6. Bhūridattajātaka
“Yaṁ kiñci ratanaṁ atthi, dhataraṭṭhanivesane; Sabbāni te upayantu, dhītaraṁ dehi rājino”.
te → ete (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)“Na no vivāho nāgehi, katapubbo kudācanaṁ; Taṁ vivāhaṁ asaṁyuttaṁ, kathaṁ amhe karomase”.
“Jīvitaṁ nūna te cattaṁ, raṭṭhaṁ vā manujādhipa;
raṭṭhaṁ → rathaṁ (bj, pts-vp-pli1) Na hi nāge kupitamhi, ciraṁ jīvanti tādisā.Yo tvaṁ deva manussosi, iddhimantaṁ aniddhimā; Varuṇassa niyaṁputtaṁ, yāmunaṁ atimaññasi”.
“Nātimaññāmi rājānaṁ, dhataraṭṭhaṁ yasassinaṁ; Dhataraṭṭho hi nāgānaṁ, bahūnamapi issaro.
Ahi mahānubhāvopi, na me dhītaramāraho; Khattiyo ca videhānaṁ, abhijātā samuddajā”.
“Kambalassatarā uṭṭhentu, sabbe nāge nivedaya; Bārāṇasiṁ pavajjantu, mā ca kañci viheṭhayuṁ”.
kañci → kiñci (bj, pts-vp-pli1, mr)“Nivesanesu sobbhesu, rathiyā caccaresu ca; Rukkhaggesu ca lambantu, vitatā toraṇesu ca.
Ahampi sabbasetena, mahatā sumahaṁ puraṁ; Parikkhipissaṁ bhogehi, kāsīnaṁ janayaṁ bhayaṁ”.
Tassa taṁ vacanaṁ sutvā, uragānekavaṇṇino; Bārāṇasiṁ pavajjiṁsu, na ca kañci viheṭhayuṁ.
Nivesanesu sobbhesu, rathiyā caccaresu ca; Rukkhaggesu ca lambiṁsu, vitatā toraṇesu ca.
Tesu disvāna lambante, puthū kandiṁsu nāriyo; Nāge soṇḍikate disvā, passasante muhuṁ muhuṁ.
Bārāṇasī pabyathitā, āturā samapajjatha;
pabyathitā → pabyadhitā (bj, csp1ed); sabyādhitā (sya1ed, sya2ed); pavyadhitā (pts-vp-pli1) Bāhā paggayha pakkanduṁ, “dhītaraṁ dehi rājino”.
“Pupphābhihārassa vanassa majjhe, ko lohitakkho vitatantaraṁso; Kā kambukāyūradharā suvatthā, tiṭṭhanti nāriyo dasa vandamānā.
Ko tvaṁ brahābāhu vanassa majjhe, virocasi ghatasittova aggi; Mahesakkho aññatarosi yakkho, udāhu nāgosi mahānubhāvo”.
“Nāgohamasmi iddhimā, tejassī duratikkamo;
tejassī → tejasī (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1, mr) Ḍaṁseyyaṁ tejasā kuddho, phītaṁ janapadaṁ api.Samuddajā hi me mātā, dhataraṭṭho ca me pitā; Sudassanakaniṭṭhosmi, bhūridattoti maṁ vidū.
Yaṁ gambhīraṁ sadāvaṭṭaṁ, rahadaṁ bhismaṁ pekkhasi; Esa dibyo mamāvāso, anekasataporiso.
Mayūrakoñcābhirudaṁ, nīlodaṁ vanamajjhato; Yamunaṁ pavisa mā bhīto, khemaṁ vattavataṁ sivaṁ.
vattavataṁ → vattavatiṁ (sya1ed, sya2ed, mr)Tattha patto sānucaro, saha puttena brāhmaṇa; Pūjito mayhaṁ kāmehi, sukhaṁ brāhmaṇa vacchasi”.
“Samā samantaparito, pahūtatagarā mahī;
pahūtatagarā → bahutatagarā (sya1ed, pts-vp-pli1); pahutatagarā (sya2ed) Indagopakasañchannā, sobhati harituttamā.Rammāni vanacetyāni, rammā haṁsūpakūjitā; Opupphāpadmā tiṭṭhanti, pokkharañño sunimmitā.
pokkharañño → pokkharaññā (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)Aṭṭhaṁsā sukatā thambhā, sabbe veḷuriyāmayā;
katā → kattā (bj, pts-vp-pli1) Sahassathambhā pāsādā, pūrā kaññāhi jotare.Vimānaṁ upapannosi, dibyaṁ puññehi attano; Asambādhaṁ sivaṁ rammaṁ, accantasukhasaṁhitaṁ.
Maññe sahassanettassa, vimānaṁ nābhikaṅkhasi; Iddhī hi tyāyaṁ vipulā, sakkasseva jutīmato”.
“Manasāpi na pattabbo, ānubhāvo jutīmato; Paricārayamānānaṁ, saindānaṁ vasavattinaṁ.
saindānaṁ → indānaṁ (sya1ed, sya2ed, mr)Taṁ vimānaṁ abhijjhāya, amarānaṁ sukhesinaṁ; Uposathaṁ upavasanto, semi vammikamuddhani”.
“Ahañca migamesāno, saputto pāvisiṁ vanaṁ; Taṁ maṁ mataṁ vā jīvaṁ vā, nābhivedenti ñātakā.
Āmantaye bhūridattaṁ, kāsiputtaṁ yasassinaṁ; Tayā no samanuññātā, api passemu ñātake”.
“Eso hi vata me chando, yaṁ vasesi mamantike; Na hi etādisā kāmā, sulabhā honti mānuse.
