1. Dasavarakathā

“Phussatī varavaṇṇābhe, varassu dasadhā vare;
Phussatī → phusatī (bj); phusati (pts-vp-pli1) su → tesu (bj, sya1ed, sya2ed, csp1ed) Pathabyā cārupubbaṅgi, yaṁ tuyhaṁ manaso piyaṁ”.

“Devarāja namo tyatthu, kiṁ pāpaṁ pakataṁ mayā; Rammā cāvesi maṁ ṭhānā, vātova dharaṇīruhaṁ”.

“Na ceva te kataṁ pāpaṁ, na ca me tvamasi appiyā;
ce → ca (sya1ed, sya2ed, csp1ed) Puññañca te parikkhīṇaṁ, yena tevaṁ vadāmahaṁ.

Santike maraṇaṁ tuyhaṁ, vinābhāvo bhavissati; Paṭigaṇhāhi me ete, vare dasa pavecchato”.

“Varañce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Sivirājassa bhaddante, tattha assaṁ nivesane.

Nīlanettā nīlabhamu, nilakkhī ca yathā migī; Phussatī nāma nāmena, tatthapassaṁ purindada.

Puttaṁ labhetha varadaṁ, yācayogaṁ amacchariṁ;
yācayogaṁ → yācayogiṁ (mr) Pūjitaṁ paṭirājūhi, kittimantaṁ yasassinaṁ.

Gabbhaṁ me dhārayantiyā, majjhimaṅgaṁ anunnataṁ; Kucchi anunnato assa, cāpaṁva likhitaṁ samaṁ.

Thanā me nappapateyyuṁ, palitā na santu vāsava; Kāye rajo na limpetha, vajjhañcāpi pamocaye.

Mayūrakoñcābhirude, nārivaragaṇāyute; Khujjacelāpakākiṇṇe, sūtamāgadhavaṇṇite.
sūtamāgadhavaṇṇite → sūdamāgadhavaṇṇite (sya1ed, sya2ed, csp1ed); sūdamāghatavaṇṇite (pts-vp-pli1)

Citraggaḷerughusite, surāmaṁsapabodhane; Sivirājassa bhaddante, tatthassaṁ mahesī piyā”.
hassaṁ → hissaṁ (sya1ed, sya2ed, mr)

“Ye te dasa varā dinnā, mayā sabbaṅgasobhane; Sivirājassa vijite, sabbe te lacchasī vare”.

Idaṁ vatvāna maghavā, devarājā sujampati; Phussatiyā varaṁ datvā, anumodittha vāsavo.

Dasavarakathā nāma.

“Parūḷhakacchanakhalomā, paṅkadantā rajassirā; Paggayha dakkhiṇaṁ bāhuṁ, kiṁ maṁ yācanti brāhmaṇā”.

“Ratanaṁ deva yācāma, sivīnaṁ raṭṭhavaḍḍhanaṁ; Dadāhi pavaraṁ nāgaṁ, īsādantaṁ urūḷhavaṁ”.

“Dadāmi na vikampāmi, yaṁ maṁ yācanti brāhmaṇā; Pabhinnaṁ kuñjaraṁ dantiṁ, opavayhaṁ gajuttamaṁ”.

Hatthikkhandhato oruyha, rājā cāgādhimānaso; Brāhmaṇānaṁ adā dānaṁ, sivīnaṁ raṭṭhavaḍḍhano.
raṭṭhavaḍḍhano → raṭṭhavaḍḍhanaṁ (bj); raṭṭhavaḍḍhana (pts-vp-pli1)

Tadāsi yaṁ bhiṁsanakaṁ, tadāsi lomahaṁsanaṁ; Hatthināge padinnamhi, medanī sampakampatha.

Tadāsi yaṁ bhiṁsanakaṁ, tadāsi lomahaṁsanaṁ; Hatthināge padinnamhi, khubhittha nagaraṁ tadā.
khubhittha → khubbhittha (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1, csp1ed)

Samākulaṁ puraṁ āsi, ghoso ca vipulo mahā; Hatthināge padinnamhi, sivīnaṁ raṭṭhavaḍḍhane.

Uggā ca rājaputtā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā; Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā.

Kevalo cāpi nigamo, sivayo ca samāgatā;
yo → so (bj, sya1ed, sya2ed, mr) Disvā nāgaṁ nīyamānaṁ, te rañño paṭivedayuṁ.

“Vidhamaṁ deva te raṭṭhaṁ, putto vessantaro tava; Kathaṁ no hatthinaṁ dajjā, nāgaṁ raṭṭhassa pūjitaṁ.

Kathaṁ no kuñjaraṁ dajjā, īsādantaṁ urūḷhavaṁ; Khettaññuṁ sabbayuddhānaṁ, sabbasetaṁ gajuttamaṁ.

Paṇḍukambalasañchannaṁ, pabhinnaṁ sattumaddanaṁ; Dantiṁ savāḷabījaniṁ, setaṁ kelāsasādisaṁ.

Sasetacchattaṁ saupādheyyaṁ, sāthabbanaṁ sahatthipaṁ;
sāthabbanaṁ → sāthappanaṁ (csp1ed) Aggayānaṁ rājavāhiṁ, brāhmaṇānaṁ adā gajaṁ.
gajaṁ → dhanaṁ (bj, pts-vp-pli1); dānaṁ (sya1ed, sya2ed)

Annaṁ pānañca yo dajjā, vatthasenāsanāni ca; Etaṁ kho dānaṁ patirūpaṁ, etaṁ kho brāhmaṇārahaṁ.

Ayaṁ te vaṁsarājā no, sivīnaṁ raṭṭhavaḍḍhano; Kathaṁ vessantaro putto, gajaṁ bhājeti sañjaya.

Sace tvaṁ na karissasi, sivīnaṁ vacanaṁ idaṁ; Maññe taṁ saha puttena, sivī hatthe karissare”.

“Kāmaṁ janapado māsi, raṭṭhañcāpi vinassatu;
nassa → natthi (bj, pts-vp-pli1); nāssa (sya1ed, sya2ed) Nāhaṁ sivīnaṁ vacanā, rājaputtaṁ adūsakaṁ; Pabbājeyyaṁ sakā raṭṭhā, putto hi mama oraso.

Kāmaṁ janapado māsi, raṭṭhañcāpi vinassatu; Nāhaṁ sivīnaṁ vacanā, rājaputtaṁ adūsakaṁ; Pabbājeyyaṁ sakā raṭṭhā, putto hi mama atrajo.

Na cāhaṁ tasmiṁ dubbheyyaṁ, ariyasīlavato hi so; Asilokopi me assa, pāpañca pasave bahuṁ; Kathaṁ vessantaraṁ puttaṁ, satthena ghātayāmase”.

“Mā naṁ daṇḍena satthena, na hi so bandhanāraho; Pabbājehi ca naṁ raṭṭhā, vaṅke vasatu pabbate”.

“Eso ce sivīnaṁ chando, chandaṁ na panudāmase; Imaṁ so vasatu rattiṁ, kāme ca paribhuñjatu.

Tato ratyā vivasāne, sūriyassuggamanaṁ pati;
sūriyassuggamanaṁ pati → suriyassuggamanam pati (pts-vp-pli1); sūriyuggamane sati (mr) Samaggā sivayo hutvā, raṭṭhā pabbājayantu naṁ.

Uṭṭhehi katte taramāno, gantvā vessantaraṁ vada; ‘Sivayo deva te kuddhā, negamā ca samāgatā.

Uggā ca rājaputtā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā; Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā; Kevalo cāpi nigamo, sivayo ca samāgatā.

Asmā ratyā vivasāne, sūriyassuggamanaṁ pati; Samaggā sivayo hutvā, raṭṭhā pabbājayanti taṁ’”.

Sa kattā taramānova, sivirājena pesito; Āmuttahatthābharaṇo, suvattho candanabhūsito.

Sīsaṁ nhāto udake so, āmuttamaṇikuṇḍalo; Upāgami puraṁ rammaṁ, vessantaranivesanaṁ.

Tatthaddasa kumāraṁ so, ramamānaṁ sake pure; Parikiṇṇaṁ amaccehi, tidasānaṁva vāsavaṁ.

So tattha gantvā taramāno, kattā vessantaraṁbravi; “Dukkhaṁ te vedayissāmi, mā me kujjhi rathesabha”.

Vanditvā rodamāno so, kattā rājānamabravi; “Bhattā mesi mahārāja, sabbakāmarasāharo.

Dukkhaṁ te vedayissāmi, tattha assāsayantu maṁ; Sivayo deva te kuddhā, negamā ca samāgatā.

Uggā ca rājaputtā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā; Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā; Kevalo cāpi nigamo, sivayo ca samāgatā.

Asmā ratyā vivasāne, sūriyassuggamanaṁ pati; Samaggā sivayo hutvā, raṭṭhā pabbājayanti taṁ”.

“Kismiṁ me sivayo kuddhā, nāhaṁ passāmi dukkaṭaṁ; Taṁ me katte viyācikkha, kasmā pabbājayanti maṁ”.

“Uggā ca rājaputtā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā; Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā; Nāgadānena khiyyanti, tasmā pabbājayanti taṁ”.

“Hadayaṁ cakkhumpahaṁ dajjaṁ, kiṁ me bāhirakaṁ dhanaṁ; Hiraññaṁ vā suvaṇṇaṁ vā, muttā veḷuriyā maṇi.

Dakkhiṇaṁ vāpahaṁ bāhuṁ, disvā yācakamāgate; Dadeyyaṁ na vikampeyyaṁ, dāne me ramate mano.

Kāmaṁ maṁ sivayo sabbe, pabbājentu hanantu vā; Neva dānā viramissaṁ, kāmaṁ chindantu sattadhā”.

Evaṁ taṁ sivayo āhu, negamā ca samāgatā; “Kontimārāya tīrena, girimārañjaraṁ pati; Yena pabbājitā yanti, tena gacchatu subbato”.

“Sohaṁ tena gamissāmi, yena gacchanti dūsakā; Rattindivaṁ me khamatha, yāva dānaṁ dadāmahaṁ”.

