariyaṁ, nāriṁ sabbaṅgasobhiniṁ;
Dadāhi dāni me bhariyaṁ … → ayaṁ gāthā sīhale potthake na Suvaṇṇena paṭicchannaṁ, dāsīgaṇapurakkhataṁ”.“Dadāmi dāni te bhariyaṁ, nāriṁ sabbaṅgasobhiniṁ; Suvaṇṇena paṭicchannaṁ, dāsīgaṇapurakkhataṁ”.
“Hatthī assā rathā pattī, senā tiṭṭhanti vammitā;
vammitā → cammikā (sya1ed, sya2ed); vammikā (mr) Ukkā padittā jhāyanti, kiṁ nu maññanti paṇḍitā.Hatthī assā rathā pattī, senā tiṭṭhanti vammitā;
vammitā → cammikā (sya1ed, sya2ed); vammikā (mr) Ukkā padittā jhāyanti, kiṁ nu kāhanti paṇḍita”.
kāhanti → kāhati (mr)“Rakkhati taṁ mahārāja, cūḷaneyyo mahabbalo; Paduṭṭho brahmadattena, pāto taṁ ghātayissati”.
Paduṭṭho brahmadattena → paduṭṭho te brahmadatto (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)“Ubbedhati me hadayaṁ, mukhañca parisussati; Nibbutiṁ nādhigacchāmi, aggidaḍḍhova ātape.
Kammārānaṁ yathā ukkā, anto jhāyati no bahi; Evampi hadayaṁ mayhaṁ, anto jhāyati no bahi”.
“Pamatto mantanātīto, bhinnamantosi khattiya; Idāni kho taṁ tāyantu, paṇḍitā mantino janā.
Akatvāmaccassa vacanaṁ, atthakāmahitesino; Attapītirato rājā, migo kūṭeva ohito.
Yathāpi maccho baḷisaṁ, vaṅkaṁ maṁsena chāditaṁ; Āmagiddho na jānāti, maccho maraṇamattano.
Evameva tuvaṁ rāja, cūḷaneyyassa dhītaraṁ; Kāmagiddho na jānāsi, macchova maraṇamattano.
Sace gacchasi pañcālaṁ, khippamattaṁ jahissasi; Migaṁ panthānubandhaṁva, mahantaṁ bhayamessati.
Anariyarūpo puriso janinda, ahīva ucchaṅgagato ḍaseyya; Na tena mittiṁ kayirātha dhīro, dukkho have kāpurisena saṅgamo.
dhīro → pañño (pts-vp-pli1) kāpurisena → kāpurisehi (mr)Yadeva jaññā purisaṁ janinda, sīlavāyaṁ bahussuto;
Yadeva → yaṁ tveva (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | purisaṁ → puriso (sya1ed, sya2ed, mr) Teneva mittiṁ kayirātha dhīro, sukho have sappurisena saṅgamo.Bālo tuvaṁ eḷamūgosi rāja, yo uttamatthāni mayī lapittho; Kimevahaṁ naṅgalakoṭivaḍḍho, atthāni jānāmi yathāpi aññe.
Imaṁ gale gahetvāna, nāsetha vijitā mama; Yo me ratanalābhassa, antarāyāya bhāsati”.
“Mahosadha atītena, nānuvijjhanti paṇḍitā; Kiṁ maṁ assaṁva sambaddhaṁ, patodeneva vijjhasi.
Sace passasi mokkhaṁ vā, khemaṁ vā pana passasi; Teneva maṁ anusāsa, kiṁ atītena vijjhasi”.
“Atītaṁ mānusaṁ kammaṁ, dukkaraṁ durabhisambhavaṁ; Na taṁ sakkomi mocetuṁ, tvaṁ pajānassu khattiya.
tvaṁ pajānassu → tvampi jānassu (bj, pts-vp-pli1)Santi vehāyasā nāgā, iddhimanto yasassino;
vehāyasā → vehāsayā (bj, pts-vp-pli1) Tepi ādāya gaccheyyuṁ, yassa honti tathāvidhā.Santi vehāyasā assā, iddhimanto yasassino; Tepi ādāya gaccheyyuṁ, yassa honti tathāvidhā.
