7 Candakumārajātaka
Rājāsi luddakammo, ekarājā pupphavatīyā; So pucchi brahmabandhuṁ, khaṇḍahālaṁ purohitaṁ mūḷhaṁ.
taṁ → mā (bj, pts-vp-pli1)“Saggāna maggamācikkha, tvaṁsi brāhmaṇa dhammavinayakusalo;
Saggāna maggamācikkha → saggamaggamācikkha (pts-vp-pli1) Yathā ito vajanti sugatiṁ, narā puññāni katvāna”.“Atidānaṁ daditvāna, avajjhe deva ghātetvā; Evaṁ vajanti sugatiṁ, narā puññāni katvāna”.
“Kiṁ pana taṁ atidānaṁ, ke ca avajjhā imasmi lokasmiṁ; Etañca kho no akkhāhi, yajissāmi dadāmi dānāni”.
kho → vo (bj, pts-vp-pli1) yajissāmi dadāmi → yajissāma dadāma (bj, pts-vp-pli1)“Puttehi deva yajitabbaṁ, mahesīhi negamehi ca; Usabhehi ājāniyehi catūhi, sabbacatukkena deva yajitabbaṁ”.
Taṁ sutvā antepure, kumārā mahesiyo ca haññantu; Eko ahosi nigghoso, bhismā accuggato saddo.
“Gacchatha vadetha kumāre, candaṁ sūriyañca bhaddasenañca; Sūrañca vāmagottañca, pacurā kira hotha yaññatthāya.
pacurā → pasurā (bj, pts-vp-pli1, mr)Kumāriyopi vadetha, upasenaṁ kokilañca muditañca;
upasenaṁ → upaseniṁ (bj); upaseṇiṁ (pts-vp-pli1) Nandañcāpi kumāriṁ, pacurā kira hotha yaññatthāya.
pacurā → pasurā (bj, pts-vp-pli1, mr)Vijayampi mayhaṁ mahesiṁ, erāvatiṁ kesiniṁ sunandañca;
erāvatiṁ → ekapatiṁ (pts-vp-pli1); erāpatiṁ (mr) Lakkhaṇavarūpapannā, pacurā kira hotha yaññatthāya.Gahapatayo ca vadetha, puṇṇamukhaṁ bhaddiyaṁ siṅgālañca; Vaḍḍhañcāpi gahapatiṁ, pacurā kira hotha yaññatthāya”.
Te tattha gahapatayo, avocisuṁ samāgatā puttadāraparikiṇṇā; “Sabbeva sikhino deva karohi, atha vā no dāse sāvehi”.
“Abhayaṅkarampi me hatthiṁ, nāḷāgiriṁ accuggataṁ varuṇadantaṁ;
accuggataṁ varuṇadantaṁ → nālāgiriṁ accutaṁ varuṇadantaṁ (bj); rājagiriṁ accutavaruṇadantaṁ (pts-vp-pli1) Ānetha kho ne khippaṁ, yaññatthāya bhavissanti.Assaratanampi kesiṁ, surāmukhaṁ puṇṇakaṁ vinatakañca;
Assaratanampi → assaratanampi me (sya1ed, sya2ed); assatarampi (pts-vp-pli1) Ānetha kho ne khippaṁ, yaññatthāya bhavissanti.Usabhampi yūthapatiṁ anojaṁ, nisabhaṁ gavampatiṁ tepi mayhaṁ ānetha;
Usabhampi → usabhampi me (sya1ed, sya2ed); usabhepi (pts-vp-pli1) Samūha karontu sabbaṁ, yajissāmi dadāmi dānāni.
Samūha → samupā (bj); sammukhā (sya1ed, sya2ed); samupa (pts-vp-pli1)Sabbaṁ paṭiyādetha, yaññaṁ pana uggatamhi sūriyamhi;
Sabbaṁ → sabbaṁpi (sya1ed, sya2ed) Āṇāpetha ca kumāre, abhiramantu imaṁ rattiṁ.
Āṇāpetha ca kumāre → ānāpetha candakumāre (sya1ed); āṇāpetha candakumāre (sya2ed, mr)Sabbaṁ upaṭṭhapetha, yaññaṁ pana uggatamhi sūriyamhi;
Sabbaṁ → sabbampi (sya1ed, sya2ed) Vadetha dāni kumāre, ajja kho pacchimā ratti”.Taṁtaṁ mātā avaca, rodantī āgantvā vimānato; “Yañño kira te putta, bhavissati catūhi puttehi”.
“Sabbepi mayhaṁ puttā cattā, candasmiṁ haññamānasmiṁ;
candasmiṁ → candiyasmiṁ (bj, pts-vp-pli1); candasuriyasmiṁ (sya1ed, sya2ed) Puttehi yaññaṁ yajitvāna, sugatiṁ saggaṁ gamissāmi”.