Āmantayittha rājā naṁ, maddiṁ sabbaṅgasobhanaṁ;
maddi → maddī (csp1ed) “Yaṁ te kiñci mayā dinnaṁ, dhanaṁ dhaññañca vijjati.

Hiraññaṁ vā suvaṇṇaṁ vā, muttā veḷuriyā bahū;
bahū → ahu (sya1ed, sya2ed, mr); bahu (pts-vp-pli1) Sabbaṁ taṁ nidaheyyāsi, yañca te pettikaṁ dhanaṁ”.

Tamabravi rājaputtī, maddī sabbaṅgasobhanā; “Kuhiṁ deva nidahāmi, taṁ me akkhāhi pucchito”.

“Sīlavantesu dajjāsi, dānaṁ maddi yathārahaṁ; Na hi dānā paraṁ atthi, patiṭṭhā sabbapāṇinaṁ.

Puttesu maddi dayesi, sassuyā sasuramhi ca; Yo ca taṁ bhattā maññeyya, sakkaccaṁ taṁ upaṭṭhahe.

No ce taṁ bhattā maññeyya, mayā vippavasena te; Aññaṁ bhattāraṁ pariyesa, mā kisittho mayā vinā.
kisittho → mā kisittha (bj); mā kilittha (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)

Ahañhi vanaṁ gacchāmi, ghoraṁ vāḷamigāyutaṁ; Saṁsayo jīvitaṁ mayhaṁ, ekakassa brahāvane”.

Tamabravi rājaputtī, maddī sabbaṅgasobhanā; “Abhumme kathaṁ nu bhaṇasi, pāpakaṁ vata bhāsasi.

Nesa dhammo mahārāja, yaṁ tvaṁ gaccheyya ekako; Ahampi tena gacchāmi, yena gacchasi khattiya.

Maraṇaṁ vā tayā saddhiṁ, jīvitaṁ vā tayā vinā; Tadeva maraṇaṁ seyyo, yañce jīve tayā vinā.

Aggiṁ ujjālayitvāna, ekajālasamāhitaṁ;
ujjālayitvāna → nijjālayitvāna (bj, pts-vp-pli1) Tattha me maraṇaṁ seyyo, yañce jīve tayā vinā.
Tattha me → tattheva (sya1ed, sya2ed, mr)

Yathā āraññakaṁ nāgaṁ, dantiṁ anveti hatthinī; Jessantaṁ giriduggesu, samesu visamesu ca.

Evaṁ taṁ anugacchāmi, putte ādāya pacchato; Subharā te bhavissāmi, na te hessāmi dubbharā.

Ime kumāre passanto, mañjuke piyabhāṇine; Āsīne vanagumbasmiṁ, na rajjassa sarissasi.
Āsīne → āsane (mr)

Ime kumāre passanto, mañjuke piyabhāṇine; Kīḷante vanagumbasmiṁ, na rajjassa sarissasi.

Ime kumāre passanto, mañjuke piyabhāṇine; Assame ramaṇīyamhi, na rajjassa sarissasi.

Ime kumāre passanto, mañjuke piyabhāṇine; Kīḷante assame ramme, na rajjassa sarissasi.

Ime kumāre passanto, māladhārī alaṅkate; Assame ramaṇīyamhi, na rajjassa sarissasi.

Ime kumāre passanto, māladhārī alaṅkate; Kīḷante assame ramme, na rajjassa sarissasi.

Yadā dakkhisi naccante, kumāre māladhārine;
dakkhisi → dakkhasi (bj, pts-vp-pli1); addasa (sya1ed, sya2ed, csp1ed) Assame ramaṇīyamhi, na rajjassa sarissasi.

Yadā dakkhisi naccante, kumāre māladhārine; Kīḷante assame ramme, na rajjassa sarissasi.

Yadā dakkhisi mātaṅgaṁ, kuñjaraṁ saṭṭhihāyanaṁ; Ekaṁ araññe carantaṁ, na rajjassa sarissasi.

Yadā dakkhisi mātaṅgaṁ, kuñjaraṁ saṭṭhihāyanaṁ; Sāyaṁ pāto vicarantaṁ, na rajjassa sarissasi.

Yadā kareṇusaṅghassa, yūthassa purato vajaṁ; Koñcaṁ kāhati mātaṅgo, kuñjaro saṭṭhihāyano; Tassa taṁ nadato sutvā, na rajjassa sarissasi.

Dubhato vanavikāse, yadā dakkhisi kāmado; Vane vāḷamigākiṇṇe, na rajjassa sarissasi.

Migaṁ disvāna sāyanhaṁ, pañcamālinamāgataṁ; Kimpurise ca naccante, na rajjassa sarissasi.

Yadā sossasi nigghosaṁ, sandamānāya sindhuyā; Gītaṁ kimpurisānañca, na rajjassa sarissasi.

Yadā sossasi nigghosaṁ, girigabbharacārino; Vassamānassulūkassa, na rajjassa sarissasi.

Yadā sīhassa byagghassa, khaggassa gavayassa ca; Vane sossasi vāḷānaṁ, na rajjassa sarissasi.

Yadā morīhi parikiṇṇaṁ, barihīnaṁ matthakāsinaṁ; Moraṁ dakkhisi naccantaṁ, na rajjassa sarissasi.

Yadā morīhi parikiṇṇaṁ, aṇḍajaṁ citrapakkhinaṁ; Moraṁ dakkhisi naccantaṁ, na rajjassa sarissasi.

Yadā morīhi parikiṇṇaṁ, nīlagīvaṁ sikhaṇḍinaṁ; Moraṁ dakkhisi naccantaṁ, na rajjassa sarissasi.

Yadā dakkhisi hemante, pupphite dharaṇīruhe; Surabhiṁ sampavāyante, na rajjassa sarissasi.

Yadā hemantike māse, haritaṁ dakkhisi medaniṁ;
medaniṁ → mediniṁ (bj, pts-vp-pli1) Indagopakasañchannaṁ, na rajjassa sarissasi.

Yadā dakkhisi hemante, pupphite dharaṇīruhe; Kuṭajaṁ bimbajālañca, pupphitaṁ loddapadmakaṁ;
loddapadmakaṁ → lomapadmakaṁ (bj, pts-vp-pli1) Surabhiṁ sampavāyante, na rajjassa sarissasi.

Yadā hemantike māse, vanaṁ dakkhisi pupphitaṁ; Opupphāni ca padmāni, na rajjassa sarissasi”.

Hemavantaṁ nāma.

3. Dānakaṇḍa

Tesaṁ lālappitaṁ sutvā, puttassa suṇisāya ca; Kalunaṁ paridevesi, rājaputtī yasassinī.
Kalunaṁ → karuṇaṁ (bj, pts-vp-pli1); kalūnaṁ (sya1ed, sya2ed, mr)

“Seyyo visaṁ me khāyitaṁ, papātā papateyyahaṁ; Rajjuyā bajjha miyyāhaṁ, kasmā vessantaraṁ puttaṁ; Pabbājenti adūsakaṁ.

Ajjhāyakaṁ dānapatiṁ, yācayogaṁ amacchariṁ; Pūjitaṁ paṭirājūhi, kittimantaṁ yasassinaṁ; Kasmā vessantaraṁ puttaṁ, pabbājenti adūsakaṁ.

Mātāpettibharaṁ jantuṁ, kule jeṭṭhāpacāyikaṁ; Kasmā vessantaraṁ puttaṁ, pabbājenti adūsakaṁ.

Rañño hitaṁ devihitaṁ, ñātīnaṁ sakhinaṁ hitaṁ; Hitaṁ sabbassa raṭṭhassa, kasmā vessantaraṁ puttaṁ; Pabbājenti adūsakaṁ.

Madhūniva palātāni, ambāva patitā chamā; Evaṁ hessati te raṭṭhaṁ, pabbājenti adūsakaṁ.

Haṁso nikhīṇapattova, pallalasmiṁ anūdake; Apaviddho amaccehi, eko rājā vihiyyasi.
Apaviddho → apaviṭṭho (sya1ed, sya2ed, csp1ed)

Taṁ taṁ brūmi mahārāja, attho te mā upaccagā; Mā naṁ sivīnaṁ vacanā, pabbājesi adūsakaṁ”.

“Dhammassāpacitiṁ kummi, sivīnaṁ vinayaṁ dhajaṁ; Pabbājemi sakaṁ puttaṁ, pāṇā piyataro hi me”.

“Yassa pubbe dhajaggāni, kaṇikārāva pupphitā; Yāyantamanuyāyanti, svajjekova gamissati.

Yassa pubbe dhajaggāni, kaṇikāravanāniva; Yāyantamanuyāyanti, svajjekova gamissati.

Yassa pubbe anīkāni, kaṇikārāva pupphitā; Yāyantamanuyāyanti, svajjekova gamissati.

Yassa pubbe anīkāni, kaṇikāravanāniva; Yāyantamanuyāyanti, svajjekova gamissati.

Indagopakavaṇṇābhā, gandhārā paṇḍukambalā; Yāyantamanuyāyanti, svajjekova gamissati.

Yo pubbe hatthinā yāti, sivikāya rathena ca; Svajja vessantaro rājā, kathaṁ gacchati pattiko.

Kathaṁ candanalittaṅgo, naccagītappabodhano; Khurājinaṁ pharasuñca, khārikājañca hāhiti.
Khurājinaṁ → kharājinaṁ (bj, pts-vp-pli1) hāhiti → hāriti (sya1ed, sya2ed, mr)

Kasmā nābhiharissanti, kāsāvā ajināni ca;
ajināni → kāsāvaajināni (csp1ed) Pavisantaṁ brahāraññaṁ, kasmā cīraṁ na bajjhare.

Kathaṁ nu cīraṁ dhārenti, rājapabbajitā janā;
rājapabbajitā → rājapabbājitā (csp1ed) Kathaṁ kusamayaṁ cīraṁ, maddī paridahissati.

Kāsiyāni ca dhāretvā, khomakoṭumbarāni ca;
dhāretvā → kāsiyāni padhāretvā (sya1ed, sya2ed); kāsiyāni ca dhāretvā (mr) Kusacīrāni dhārentī, kathaṁ maddī karissati.