Santi vehāyasā pakkhī, iddhimanto yasassino; Tepi ādāya gaccheyyuṁ, yassa honti tathāvidhā.
Santi vehāyasā yakkhā, iddhimanto yasassino; Tepi ādāya gaccheyyuṁ, yassa honti tathāvidhā.
Atītaṁ mānusaṁ kammaṁ, dukkaraṁ durabhisambhavaṁ; Na taṁ sakkomi mocetuṁ, antalikkhena khattiya”.
“Atīradassī puriso, mahante udakaṇṇave; Yattha so labhate gādhaṁ, tattha so vindate sukhaṁ.
gādhaṁ → nāvaṁ (mr)Evaṁ amhañca rañño ca, tvaṁ patiṭṭhā mahosadha; Tvaṁ nosi mantinaṁ seṭṭho, amhe dukkhā pamocaya”.
“Atītaṁ mānusaṁ kammaṁ, dukkaraṁ durabhisambhavaṁ; Na taṁ sakkomi mocetuṁ, tvaṁ pajānassu senaka”.
“Suṇohi metaṁ vacanaṁ, passa senaṁ mahabbhayaṁ;
metaṁ → etaṁ (mr) passa senaṁ → passase'taṁ (bj, pts-vp-pli1) Senakaṁ dāni pucchāmi, kiṁ kiccaṁ idha maññasi”.“Aggiṁ vā dvārato dema, gaṇhāmase vikantanaṁ;
vikantanaṁ → vikattanaṁ (bj, pts-vp-pli1) Aññamaññaṁ vadhitvāna, khippaṁ hissāma jīvitaṁ; Mā no rājā brahmadatto, ciraṁ dukkhena mārayi”.“Suṇohi metaṁ vacanaṁ, passa senaṁ mahabbhayaṁ; Pukkusaṁ dāni pucchāmi, kiṁ kiccaṁ idha maññasi”.
“Visaṁ khāditvā miyyāma, khippaṁ hissāma jīvitaṁ; Mā no rājā brahmadatto, ciraṁ dukkhena mārayi”.
“Suṇohi metaṁ vacanaṁ, passa senaṁ mahabbhayaṁ; Kāmindaṁ dāni pucchāmi, kiṁ kiccaṁ idha maññasi”.
Kāmindaṁ → kāvindaṁ (bj, pts-vp-pli1); kāminda (sya1ed, sya2ed)“Rajjuyā bajjha miyyāma, papātā papatāmase;
papatāmase → papatemase (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Mā no rājā brahmadatto, ciraṁ dukkhena mārayi”.“Suṇohi metaṁ vacanaṁ, passa senaṁ mahabbhayaṁ; Devindaṁ dāni pucchāmi, kiṁ kiccaṁ idha maññasi”.
“Aggiṁ vā dvārato dema, gaṇhāmase vikantanaṁ; Aññamaññaṁ vadhitvāna, khippaṁ hissāma jīvitaṁ; Na no sakkoti mocetuṁ, sukheneva mahosadho”.
“Yathā kadalino sāraṁ, anvesaṁ nādhigacchati; Evaṁ anvesamānā naṁ, pañhaṁ najjhagamāmase.
Yathā simbalino sāraṁ, anvesaṁ nādhigacchati; Evaṁ anvesamānā naṁ, pañhaṁ najjhagamāmase.
Adese vata no vuṭṭhaṁ, kuñjarānaṁvanodake; Sakāse dummanussānaṁ, bālānaṁ avijānataṁ.
Ubbedhati me hadayaṁ, mukhañca parisussati; Nibbutiṁ nādhigacchāmi, aggidaḍḍhova ātape.
Kammārānaṁ yathā ukkā, anto jhāyati no bahi; Evampi hadayaṁ mayhaṁ, anto jhāyati no bahi”.
Tato so paṇḍito dhīro, atthadassī mahosadho; Vedehaṁ dukkhitaṁ disvā, idaṁ vacanamabravi.