Sace tvaṁ nicchase vatthuṁ, mama kāmehi pūjito;
Sace tvaṁ → sace hi (bj, pts-vp-pli1, mr) Mayā tvaṁ samanuññāto, sotthiṁ passāhi ñātake”.“Dhārayimaṁ maṇiṁ dibyaṁ, pasuṁ putte ca vindati; Arogo sukhito hoti, gacchevādāya brāhmaṇa”.
hoti → hohi (sya1ed, sya2ed)“Kusalaṁ paṭinandāmi, bhūridatta vaco tava; Pabbajissāmi jiṇṇosmi, na kāme abhipatthaye”.
“Brahmacariyassa ce bhaṅgo, hoti bhogehi kāriyaṁ;
hoti → bhavati (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Avikampamāno eyyāsi, bahuṁ dassāmi te dhanaṁ”.“Kusalaṁ paṭinandāmi, bhūridatta vaco tava; Punapi āgamissāmi, sace attho bhavissati”.
Idaṁ vatvā bhūridatto, pesesi caturo jane; “Etha gacchatha uṭṭhetha, khippaṁ pāpetha brāhmaṇaṁ”.
Tassa taṁ vacanaṁ sutvā, uṭṭhāya caturo janā; Pesitā bhūridattena, khippaṁ pāpesu brāhmaṇaṁ.
(…)
(…) → (vanappavesakaṇḍo) (bj)
“Maṇiṁ paggayha maṅgalyaṁ, sādhuvittaṁ manoramaṁ;
sādhuvittaṁ → sādhucittaṁ (pts-vp-pli1) Selaṁ byañjanasampannaṁ, ko imaṁ maṇimajjhagā”.“Lohitakkhasahassāhi, samantā parivāritaṁ; Ajja kālaṁ pathaṁ gacchaṁ, ajjhagāhaṁ maṇiṁ imaṁ”.
pathaṁ → padaṁ (bj, pts-vp-pli1)“Sūpaciṇṇo ayaṁ selo, accito mānito sadā;
Sūpaciṇṇo → supaciṇṇo (sya1ed, sya2ed, csp1ed) mānito → mahito (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1, csp1ed) Sudhārito sunikkhitto, sabbatthamabhisādhaye.Upacāravipannassa, nikkhepe dhāraṇāya vā; Ayaṁ selo vināsāya, pariciṇṇo ayoniso.
Na imaṁ akusalo dibyaṁ, maṇiṁ dhāretumāraho;
akusalo → kusalaṁ (mr) Paṭipajja sataṁ nikkhaṁ, dehimaṁ ratanaṁ mama”.“Na ca myāyaṁ maṇī keyyo, gohi vā ratanehi vā;
gohi → kehi (mr) | ratanehi → ratanena (bj, pts-vp-pli1) Selo byañjanasampanno, neva keyyo maṇī mama”.“No ce tayā maṇī keyyo, gohi vā ratanehi vā;
gohi → kehi (mr) Atha kena maṇī keyyo, taṁ me akkhāhi pucchito”.“Yo me saṁse mahānāgaṁ, tejassiṁ duratikkamaṁ; Tassa dajjaṁ imaṁ selaṁ, jalantamiva tejasā”.
“Ko nu brāhmaṇavaṇṇena, supaṇṇo patataṁ varo; Nāgaṁ jigīsamanvesi, anvesaṁ bhakkhamattano”.
“Nāhaṁ dijādhipo homi, na diṭṭho garuḷo mayā; Āsīvisena vittoti, vajjo brāhmaṇa maṁ vidū”.
vittoti → vittosmi (sya1ed, sya2ed, mr)“Kiṁ nu tuyhaṁ balaṁ atthi, kiṁ sippaṁ vijjate tava; Kismiṁ vā tvaṁ paratthaddho, uragaṁ nāpacāyasi”.
“Āraññikassa isino, cirarattaṁ tapassino; Supaṇṇo kosiyassakkhā, visavijjaṁ anuttaraṁ.
Taṁ bhāvitattaññataraṁ, sammantaṁ pabbatantare; Sakkaccaṁ taṁ upaṭṭhāsiṁ, rattindivamatandito.
So tadā pariciṇṇo me, vattavā brahmacariyavā; Dibbaṁ pātukarī mantaṁ, kāmasā bhagavā mama.
Tyāhaṁ mante paratthaddho, nāhaṁ bhāyāmi bhoginaṁ; Ācariyo visaghātānaṁ, alampānoti maṁ vidū”.
alampānoti → alambānoti (bj); ālambānoti (pts-vp-pli1); ālambāyanoti (sya1ed, sya2ed)“Gaṇhāmase maṇiṁ tāta, somadatta vijānahi; Mā daṇḍena siriṁ pattaṁ, kāmasā pajahimhase”.
“Sakaṁ nivesanaṁ pattaṁ, yo taṁ brāhmaṇa pūjayi; Evaṁ kalyāṇakārissa, kiṁ mohā dubbhimicchasi.
Sace tvaṁ dhanakāmosi, bhūridatto padassati;
Sace tvaṁ → sace hi (bj, pts-vp-pli1, mr) bhūridatto padassati → bhūridatto padissati (sya1ed, sya2ed); bhūridattaṁ padissasi (mr) Tameva gantvā yācassu, bahuṁ dassati te dhanaṁ”.“Hatthagataṁ pattagataṁ, nikiṇṇaṁ khādituṁ varaṁ; Mā no sandiṭṭhiko attho, somadatta upaccagā”.
“Paccati niraye ghore, mahissamapi vivarati;
mahissamapi vivarati → mahissamavadīyati (bj, pts-vp-pli1); mahimassa vindrīyati (sya1ed, sya2ed) Mittadubbhī hitaccāgī, jīvarevāpi sussati.
jīvarevāpi sussati → jīvare cāpi sussare (bj, pts-vp-pli1)Sace tvaṁ dhanakāmosi, bhūridatto padassati; Maññe attakataṁ veraṁ, naciraṁ vedayissasi”.