Puttehi yaññaṁ → puttehi (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)“Mā taṁ putta saddahesi, sugati kira hoti puttayaññena;
yaññe → yaññatthāya (bj, pts-vp-pli1) Nirayāneso maggo, neso maggo hi saggānaṁ.Dānāni dehi koṇḍañña, ahiṁsā sabbabhūtabhabyānaṁ; Esa maggo sugatiyā, na ca maggo puttayaññena”.
“Ācariyānaṁ vacanā, ghātessaṁ candañca sūriyañca; Puttehi yaññaṁ yajitvāna duccajehi, sugatiṁ saggaṁ gamissāmi”.
Taṁtaṁ pitāpi avaca, vasavattī orasaṁ sakaṁ puttaṁ; “Yañño kira te putta, bhavissati catūhi puttehi”.
“Sabbepi mayhaṁ puttā cattā, candasmiṁ haññamānasmiṁ; Puttehi yaññaṁ yajitvāna, sugatiṁ saggaṁ gamissāmi”.
“Mā taṁ putta saddahesi, sugati kira hoti puttayaññena; Nirayāneso maggo, neso maggo hi saggānaṁ.
Dānāni dehi koṇḍañña, ahiṁsā sabbabhūtabhabyānaṁ; Esa maggo sugatiyā, na ca maggo puttayaññena”.
“Ācariyānaṁ vacanā, ghātessaṁ candañca sūriyañca; Puttehi yaññaṁ yajitvāna duccajehi, sugatiṁ saggaṁ gamissāmi”.
“Dānāni dehi koṇḍañña, ahiṁsā sabbabhūtabhabyānaṁ; Puttaparivuto tuvaṁ, raṭṭhaṁ janapadañca pālehi”.
“Mā no deva avadhi, dāse no dehi khaṇḍahālassa;
khaṇḍahālassa → idaṁ padaṁ pts-vp-pli1 potthake Api nigaḷabandhakāpi, hatthī asse ca pālema.Mā no deva avadhi, dāse no dehi khaṇḍahālassa; Api nigaḷabandhakāpi, hatthichakaṇāni ujjhema.
Mā no deva avadhi, dāse no dehi khaṇḍahālassa; Api nigaḷabandhakāpi, assachakaṇāni ujjhema.
Mā no deva avadhi, dāse no dehi khaṇḍahālassa; Yassa honti tava kāmā, api raṭṭhā pabbājitā; Bhikkhācariyaṁ carissāma”.
“Dukkhaṁ kho me janayatha, vilapantā jīvitassa kāmā hi; Muñcetha dāni kumāre, alampi me hotu puttayaññena”.
Muñcetha → muñcatha (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)“Pubbeva khosi me vutto, dukkaraṁ durabhisambhavañcetaṁ; Atha no upakkhaṭassa yaññassa, kasmā karosi vikkhepaṁ.
Sabbe vajanti sugatiṁ, ye yajanti yepi yājenti;
ye → ye ca (bj, pts-vp-pli1) Ye cāpi anumodanti, yajantānaṁ edisaṁ mahāyaññaṁ”.
Ye → ye ca (bj, pts-vp-pli1); yā (sya1ed, sya2ed)“Atha kissa jano pubbe, sotthānaṁ brāhmaṇe avācesi;
jano → ca no (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Atha no akāraṇasmā, yaññatthāya deva ghātesi.Pubbeva no daharakāle, na hanesi na ghātesi;
daharakāle → daharake samāne (bj); daharake ca samāne (pts-vp-pli1) na hanesi → na māresi (pts-vp-pli1) Daharamhā yobbanaṁ pattā, adūsakā tāta haññāma.Hatthigate assagate, sannaddhe passa no mahārāja; Yuddhe vā yujjhamāne vā, na hi mādisā sūrā honti yaññatthāya.
Paccante vāpi kupite, aṭavīsu vā mādise niyojenti; Atha no akāraṇasmā, abhūmiyaṁ tāta haññāma.
Yāpi hi tā sakuṇiyo, vasanti tiṇagharāni katvāna; Tāsampi piyā puttā, atha no tvaṁ deva ghātesi.
Mā tassa saddahesi, na maṁ khaṇḍahālo ghāteyya; Mamañhi so ghātetvāna, anantarā tampi deva ghāteyya.
Gāmavaraṁ nigamavaraṁ dadanti, bhogampissa mahārāja; Athaggapiṇḍikāpi, kule kule hete bhuñjanti.
Tesampi tādisānaṁ, icchanti dubbhituṁ mahārāja; Yebhuyyena ete, akataññuno brāhmaṇā deva.