“Mā tvaṁ bhāyi mahārāja, mā tvaṁ bhāyi rathesabha; Ahaṁ taṁ mocayissāmi, rāhuggahaṁva candimaṁ.
rāhuggahaṁva → rāhugahitaṁva (bj, pts-vp-pli1); rāhuggahitaṁva (sya1ed, sya2ed)Mā tvaṁ bhāyi mahārāja, mā tvaṁ bhāyi rathesabha; Ahaṁ taṁ mocayissāmi, rāhuggahaṁva sūriyaṁ.
Mā tvaṁ bhāyi mahārāja, mā tvaṁ bhāyi rathesabha; Ahaṁ taṁ mocayissāmi, paṅke sannaṁva kuñjaraṁ.
Mā tvaṁ bhāyi mahārāja, mā tvaṁ bhāyi rathesabha; Ahaṁ taṁ mocayissāmi, peḷābaddhaṁva pannagaṁ.
Mā tvaṁ bhāyi mahārāja, mā tvaṁ bhāyi rathesabha;
Mā tvaṁ bhāyi mahārāja … → ayaṁ gāthā pts1ed potthake na Ahaṁ taṁ mocayissāmi, pakkhiṁ baddhaṁva pañjare.Mā tvaṁ bhāyi mahārāja, mā tvaṁ bhāyi rathesabha; Ahaṁ taṁ mocayissāmi, macche jālagateriva.
Mā tvaṁ bhāyi mahārāja, mā tvaṁ bhāyi rathesabha; Ahaṁ taṁ mocayissāmi, sayoggabalavāhanaṁ.
Mā tvaṁ bhāyi mahārāja, mā tvaṁ bhāyi rathesabha; Pañcālaṁ vāhayissāmi, kākasenaṁva leḍḍunā.
vāhayissāmi → bāhayissāmi (sya1ed, sya2ed); vārayissāmi (mr)Adu paññā kimatthiyā, amacco vāpi tādiso; Yo taṁ sambādhapakkhandaṁ, dukkhā na parimocaye”.
sambādhapakkhandaṁ → sambādhapakkhantaṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)“Etha māṇavā uṭṭhetha, mukhaṁ sodhetha sandhino; Vedeho sahamaccehi, umaṅgena gamissati”.
umaṅgena → ummaggena (bj, pts-vp-pli1); ummaṅgena (sya1ed, sya2ed)Tassa taṁ vacanaṁ sutvā, paṇḍitassānucārino;
paṇḍitassānucārino → paṇḍitassānusārino (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Umaṅgadvāraṁ vivariṁsu, yantayutte ca aggaḷe.Purato senako yāti, pacchato ca mahosadho; Majjhe ca rājā vedeho, amaccaparivārito.
Umaṅgā nikkhamitvāna, vedeho nāvamāruhi; Abhirūḷhañca taṁ ñatvā, anusāsi mahosadho.
Abhirūḷhañca taṁ ñatvā → abhiruyhañca ñatvāna (sya1ed, sya2ed, mr)“Ayaṁ te sasuro deva, ayaṁ sassu janādhipa; Yathā mātu paṭipatti, evaṁ te hotu sassuyā.
Yathāpi niyako bhātā, saudariyo ekamātuko; Evaṁ pañcālacando te, dayitabbo rathesabha.
Ayaṁ pañcālacandī te, rājaputtī abhicchitā;
abhicchitā → abhijjhitā (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Kāmaṁ karohi te tāya, bhariyā te rathesabha”.“Āruyha nāvaṁ taramāno, kiṁ nu tīramhi tiṭṭhasi; Kicchā muttāmha dukkhato, yāma dāni mahosadha”.
“Nesa dhammo mahārāja, yohaṁ senāya nāyako; Senaṅgaṁ parihāpetvā, attānaṁ parimocaye.
Nivesanamhi te deva, senaṅgaṁ parihāpitaṁ; Taṁ dinnaṁ brahmadattena, ānayissaṁ rathesabha”.