“Mahāyaññaṁ yajitvāna, evaṁ sujjhanti brāhmaṇā; Mahāyaññaṁ yajissāma, evaṁ mokkhāma pāpakā”.
“Handa dāni apāyāmi, nāhaṁ ajja tayā saha; Padampekaṁ na gaccheyyaṁ, evaṁ kibbisakārinā”.
Padampekaṁ → padamekaṁ (sya1ed, sya2ed, mr)Idaṁ vatvāna pitaraṁ, somadatto bahussuto; Ujjhāpetvāna bhūtāni, tamhā ṭhānā apakkami.
“Gaṇhāhetaṁ mahānāgaṁ, āharetaṁ maṇiṁ mama; Indagopakavaṇṇābho, yassa lohitako siro.
Kappāsapicurāsīva, eso kāyo padissati;
padissati → kāya'ssa dissati (bj, pts-vp-pli1) Vammikaggagato seti, taṁ tvaṁ gaṇhāhi brāhmaṇa”.Athosadhehi dibbehi, jappaṁ mantapadāni ca; Evaṁ taṁ asakkhi satthuṁ, katvā parittamattano.
satthuṁ → saṭṭhuṁ (bj, pts-vp-pli1); yuṭṭhuṁ (sya1ed); phuṭṭhuṁ (sya2ed); suttuṁ (mr)
“Mamaṁ disvāna āyantaṁ, sabbakāmasamiddhinaṁ; Indriyāni ahaṭṭhāni, sāvaṁ jātaṁ mukhaṁ tava.
sāvaṁ → sāmaṁ (pts-vp-pli1) | jātaṁ → yantaṁ (mr)Padmaṁ yathā hatthagataṁ, pāṇinā parimadditaṁ;
Padmaṁ → padumaṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Sāvaṁ jātaṁ mukhaṁ tuyhaṁ, mamaṁ disvāna edisaṁ.Kacci nu te nābhisasi, kacci te atthi vedanā;
Kacci nu → kaccinnu (bj, pts-vp-pli1) | nābhisasi → te nābhisayi (bj); te nābhissasi (sya1ed, sya2ed) Yena sāvaṁ mukhaṁ tuyhaṁ, mamaṁ disvāna āgataṁ”.“Supinaṁ tāta addakkhiṁ, ito māsaṁ adhogataṁ; Dakkhiṇaṁ viya me bāhuṁ, chetvā ruhiramakkhitaṁ; Puriso ādāya pakkāmi, mama rodantiyā sati.
Yatohaṁ supinamaddakkhiṁ, sudassana vijānahi;
Yatohaṁ → yato taṁ (bj); yato (pts-vp-pli1) Tato divā vā rattiṁ vā, sukhaṁ me nopalabbhati”.“Yaṁ pubbe parivāriṁsu, kaññā ruciraviggahā;
parivāriṁsu → paricāriṁsu (bj, pts-vp-pli1) Hemajālapaṭicchannā, bhūridatto na dissati.Yaṁ pubbe parivāriṁsu, nettiṁsavaradhārino;
parivāriṁsu → paricāriṁsu (bj, pts-vp-pli1) Kaṇikārāva samphullā, bhūridatto na dissati.Handa dāni gamissāma, bhūridattanivesanaṁ; Dhammaṭṭhaṁ sīlasampannaṁ, passāma tava bhātaraṁ”.
Tañca disvāna āyantiṁ, bhūridattassa mātaraṁ; Bāhā paggayha pakkanduṁ, bhūridattassa nāriyo.
“Puttaṁ teyye na jānāma, ito māsaṁ adhogataṁ; Mataṁ vā yadi vā jīvaṁ, bhūridattaṁ yasassinaṁ.
Sakuṇī hataputtāva, suññaṁ disvā kulāvakaṁ; Ciraṁ dukkhena jhāyissaṁ, bhūridattaṁ apassatī.
apassatī → imissā gāthāyānantare bj, pts-vp-pli1 potthakesu-- \ saku hataputtKurarī hatachāpāva, suññaṁ disvā kulāvakaṁ; Ciraṁ dukkhena jhāyissaṁ, bhūridattaṁ apassatī.
Sā nūna cakkavākīva, pallalasmiṁ anodake; Ciraṁ dukkhena jhāyissaṁ, bhūridattaṁ apassatī.
Kammārānaṁ yathā ukkā, anto jhāyati no bahi; Evaṁ jhāyāmi sokena, bhūridattaṁ apassatī”.
Sālāva sampamathitā, mālutena pamadditā;
sampamathitā → sampamadditā (sya1ed, sya2ed, mr) Senti puttā ca dārā ca, bhūridattanivesane.Idaṁ sutvāna nigghosaṁ, bhūridattanivesane; Ariṭṭho ca subhogo ca, padhāviṁsu anantarā.
subhogo → subhago (bj, pts-vp-pli1) padhāviṁsu → upadhāviṁsu (bj, pts-vp-pli1)“Amma assāsa mā soci, evaṁdhammā hi pāṇino; Cavanti upapajjanti, esassa pariṇāmitā”.
“Ahampi tāta jānāmi, evaṁdhammā hi pāṇino; Sokena ca paretasmi, bhūridattaṁ apassatī.
Ajja ce me imaṁ rattiṁ, sudassana vijānahi; Bhūridattaṁ apassantī, maññe hissāmi jīvitaṁ”.
“Amma assāsa mā soci, ānayissāma bhātaraṁ; Disodisaṁ gamissāma, bhātupariyesanaṁ caraṁ.
Pabbate giriduggesu, gāmesu nigamesu ca; Orena sattarattassa, bhātaraṁ passa āgataṁ”.
Orena sattarattassa → orena dasarattassa (bj, pts-vp-pli1)“Hatthā pamutto urago, pāde te nipatī bhusaṁ; Kacci nu taṁ ḍaṁsī tāta, mā bhāyi sukhito bhava”.