Ye → ye ca (bj, pts-vp-pli1); yā (sya1ed, sya2ed)Mā no deva avadhi, dāse no dehi khaṇḍahālassa; Api nigaḷabandhakāpi, hatthī asse ca pālema.
Mā no deva avadhi, dāse no dehi khaṇḍahālassa; Api nigaḷabandhakāpi, hatthichakaṇāni ujjhema.
Mā no deva avadhi, dāse no dehi khaṇḍahālassa; Api nigaḷabandhakāpi, assachakaṇāni ujjhema.
Mā no deva avadhi, dāse no dehi khaṇḍahālassa; Yassa honti tava kāmā, api raṭṭhā pabbājitā; Bhikkhācariyaṁ carissāma”.
“Dukkhaṁ kho me janayatha, vilapantā jīvitassa kāmā hi; Muñcetha dāni kumāre, alampi me hotu puttayaññena”.
“Pubbeva khosi me vutto, dukkaraṁ durabhisambhavañcetaṁ; Atha no upakkhaṭassa yaññassa, kasmā karosi vikkhepaṁ.
Sabbe vajanti sugatiṁ, ye yajanti yepi yājenti;
ye → ye ca (bj, pts-vp-pli1); yā (sya1ed, sya2ed) Ye cāpi anumodanti, yajantānaṁ edisaṁ mahāyaññaṁ”.
Ye → ye ca (bj, pts-vp-pli1); yā (sya1ed, sya2ed)“Yadi kira yajitvā puttehi, devalokaṁ ito cutā yanti; Brāhmaṇo tāva yajatu, pacchāpi yajasi tuvaṁ rājā.
Yadi kira yajitvā puttehi, devalokaṁ ito cutā yanti; Esveva khaṇḍahālo, yajataṁ sakehi puttehi.
Evaṁ jānanto khaṇḍahālo, kiṁ puttake na ghātesi; Sabbañca ñātijanaṁ, attānañca na ghātesi.
Sabbe vajanti nirayaṁ, ye yajanti yepi yājenti; Ye cāpi anumodanti, yajantānaṁ edisaṁ mahāyaññaṁ.
Sace hi so sujjhati yo hanāti, hatopi so saggamupeti ṭhānaṁ;
Sace hi so sujjhati … → ayaṁ gāthā si, sya1ed, sya2ed, pts1ed potthakesu na Bhovādi bhovādina mārayeyyuṁ, ye cāpi tesaṁ abhisaddaheyyuṁ.Kathañca kira puttakāmāyo, gahapatayo gharaṇiyo ca; Nagaramhi na uparavanti rājānaṁ, ‘Mā ghātayi orasaṁ puttaṁ’.
Kathañca kira puttakāmāyo, gahapatayo gharaṇiyo ca; Nagaramhi na uparavanti rājānaṁ, ‘Mā ghātayi atrajaṁ puttaṁ’.
Rañño camhi atthakāmo, hito ca sabbajanapadassa;
Rañño camhi → raññomhi (bj) sabbajanapadassa → sabbadā janapadassa (bj, pts-vp-pli1) Na koci assa paṭighaṁ, mayā jānapado na pavedeti.Gacchatha vo gharaṇiyo, tātañca vadetha khaṇḍahālañca; ‘Mā ghātetha kumāre, adūsake sīhasaṅkāse’.
Gacchatha vo gharaṇiyo, tātañca vadetha khaṇḍahālañca; ‘Mā ghātetha kumāre, apekkhite sabbalokassa’.
Yannūnāhaṁ jāyeyyaṁ, rathakārakulesu vā; Pukkusakulesu vā vessesu vā jāyeyyaṁ, na hajja maṁ rāja yaññe ghāteyya”.
“Sabbā sīmantiniyo gacchatha, ayyassa khaṇḍahālassa; Pādesu nipatatha, aparādhāhaṁ na passāmi.
Sabbā sīmantiniyo gacchatha, ayyassa khaṇḍahālassa; Pādesu nipatatha, kinte bhante mayaṁ adūsema”.
Kapaṇā vilapati selā, disvāna bhātare upanītatte;
Kapaṇā → kapaṇaṁ (bj, pts-vp-pli1) bhātare → bhātaro (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1, mr) “Yañño kira me ukkhipito, tātena saggakāmena”.Āvatti parivatti ca, vasulo sammukhā rañño; “Mā no pitaraṁ avadhi, daharamhāyobbanaṁ pattā”.
“Eso te vasula pitā, samehi pitarā saha; Dukkhaṁ kho me janayasi, vilapanto antepurasmiṁ; Muñcetha dāni kumāre, alampi me hotu puttayaññena”.