Vayhāhi pariyāyitvā, sivikāya rathena ca; Sā kathajja anujjhaṅgī, pathaṁ gacchati pattikā.

Yassā mudutalā hatthā, caraṇā ca sukhedhitā;
sukhedhitā → sukhe ṭhitā (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Sā kathajja anujjhaṅgī, pathaṁ gacchati pattikā.

Yassā mudutalā pādā, caraṇā ca sukhedhitā; Pādukāhi suvaṇṇāhi, pīḷamānāva gacchati; Sā kathajja anujjhaṅgī, pathaṁ gacchati pattikā.

Yāssu itthisahassānaṁ, purato gacchati mālinī; Sā kathajja anujjhaṅgī, vanaṁ gacchati ekikā.

Yāssu sivāya sutvāna, muhuṁ uttasate pure; Sā kathajja anujjhaṅgī, vanaṁ gacchati bhīrukā.

Yāssu indasagottassa, ulūkassa pavassato; Sutvāna nadato bhītā, vāruṇīva pavedhati; Sā kathajja anujjhaṅgī, vanaṁ gacchati bhīrukā.

Sakuṇī hataputtāva, suññaṁ disvā kulāvakaṁ; Ciraṁ dukkhena jhāyissaṁ, suññaṁ āgammimaṁ puraṁ.

Sakuṇī hataputtāva, suññaṁ disvā kulāvakaṁ; Kisā paṇḍu bhavissāmi, piye putte apassatī.

Sakuṇī hataputtāva, suññaṁ disvā kulāvakaṁ; Tena tena padhāvissaṁ, piye putte apassatī.

Kurarī hatachāpāva, suññaṁ disvā kulāvakaṁ;
Kurarī → kururī (sya1ed, sya2ed, mr) Ciraṁ dukkhena jhāyissaṁ, suññaṁ āgammimaṁ puraṁ.

Kurarī hatachāpāva, suññaṁ disvā kulāvakaṁ; Kisā paṇḍu bhavissāmi, piye putte apassatī.

Kurarī hatachāpāva, suññaṁ disvā kulāvakaṁ; Tena tena padhāvissaṁ, piye putte apassatī.

Sā nūna cakkavākīva, pallalasmiṁ anūdake; Ciraṁ dukkhena jhāyissaṁ, suññaṁ āgammimaṁ puraṁ.

Sā nūna cakkavākīva, pallalasmiṁ anūdake; Kisā paṇḍu bhavissāmi, piye putte apassatī.

Sā nūna cakkavākīva, pallalasmiṁ anūdake; Tena tena padhāvissaṁ, piye putte apassatī.

Evaṁ me vilapantiyā, rājā puttaṁ adūsakaṁ; Pabbājesi vanaṁ raṭṭhā, maññe hissāmi jīvitaṁ”.

Tassā lālappitaṁ sutvā, sabbā antepure bahū; Bāhā paggayha pakkanduṁ, sivikaññā samāgatā.

Sālāva sampamathitā, mālutena pamadditā; Senti puttā ca dārā ca, vessantaranivesane.

Orodhā ca kumārā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā; Bāhā paggayha pakkanduṁ, vessantaranivesane.

Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā; Bāhā paggayha pakkanduṁ, vessantaranivesane.

Tato ratyā vivasāne, sūriyassuggamanaṁ pati; Atha vessantaro rājā, dānaṁ dātuṁ upāgami.
Atha → acchaṁ (bj, sya1ed, sya2ed, mr)

“Vatthāni vatthakāmānaṁ, soṇḍānaṁ detha vāruṇiṁ; Bhojanaṁ bhojanatthīnaṁ, sammadeva pavecchatha.

Mā ca kañci vanibbake, heṭhayittha idhāgate;
kañci → kiñci (sya1ed, sya2ed, csp1ed) Tappetha annapānena, gacchantu paṭipūjitā”.

Athettha vattatī saddo, tumulo bheravo mahā; “Dānena taṁ nīharanti, puna dānaṁ adā tuvaṁ”.
tuvaṁ → ayaṁ gāthā bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1 potthakesu na

Te su mattā kilantāva, sampatanti vanibbakā; Nikkhamante mahārāje, sivīnaṁ raṭṭhavaḍḍhane.

“Acchecchuṁ vata bho rukkhaṁ, nānāphaladharaṁ dumaṁ; Yathā vessantaraṁ raṭṭhā, pabbājenti adūsakaṁ.

Acchecchuṁ vata bho rukkhaṁ, sabbakāmadadaṁ dumaṁ; Yathā vessantaraṁ raṭṭhā, pabbājenti adūsakaṁ.

Acchecchuṁ vata bho rukkhaṁ, sabbakāmarasāharaṁ; Yathā vessantaraṁ raṭṭhā, pabbājenti adūsakaṁ”.

Ye vuḍḍhā ye ca daharā, ye ca majjhimaporisā; Bāhā paggayha pakkanduṁ, nikkhamante mahārāje; Sivīnaṁ raṭṭhavaḍḍhane.

Atiyakkhā vassavarā, itthāgārā ca rājino; Bāhā paggayha pakkanduṁ, nikkhamante mahārāje; Sivīnaṁ raṭṭhavaḍḍhane.

Thiyopi tattha pakkanduṁ, yā tamhi nagare ahu; Nikkhamante mahārāje, sivīnaṁ raṭṭhavaḍḍhane.

Ye brāhmaṇā ye ca samaṇā, aññe vāpi vanibbakā; Bāhā paggayha pakkanduṁ, “adhammo kira bho iti.

Yathā vessantaro rājā, yajamāno sake pure; Sivīnaṁ vacanatthena, samhā raṭṭhā nirajjati”.

Satta hatthisate datvā, sabbālaṅkārabhūsite; Suvaṇṇakacche mātaṅge, hemakappanavāsase.

Ārūḷhe gāmaṇīyehi, tomaraṅkusapāṇibhi; Esa vessantaro rājā, samhā raṭṭhā nirajjati.

Satta assasate datvā, sabbālaṅkārabhūsite; Ājānīyeva jātiyā, sindhave sīghavāhane.

Ārūḷhe gāmaṇīyehi, illiyācāpadhāribhi; Esa vessantaro rājā, samhā raṭṭhā nirajjati.

Satta rathasate datvā, sannaddhe ussitaddhaje; Dīpe athopi veyagghe, sabbālaṅkārabhūsite.

Ārūḷhe gāmaṇīyehi, cāpahatthehi vammibhi; Esa vessantaro rājā, samhā raṭṭhā nirajjati.

Satta itthisate datvā, ekamekā rathe ṭhitā; Sannaddhā nikkharajjūhi, suvaṇṇehi alaṅkatā.

Pītālaṅkārā pītavasanā, pītābharaṇabhūsitā; Aḷārapamhā hasulā, susaññā tanumajjhimā; Esa vessantaro rājā, samhā raṭṭhā nirajjati.

Satta dhenusate datvā, sabbā kaṁsupadhāraṇā;
kaṁsupadhāraṇā → kaṁsupadhārino (sya1ed, sya2ed); kusumadhārine (mr) Esa vessantaro rājā, samhā raṭṭhā nirajjati.

Satta dāsisate datvā, satta dāsasatāni ca; Esa vessantaro rājā, samhā raṭṭhā nirajjati.

Hatthī assarathe datvā, nāriyo ca alaṅkatā;
Hatthī assarathe → asse rathe (bj, sya1ed, sya2ed); hatthi assarathe (pts-vp-pli1) Esa vessantaro rājā, samhā raṭṭhā nirajjati.

Tadāsi yaṁ bhiṁsanakaṁ, tadāsi lomahaṁsanaṁ; Mahādāne padinnamhi, medanī sampakampatha.

Tadāsi yaṁ bhiṁsanakaṁ, tadāsi lomahaṁsanaṁ; Yaṁ pañjalikato rājā, samhā raṭṭhā nirajjati.

Athettha vattatī saddo, tumulo bheravo mahā; Dānena taṁ nīharanti, puna dānaṁ adā tuvaṁ.

Te su mattā kilantāva, sampatanti vanibbakā; Nikkhamante mahārāje, sivīnaṁ raṭṭhavaḍḍhane.

Āmantayittha rājānaṁ, sañjayaṁ dhamminaṁ varaṁ;
dhamminaṁ varaṁ → dhammikaṁ varaṁ (sya1ed, sya2ed, mr) “Avaruddhasi maṁ deva, vaṅkaṁ gacchāmi pabbataṁ.

Ye hi keci mahārāja, bhūtā ye ca bhavissare; Atittāyeva kāmehi, gacchanti yamasādhanaṁ.

Svāhaṁ sake abhissasiṁ, yajamāno sake pure; Sivīnaṁ vacanatthena, samhā raṭṭhā nirajjahaṁ.
nirajjahaṁ → nirajjati (csp1ed)

Aghaṁ taṁ paṭisevissaṁ, vane vāḷamigākiṇṇe; Khaggadīpinisevite, ahaṁ puññāni karomi; Tumhe paṅkamhi sīdatha.
paṅkamhi sīdatha → vaṅkaṁ gacchāmi pabbataṁ (sya1ed, sya2ed, mr)

Anujānāhi maṁ amma, pabbajjā mama ruccati; Svāhaṁ sake abhissasiṁ, yajamāno sake pure; Sivīnaṁ vacanatthena, samhā raṭṭhā nirajjahaṁ.
nirajjahaṁ → nirajjati (csp1ed)

Aghaṁ taṁ paṭisevissaṁ, vane vāḷamigākiṇṇe; Khaggadīpinisevite, ahaṁ puññāni karomi; Tumhe paṅkamhi sīdatha”.

“Anujānāmi taṁ putta, pabbajjā te samijjhatu; Ayañca maddī kalyāṇī, susaññā tanumajjhimā; Acchataṁ saha puttehi, kiṁ araññe karissati”.

“Nāhaṁ akāmā dāsimpi, araññaṁ netumussahe; Sace icchati anvetu, sace nicchati acchatu”.

Tato suṇhaṁ mahārājā, yācituṁ paṭipajjatha; “Mā candanasamācāre, rajojallaṁ adhārayi.

Mā kāsiyāni dhāretvā, kusacīraṁ adhārayi; Dukkho vāso araññasmiṁ, mā hi tvaṁ lakkhaṇe gami”.