Kacci nu taṁ ḍaṁsī tāta → kacci taṁ nu ḍasī tāta (bj); kacci nu ḍaṁsito tāta (sya1ed, sya2ed); kaccitānuḍasī tāta (pts-vp-pli1)“Neva mayhaṁ ayaṁ nāgo, alaṁ dukkhāya kāyaci; Yāvatatthi ahiggāho, mayā bhiyyo na vijjati”.
“Ko nu brāhmaṇavaṇṇena, ditto parisamāgato;
ditto → datto (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Avhāyantu suyuddhena, suṇantu parisā mama”.“Tvaṁ maṁ nāgena ālampa, ahaṁ maṇḍūkachāpiyā;
ālampa → ālamba (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Hotu no abbhutaṁ tattha, ā sahassehi pañcahi”.“Ahañhi vasumā aḍḍho, tvaṁ daliddosi māṇava; Ko nu te pāṭibhogatthi, upajūtañca kiṁ siyā.
Upajūtañca me assa, pāṭibhogo ca tādiso; Hotu no abbhutaṁ tattha, ā sahassehi pañcahi”.
“Suṇohi me mahārāja, vacanaṁ bhaddamatthu te; Pañcannaṁ me sahassānaṁ, pāṭibhogo hi kittima”.
“Pettikaṁ vā iṇaṁ hoti, yaṁ vā hoti sayaṅkataṁ; Kiṁ tvaṁ evaṁ bahuṁ mayhaṁ, dhanaṁ yācasi brāhmaṇa”.
“Alampāno hi nāgena, mamaṁ abhijigīsati;
Alampāno → ālambāno (bj, pts-vp-pli1); ālambāyano (sya1ed, sya2ed) abhijigīsati → abhijigiṁsati (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Ahaṁ maṇḍūkachāpiyā, ḍaṁsayissāmi brāhmaṇaṁ.Taṁ tvaṁ daṭṭhuṁ mahārāja, ajja raṭṭhābhivaḍḍhana; Khattasaṅghaparibyūḷho, niyyāhi ahidassanaṁ”.
ahidassanaṁ → abhidassananti (pts-vp-pli1)“Neva taṁ atimaññāmi, sippavādena māṇava; Atimattosi sippena, uragaṁ nāpacāyasi”.
“Ahampi nātimaññāmi, sippavādena brāhmaṇa; Avisena ca nāgena, bhusaṁ vañcayase janaṁ.
Evañcetaṁ jano jaññā, yathā jānāmi taṁ ahaṁ; Na tvaṁ labhasi ālampa, bhusamuṭṭhiṁ kuto dhanaṁ”.
bhusamuṭṭhiṁ → sattumuṭṭhiṁ (bj, pts-vp-pli1); thusamuṭṭhiṁ (sya1ed, sya2ed)“Kharājino jaṭī dummī, ditto parisamāgato;
dummī → rummī (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Yo tvaṁ evaṁ gataṁ nāgaṁ, aviso atimaññasi.Āsajja kho naṁ jaññāsi, puṇṇaṁ uggassa tejaso; Maññe taṁ bhasmarāsiṁva, khippameso karissati”.
“Siyā visaṁ siluttassa, deḍḍubhassa silābhuno; Neva lohitasīsassa, visaṁ nāgassa vijjati”.
“Sutametaṁ arahataṁ, saññatānaṁ tapassinaṁ; Idha dānāni datvāna, saggaṁ gacchanti dāyakā; Jīvanto dehi dānāni, yadi te atthi dātave.
Ayaṁ nāgo mahiddhiko, tejassī duratikkamo; Tena taṁ ḍaṁsayissāmi, so taṁ bhasmaṁ karissati”.
“Mayāpetaṁ sutaṁ samma, saññatānaṁ tapassinaṁ; Idha dānāni datvāna, saggaṁ gacchanti dāyakā; Tvameva dehi jīvanto, yadi te atthi dātave.
Ayaṁ ajamukhī nāma, puṇṇā uggassa tejaso;
ajamukhī → accimukhī (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Tāya taṁ ḍaṁsayissāmi, sā taṁ bhasmaṁ karissati.Yā dhītā dhataraṭṭhassa, vemātā bhaginī mama; Sā taṁ ḍaṁsatvajamukhī, puṇṇā uggassa tejaso.
taṁ ḍaṁsatvajamukhī → sā dissatu accimukhī (bj); sā ḍaṁsatu accimukhī (sya1ed, sya2ed); sā dissatu accīmukhī (pts-vp-pli1)Chamāyañce nisiñcissaṁ, brahmadatta vijānahi; Tiṇalatāni osadhyo, ussusseyyuṁ asaṁsayaṁ.
Uddhañce pātayissāmi, brahmadatta vijānahi; Satta vassāniyaṁ devo, na vasse na himaṁ pate.
Udake ce nisiñcissaṁ, brahmadatta vijānahi;
Udake ce → udakañce (bj, pts-vp-pli1) Yāvantodakajā pāṇā, mareyyuṁ macchakacchapā”.