“Pubbeva khosi me vutto, dukkaraṁ durabhisambhavañcetaṁ; Atha no upakkhaṭassa yaññassa, kasmā karosi vikkhepaṁ.
Sabbe vajanti sugatiṁ, ye yajanti yepi yājenti; Ye cāpi anumodanti, yajantānaṁ edisaṁ mahāyaññaṁ.
Sabbaratanassa yañño upakkhaṭo, ekarāja tava paṭiyatto; Abhinikkhamassu deva, saggaṁ gato tvaṁ pamodissasi”.
Daharā sattasatā etā, candakumārassa bhariyāyo; Kese pakiritvāna, rodantiyo maggamanuyāyisuṁ.
pakiritvāna → parikiritvāna (bj, pts-vp-pli1); vikiritvāna (sya1ed, sya2ed, mr) maggamanuyāyisuṁ → maggamanuyanti (bj, pts-vp-pli1); maggamanuyāyanti (sya1ed, sya2ed)Aparā pana sokena, nikkhantā nandane viya devā; Kese pakiritvāna, rodantiyo maggamanuyāyiṁsu.
pakiritvāna → parikiritvāna (bj, pts-vp-pli1); vikiritvāna (sya1ed, sya2ed, mr) maggamanuyāyiṁsu → maggamanuyanti (bj, pts-vp-pli1); maggamanuyāyanti (sya1ed, sya2ed)“Kāsikasucivatthadharā, kuṇḍalino agalucandanavilittā; Niyyanti candasūriyā, yaññatthāya ekarājassa.
Kāsikasucivatthadharā, kuṇḍalino agalucandanavilittā; Niyyanti candasūriyā, mātu katvā hadayasokaṁ.
Kāsikasucivatthadharā, kuṇḍalino agalucandanavilittā; Niyyanti candasūriyā, janassa katvā hadayasokaṁ.
Maṁsarasabhojanā nhāpakasunhāpitā, kuṇḍalino agalucandanavilittā;
nhāpakasunhāpitā → nahāpakasunahātā (pts-vp-pli1) Niyyanti candasūriyā, yaññatthāya ekarājassa.Maṁsarasabhojanā nhāpakasunhāpitā, kuṇḍalino agalucandanavilittā;
Maṁsarasabhojanā … → imā dve gāthāyo pts1ed potthake Niyyanti candasūriyā, mātu katvā hadayasokaṁ.Maṁsarasabhojanā nhāpakasunhāpitā, kuṇḍalino agalucandanavilittā; Niyyanti candasūriyā, janassa katvā hadayasokaṁ.
Yassu pubbe hatthivaradhuragate, hatthīhi anuvajanti;
hatthīhi → hatthikā (sya1ed, sya2ed); pattikā (pts-vp-pli1) Tyajja candasūriyā, ubhova pattikā yanti.Yassu pubbe assavaradhuragate, assehi anuvajanti;
assehi → assakā (sya1ed, sya2ed); pattikā (pts-vp-pli1) Tyajja candasūriyā, ubhova pattikā yanti.Yassu pubbe rathavaradhuragate, rathehi anuvajanti;
rathehi → rathikā (sya1ed, sya2ed); pattikā (pts-vp-pli1) Tyajja candasūriyā, ubhova pattikā yanti.Yehissu pubbe niyyaṁsu, tapanīyakappanehi turaṅgehi;
niyyaṁsu → nīyiṁsu (sya1ed, sya2ed, csp1ed) Tyajja candasūriyā, ubhova pattikā yanti”.“Yadi sakuṇi maṁsamicchasi, ḍayassu pubbena pupphavatiyā;
ḍayassu → dayāssu (bj); uyyassu (sya1ed, sya2ed, mr); dayassu (pts-vp-pli1) Yajatettha ekarājā, sammūḷho catūhi puttehi.Yadi sakuṇi maṁsamicchasi, ḍayassu pubbena pupphavatiyā; Yajatettha ekarājā, sammūḷho catūhi kaññāhi.
Yadi sakuṇi maṁsamicchasi, ḍayassu pubbena pupphavatiyā; Yajatettha ekarājā, sammūḷho catūhi mahesīhi.
Yadi sakuṇi maṁsamicchasi, ḍayassu pubbena pupphavatiyā; Yajatettha ekarājā, sammūḷho catūhi gahapatīhi.
Yadi sakuṇi maṁsamicchasi, ḍayassu pubbena pupphavatiyā; Yajatettha ekarājā, sammūḷho catūhi hatthīhi.
Yadi sakuṇi maṁsamicchasi, ḍayassu pubbena pupphavatiyā; Yajatettha ekarājā, sammūḷho catūhi assehi.