“Appaseno mahāsenaṁ, kathaṁ viggayha ṭhassasi;
viggayha → niggayha (sya1ed, sya2ed, mr) Dubbalo balavantena, vihaññissasi paṇḍita”.“Appasenopi ce mantī, mahāsenaṁ amantinaṁ; Jināti rājā rājāno, ādiccovudayaṁ tamaṁ”.
“Susukhaṁ vata saṁvāso, paṇḍitehīti senaka; Pakkhīva pañjare baddhe, macche jālagateriva; Amittahatthattagate, mocayī no mahosadho”.
Amittahatthattagate → amittahatthatthagate (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1); amittassa hatthagate (mr)“Evametaṁ mahārāja, paṇḍitā hi sukhāvahā;
Evametaṁ → evameva (sya1ed, sya2ed) Pakkhīva pañjare baddhe, macche jālagateriva; Amittahatthattagate, mocayī no mahosadho”.
Amittahatthattagate → amittahatthatthagate (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1); amittassa hatthagate (mr)Rakkhitvā kasiṇaṁ rattiṁ, cūḷaneyyo mahabbalo; Udentaṁ aruṇuggasmiṁ, upakāriṁ upāgami.
Āruyha pavaraṁ nāgaṁ, balavantaṁ saṭṭhihāyanaṁ; Rājā avoca pañcālo, cūḷaneyyo mahabbalo.
Sannaddho maṇivammena, saramādāya pāṇinā;
maṇivammena → maṇicammena (sya1ed, sya2ed); maṇivammesu (pts-vp-pli1) Pesiye ajjhabhāsittha, puthugumbe samāgate.Hatthārohe anīkaṭṭhe, rathike pattikārake; Upāsanamhi katahatthe, vālavedhe samāgate.
“Pesetha kuñjare dantī, balavante saṭṭhihāyane; Maddantu kuñjarā nagaraṁ, vedehena sumāpitaṁ.
Vacchadantamukhā setā, tikkhaggā aṭṭhivedhino; Paṇunnā dhanuvegena, sampatantutarītarā.
Māṇavā vammino sūrā, citradaṇḍayutāvudhā; Pakkhandino mahānāgā, hatthīnaṁ hontu sammukhā.
Sattiyo teladhotāyo, accimantā pabhassarā;
accimantā → accimantī (bj); acchimanto (sya1ed, sya2ed) Vijjotamānā tiṭṭhantu, sataraṁsīva tārakā.
sataraṁsīva → sataraṁsā viya (bj)Āvudhabalavantānaṁ, guṇikāyūradhārinaṁ; Etādisānaṁ yodhānaṁ, saṅgāme apalāyinaṁ; Vedeho kuto muccissati, sace pakkhīva kāhiti.
Tiṁsa me purisanāvutyo, sabbevekekaniccitā; Yesaṁ samaṁ na passāmi, kevalaṁ mahimaṁ caraṁ.
Nāgā ca kappitā dantī, balavanto saṭṭhihāyanā; Yesaṁ khandhesu sobhanti, kumārā cārudassanā.
Pītālaṅkārā pītavasanā, pītuttaranivāsanā; Nāgakhandhesu sobhanti, devaputtāva nandane.
Pāṭhīnavaṇṇā nettiṁsā, teladhotā pabhassarā; Niṭṭhitā naradhīrehi, samadhārā sunissitā.
naradhīrehi → naravīrehi (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)Vellālino vītamalā, sikkāyasamayā daḷā; Gahitā balavantehi, suppahārappahāribhi.
Suvaṇṇatharusampannā, lohitakacchupadhāritā; Vivattamānā sobhanti, vijjuvabbhaghanantare.
Paṭākā vammino sūrā, asicammassa kovidā;
Paṭākā → patākā (bj, pts-vp-pli1); pathakā (sya1ed, sya2ed) Dhanuggahā sikkhitarā, nāgakhandhe nipātino.
Dhanuggahā sikkhitarā → tharuggahā sikkhitāro (bj, pts-vp-pli1) nāgakhandhe nipātino → nāgakhandhātipātino (bj, pts-vp-pli1); nāgakkhandhanipātino (sya1ed, sya2ed)Etādisehi parikkhitto, natthi mokkho ito tava; Pabhāvaṁ te na passāmi, yena tvaṁ mithilaṁ vaje”.