Yāvantodakajā → yāvatā odakā (bj); yāvatā udakajā (pts-vp-pli1)
(…)
(…) → (nagarappavesanakaṇḍaṁ niṭṭhitaṁ) (bj)
“Lokyaṁ sajantaṁ udakaṁ, payāgasmiṁ patiṭṭhitaṁ;
sajantaṁ → siñcantaṁ (mr) Komaṁ ajjhoharī bhūto, ogāḷhaṁ yamunaṁ nadiṁ”.“Yadesa lokādhipatī yasassī, bārāṇasiṁ pakriya samantato;
pakriya → pakiraharī (bj); pakīraharī (sya1ed, sya2ed); pakiraparī (pts-vp-pli1) Tassāha putto uragūsabhassa, subhogoti maṁ brāhmaṇa vedayanti”.“Sace hi putto uragūsabhassa, kāsissa rañño amarādhipassa;
kāsissa → kaṁsassa (bj, pts-vp-pli1) Mahesakkho aññataro pitā te, maccesu mātā pana te atulyā; Na tādiso arahati brāhmaṇassa, dāsampi ohārituṁ mahānubhāvo”.
ohārituṁ → ohātuṁ (pts-vp-pli1)“Rukkhaṁ nissāya vijjhittho, eṇeyyaṁ pātumāgataṁ; So viddho dūramacari, saravegena sīghavā.
dūramacari → dūra'masarā (bj, pts-vp-pli1); dūramācari (sya1ed, sya2ed) sīghavā → sekhavā (bj, pts-vp-pli1); pekkhavā (sya1ed, sya2ed, mr)Taṁ tvaṁ patitamaddakkhi, araññasmiṁ brahāvane; Sa maṁsakājamādāya, sāyaṁ nigrodhupāgami.
Sa maṁsakājamādāya → samaṁ sakajamādāya (csp1ed)Sukasāḷikasaṅghuṭṭhaṁ, piṅgalaṁ santhatāyutaṁ;
piṅgalaṁ → piṅgiyaṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Kokilābhirudaṁ rammaṁ, dhuvaṁ haritasaddalaṁ.Tattha te so pāturahu, iddhiyā yasasā jalaṁ; Mahānubhāvo bhātā me, kaññāhi parivārito.
So tena pariciṇṇo tvaṁ, sabbakāmehi tappito; Aduṭṭhassa tuvaṁ dubbhi, taṁ te veraṁ idhāgataṁ.
Khippaṁ gīvaṁ pasārehi, na te dassāmi jīvitaṁ; Bhātu parisaraṁ veraṁ, chedayissāmi te siraṁ”.
“Ajjhāyako yācayogī, āhutaggi ca brāhmaṇo; Etehi tīhi ṭhānehi, avajjho hoti brāhmaṇo”.
“Yaṁ pūraṁ dhataraṭṭhassa, ogāḷhaṁ yamunaṁ nadiṁ; Jotate sabbasovaṇṇaṁ, girimāhacca yāmunaṁ.
Tattha te purisabyagghā, sodariyā mama bhātaro; Yathā te tattha vakkhanti, tathā hessasi brāhmaṇa”.
“Anittarā ittarasampayuttā, yaññā ca vedā ca subhoga loke; Tadaggarayhañhi vinindamāno, jahāti vittañca satañca dhammaṁ.
Ajjhenamariyā pathaviṁ janindā, vessā kasiṁ pāricariyañca suddā; Upāgu paccekaṁ yathāpadesaṁ, katāhu ete vasināti āhu.
Dhātā vidhātā varuṇo kuvero, somo yamo candimā vāyu sūriyo; Etepi yaññaṁ puthuso yajitvā, ajjhāyakānaṁ atho sabbakāme.
Vikāsitā cāpasatāni pañca, yo ajjuno balavā bhīmaseno; Sahassabāhu asamo pathabyā, sopi tadā mādahi jātavedaṁ.
Yo brāhmaṇe bhojayi dīgharattaṁ, annena pānena yathānubhāvaṁ; Pasannacitto anumodamāno, subhoga devaññataro ahosi.
Mahāsanaṁ devamanomavaṇṇaṁ, yo sappinā asakkhi bhojetumaggiṁ;
bhojetumaggiṁ → jetumaggiṁ (bj, pts-vp-pli1) Sa yaññatantaṁ varato yajitvā, dibbaṁ gatiṁ mucalindajjhagacchi.Mahānubhāvo vassasahassajīvī, yo pabbajī dassaneyyo uḷāro; Hitvā apariyanta raṭṭhaṁ sasenaṁ, rājā dudīpopi jagāma saggaṁ.
dudīpopi jagāma → dudīpopi jagāmaṁ (bj); dudīpopajjhagāmi (sya1ed, sya2ed); dujīpopi jagāma (pts-vp-pli1)Yo sāgarantaṁ sāgaro vijitvā, yūpaṁ subhaṁ soṇṇamayaṁ uḷāraṁ;
soṇṇamayaṁ → sovaṇṇamayaṁ (sya1ed, sya2ed, mr) Ussesi vessānaramādahāno, subhoga devaññataro ahosi.Yassānubhāvena subhoga gaṅgā, pavattatha dadhisannisinnaṁ samuddaṁ;
pavattatha → pavattati (sya1ed, sya2ed, mr) | dadhisannisinnaṁ → dadhisannaṁ (bj, pts-vp-pli1); dadhisanninnaṁ (sya2ed) Salomapādo paricariya maggiṁ, aṅgo sahassakkhapurajjhagacchi.Mahiddhiko devavaro yasassī, senāpati tidive vāsavassa; So somayāgena malaṁ vihantvā, subhoga devaññataro ahosi.
Akārayi lokamimaṁ parañca, bhāgīrathiṁ himavantañca gijjhaṁ;
Akārayi → akāri (bj, pts-vp-pli1) gijjhaṁ → vijjhaṁ (sya1ed, sya2ed, mr); viñjhaṁ (?) Yo iddhimā devavaro yasassī, sopi tadā ādahi jātavedaṁ.Mālāgirī himavā yo ca gijjho, sudassano nisabho kuveru;
gijjho → vijjhā (sya1ed, sya2ed); vijjho (mr) kuveru → kākaneru (bj, pts-vp-pli1); kākaveru (sya1ed, sya2ed) Ete ca aññe ca nagā mahantā, cityā katā yaññakarehi māhu.Ajjhāyakaṁ mantaguṇūpapannaṁ, tapassinaṁ yācayogotidhāhu;
yācayogotidhāhu → yācayogoti cāha (bj, pts-vp-pli1); yācayogītidhāhu (sya1ed, sya2ed); yācayogoti cāhu (mr) Tīre samuddassudakaṁ sajantaṁ, taṁ sāgarojjhohari tenapeyyo.Āyāgavatthūni puthū pathabyā, saṁvijjanti brāhmaṇā vāsavassa; Purimaṁ disaṁ pacchimaṁ dakkhiṇuttaraṁ, saṁvijjamānā janayanti vedaṁ”.