Yadi sakuṇi maṁsamicchasi, ḍayassu pubbena pupphavatiyā; Yajatettha ekarājā, sammūḷho catūhi usabhehi.
Yadi sakuṇi maṁsamicchasi, ḍayassu pubbena pupphavatiyā; Yajatettha ekarājā, sammūḷho sabbacatukkena.
Ayamassa pāsādo, idaṁ antepuraṁ suramaṇīyaṁ;
idaṁ antepuraṁ suramaṇīyaṁ → sovaṇṇo pupphamālyābhikiṇṇo (sya1ed, sya2ed), sovaṇṇo pupphamalyavikiṇṇo (mr) Tedāni ayyaputtā, cattāro vadhāya ninnītā.Idamassa kūṭāgāraṁ, sovaṇṇaṁ pupphamalyavikiṇṇaṁ; Tedāni ayyaputtā, cattāro vadhāya ninnītā.
Idamassa uyyānaṁ, supupphitaṁ sabbakālikaṁ rammaṁ; Tedāni ayyaputtā, cattāro vadhāya ninnītā.
Idamassa asokavanaṁ, supupphitaṁ sabbakālikaṁ rammaṁ; Tedāni ayyaputtā, cattāro vadhāya ninnītā.
Idamassa kaṇikāravanaṁ, supupphitaṁ sabbakālikaṁ rammaṁ; Tedāni ayyaputtā, cattāro vadhāya ninnītā.
Idamassa pāṭalivanaṁ, supupphitaṁ sabbakālikaṁ rammaṁ; Tedāni ayyaputtā, cattāro vadhāya ninnītā.
Idamassa ambavanaṁ, supupphitaṁ sabbakālikaṁ rammaṁ; Tedāni ayyaputtā, cattāro vadhāya ninnītā.
Ayamassa pokkharaṇī, sañchannā padumapuṇḍarīkehi; Nāvā ca sovaṇṇavikatā, pupphavalliyā cittā suramaṇīyā;
pupphavalliyā → pupphāvaliyā (bj, pts-vp-pli1) Tedāni ayyaputtā, cattāro vadhāya ninnītā.Idamassa hatthiratanaṁ, erāvaṇo gajo balī dantī; Tedāni ayyaputtā, cattāro vadhāya ninnītā.
Idamassa assaratanaṁ, ekakhuro asso;
ekakhuro → ekakhuro vego (sya1ed, sya2ed) Tedāni ayyaputtā, cattāro vadhāya ninnītā.Ayamassa assaratho, sāḷiya nigghoso subho ratanavicitto;
sāḷiya → sāliya viya (sya1ed, sya2ed); sālika (pts-vp-pli1) Yatthassu ayyaputtā, sobhiṁsu nandane viya devā; Tedāni ayyaputtā, cattāro vadhāya ninnītā.Kathaṁ nāma sāmasamasundarehi, candanamudukagattehi;
candanamudukagattehi → candanamarakatagattehi (bj); candanamudukagattāhi (sya2ed); candanamarakatagattahi (pts-vp-pli1) Rājā yajissate yaññaṁ, sammūḷho catūhi puttehi.Kathaṁ nāma sāmasamasundarāhi, candanamudukagattāhi; Rājā yajissate yaññaṁ, sammūḷho catūhi kaññāhi.
Kathaṁ nāma sāmasamasundarāhi, candanamudukagattāhi; Rājā yajissate yaññaṁ, sammūḷho catūhi mahesīhi.
Kathaṁ nāma sāmasamasundarehi, candanamudukagattehi; Rājā yajissate yaññaṁ, sammūḷho catūhi gahapatīhi.
Yathā honti gāmanigamā, suññā amanussakā brahāraññā; Tathā hessati pupphavatiyā, yiṭṭhesu candasūriyesu”.
“Ummattikā bhavissāmi, bhūnahatā paṁsunā ca parikiṇṇā;
paṁsunā ca → paṁsunāva (sya1ed, sya2ed, mr) Sace candavaraṁ hanti, pāṇā me deva rujjhanti.
candavaraṁ → candakumāraṁ (sya1ed, sya2ed) rujjhanti → nirujjhanti (bj, pts-vp-pli1); bhijjanti (sya1ed, sya2ed)Ummattikā bhavissāmi, bhūnahatā paṁsunā ca parikiṇṇā; Sace sūriyavaraṁ hanti, pāṇā me deva rujjhanti”.