Tamabravi rājaputtī, maddī sabbaṅgasobhanā; “Nāhaṁ taṁ sukhamiccheyyaṁ, yaṁ me vessantaraṁ vinā”.

Tamabravi mahārājā, sivīnaṁ raṭṭhavaḍḍhano; “Iṅgha maddi nisāmehi, vane ye honti dussahā.

Bahū kīṭā paṭaṅgā ca, makasā madhumakkhikā; Tepi taṁ tattha hiṁseyyuṁ, taṁ te dukkhataraṁ siyā.

Apare passa santāpe, nadīnupanisevite; Sappā ajagarā nāma, avisā te mahabbalā.

Te manussaṁ migaṁ vāpi, api māsannamāgataṁ; Parikkhipitvā bhogehi, vasamānenti attano.

Aññepi kaṇhajaṭino, acchā nāma aghammigā;
kaṇhajaṭino → kaṇhā jaṭino (sya1ed, sya2ed); kaṇhajaṭilā (mr) Na tehi puriso diṭṭho, rukkhamāruyha muccati.

Saṅghaṭṭayantā siṅgāni, tikkhaggātippahārino;
tikkhaggātippahārino → tikkhaggāni pahārino (bj, sya1ed, sya2ed) Mahiṁsā vicarantettha, nadiṁ sotumbaraṁ pati.

Disvā migānaṁ yūthānaṁ, gavaṁ sañcarataṁ vane; Dhenuva vacchagiddhāva, kathaṁ maddi karissasi.

Disvā sampatite ghore, dumaggesu plavaṅgame; Akhettaññāya te maddi, bhavissate mahabbhayaṁ.

Yā tvaṁ sivāya sutvāna, muhuṁ uttasayī pure;
uttasayī → uttasaye (bj, mr); uttasate (sya1ed, sya2ed) Sā tvaṁ vaṅkamanuppattā, kathaṁ maddi karissasi.

Ṭhite majjhanhike kāle, sannisinnesu pakkhisu;
majjhanhike → majjhantike (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Saṇateva brahāraññaṁ, tattha kiṁ gantumicchasi”.

Tamabravi rājaputtī, maddī sabbaṅgasobhanā; “Yāni etāni akkhāsi, vane paṭibhayāni me; Sabbāni abhisambhossaṁ, gacchaññeva rathesabha.

Kāsaṁ kusaṁ poṭakilaṁ, usiraṁ muñjapabbajaṁ;
muñjapabbajaṁ → muñjababbajaṁ (bj, sya1ed, sya2ed) Urasā panudahissāmi, nassa hessāmi dunnayā.

Bahūhi vata cariyāhi, kumārī vindate patiṁ; Udarassuparodhena, gohanuveṭhanena ca.

Aggissa pāricariyāya, udakummujjanena ca; Vedhabyaṁ kaṭukaṁ loke, gacchaññeva rathesabha.
Vedhabyaṁ → vedhabbaṁ (bj, pts-vp-pli1)

Apissā hoti appatto, ucchiṭṭhamapi bhuñjituṁ; Yo naṁ hatthe gahetvāna, akāmaṁ parikaḍḍhati; Vedhabyaṁ kaṭukaṁ loke, gacchaññeva rathesabha.

Kesaggahaṇamukkhepā, bhūmyā ca parisumbhanā; Datvā ca nopakkamati, bahuṁ dukkhaṁ anappakaṁ;
bahuṁ dukkhaṁ → bahudukkhaṁ (csp1ed) Vedhabyaṁ kaṭukaṁ loke, gacchaññeva rathesabha.

Sukkacchavī vedhaverā, datvā subhagamānino;
Sukkacchavī → sukkacchavi (pts-vp-pli1); sukacchavī (csp1ed) Akāmaṁ parikaḍḍhanti, ulūkaññeva vāyasā; Vedhabyaṁ kaṭukaṁ loke, gacchaññeva rathesabha.

Api ñātikule phīte, kaṁsapajjotane vasaṁ; Nevābhivākyaṁ na labhe, bhātūhi sakhinīhipi;
sakhinīhipi → sakhikāhi ca (bj, pts-vp-pli1); sikhinīhi ca (sya1ed, sya2ed) Vedhabyaṁ kaṭukaṁ loke, gacchaññeva rathesabha.

Naggā nadī anudakā, naggaṁ raṭṭhaṁ arājakaṁ;
anudakā → anūdakā (bj, sya1ed, sya2ed, csp1ed); anodakā (pts-vp-pli1) Itthīpi vidhavā naggā, yassāpi dasa bhātaro; Vedhabyaṁ kaṭukaṁ loke, gacchaññeva rathesabha.

Dhajo rathassa paññāṇaṁ, dhūmo paññāṇamaggino; Rājā rathassa paññāṇaṁ, bhattā paññāṇamitthiyā; Vedhabyaṁ kaṭukaṁ loke, gacchaññeva rathesabha.

Yā daliddī daliddassa, aḍḍhā aḍḍhassa kittimā;
kittimā → kittimaṁ (csp1ed) Taṁ ve devā pasaṁsanti, dukkarañhi karoti sā.

Sāmikaṁ anubandhissaṁ, sadā kāsāyavāsinī; Pathabyāpi abhijjantyā, vedhabyaṁ kaṭukitthiyā.
abhijjantyā → abhejjantyā (bj, pts-vp-pli1)

Api sāgarapariyantaṁ, bahuvittadharaṁ mahiṁ; Nānāratanaparipūraṁ, nicche vessantaraṁ vinā.

Kathaṁ nu tāsaṁ hadayaṁ, sukharā vata itthiyo; Yā sāmike dukkhitamhi, sukhamicchanti attano.

Nikkhamante mahārāje, sivīnaṁ raṭṭhavaḍḍhane; Tamahaṁ anubandhissaṁ, sabbakāmadado hi me”.

Tamabravi mahārājā, maddiṁ sabbaṅgasobhanaṁ; “Ime te daharā puttā, jālī kaṇhājinā cubho; Nikkhippa lakkhaṇe gaccha, mayaṁ te posayāmase”.
posayāmase → posiyāmase (bj, pts-vp-pli1, mr)

Tamabravi rājaputtī, maddī sabbaṅgasobhanā; “Piyā me puttakā deva, jālī kaṇhājinā cubho; Tyamhaṁ tattha ramessanti, araññe jīvasokinaṁ”.
amhaṁ → mayhaṁ (sya1ed, sya2ed, mr) jīvasokinaṁ → jīvisokinaṁ (sya1ed, sya2ed)

Tamabravi mahārājā, sivīnaṁ raṭṭhavaḍḍhano; “Sālīnaṁ odanaṁ bhutvā, suciṁ maṁsūpasecanaṁ; Rukkhaphalāni bhuñjantā, kathaṁ kāhanti dārakā.

Bhutvā satapale kaṁse, sovaṇṇe satarājike; Rukkhapattesu bhuñjantā, kathaṁ kāhanti dārakā.

Kāsiyāni ca dhāretvā, khomakoṭumbarāni ca; Kusacīrāni dhārentā, kathaṁ kāhanti dārakā.

Vayhāhi pariyāyitvā, sivikāya rathena ca; Pattikā paridhāvantā, kathaṁ kāhanti dārakā.

Kūṭāgāre sayitvāna, nivāte phusitaggaḷe; Sayantā rukkhamūlasmiṁ, kathaṁ kāhanti dārakā.

Pallaṅkesu sayitvāna, gonake cittasanthate; Sayantā tiṇasanthāre, kathaṁ kāhanti dārakā.

Gandhakena vilimpitvā, agarucandanena ca; Rajojallāni dhārentā, kathaṁ kāhanti dārakā.

Cāmaramorahatthehi, bījitaṅgā sukhedhitā;
Cāmaramorahatthehi → cāmarīmora … (bj, sya1ed, sya2ed) Phuṭṭhā ḍaṁsehi makasehi, kathaṁ kāhanti dārakā”.

Tamabravi rājaputtī, maddī sabbaṅgasobhanā; “Mā deva paridevesi, mā ca tvaṁ vimano ahu;
ca tvaṁ → mā bhotī (sya1ed, sya2ed, mr) Yathā mayaṁ bhavissāma, tathā hessanti dārakā”.

Idaṁ vatvāna pakkāmi, maddī sabbaṅgasobhanā; Sivimaggena anvesi, putte ādāya lakkhaṇā.

Tato vessantaro rājā, dānaṁ datvāna khattiyo; Pitu mātu ca vanditvā, katvā ca naṁ padakkhiṇaṁ.

Catuvāhiṁ rathaṁ yuttaṁ, sīghamāruyha sandanaṁ; Ādāya puttadārañca, vaṅkaṁ pāyāsi pabbataṁ.

Tato vessantaro rājā, yenāsi bahuko jano; “Āmanta kho taṁ gacchāma, arogā hontu ñātayo.

Iṅgha maddi nisāmehi, rammarūpaṁva dissati; Āvāsaṁ siviseṭṭhassa, pettikaṁ bhavanaṁ mama”.

Taṁ brāhmaṇā anvagamuṁ, te naṁ asse ayācisuṁ; Yācito paṭipādesi, catunnaṁ caturo haye.

“Iṅgha maddi nisāmehi, cittarūpaṁva dissati; Migarohiccavaṇṇena, dakkhiṇassā vahanti maṁ”.

Athettha pañcamo āgā, so taṁ rathamayācatha; Tassa taṁ yācitodāsi, na cassupahato mano.

Tato vessantaro rājā, oropetvā sakaṁ janaṁ;
oropetvā → otāretvā (mr) Assāsayi assarathaṁ, brāhmaṇassa dhanesino.

“Tvaṁ maddi kaṇhaṁ gaṇhāhi, lahu esā kaniṭṭhikā; Ahaṁ jāliṁ gahessāmi, garuko bhātiko hi so”.

Rājā kumāramādāya, rājaputtī ca dārikaṁ; Sammodamānā pakkāmuṁ, aññamaññaṁ piyaṁvadā.

Dānakaṇḍaṁ nāma.