“Kalī hi dhīrāna kaṭaṁ magānaṁ, bhavanti vedajjhagatānariṭṭha;
Kalī → kaliṁ (bj) Marīcidhammaṁ asamekkhitattā, māyāguṇā nātivahanti paññaṁ.Vedā na tāṇāya bhavanti dassa, mittadduno bhūnahuno narassa; Na tāyate pariciṇṇo ca aggi, dosantaraṁ maccamanariyakammaṁ.
Sabbañca maccā sadhanaṁ sabhogaṁ, ādīpitaṁ dāru tiṇena missaṁ;
sadhanaṁ sabhogaṁ → sadhanā sabhogā (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1, mr) Dahaṁ na tappe asamatthatejo, ko taṁ subhikkhaṁ dvirasaññu kayirā.
na tappe → na tappe aggi (mr) dvirasaññu kayirā → dirasañña kuriyā (bj); dirasaññu kayirā (sya1ed, sya2ed); dirasaññu kuriyā (pts-vp-pli1)Yathāpi khīraṁ vipariṇāmadhammaṁ, dadhi bhavitvā navanītampi hoti; Evampi aggi vipariṇāmadhammo, tejo samorohatī yogayutto.
Na dissatī aggimanuppaviṭṭho, sukkhesu kaṭṭhesu navesu cāpi;
Na dissatī → na dissate (bj, pts-vp-pli1); na dissati (sya1ed, sya2ed) Nāmatthamāno araṇīnarena, nākammunā jāyati jātavedo.
Nāmatthamāno → nāmanthamāno (bj, pts-vp-pli1)Sace hi aggi antarato vaseyya, sukkhesu kaṭṭhesu navesu cāpi; Sabbāni susseyyu vanāni loke, sukkhāni kaṭṭhāni ca pajjaleyyuṁ.
Karoti ce dārutiṇena puññaṁ, bhojaṁ naro dhūmasikhiṁ patāpavaṁ; Aṅgārikā loṇakarā ca sūdā, sarīradāhāpi kareyyu puññaṁ.
Atha ce hi ete na karonti puññaṁ, ajjhenamaggiṁ idha tappayitvā;
karonti → kārenti (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Na koci lokasmiṁ karoti puññaṁ, bhojaṁ naro dhūmasikhiṁ patāpavaṁ.Kathañhi lokāpacito samāno, amanuññagandhaṁ bahūnaṁ akantaṁ; Yadeva maccā parivajjayanti, tadappasatthaṁ dvirasaññu bhuñje.
Sikhimpi devesu vadanti heke, āpaṁ milakkhū pana devamāhu;
Sikhimpi → sikhiṁ hi (bj, pts-vp-pli1); sikhiñhi (sya1ed, sya2ed) milakkhū → milakkhā (bj, pts-vp-pli1) Sabbeva ete vitathaṁ bhaṇanti, aggī na devaññataro na cāpo.
bhaṇanti → gaṇhanti (mr)Anindriyabaddhamasaññakāyaṁ, vessānaraṁ kammakaraṁ pajānaṁ;
Anindriyabaddhamasaññakāyaṁ → nirindriyaṁ santaṁ asaññakāyaṁ (bj, pts-vp-pli1); anindriyaṁ santamasaññakāyaṁ (sya1ed, sya2ed) Paricariya maggiṁ sugatiṁ kathaṁ vaje, pāpāni kammāni pakubbamāno.
pakubbamāno → patrubbamāno (sya1ed, sya2ed); pakobbamāno (mr)Sabbābhibhū tāhudha jīvikatthā, aggissa brahmā paricārakoti; Sabbānubhāvī ca vasī kimatthaṁ, animmito nimmitaṁ vanditassa.
Hassaṁ anijjhānakhamaṁ atacchaṁ, sakkārahetu pakiriṁsu pubbe; Te lābhasakkāre apātubhonte, sandhāpitā jantubhi santidhammaṁ.
sandhāpitā → santhambhitā (bj, pts-vp-pli1); sandhābhitā (sya1ed, sya2ed); santāpitā (mr)Ajjhenamariyā pathaviṁ janindā, vessā kasiṁ pāricariyañca suddā; Upāgu paccekaṁ yathāpadesaṁ, katāhu ete vasināti āhu.
Etañca saccaṁ vacanaṁ bhaveyya, yathā idaṁ bhāsitaṁ brāhmaṇehi; Nākhattiyo jātu labhetha rajjaṁ, nābrāhmaṇo mantapadāni sikkhe; Nāññatra vessehi kasiṁ kareyya, suddo na mucce parapesanāya.
parapesanāya → parapessitāya (bj, pts-vp-pli1)Yasmā ca etaṁ vacanaṁ abhūtaṁ, musāvime odariyā bhaṇanti; Tadappapaññā abhisaddahanti, passanti taṁ paṇḍitā attanāva.