“Kiṁ nu santaramānova, nāgaṁ pesesi kuñjaraṁ; Pahaṭṭharūpo āpatasi, siddhatthosmīti maññasi.
āpatasi → āgamasi (sya1ed, sya2ed); ātapasi (mr) siddhatthosmīti → laddhatthosmīti (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)Oharetaṁ dhanuṁ cāpaṁ, khurappaṁ paṭisaṁhara; Oharetaṁ subhaṁ vammaṁ, veḷuriyamaṇisanthataṁ”.
veḷuriyamaṇisanthataṁ → veḷuriyamaṇisannibhaṁ (sya1ed, sya2ed)“Pasannamukhavaṇṇosi, mitapubbañca bhāsasi; Hoti kho maraṇakāle, edisī vaṇṇasampadā”.
edisī → tādisī (bj, pts-vp-pli1)“Moghaṁ te gajjitaṁ rāja, bhinnamantosi khattiya; Duggaṇhosi tayā rājā, khaḷuṅkeneva sindhavo.
Duggaṇhosi → duggaṇho hi (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) khaḷuṅkeneva → khaluṅkeneva (sya1ed, sya2ed); khaḷuṅgeneva (mr)Tiṇṇo hiyyo rājā gaṅgaṁ, sāmacco saparijjano; Haṁsarājaṁ yathā dhaṅko, anujjavaṁ patissasi.
Siṅgālā rattibhāgena, phullaṁ disvāna kiṁsukaṁ; Maṁsapesīti maññantā, paribyūḷhā migādhamā.
Vītivattāsu rattīsu, uggatasmiṁ divākare;
divākare → divaṅkare (csp1ed) Kiṁsukaṁ phullitaṁ disvā, āsacchinnā migādhamā.Evameva tuvaṁ rāja, vedehaṁ parivāriya;
parivāriya → parivāraya (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1); parivāritaṁ (mr) Āsacchinno gamissasi, siṅgālā kiṁsukaṁ yathā”.“Imassa hatthe pāde ca, kaṇṇanāsañca chindatha; Yo me amittaṁ hatthagataṁ, vedehaṁ parimocayi.
Imaṁ maṁsaṁva pātabyaṁ, sūle katvā pacantu naṁ;
maṁsaṁva pātabyaṁ → maṁsaṁva pātabbaṁ (bj, pts-vp-pli1); maṁsañca pātabyaṁ (sya1ed, mr) Yo me amittaṁ hatthagataṁ, vedehaṁ parimocayi.Yathāpi āsabhaṁ cammaṁ, pathabyā vitaniyyati; Sīhassa atho byagghassa, hoti saṅkusamāhataṁ.
Evaṁ taṁ vitanitvāna, vedhayissāmi sattiyā; Yo me amittaṁ hatthagataṁ, vedehaṁ parimocayi”.
“Sace me hatthe pāde ca, kaṇṇanāsañca checchasi; Evaṁ pañcālacandassa, vedeho chedayissati.
Sace me hatthe pāde ca, kaṇṇanāsañca checchasi; Evaṁ pañcālacandiyā, vedeho chedayissati.
Sace me hatthe pāde ca, kaṇṇanāsañca checchasi; Evaṁ nandāya deviyā, vedeho chedayissati.
Sace me hatthe pāde ca, kaṇṇanāsañca checchasi; Evaṁ te puttadārassa, vedeho chedayissati.
Sace maṁsaṁva pātabyaṁ, sūle katvā pacissasi; Evaṁ pañcālacandassa, vedeho pācayissati.
Sace maṁsaṁva pātabyaṁ, sūle katvā pacissasi; Evaṁ pañcālacandiyā, vedeho pācayissati.
Sace maṁsaṁva pātabyaṁ, sūle katvā pacissasi; Evaṁ nandāya deviyā, vedeho pācayissati.