“Kinnumā na ramāpeyyuṁ, aññamaññaṁ piyaṁvadā; Ghaṭṭikā uparikkhī ca, pokkharaṇī ca bhārikā;
pokkharaṇī ca bhārikā → ghaṭṭiyā oparakkhī ca pokkharakkhī ca nāyikā (bj); ghaṭṭikā uparikkhī ca pokkharaṇī ca gāyikā (sya1ed, sya2ed); ghaṭṭiyā oparakkhī ca pokkharakkhī ca gāyikā (pts-vp-pli1) Candasūriyesu naccantiyo, samā tāsaṁ na vijjati”.“Imaṁ mayhaṁ hadayasokaṁ, paṭimuñcatu khaṇḍahāla tava mātā;
paṭimuñcatu → paṭimuccatu (mr) Yo mayhaṁ hadayasoko, candamhi vadhāya ninnīte.Imaṁ mayhaṁ hadayasokaṁ, paṭimuñcatu khaṇḍahāla tava mātā;
muñcatu → muccatu (pts-vp-pli1, mr) Yo mayhaṁ hadayasoko, sūriyamhi vadhāya ninnīte.Imaṁ mayhaṁ hadayasokaṁ, paṭimuñcatu khaṇḍahāla tava jāyā; Yo mayhaṁ hadayasoko, candamhi vadhāya ninnīte.
Imaṁ mayhaṁ hadayasokaṁ, paṭimuñcatu khaṇḍahāla tava jāyā; Yo mayhaṁ hadayasoko, sūriyamhi vadhāya ninnīte.
Mā ca putte mā ca patiṁ, addakkhi khaṇḍahāla tava mātā; Yo ghātesi kumāre, adūsake sīhasaṅkāse.
Mā ca putte mā ca patiṁ, addakkhi khaṇḍahāla tava mātā; Yo ghātesi kumāre, apekkhite sabbalokassa.
Mā ca putte mā ca patiṁ, addakkhi khaṇḍahāla tava jāyā; Yo ghātesi kumāre, adūsake sīhasaṅkāse.
Mā ca putte mā ca patiṁ, addakkhi khaṇḍahāla tava jāyā; Yo ghātesi kumāre, apekkhite sabbalokassa”.
“Mā no deva avadhi, dāse no dehi khaṇḍahālassa; Api nigaḷabandhakāpi, hatthī asse ca pālema.
Mā no deva avadhi, dāse no dehi khaṇḍahālassa; Api nigaḷabandhakāpi, hatthichakaṇāni ujjhema.
Mā no deva avadhi, dāse no dehi khaṇḍahālassa; Api nigaḷabandhakāpi, assachakaṇāni ujjhema.
Mā no deva avadhi, dāse no dehi khaṇḍahālassa; Yassa honti tava kāmā, api raṭṭhā pabbājitā; Bhikkhācariyaṁ carissāma.
Dibbaṁ deva upayācanti, puttatthikāpi daliddā; Paṭibhānānipi hitvā, putte na labhanti ekaccā.
Āsīsikāni karonti, puttā no jāyantu tato paputtā;
Āsīsikāni → assāsakāni (bj, pts-vp-pli1); āsāsikāni (sya1ed, sya2ed) paputtā → puttā (pts-vp-pli1) Atha no akāraṇasmā, yaññatthāya deva ghātesi.Upayācitakena puttaṁ labhanti, mā tāta no aghātesi; Mā kicchāladdhakehi puttehi, yajittho imaṁ yaññaṁ.
Upayācitakena puttaṁ labhanti, mā tāta no aghātesi; Mā kapaṇaladdhakehi puttehi, ammāya no vippavāsesi.
Bahudukkhā posiya candaṁ, amma tuvaṁ jīyase puttaṁ;
Bahudukkhā → bahudukkha (bj, pts-vp-pli1); bahudukkhaṁ (sya1ed, sya2ed, mr) Vandāmi kho te pāde, labhataṁ tāto paralokaṁ.Handa ca maṁ upaguyha, pāde te amma vandituṁ dehi; Gacchāmi dāni pavāsaṁ, yaññatthāya ekarājassa.
pavāsaṁ → vippavāsaṁ (mr)Handa ca maṁ upagūha, pāde te amma vandituṁ dehi;
upagūha → upaguyha (mr) Gacchāmi dāni pavāsaṁ, mātu katvā hadayasokaṁ.Handa ca maṁ upagūha, pāde te amma vandituṁ dehi;
upagūha → upaguyha (mr) Gacchāmi dāni pavāsaṁ, janassa katvā hadayasokaṁ”.“Handa ca padumapattānaṁ, moḷiṁ bandhassu gotamiputta; Campakadalamissāyo, esā te porāṇikā pakati.