Khatyā hi vessānaṁ baliṁ haranti, ādāya satthāni caranti brāhmaṇā;
Khatyā hi vessānaṁ → khatyā na vessā na (bj); khattā na vessā na (pts-vp-pli1) Taṁ tādisaṁ saṅkhubhitaṁ pabhinnaṁ, kasmā brahmā nujju karoti lokaṁ.Sace hi so issaro sabbaloke, brahmā bahūbhūtapatī pajānaṁ;
brahmā bahūbhūtapatī → brahmāpahū bhūtapatī (sya1ed, sya2ed) Kiṁ sabbalokaṁ vidahī alakkhiṁ, kiṁ sabbalokaṁ na sukhiṁ akāsi.Sace hi so issaro sabbaloke, brahmā bahūbhūtapatī pajānaṁ; Māyā musāvajjamadena cāpi, lokaṁ adhammena kimatthamakāri.
musāvajjamadena → musāvañcanapadena (mr) kimatthamakāri → kimattha'kāsi (bj, pts-vp-pli1); kimatthakārī (sya1ed); kimatthakāri (sya2ed)Sace hi so issaro sabbaloke, brahmā bahūbhūtapatī pajānaṁ; Adhammiko bhūtapatī ariṭṭha, dhamme sati yo vidahī adhammaṁ.
Kīṭā paṭaṅgā uragā ca bhekā, hantvā kimī sujjhati makkhikā ca;
bhekā → bhiṅgā (sya1ed); bheṅgā (sya2ed) Etepi dhammā anariyarūpā, kambojakānaṁ vitathā bahūnaṁ.Sace hi so sujjhati yo hanāti, hatopi so saggamupeti ṭhānaṁ; Bhovādi bhovādina mārayeyyuṁ, ye cāpi tesaṁ abhisaddaheyyuṁ.
mārayeyyuṁ → mārabheyyuṁ (mr)Neva migā na pasū nopi gāvo, āyācanti attavadhāya keci; Vipphandamāne idha jīvikatthā, yaññesu pāṇe pasumārabhanti.
pasumārabhanti → … māharanti (bj, pts-vp-pli1)Yūpussane pasubandhe ca bālā, cittehi vaṇṇehi mukhaṁ nayanti;
Yūpussane → yūpassa te (bj); yūpassa ne (sya2ed, pts-vp-pli1) Ayaṁ te yūpo kāmaduho parattha, bhavissati sassato samparāye.Sace ca yūpe maṇisaṅkhamuttaṁ, dhaññaṁ dhanaṁ rajataṁ jātarūpaṁ; Sukkhesu kaṭṭhesu navesu cāpi, sace duhe tidive sabbakāme; Tevijjasaṅghāva puthū yajeyyuṁ, abrāhmaṇaṁ kañci na yājayeyyuṁ.
abrāhmaṇaṁ → na brāhmaṇā (bj, sya1ed, sya2ed); na brāhmaṇaṁ (pts-vp-pli1)Kuto ca yūpe maṇisaṅkhamuttaṁ, dhaññaṁ dhanaṁ rajataṁ jātarūpaṁ; Sukkhesu kaṭṭhesu navesu cāpi, kuto duhe tidive sabbakāme.
Saṭhā ca luddā ca paluddhabālā, cittehi vaṇṇehi mukhaṁ nayanti;
paluddhabālā → upaladdhabālā (bj, pts-vp-pli1) Ādāya aggiṁ mama dehi vittaṁ, tato sukhī hohisi sabbakāme.Tamaggihuttaṁ saraṇaṁ pavissa, cittehi vaṇṇehi mukhaṁ nayanti; Oropayitvā kesamassuṁ nakhañca, vedehi vittaṁ atigāḷhayanti.
atigāḷhayanti → atigāḷayanti (bj, pts-vp-pli1)Kākā ulūkaṁva raho labhitvā, ekaṁ samānaṁ bahukā samecca;
bahukā → bahuhi (bj) Annāni bhutvā kuhakā kuhitvā, muṇḍaṁ karitvā yaññapathossajanti.Evañhi so vañcito brāhmaṇehi, eko samāno bahukā samecca; Te yogayogena vilumpamānā, diṭṭhaṁ adiṭṭhena dhanaṁ haranti.
Akāsiyā rājūhivānusiṭṭhā, tadassa ādāya dhanaṁ haranti; Te tādisā corasamā asantā, vajjhā na haññanti ariṭṭha loke.
Indassa bāhārasi dakkhiṇāti, yaññesu chindanti palāsayaṭṭhiṁ; Tañcepi saccaṁ maghavā chinnabāhu, kenassa indo asure jināti.
Tañceva tucchaṁ maghavā samaṅgī, hantā avajjho paramo sa devo;
sa devo → sudevo (sya1ed, sya2ed, mr) Mantā ime brāhmaṇā tuccharūpā, sandiṭṭhikā vañcanā esa loke.Mālāgiri himavā yo ca gijjho, sudassano nisabho kuveru; Ete ca aññe ca nagā mahantā, cityā katā yaññakarehi māhu.
Yathāpakārāni hi iṭṭhakāni, cityā katā yaññakarehi māhu; Na pabbatā honti tathāpakārā, aññā disā acalā tiṭṭhaselā.
Na iṭṭhakā honti silā cirena, na tattha sañjāyati ayo na lohaṁ;
cirena → cirenapi (bj, pts-vp-pli1) Yaññañca etaṁ parivaṇṇayantā, cityā katā yaññakarehi māhu.Ajjhāyakaṁ mantaguṇūpapannaṁ, tapassinaṁ yācayogotidhāhu; Tīre samuddassudakaṁ sajantaṁ, taṁ sāgarojjhohari tenapeyyo.
Parosahassampi samantavede, mantūpapanne nadiyo vahanti; Na tena byāpannarasūdakā na, kasmā samuddo atulo apeyyo.