4. Vanapavesana

Yadi keci manujā enti, anumagge paṭipathe; Maggaṁ te paṭipucchāma, kuhiṁ vaṅkatapabbato.

Te tattha amhe passitvā, kalunaṁ paridevayuṁ; Dukkhaṁ te paṭivedenti, dūre vaṅkatapabbato.

Yadi passanti pavane, dārakā phaline dume;
phaline → phalite (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Tesaṁ phalānaṁ hetumhi, uparodanti dārakā.

Rodante dārake disvā, ubbiddhā vipulā dumā;
ubbiddhā → ubbiggā (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Sayamevonamitvāna, upagacchanti dārake.

Idaṁ accherakaṁ disvā, abbhutaṁ lomahaṁsanaṁ; Sādhukāraṁ pavattesi, maddī sabbaṅgasobhanā.

“Accheraṁ vata lokasmiṁ, abbhutaṁ lomahaṁsanaṁ; Vessantarassa tejena, sayamevonatā dumā”.

Saṅkhipiṁsu pathaṁ yakkhā, anukampāya dārake; Nikkhantadivaseneva, cetaraṭṭhaṁ upāgamuṁ.

Te gantvā dīghamaddhānaṁ, cetaraṭṭhaṁ upāgamuṁ; Iddhaṁ phītaṁ janapadaṁ, bahumaṁsasurodanaṁ.

Cetiyo parivāriṁsu, disvā lakkhaṇamāgataṁ; “Sukhumālī vata ayyā, pattikā paridhāvati.

Vayhāhi pariyāyitvā, sivikāya rathena ca; Sājja maddī araññasmiṁ, pattikā paridhāvati”.

Taṁ disvā cetapāmokkhā, rodamānā upāgamuṁ; “Kacci nu deva kusalaṁ, kacci deva anāmayaṁ; Kacci pitā arogo te, sivīnañca anāmayaṁ.

Ko te balaṁ mahārāja, ko nu te rathamaṇḍalaṁ; Anassako arathako, dīghamaddhānamāgato; Kaccāmittehi pakato, anuppattosimaṁ disaṁ”.

“Kusalañceva me sammā, atho sammā anāmayaṁ;
sammā → samma (pts-vp-pli1, csp1ed) sammā → samma (pts-vp-pli1, csp1ed) Atho pitā arogo me, sivīnañca anāmayaṁ.

Ahañhi kuñjaraṁ dajjaṁ, īsādantaṁ urūḷhavaṁ; Khettaññuṁ sabbayuddhānaṁ, sabbasetaṁ gajuttamaṁ.

Paṇḍukambalasañchannaṁ, pabhinnaṁ sattumaddanaṁ; Dantiṁ savāḷabījaniṁ, setaṁ kelāsasādisaṁ.

Sasetacchattaṁ saupādheyyaṁ, sāthabbanaṁ sahatthipaṁ; Aggayānaṁ rājavāhiṁ, brāhmaṇānaṁ adāsahaṁ.

Tasmiṁ me sivayo kuddhā, pitā cupahatomano; Avaruddhasi maṁ rājā, vaṅkaṁ gacchāmi pabbataṁ; Okāsaṁ sammā jānātha, vane yattha vasāmase”.

“Svāgataṁ te mahārāja, atho te adurāgataṁ; Issarosi anuppatto, yaṁ idhatthi pavedaya.

Sākaṁ bhisaṁ madhuṁ maṁsaṁ, suddhaṁ sālīnamodanaṁ;
sālīnamodanaṁ → sālinamodanaṁ (pts-vp-pli1, csp1ed) Paribhuñja mahārāja, pāhuno nosi āgato”.

“Paṭiggahitaṁ yaṁ dinnaṁ, sabbassa agghiyaṁ kataṁ; Avaruddhasi maṁ rājā, vaṅkaṁ gacchāmi pabbataṁ; Okāsaṁ sammā jānātha, vane yattha vasāmase”.

“Idheva tāva acchassu, cetaraṭṭhe rathesabha; Yāva cetā gamissanti, rañño santika yācituṁ.

Nijjhāpetuṁ mahārājaṁ, sivīnaṁ raṭṭhavaḍḍhanaṁ; Taṁ taṁ cetā purakkhatvā, patītā laddhapaccayā; Parivāretvāna gacchanti, evaṁ jānāhi khattiya”.

“Mā vo ruccittha gamanaṁ, rañño santika yācituṁ; Nijjhāpetuṁ mahārājaṁ, rājāpi tattha nissaro.

Accuggatā hi sivayo, balaggā negamā ca ye; Te vidhaṁsetumicchanti, rājānaṁ mama kāraṇā”.

“Sace esā pavattettha, raṭṭhasmiṁ raṭṭhavaḍḍhana; Idheva rajjaṁ kārehi, cetehi parivārito.

Iddhaṁ phītañcidaṁ raṭṭhaṁ, iddho janapado mahā; Matiṁ karohi tvaṁ deva, rajjassa manusāsituṁ”.

“Na me chando mati atthi, rajjassa anusāsituṁ; Pabbājitassa raṭṭhasmā, cetaputtā suṇātha me.

Atuṭṭhā sivayo āsuṁ, balaggā negamā ca ye; Pabbājitassa raṭṭhasmā, cetā rajjebhisecayuṁ.

Asammodiyampi vo assa, accantaṁ mama kāraṇā; Sivīhi bhaṇḍanañcāpi, viggaho me na ruccati.

Athassa bhaṇḍanaṁ ghoraṁ, sampahāro anappako; Ekassa kāraṇā mayhaṁ, hiṁseyya bahuko jano.

Paṭiggahitaṁ yaṁ dinnaṁ, sabbassa agghiyaṁ kataṁ; Avaruddhasi maṁ rājā, vaṅkaṁ gacchāmi pabbataṁ; Okāsaṁ sammā jānātha, vane yattha vasāmase”.

“Taggha te mayamakkhāma, yathāpi kusalā tathā; Rājisī yattha sammanti, āhutaggī samāhitā.

Esa selo mahārāja, pabbato gandhamādano; Yattha tvaṁ saha puttehi, saha bhariyāya cacchasi”.

Taṁ cetā anusāsiṁsu, assunettā rudammukhā; “Ito gaccha mahārāja, ujuṁ yenuttarā mukho.

Atha dakkhisi bhaddante, vepullaṁ nāma pabbataṁ; Nānādumagaṇākiṇṇaṁ, sītacchāyaṁ manoramaṁ.

Tamatikkamma bhaddante, atha dakkhisi āpagaṁ; Nadiṁ ketumatiṁ nāma, gambhīraṁ girigabbharaṁ.

Puthulomamacchākiṇṇaṁ, supatitthaṁ mahodakaṁ;
mahodakaṁ → bahūdakaṁ (bj); bahudijaṁ (pts-vp-pli1) Tattha nhatvā pivitvā ca, assāsetvā saputtake.

Atha dakkhisi bhaddante, nigrodhaṁ madhupipphalaṁ; Rammake sikhare jātaṁ, sītacchāyaṁ manoramaṁ.

Atha dakkhisi bhaddante, nāḷikaṁ nāma pabbataṁ; Nānādijagaṇākiṇṇaṁ, selaṁ kimpurisāyutaṁ.

Tassa uttarapubbena, mucalindo nāma so saro; Puṇḍarīkehi sañchanno, setasogandhikehi ca.

So vanaṁ meghasaṅkāsaṁ, dhuvaṁ haritasaddalaṁ; Sīhovāmisapekkhīva, vanasaṇḍaṁ vigāhaya; Puppharukkhehi sañchannaṁ, phalarukkhehi cūbhayaṁ.

Tattha bindussarā vaggū, nānāvaṇṇā bahū dijā; Kūjantamupakūjanti, utusaṁpupphite dume.

Gantvā girividuggānaṁ, nadīnaṁ pabhavāni ca; So dakkhisi pokkharaṇiṁ, karañjakakudhāyutaṁ.

Puthulomamacchākiṇṇaṁ, supatitthaṁ mahodakaṁ; Samañca caturaṁsañca, sāduṁ appaṭigandhiyaṁ.

Tassā uttarapubbena, paṇṇasālaṁ amāpaya; Paṇṇasālaṁ amāpetvā, uñchācariyāya īhatha”.

Vanapavesanaṁ nāma.
Vanapavesanaṁ nāma → vanappavesanaṁ nāma (sya1ed, sya2ed); vanappavesanakhaṇḍaṁ niṭṭhitaṁ (pts-vp-pli1)

5. Jūjakapabba

Ahu vāsī kaliṅgesu, jūjako nāma brāhmaṇo; Tassāsi daharā bhariyā, nāmenāmittatāpanā.

Tā naṁ tattha gatāvocuṁ, nadiṁ udakahāriyā; Thiyo naṁ paribhāsiṁsu, samāgantvā kutūhalā.

“Amittā nūna te mātā, amitto nūna te pitā; Ye taṁ jiṇṇassa pādaṁsu, evaṁ dahariyaṁ satiṁ.
evaṁ dahariyaṁ satiṁ → evaṁ dahariyaṁ sati (pts-vp-pli1)

Ahitaṁ vata te ñātī, mantayiṁsu rahogatā; Ye taṁ jiṇṇassa pādaṁsu, evaṁ dahariyaṁ satiṁ.

Amittā vata te ñātī, mantayiṁsu rahogatā; Ye taṁ jiṇṇassa pādaṁsu, evaṁ dahariyaṁ satiṁ.

Dukkaṭaṁ vata te ñātī, mantayiṁsu rahogatā; Ye taṁ jiṇṇassa pādaṁsu, evaṁ dahariyaṁ satiṁ.

Pāpakaṁ vata te ñātī, mantayiṁsu rahogatā; Ye taṁ jiṇṇassa pādaṁsu, evaṁ dahariyaṁ satiṁ.

Amanāpaṁ vata te ñātī, mantayiṁsu rahogatā; Ye taṁ jiṇṇassa pādaṁsu, evaṁ dahariyaṁ satiṁ.

Amanāpavāsaṁ vasi, jiṇṇena patinā saha; Yā tvaṁ vasasi jiṇṇassa, mataṁ te jīvitā varaṁ.