Campakadalamissāyo → campakadalavītimissāyo (bj); campakadalivītimissāyo (pts-vp-pli1); campakadalimissāyo (mr)Handa ca vilepanaṁ te, pacchimakaṁ candanaṁ vilimpassu; Yehi ca suvilitto, sobhasi rājaparisāyaṁ.
rājaparisā → rājapurisā (sya1ed, sya2ed)Handa ca mudukāni vatthāni, pacchimakaṁ kāsikaṁ nivāsehi; Yehi ca sunivattho, sobhasi rājaparisāyaṁ.
rājaparisā → rājapurisā (sya1ed, sya2ed)Muttāmaṇikanakavibhūsitāni, gaṇhassu hatthābharaṇāni; Yehi ca hatthābharaṇehi, sobhasi rājaparisāyaṁ”.
“Na hi nūnāyaṁ raṭṭhapālo, bhūmipati janapadassa dāyādo; Lokissaro mahanto, putte snehaṁ janayati”.
“Mayhampi piyā puttā, attā ca piyo tumhe ca bhariyāyo; Saggañca patthayāno, tenāhaṁ ghātayissāmi”.
patthayāno → patthayamāno (sya1ed, sya2ed, mr)“Maṁ paṭhamaṁ ghātehi, mā me hadayaṁ dukkhaṁ phālesi; Alaṅkato sundarako, putto deva tava sukhumālo.
Alaṅkato → analaṅkato (mr)Handayya maṁ hanassu, paraloke candakena hessāmi;
paraloke → salokā (bj, pts-vp-pli1, mr); sasokā (sya1ed, sya2ed) | candakena → candiyena (bj, pts-vp-pli1, mr) Puññaṁ karassu vipulaṁ, vicarāma ubhopi paraloke”.“Mā tvaṁ cande rucci maraṇaṁ, bahukā tava devarā visālakkhi;
maraṇaṁ → idaṁ padaṁ bj, pts-vp-pli1 potthakesu Te taṁ ramayissanti, yiṭṭhasmiṁ gotamiputte”.Evaṁ vutte, candā attānaṁ, hanti hatthatalakehi; “Alamettha jīvitena, pissāmi visaṁ marissāmi.
Alamettha → alamatthu (bj, pts-vp-pli1) pissāmi → pāyāmi (bj, pts-vp-pli1)Na hi nūnimassa rañño, mittāmaccā ca vijjare suhadā; Ye na vadanti rājānaṁ, mā ghātayi orase putte.
Na hi nūnimassa rañño, ñātī mittā ca vijjare suhadā; Ye na vadanti rājānaṁ, mā ghātayi atraje putte.
Ime tepi mayhaṁ puttā, guṇino kāyūradhārino rāja; Tehipi yajassu yaññaṁ, atha muñcatu gotamiputte.
Bilasataṁ maṁ katvāna, yajassu sattadhā mahārāja; Mā jeṭṭhaputtamavadhi, adūsakaṁ sīhasaṅkāsaṁ.
Bilasataṁ maṁ katvāna, yajassu sattadhā mahārāja; Mā jeṭṭhaputtamavadhi, apekkhitaṁ sabbalokassa”.
“Bahukā tava dinnābharaṇā, uccāvacā subhaṇitamhi; Muttāmaṇiveḷuriyā, etaṁ te pacchimakaṁ dānaṁ”.
“Yesaṁ pubbe khandhesu, phullā mālāguṇā vivattiṁsu; Tesajjapi sunisito, nettiṁso vivattissati khandhesu.
sunisito → pītanisito (bj, pts-vp-pli1)Yesaṁ pubbe khandhesu, cittā mālāguṇā vivattiṁsu; Tesajjapi sunisito, nettiṁso vivattissati khandhesu.
Aciraṁ vata nettiṁso, vivattissati rājaputtānaṁ khandhesu;
Aciraṁ → acirā (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Atha mama hadayaṁ na phalati, tāva daḷhabandhañca me āsi.Kāsikasucivatthadharā, kuṇḍalino agalucandanavilittā; Niyyātha candasūriyā, yaññatthāya ekarājassa.
Kāsikasucivatthadharā, kuṇḍalino agalucandanavilittā; Niyyātha candasūriyā, mātu katvā hadayasokaṁ.
Kāsikasucivatthadharā, kuṇḍalino agalucandanavilittā; Niyyātha candasūriyā, janassa katvā hadayasokaṁ.
Maṁsarasabhojanā nhāpakasunhāpitā, kuṇḍalino agalucandanavilittā; Niyyātha candasūriyā, yaññatthāya ekarājassa.
Maṁsarasabhojanā nhāpakasunhāpitā, kuṇḍalino agalucandanavilittā; Niyyātha candasūriyā, mātu katvā hadayasokaṁ.
Maṁsarasabhojanā nhāpakasunhāpitā, kuṇḍalino agalucandanavilittā; Niyyātha candasūriyā, janassa katvā hadayasokaṁ”.