Sace maṁsaṁva pātabyaṁ, sūle katvā pacissasi; Evaṁ te puttadārassa, vedeho pācayissati.
Sace maṁ vitanitvāna, vedhayissasi sattiyā; Evaṁ pañcālacandassa, vedeho vedhayissati.
Sace maṁ vitanitvāna, vedhayissasi sattiyā; Evaṁ pañcālacandiyā, vedeho vedhayissati.
Sace maṁ vitanitvāna, vedhayissasi sattiyā; Evaṁ nandāya deviyā, vedeho vedhayissati.
Sace maṁ vitanitvāna, vedhayissasi sattiyā; Evaṁ te puttadārassa, vedeho vedhayissati; Evaṁ no mantitaṁ raho, vedehena mayā saha.
Yathāpi palasataṁ cammaṁ, kontimantāsuniṭṭhitaṁ;
kontimantāsuniṭṭhitaṁ → kontimantīsuniṭṭhitaṁ (bj); kontīmantīsuniṭṭhitaṁ (pts-vp-pli1) Upeti tanutāṇāya, sarānaṁ paṭihantave.Sukhāvaho dukkhanudo, vedehassa yasassino; Matiṁ te paṭihaññāmi, usuṁ palasatena vā.
Iṅgha passa mahārāja, suññaṁ antepuraṁ tava; Orodhā ca kumārā ca, tava mātā ca khattiya; Umaṅgā nīharitvāna, vedehassupanāmitā”.
“Iṅgha antepuraṁ mayhaṁ, gantvāna vicinātha naṁ; Yathā imassa vacanaṁ, saccaṁ vā yadi vā musā”.
“Evametaṁ mahārāja, yathā āha mahosadho; Suññaṁ antepuraṁ sabbaṁ, kākapaṭṭanakaṁ yathā”.
“Ito gatā mahārāja, nārī sabbaṅgasobhanā; Kosambaphalakasussoṇī, haṁsagaggarabhāṇinī.
Kosambaphalakasussoṇī → kosumbhaphalakasussoṇī (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)Ito nītā mahārāja, nārī sabbaṅgasobhanā; Koseyyavasanā sāmā, jātarūpasumekhalā.
Surattapādā kalyāṇī, suvaṇṇamaṇimekhalā; Pārevatakkhī sutanū, bimboṭṭhā tanumajjhimā.
Sujātā bhujalaṭṭhīva, vedīva tanumajjhimā;
vedīva → vellīva (bj, pts-vp-pli1) Dīghassā kesā asitā, īsakaggapavellitā.Sujātā migachāpāva, hemantaggisikhāriva; Nadīva giriduggesu, sañchannā khuddaveḷubhi.
Nāganāsūru kalyāṇī, paramā timbarutthanī;
paramā → paṭhamā (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Nātidīghā nātirassā, nālomā nātilomasā”.“Nandāya nūna maraṇena, nandasi sirivāhana; Ahañca nūna nandā ca, gacchāma yamasādhanaṁ”.
“Dibbaṁ adhīyase māyaṁ, akāsi cakkhumohanaṁ; Yo me amittaṁ hatthagataṁ, vedehaṁ parimocayi”.
“Adhīyanti mahārāja, dibbamāyidha paṇḍitā;
Adhīyanti mahārāja → adhiyanti ve mahārāja (sya1ed, sya2ed, mr) Te mocayanti attānaṁ, paṇḍitā mantino janā.Santi māṇavaputtā me, kusalā sandhichedakā; Yesaṁ katena maggena, vedeho mithilaṁ gato”.
“Iṅgha passa mahārāja, umaṅgaṁ sādhu māpitaṁ;
umaṅgaṁ → ummaggaṁ (bj, pts-vp-pli1); ummaṅgaṁ (sya1ed, sya2ed) | māpitaṁ → niṭṭhitaṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Hatthīnaṁ atha assānaṁ, rathānaṁ atha pattinaṁ; Ālokabhūtaṁ tiṭṭhantaṁ, umaṅgaṁ sādhu māpitaṁ”.“Lābhā vata videhānaṁ, yassimedisā paṇḍitā; Ghare vasanti vijite, yathā tvaṁsi mahosadha”.