Na hi nūna tuyhaṁ kalyāṇi, pitā mātā ca sobhane; Aññaṁ bhattāraṁ vindiṁsu, ye taṁ jiṇṇassa pādaṁsu; Evaṁ dahariyaṁ satiṁ.

Duyiṭṭhaṁ te navamiyaṁ, akataṁ aggihuttakaṁ; Ye taṁ jiṇṇassa pādaṁsu, evaṁ dahariyaṁ satiṁ.

Samaṇe brāhmaṇe nūna, brahmacariyaparāyaṇe;
brahmacariyaparāyaṇe → brahmacariyaparāyane (pts-vp-pli1); brāhmaṇacariyaparāyaṇe (csp1ed) Sā tvaṁ loke abhisapi, sīlavante bahussute; Yā tvaṁ vasasi jiṇṇassa, evaṁ dahariyā satī.

Na dukkhaṁ ahinā daṭṭhaṁ, na dukkhaṁ sattiyā hataṁ; Tañca dukkhañca tibbañca, yaṁ passe jiṇṇakaṁ patiṁ.

Natthi khiḍḍā natthi rati, jiṇṇena patinā saha; Natthi allāpasallāpo, jagghitampi na sobhati.
jagghitampi → jagghitumpi (csp1ed)

Yadā ca daharo daharā, mantayanti rahogatā;
mantayanti → mantayiṁsu (sya1ed, sya2ed, mr) Sabbesaṁ sokā nassanti, ye keci hadayassitā.

Daharā tvaṁ rūpavatī, purisānaṁbhipatthitā; Gaccha ñātikule accha, kiṁ jiṇṇo ramayissati”.

“Na te brāhmaṇa gacchāmi, nadiṁ udakahāriyā; Thiyo maṁ paribhāsanti, tayā jiṇṇena brāhmaṇa”.

“Mā me tvaṁ akarā kammaṁ, mā me udakamāhari; Ahaṁ udakamāhissaṁ, mā bhoti kupitā ahu”.

“Nāhaṁ tamhi kule jātā, yaṁ tvaṁ udakamāhare; Evaṁ brāhmaṇa jānāhi, na te vacchāmahaṁ ghare.

Sace me dāsaṁ dāsiṁ vā, nānayissasi brāhmaṇa; Evaṁ brāhmaṇa jānāhi, na te vacchāmi santike”.

“Natthi me sippaṭhānaṁ vā, dhanaṁ dhaññañca brāhmaṇi; Kutohaṁ dāsaṁ dāsiṁ vā, ānayissāmi bhotiyā; Ahaṁ bhotiṁ upaṭṭhissaṁ, mā bhoti kupitā ahu”.

“Ehi te ahamakkhissaṁ, yathā me vacanaṁ sutaṁ; Esa vessantaro rājā, vaṅke vasati pabbate.

Taṁ tvaṁ gantvāna yācassu, dāsaṁ dāsiñca brāhmaṇa; So te dassati yācito, dāsaṁ dāsiñca khattiyo”.

“Jiṇṇohamasmi dubbalo, dīgho caddhā suduggamo;
dubbalo → abalo (bj, pts-vp-pli1, mr) Mā bhoti paṭidevesi, mā ca tvaṁ vimanā ahu; Ahaṁ bhotiṁ upaṭṭhissaṁ, mā bhoti kupitā ahu”.

“Yathā agantvā saṅgāmaṁ, ayuddhova parājito; Evameva tuvaṁ brahme, agantvāva parājito.

Sace me dāsaṁ dāsiṁ vā, nānayissasi brāhmaṇa; Evaṁ brāhmaṇa jānāhi, na te vacchāmahaṁ ghare; Amanāpaṁ te karissāmi, taṁ te dukkhaṁ bhavissati.

Nakkhatte utupubbesu, yadā maṁ dakkhisilaṅkataṁ; Aññehi saddhiṁ ramamānaṁ, taṁ te dukkhaṁ bhavissati.

Adassanena mayhaṁ te, jiṇṇassa paridevato; Bhiyyo vaṅkā ca palitā, bahū hessanti brāhmaṇa”.

Tato so brāhmaṇo bhīto, brāhmaṇiyā vasānugo; Aṭṭito kāmarāgena, brāhmaṇiṁ etadabravi.

“Pātheyyaṁ me karohi tvaṁ, saṅkulyā saguḷāni ca;
saṅkulyā saguḷāni ca → saṅkulā saṅguḷāni ca (sya1ed, sya2ed); saṅguḷā sakalāni ca (mr) Madhupiṇḍikā ca sukatāyo, sattubhattañca brāhmaṇi.

Ānayissaṁ methunake, ubho dāsakumārake; Te taṁ paricarissanti, rattindivamatanditā”.

Idaṁ vatvā brahmabandhu, paṭimuñci upāhanā; Tato so mantayitvāna, bhariyaṁ katvā padakkhiṇaṁ.

Pakkāmi so ruṇṇamukho, brāhmaṇo sahitabbato; Sivīnaṁ nagaraṁ phītaṁ, dāsapariyesanaṁ caraṁ.

So tattha gantvā avaca, ye tatthāsuṁ samāgatā;
avaca → avacāsi (sya1ed, sya2ed, mr) “Kuhiṁ vessantaro rājā, kattha passemu khattiyaṁ”.

Te janā taṁ avaciṁsu, ye tatthāsuṁ samāgatā; “Tumhehi brahme pakato, atidānena khattiyo; Pabbājito sakā raṭṭhā, vaṅke vasati pabbate.

Tumhehi brahme pakato, atidānena khattiyo; Ādāya puttadārañca, vaṅke vasati pabbate”.

So codito brāhmaṇiyā, brāhmaṇo kāmagiddhimā; Aghaṁ taṁ paṭisevittha, vane vāḷamigākiṇṇe; Khaggadīpinisevite.

Ādāya beḷuvaṁ daṇḍaṁ, aggihuttaṁ kamaṇḍaluṁ; So pāvisi brahāraññaṁ, yattha assosi kāmadaṁ.

Taṁ paviṭṭhaṁ brahāraññaṁ, kokā naṁ parivārayuṁ; Vikkandi so vippanaṭṭho, dūre panthā apakkami.

Tato so brāhmaṇo gantvā, bhogaluddho asaññato; Vaṅkassorohaṇe naṭṭhe, imā gāthā abhāsatha.

“Ko rājaputtaṁ nisabhaṁ, jayantamaparājitaṁ; Bhaye khemassa dātāraṁ, ko me vessantaraṁ vidū.

Yo yācataṁ patiṭṭhāsi, bhūtānaṁ dharaṇīriva; Dharaṇūpamaṁ mahārājaṁ, ko me vessantaraṁ vidū.

Yo yācataṁ gatī āsi, savantīnaṁva sāgaro; Sāgarūpamaṁ mahārājaṁ, ko me vessantaraṁ vidū.
Sāgarūpamaṁ → udadhūpamaṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1); tathūpamaṁ (mr)

Kalyāṇatitthaṁ sucimaṁ, sītūdakaṁ manoramaṁ; Puṇḍarīkehi sañchannaṁ, yuttaṁ kiñjakkhareṇunā; Rahadūpamaṁ mahārājaṁ, ko me vessantaraṁ vidū.
Rahadūpamaṁ → sarūpamaṁ (mr)

Assatthaṁva pathe jātaṁ, sītacchāyaṁ manoramaṁ; Santānaṁ visametāraṁ, kilantānaṁ paṭiggahaṁ; Tathūpamaṁ mahārājaṁ, ko me vessantaraṁ vidū.

Nigrodhaṁva pathe jātaṁ, sītacchāyaṁ manoramaṁ; Santānaṁ visametāraṁ, kilantānaṁ paṭiggahaṁ; Tathūpamaṁ mahārājaṁ, ko me vessantaraṁ vidū.

Ambaṁ iva pathe jātaṁ, sītacchāyaṁ manoramaṁ; Santānaṁ visametāraṁ, kilantānaṁ paṭiggahaṁ; Tathūpamaṁ mahārājaṁ, ko me vessantaraṁ vidū.

Sālaṁ iva pathe jātaṁ, sītacchāyaṁ manoramaṁ; Santānaṁ visametāraṁ, kilantānaṁ paṭiggahaṁ; Tathūpamaṁ mahārājaṁ, ko me vessantaraṁ vidū.

Dumaṁ iva pathe jātaṁ, sītacchāyaṁ manoramaṁ; Santānaṁ visametāraṁ, kilantānaṁ paṭiggahaṁ; Tathūpamaṁ mahārājaṁ, ko me vessantaraṁ vidū.

Evañca me vilapato, paviṭṭhassa brahāvane; Ahaṁ jānanti yo vajjā, nandiṁ so janaye mama.

Evañca me vilapato, paviṭṭhassa brahāvane; Ahaṁ jānanti yo vajjā, tāya so ekavācāya; Pasave puññaṁ anappakaṁ”.

Tassa ceto paṭissosi, araññe luddako caraṁ; “Tumhehi brahme pakato, atidānena khattiyo; Pabbājito sakā raṭṭhā, vaṅke vasati pabbate.

Tumhehi brahme pakato, atidānena khattiyo; Ādāya puttadārañca, vaṅke vasati pabbate.

Akiccakārī dummedho, raṭṭhā pavanamāgato; Rājaputtaṁ gavesanto, bako macchamivodake.

Tassa tyāhaṁ na dassāmi, jīvitaṁ idha brāhmaṇa; Ayañhi te mayā nunno, saro pissati lohitaṁ.
mayā nunno → mayā'ruḷho (mr)

Siro te vajjhayitvāna, hadayaṁ chetvā sabandhanaṁ; Panthasakuṇaṁ yajissāmi, tuyhaṁ maṁsena brāhmaṇa.
Panthasakuṇaṁ → panthasakunaṁ (pts-vp-pli1); bandhasakuṇaṁ (mr)

Tuyhaṁ maṁsena medena, matthakena ca brāhmaṇa; Āhutiṁ paggahessāmi, chetvāna hadayaṁ tava.

Taṁ me suyiṭṭhaṁ suhutaṁ, tuyhaṁ maṁsena brāhmaṇa; Na ca tvaṁ rājaputtassa, bhariyaṁ putte ca nessasi”.