Sabbasmiṁ upakkhaṭasmiṁ, nisīdite candasmiṁ yaññatthāya; Pañcālarājadhītā pañjalikā, sabbaparisāya samanupariyāyi.
sabbaparisāya samanupariyāyi → sabbaparisamanupariyāsi (bj, pts-vp-pli1); sabbaparisantaramanupariyāsi (sya1ed, sya2ed)“Yena saccena khaṇḍahālo, pāpakammaṁ karoti dummedho; Etena saccavajjena, samaṅginī sāmikena homi.
Ye idhatthi amanussā, yāni ca yakkhabhūtabhabyāni; Karontu me veyyāvaṭikaṁ, samaṅginī sāmikena homi.
Yā devatā idhāgatā, yāni ca yakkhabhūtabhabyāni; Saraṇesiniṁ anāthaṁ tāyatha maṁ, yācāmahaṁ pati māhaṁ ajeyyaṁ”.
ajeyyaṁ → ajiyyaṁ (bj)Taṁ sutvā amanusso, ayokūṭaṁ paribbhametvāna; Bhayamassa janayanto, rājānaṁ idamavoca.
“Bujjhassu kho rājakali, mā tāhaṁ matthakaṁ nitāḷesiṁ;
tāhaṁ → mā tehaṁ (sya1ed, sya2ed) | nitāḷesiṁ → nitāḷemi (bj, pts-vp-pli1); nipphālesiṁ (mr) Mā jeṭṭhaputtamavadhi, adūsakaṁ sīhasaṅkāsaṁ.Ko te diṭṭho rājakali, puttabhariyāyo haññamānāyo;
haññamānāyo → haññamānā (bj, mr) Seṭṭhi ca gahapatayo, adūsakā saggakāmā hi”.Taṁ sutvā khaṇḍahālo, rājā ca abbhutamidaṁ disvāna; Sabbesaṁ bandhanāni mocesuṁ, yathā taṁ anupaghātaṁ.
anupaghātaṁ → apāpānaṁ (bj, pts-vp-pli1)Sabbesu vippamuttesu, ye tattha samāgatā tadā āsuṁ; Sabbe ekekaleḍḍukamadaṁsu, esa vadho khaṇḍahālassa.
Sabbe paviṭṭhā nirayaṁ, yathā taṁ pāpakaṁ karitvāna;
paviṭṭhā → patiṁsu (bj); patitvā (pts-vp-pli1) Na hi pāpakammaṁ katvā, labbhā sugatiṁ ito gantuṁ.Sabbesu vippamuttesu, ye tattha samāgatā tadā āsuṁ; Candaṁ abhisiñciṁsu, samāgatā rājaparisā ca.
Sabbesu vippamuttesu, ye tattha samāgatā tadā āsuṁ; Candaṁ abhisiñciṁsu, samāgatā rājakaññāyo ca.
Sabbesu vippamuttesu, ye tattha samāgatā tadā āsuṁ; Candaṁ abhisiñciṁsu, samāgatā devaparisā ca.
devaparisā → devapurisā (sya1ed, sya2ed)Sabbesu vippamuttesu, ye tattha samāgatā tadā āsuṁ; Candaṁ abhisiñciṁsu, samāgatā devakaññāyo ca.
Sabbesu vippamuttesu, ye tattha samāgatā tadā āsuṁ; Celukkhepamakaruṁ, samāgatā rājaparisā ca.
Sabbesu vippamuttesu, ye tattha samāgatā tadā āsuṁ; Celukkhepamakaruṁ, samāgatā rājakaññāyo ca.
Sabbesu vippamuttesu, ye tattha samāgatā tadā āsuṁ; Celukkhepamakaruṁ, samāgatā devaparisā ca.
devaparisā → devapurisā (sya1ed, sya2ed)Sabbesu vippamuttesu, ye tattha samāgatā tadā āsuṁ; Celukkhepamakaruṁ, samāgatā devakaññāyo ca.
Sabbesu vippamuttesu, bahū ānanditā ahuṁ;
bahū ānanditā ahuṁ → bahū ānandano ahu vaṁso (bj); bahū ānandino ahu (sya1ed, sya2ed); bahu ānandito ahu vaṁso (pts-vp-pli1) Nandiṁ pavesi nagaraṁ, bandhanā mokkho aghositthāti.
Nandiṁ pavesi nagaraṁ → nandippavesi nagaraṁ (bj, pts-vp-pli1); vādiṁsu nandippavesanagaraṁ (sya1ed, sya2ed); nandiṁ pavesi nagare (mr)
Candakumārajātakaṁ sattamaṁ.
Candakumārajātakaṁ → khaṇḍahālajātakaṁ (bj, pts-vp-pli1)