“Vuttiñca parihārañca, diguṇaṁ bhattavetanaṁ; Dadāmi vipule bhoge, bhuñja kāme ramassu ca; Mā videhaṁ paccagamā, kiṁ videho karissati”.
“Yo cajetha mahārāja, bhattāraṁ dhanakāraṇā; Ubhinnaṁ hoti gārayho, attano ca parassa ca; Yāva jīveyya vedeho, nāññassa puriso siyā.
Yo cajetha mahārāja, bhattāraṁ dhanakāraṇā; Ubhinnaṁ hoti gārayho, attano ca parassa ca; Yāva tiṭṭheyya vedeho, nāññassa vijite vase”.
“Dammi nikkhasahassaṁ te, gāmāsītiñca kāsisu; Dāsisatāni cattāri, dammi bhariyāsatañca te; Sabbaṁ senaṅgamādāya, sotthiṁ gaccha mahosadha.
Yāva dadantu hatthīnaṁ, assānaṁ diguṇaṁ vidhaṁ; Tappentu annapānena, rathike pattikārake.
Hatthī asse rathe pattī, gacchevādāya paṇḍita; Passatu taṁ mahārājā, vedeho mithilaṁ gataṁ”.
mithilaṁ gataṁ → mithilaggahaṁ (mr)“Hatthī assā rathā pattī, senā padissate mahā; Caturaṅginī bhīsarūpā, kiṁ nu maññasi paṇḍita”.
maññasi paṇḍita → maññanti paṇḍitā (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)“Ānando te mahārāja, uttamo paṭidissati; Sabbaṁ senaṅgamādāya, sotthiṁ patto mahosadho”.
“Yathā petaṁ susānasmiṁ, chaḍḍetvā caturo janā; Evaṁ kapilaye tyamha, chaḍḍayitvā idhāgatā.
kapilaye tyamha → kampilliye tyamhā (bj); kappiliye tyamhā (sya1ed, sya2ed); kampilliyaraṭṭhe (pts-vp-pli1)Atha tvaṁ kena vaṇṇena, kena vā pana hetunā; Kena vā atthajātena, attānaṁ parimocayi”.
“Atthaṁ atthena vedeha, mantaṁ mantena khattiya; Parivārayiṁ rājānaṁ, jambudīpaṁva sāgaro”.
Parivārayiṁ → parivārayissaṁ (bj, sya1ed, sya2ed); parivarayissam (pts-vp-pli1)“Dinnaṁ nikkhasahassaṁ me, gāmāsīti ca kāsisu; Dāsīsatāni cattāri, dinnaṁ bhariyāsatañca me; Sabbaṁ senaṅgamādāya, sotthināmhi idhāgato”.
“Susukhaṁ vata saṁvāso, paṇḍitehīti senaka; Pakkhīva pañjare baddhe, macche jālagateriva; Amittahatthattagate, mocayī no mahosadho”.
“Evametaṁ mahārāja, paṇḍitā hi sukhāvahā; Pakkhīva pañjare baddhe, macche jālagateriva; Amittahatthattagate, mocayī no mahosadho”.
“Āhaññantu sabbavīṇā, bheriyo dindimāni ca; Dhamentu māgadhā saṅkhā, vaggū nadantu dundubhī”.
Orodhā ca kumārā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā; Bahuṁ annañca pānañca, paṇḍitassābhihārayuṁ.
Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā; Bahuṁ annañca pānañca, paṇḍitassābhihārayuṁ.
Samāgatā jānapadā, negamā ca samāgatā; Bahuṁ annañca pānañca, paṇḍitassābhihārayuṁ.
Bahujano pasannosi, disvā paṇḍitamāgataṁ;
Bahujano → bahujjano (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Paṇḍitamhi anuppatte, celukkhepo avattathāti.
Umaṅgajātakaṁ pañcamaṁ.
Umaṅgajātakaṁ → mahāummaggajātakaṁ (bj, pts-vp-pli1); mahosadhajātakaṁ (sya1ed, sya2ed, mr)