“Avajjho brāhmaṇo dūto, cetaputta suṇohi me; Tasmā hi dūtaṁ na hanti, esa dhammo sanantano.

Nijjhattā sivayo sabbe, pitā naṁ daṭṭhumicchati; Mātā ca dubbalā tassa, acirā cakkhūni jīyare.

Tesāhaṁ pahito dūto, cetaputta suṇohi me; Rājaputtaṁ nayissāmi, yadi jānāsi saṁsa me”.

“Piyassa me piyo dūto, puṇṇapattaṁ dadāmi te; Imañca madhuno tumbaṁ, migasatthiñca brāhmaṇa; Tañca te desamakkhissaṁ, yattha sammati kāmado”.

Jūjakapabbaṁ nāma.

6. Cūḷavanavaṇṇanā
Cūḷavanavaṇṇanā → cullavanavaṇṇanā (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)

“Esa selo mahābrahme, pabbato gandhamādano; Yattha vessantaro rājā, saha puttehi sammati.

Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṁ, āsadañca masaṁ jaṭaṁ;
āsadañca → āsaṭañca (mr) Cammavāsī chamā seti, jātavedaṁ namassati.

Ete nīlā padissanti, nānāphaladharā dumā; Uggatā abbhakūṭāva, nīlā añjanapabbatā.

Dhavassakaṇṇā khadirā, sālā phandanamāluvā; Sampavedhanti vātena, sakiṁ pītāva māṇavā.

Upari dumapariyāyesu, saṅgītiyova suyyare; Najjuhā kokilasaṅghā, sampatanti dumā dumaṁ.
kokilasaṅghā → kokilā saṅghā (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1); kokilā siṅghā (mr)

Avhayanteva gacchantaṁ, sākhāpattasamīritā; Ramayanteva āgantaṁ, modayanti nivāsinaṁ; Yattha vessantaro rājā, saha puttehi sammati.

Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṁ, āsadañca masaṁ jaṭaṁ; Cammavāsī chamā seti, jātavedaṁ namassati.

Ambā kapitthā panasā, sālā jambū vibhītakā; Harītakī āmalakā, assatthā badarāni ca.

Cārutimbarukkhā cettha, nigrodhā ca kapitthanā; Madhumadhukā thevanti, nīce pakkā cudumbarā.

Pārevatā bhaveyyā ca, muddikā ca madhutthikā; Madhuṁ anelakaṁ tattha, sakamādāya bhuñjare.

Aññettha pupphitā ambā, aññe tiṭṭhanti dovilā; Aññe āmā ca pakkā ca, bhekavaṇṇā tadūbhayaṁ.

Athettha heṭṭhā puriso, ambapakkāni gaṇhati; Āmāni ceva pakkāni, vaṇṇagandharasuttame.

Ateva me acchariyaṁ, hiṅkāro paṭibhāti maṁ; Devānamiva āvāso, sobhati nandanūpamo.

Vibhedikā nāḷikerā, khajjurīnaṁ brahāvane; Mālāva ganthitā ṭhanti, dhajaggāneva dissare; Nānāvaṇṇehi pupphehi, nabhaṁ tārācitāmiva.

Kuṭajī kuṭṭhatagarā, pāṭaliyo ca pupphitā; Punnāgā giripunnāgā, koviḷārā ca pupphitā.

Uddālakā somarukkhā, agaruphalliyā bahū;
agaruphalliyā → agarubhalliyā (bj, sya1ed, sya2ed); agarubhalliyo (pts-vp-pli1) Puttajīvā ca kakudhā, asanā cettha pupphitā.
Puttajīvā → puṭajīvā (mr)

Kuṭajā salaḷā nīpā, kosambā labujā dhavā;
nīpā → nimbā (mr) Sālā ca pupphitā tattha, palālakhalasannibhā.

Tassāvidūre pokkharaṇī, bhūmibhāge manorame; Padumuppalasañchannā, devānamiva nandane.

Athettha puppharasamattā, kokilā mañjubhāṇikā; Abhinādenti pavanaṁ, utusampupphite dume.

Bhassanti makarandehi, pokkhare pokkhare madhū; Athettha vātā vāyanti, dakkhiṇā atha pacchimā; Padumakiñjakkhareṇūhi, okiṇṇo hoti assamo.

Thūlā siṅghāṭakā cettha, saṁsādiyā pasādiyā;
saṁsādiyā pasādiyā → sasādiyā pasādiyā (sya1ed, sya2ed); saṁsāriyā pasāriyā (mr) Macchakacchapabyāviddhā, bahū cettha mupayānakā; Madhuṁ bhisehi savati, khirasappimuḷālibhi.

Surabhī taṁ vanaṁ vāti, nānāgandhasamoditaṁ;
nānāgandhasamoditaṁ → nānāgandhasameritaṁ (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Sammaddateva gandhena, pupphasākhāhi taṁ vanaṁ;
Sammaddateva → sammoditeva (sya1ed, sya2ed); samodateva (mr) Bhamarā pupphagandhena, samantā mabhināditā.

Athettha sakuṇā santi, nānāvaṇṇā bahū dijā; Modanti saha bhariyāhi, aññamaññaṁ pakūjino.

Nandikā jīvaputtā ca, jīvaputtā piyā ca no; Piyā puttā piyā nandā, dijā pokkharaṇīgharā.

Mālāva ganthitā ṭhanti, dhajaggāneva dissare; Nānāvaṇṇehi pupphehi, kusaleheva suganthitā;
suganthitā → sugandhikā (bj, pts-vp-pli1) Yattha vessantaro rājā, saha puttehi sammati.

Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṁ, āsadañca masaṁ jaṭaṁ; Cammavāsī chamā seti, jātavedaṁ namassati”.

“Idañca me sattubhattaṁ, madhunā paṭisaṁyutaṁ; Madhupiṇḍikā ca sukatāyo, sattubhattaṁ dadāmi te”.

“Tuyheva sambalaṁ hotu, nāhaṁ icchāmi sambalaṁ; Itopi brahme gaṇhāhi, gaccha brahme yathāsukhaṁ.

Ayaṁ ekapadī eti, ujuṁ gacchati assamaṁ; Isīpi accuto tattha, paṅkadanto rajassiro; Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṁ, āsadañca masaṁ jaṭaṁ.

Cammavāsī chamā seti, jātavedaṁ namassati; Taṁ tvaṁ gantvāna pucchassu, so te maggaṁ pavakkhati”.

Idaṁ sutvā brahmabandhu, cetaṁ katvā padakkhiṇaṁ; Udaggacitto pakkāmi, yenāsi accuto isi.

Cūḷavanavaṇṇanā.

7. Mahāvanavaṇṇanā

Gacchanto so bhāradvājo, addassa accutaṁ isiṁ; Disvāna taṁ bhāradvājo, sammodi isinā saha.

“Kacci nu bhoto kusalaṁ, kacci bhoto anāmayaṁ;
bhoto → bhotā (pts-vp-pli1) Kacci uñchena yāpesi, kacci mūlaphalā bahū.

Kacci ḍaṁsā makasā ca, appameva sarīsapā; Vane vāḷamigākiṇṇe, kacci hiṁsā na vijjati”.

“Kusalañceva me brahme, atho brahme anāmayaṁ; Atho uñchena yāpemi, atho mūlaphalā bahū.

Atho ḍaṁsā makasā ca, appameva sarīsapā; Vane vāḷamigākiṇṇe, hiṁsā mayhaṁ na vijjati.

Bahūni vassapūgāni, assame vasato mama; Nābhijānāmi uppannaṁ, ābādhaṁ amanoramaṁ.

Svāgataṁ te mahābrahme, atho te adurāgataṁ; Anto pavisa bhaddante, pāde pakkhālayassu te.

Tindukāni piyālāni, madhuke kāsumāriyo; Phalāni khuddakappāni, bhuñja brahme varaṁ varaṁ.

Idampi pānīyaṁ sītaṁ, ābhataṁ girigabbharā; Tato piva mahābrahme, sace tvaṁ abhikaṅkhasi”.

“Paṭiggahitaṁ yaṁ dinnaṁ, sabbassa agghiyaṁ kataṁ; Sañjayassa sakaṁ puttaṁ, sivīhi vippavāsitaṁ; Tamahaṁ dassanamāgato, yadi jānāsi saṁsa me”.

“Na bhavaṁ eti puññatthaṁ, sivirājassa dassanaṁ; Maññe bhavaṁ patthayati, rañño bhariyaṁ patibbataṁ; Maññe kaṇhājinaṁ dāsiṁ, jāliṁ dāsañca icchasi.

Atha vā tayo mātāputte, araññā netumāgato; Na tassa bhogā vijjanti, dhanaṁ dhaññañca brāhmaṇa”.

“Akuddharūpohaṁ bhoto, nāhaṁ yācitumāgato; Sādhu dassanamariyānaṁ, sannivāso sadā sukho.

Adiṭṭhapubbo sivirājā, sivīhi vippavāsito; Tamahaṁ dassanamāgato, yadi jānāsi saṁsa me”.

“Esa selo mahābrahme, pabbato gandhamādano; Yattha vessantaro rājā, saha puttehi sammati.

Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṁ, āsadañca masaṁ jaṭaṁ; Cammavāsī chamā seti, jātavedaṁ namassati.

Ete nīlā padissanti, nānāphaladharā dumā; Uggatā abbhakūṭāva, nīlā añjanapabbatā.

Dhavassakaṇṇā khadirā, sālā phandanamāluvā; Sampavedhanti vātena, sakiṁ pītāva māṇavā.

Upari dumapariyāyesu, saṅgītiyova suyyare; Najjuhā kokilasaṅghā, sampatanti dumā dumaṁ.

Avhayanteva gacchantaṁ, sākhāpattasamīritā; Ramayanteva āgantaṁ, modayanti nivāsinaṁ; Yattha vessantaro rājā, saha puttehi sammati.

Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṁ, āsadañca masaṁ jaṭaṁ; Cammavāsī chamā seti, jātavedaṁ namassati.

Karerimālā vitatā, bhūmibhāge manorame; Saddalāharitā bhūmi, na tatthuddhaṁsate rajo.