Ye keci kūpā idha jīvaloke, loṇūdakā kūpakhaṇehi khātā; Na brāhmaṇajjhoharaṇena tesu, āpo apeyyo dvirasaññu māhu.
brāhmaṇajjhoharaṇena → brāhmaṇajjhoharanena (pts-vp-pli1); brāhmaṇajjhohari tena (mr)Pure puratthā kā kassa bhariyā, mano manussaṁ ajanesi pubbe; Tenāpi dhammena na koci hīno, evampi vosaggavibhaṅgamāhu.
vosaggavibhaṅgamāhu → vossaggavibhāgamāhu (bj); vossaggavibhaṅgamāhu (sya1ed, sya2ed, csp1ed)Caṇḍālaputtopi adhicca vede, bhāseyya mante kusalo matīmā;
matīmā → mutīmā (bj, pts-vp-pli1) Na tassa muddhāpi phaleyya sattadhā, mantā ime attavadhāya katā.Vācākatā giddhikatā gahītā, dummocayā kabyapathānupannā;
giddhikatā → giddhigatā (mr) Bālāna cittaṁ visame niviṭṭhaṁ, tadappapaññā abhisaddahanti.Sīhassa byagghassa ca dīpino ca, na vijjatī porisiyaṁ balena; Manussabhāvo ca gavaṁva pekkho, jātī hi tesaṁ asamā samānā.
samānā → samānaṁ (sya1ed, sya2ed, mr)Sace ca rājā pathaviṁ vijitvā, sajīvavā assavapārisajjo; Sayameva so sattusaṅghaṁ vijeyya, tassappajā niccasukhī bhaveyya.
niccasukhī → niccasukhā (pts-vp-pli1)Khattiyamantā ca tayo ca vedā, atthena ete samakā bhavanti; Tesañca atthaṁ avinicchinitvā, na bujjhatī oghapathaṁva channaṁ.
Khattiyamantā ca tayo ca vedā, atthena ete samakā bhavanti; Lābho alābho ayaso yaso ca, sabbeva tesaṁ catunnañca dhammā.
sabbeva tesaṁ catunnañca → sabbe te sabbesaṁ catunna (bj, pts-vp-pli1)Yathāpi ibbhā dhanadhaññahetu, kammāni karonti puthū pathabyā;
karonti → kārenti (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Tevijjasaṅghā ca tatheva ajja, kammāni karonti puthū pathabyā.
karonti → kārenti (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)Ibbhehi ye te samakā bhavanti, niccussukā kāmaguṇesu yuttā; Kammāni karonti puthū pathabyā, tadappapaññā dvirasaññurā te”.
(…)
(…) → (yaññabhedavādakaṇḍo) (bj)
“Kassa bherī mudiṅgā ca, saṅkhāpaṇavadindimā; Purato paṭipannāni, hāsayantā rathesabhaṁ.
Kassa kañcanapaṭṭena, puthunā vijjuvaṇṇinā; Yuvā kalāpasannaddho, ko eti siriyā jalaṁ.
Ukkāmukhapahaṭṭhaṁva, khadiraṅgārasannibhaṁ; Mukhañca rucirā bhāti, ko eti siriyā jalaṁ.
Kassa jambonadaṁ chattaṁ, sasalākaṁ manoramaṁ; Ādiccaraṁsāvaraṇaṁ, ko eti siriyā jalaṁ.
Kassa aṅgaṁ pariggayha, vālabījanimuttamaṁ;
aṅgaṁ → aṅkaṁ (bj, pts-vp-pli1); aṅga (sya2ed) vālabījanimuttamaṁ → vāḷa … (csp1ed) Ubhato varapuññassa, muddhani uparūpari.
Ubhato varapuññassa → carate varapaññassa (bj, pts-vp-pli1); ubhato varapaññassa (sya1ed, sya2ed)Kassa pekhuṇahatthāni, citrāni ca mudūni ca; Kañcanamaṇidaṇḍāni, caranti dubhato mukhaṁ.
Kañcanamaṇidaṇḍāni → tapaññamaṇidaṇḍāni (bj, pts-vp-pli1); suvaṇṇamaṇidaṇḍāni (sya1ed, sya2ed, mr)Khadiraṅgāravaṇṇābhā, ukkāmukhapahaṁsitā; Kassete kuṇḍalā vaggū, sobhanti dubhato mukhaṁ.
Kassa vātena chupitā, niddhantā mudukāḷakā;
mudukāḷakā → mudukālakaṁ (bj); mudu kāḷikā (sya1ed, sya2ed) Sobhayanti nalāṭantaṁ, nabhā vijjurivuggatā.Kassa etāni akkhīni, āyatāni puthūni ca; Ko sobhati visālakkho, kassetaṁ uṇṇajaṁ mukhaṁ.
Kassete lapanajātā, suddhā saṅkhavarūpamā;
lapanajātā → lapanajā suddhā (bj, pts-vp-pli1) suddhā saṅkhavarūpamā → suddhasaṅkhavarūpamā (bj, pts-vp-pli1) Bhāsamānassa sobhanti, dantā kuppilasādisā.Kassa lākhārasasamā, hatthapādā sukhedhitā; Ko so bimboṭṭhasampanno, divā sūriyova bhāsati.
Himaccaye himavati, mahāsālova pupphito;
himavati → hemavato (bj, pts-vp-pli1); himavato (sya1ed, sya2ed) Ko so odātapāvāro, jayaṁ indova sobhati.Suvaṇṇapīḷakākiṇṇaṁ, maṇidaṇḍavicittakaṁ; Ko so parisamogayha, īsaṁ khaggaṁ pamuñcati.
īsaṁ khaggaṁ pamuñcati → īso khaggaṁva muccati (bj); aṁse khaggaṁ pamuñcati (sya1ed, sya2ed); īso khaggaṁva muñcati (pts-vp-pli1)Suvaṇṇavikatā cittā, sukatā cittasibbanā;
cittasibbanā → citrasibbanā (bj, pts-vp-pli1); citrasibbinī (sya1ed, sya2ed, mr) Ko so omuñcate pādā, namo katvā mahesino”.“Dhataraṭṭhā hi te nāgā, iddhimanto yasassino; Samuddajāya uppannā, nāgā ete mahiddhikā”ti.