Mayūragīvasaṅkāsā, tūlaphassasamūpamā; Tiṇāni nātivattanti, samantā caturaṅgulā.

Ambā jambū kapitthā ca, nīce pakkā cudumbarā; Paribhogehi rukkhehi, vanaṁ taṁ rativaḍḍhanaṁ.

Veḷuriyavaṇṇasannibhaṁ, macchagumbanisevitaṁ; Suciṁ sugandhaṁ salilaṁ, āpo tatthapi sandati.

Tassāvidūre pokkharaṇī, bhūmibhāge manorame; Padumuppalasañchannā, devānamiva nandane.

Tīṇi uppalajātāni, tasmiṁ sarasi brāhmaṇa; Vicittaṁ nīlānekāni, setā lohitakāni ca.

Khomāva tattha padumā, setasogandhikehi ca; Kalambakehi sañchanno, mucalindo nāma so saro.

Athettha padumā phullā, apariyantāva dissare; Gimhā hemantikā phullā, jaṇṇutagghā upattharā.

Surabhī sampavāyanti, vicittapupphasanthatā; Bhamarā pupphagandhena, samantā mabhināditā.

Athettha udakantasmiṁ, rukkhā tiṭṭhanti brāhmaṇa; Kadambā pāṭalī phullā, koviḷārā ca pupphitā.

Aṅkolā kacchikārā ca, pārijaññā ca pupphitā; Vāraṇā vayanā rukkhā, mucalindamubhato saraṁ.
vayanā → vāraṇasāyanā (bj); vuyhanā (sya1ed, sya2ed); sāyanā (pts-vp-pli1) mucalindamubhato → mucalindamabhito (bj, pts-vp-pli1)

Sirīsā setapārisā, sādhu vāyanti padmakā;
setapārisā → setavārisā (pts-vp-pli1) Nigguṇḍī sirīnigguṇḍī, asanā cettha pupphitā.
sirīnigguṇḍī → niggaṇḍī saraniggaṇḍī (sya1ed, sya2ed); nigguṇdī sirinigguṇdī (pts-vp-pli1); nigguṇḍī saranigguṇḍī (mr)

Paṅgurā bahulā selā, sobhañjanā ca pupphitā;
Paṅgurā → paṅkurā (sya1ed, sya2ed); paṅgulā (mr) Ketakā kaṇikārā ca, kanaverā ca pupphitā.

Ajjunā ajjukaṇṇā ca, mahānāmā ca pupphitā; Supupphitaggā tiṭṭhanti, pajjalanteva kiṁsukā.

Setapaṇṇī sattapaṇṇā, kadaliyo kusumbharā; Dhanutakkārī pupphehi, sīsapāvaraṇāni ca.

Acchivā sallavā rukkhā, sallakiyo ca pupphitā;
sallavā → sabalā (bj); simbalī (sya1ed, sya2ed); sibalā (pts-vp-pli1) Setageru ca tagarā, maṁsikuṭṭhā kulāvarā.

Daharā rukkhā ca vuddhā ca, akuṭilā cettha pupphitā; Assamaṁ ubhato ṭhanti, agyāgāraṁ samantato.

Athettha udakantasmiṁ, bahujāto phaṇijjako; Muggatiyo karatiyo, sevālasīsakā bahū.

Uddāpavattaṁ ulluḷitaṁ, makkhikā hiṅgujālikā;
Uddāpavattaṁ → uddhāpavantaṁ (bj); uddhāpavattaṁ (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Dāsimakañjako cettha, bahū nīcekaḷambakā.
Dāsimakañjako → dāsīmakacako (bj); dāsimakañcako (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1); dāsimo koñjako (mr)

Elamphurakasañchannā, rukkhā tiṭṭhanti brāhmaṇa;
Elamphurakasañchannā → eḷambarakasañchannā (bj); eḷambakehi sañchannā (sya1ed, sya2ed); elambarakasañchannā (pts-vp-pli1) Sattāhaṁ dhāriyamānānaṁ, gandho tesaṁ na chijjati.

Ubhato saraṁ mucalindaṁ, pupphā tiṭṭhanti sobhanā; Indīvarehi sañchannaṁ, vanaṁ taṁ upasobhati.

Aḍḍhamāsaṁ dhāriyamānānaṁ, gandho tesaṁ na chijjati; Nīlapupphī setavārī, pupphitā girikaṇṇikā; Kalerukkhehi sañchannaṁ, vanaṁ taṁ tulasīhi ca.
Kalerukkhehi → kaṭerukehi (bj); kaṭerukkhehi (pts-vp-pli1)

Sammaddateva gandhena, pupphasākhāhi taṁ vanaṁ; Bhamarā pupphagandhena, samantā mabhināditā.

Tīṇi kakkārujātāni, tasmiṁ sarasi brāhmaṇa; Kumbhamattāni cekāni, murajamattāni tā ubho.

Athettha sāsapo bahuko, nādiyo haritāyuto;
sāsapo bahuko → sāmā bahukā (sya1ed, sya2ed, mr) nādiyo → nāriyo (mr) Asī tālāva tiṭṭhanti, chejjā indīvarā bahū.

Apphoṭā suriyavallī ca, kāḷīyā madhugandhiyā;
kāḷīyā → kāḷiyā (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1); koḷīyā (mr) Asokā mudayantī ca, vallibho khuddapupphiyo.

Koraṇḍakā anojā ca, pupphitā nāgamallikā;
nāgamallikā → nāgavallikā (bj, pts-vp-pli1) Rukkhamāruyha tiṭṭhanti, phullā kiṁsukavalliyo.

Kaṭeruhā ca vāsantī, yūthikā madhugandhiyā; Niliyā sumanā bhaṇḍī, sobhati padumuttaro.

Pāṭalī samuddakappāsī, kaṇikārā ca pupphitā; Hemajālāva dissanti, ruciraggi sikhūpamā.

Yāni tāni ca pupphāni, thalajānudakāni ca; Sabbāni tattha dissanti, evaṁ rammo mahodadhi.

Athassā pokkharaṇiyā, bahukā vārigocarā; Rohitā naḷapī siṅgū, kumbhilā makarā susū.
naḷapī → nalape (sya1ed, sya2ed); naḷape (mr)

Madhu ca madhulaṭṭhi ca, tālisā ca piyaṅgukā; Kuṭandajā bhaddamuttā, setapupphā ca lolupā.
Kuṭandajā bhaddamuttā → kuddajā bhaddamuṭṭhā ca (sya1ed, sya2ed); unnakā bhaddamuṭṭhā ca (mr)

Surabhī ca rukkhā tagarā, bahukā tuṅgavaṇṭakā;
tuṅgavaṇṭakā → tuṅgavalliyo (sya1ed, sya2ed); tuṅgavallikā (mr) Padmakā naradā kuṭṭhā, jhāmakā ca hareṇukā.

Haliddakā gandhasilā, hiriverā ca guggulā; Vibhedikā corakā kuṭṭhā, kappūrā ca kaliṅgukā.

Athettha sīhabyagghā ca, purisālū ca hatthiyo; Eṇeyyā pasadā ceva, rohiccā sarabhā migā.

Koṭṭhasuṇā suṇopi ca, tuliyā naḷasannibhā; Cāmarī calanī laṅghī, jhāpitā makkaṭā picu.

Kakkaṭā kaṭamāyā ca, ikkā goṇasirā bahū; Khaggā varāhā nakulā, kāḷakettha bahūtaso.

Mahiṁsā soṇasiṅgālā, pampakā ca samantato; Ākucchā pacalākā ca, citrakā cāpi dīpiyo.

Pelakā ca vighāsādā, sīhā gogaṇisādakā; Aṭṭhapādā ca morā ca, bhassarā ca kukutthakā.

Caṅkorā kukkuṭā nāgā, aññamaññaṁ pakūjino; Bakā balākā najjuhā, dindibhā kuñjavājitā.
kuñjavājitā → kuñjavādikā (bj); koñcavādikā (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)

Byagghinasā lohapiṭṭhā, pammakā jīvajīvakā;
pammakā → pampakā (bj, pts-vp-pli1); cappakā (sya1ed, sya2ed); pabbakā (mr) Kapiñjarā tittirāyo, kulā ca paṭikutthakā.

Mandālakā celakeṭu, bhaṇḍutittiranāmakā; Celāvakā piṅgalāyo, goṭakā aṅgahetukā.
piṅgalāyo → piṅgulāyo (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)

Karaviyā ca saggā ca, uhuṅkārā ca kukkuhā; Nānādijagaṇākiṇṇaṁ, nānāsaranikūjitaṁ.

Athettha sakuṇā santi, nīlakā mañjubhāṇakā;
nīlakā → sāḷikā (mr) | mañjubhāṇakā → mañjubhāṇikā (sya1ed, sya2ed, csp1ed) Modanti saha bhariyāhi, aññamaññaṁ pakūjino.

Athettha sakuṇā santi, dijā mañjussarā sitā; Setacchikūṭā bhadrakkhā, aṇḍajā citrapekhuṇā.
Setacchikūṭā → setacchakūṭā (bj, pts-vp-pli1); setakkhikūṭā (sya1ed, sya2ed); setacchikuṭā (csp1ed)

Athettha sakuṇā santi, dijā mañjussarā sitā; Sikhaṇḍī nīlagīvāhi, aññamaññaṁ pakūjino.

Kukutthakā kuḷīrakā, koṭṭhā pokkharasātakā; Kālāmeyyā baliyakkhā, kadambā suvasāḷikā.

Haliddā lohitā setā, athettha nalakā bahū; Vāraṇā bhiṅgarājā ca, kadambā suvakokilā.

Ukkusā kurarā haṁsā, āṭā parivadentikā; Pākahaṁsā atibalā, najjuhā jīvajīvakā.

Pārevatā ravihaṁsā, cakkavākā nadīcarā; Vāraṇābhirudā rammā, ubho kālūpakūjino.

Athettha sakuṇā santi, nānāvaṇṇā bahū dijā; Modanti saha bhariyāhi, aññamaññaṁ pakūjino.

Athettha sakuṇā santi, nānāvaṇṇā bahū dijā; Sabbe mañjū nikūjanti, mucalindamubhato saraṁ.

Athettha sakuṇā santi, karaviyā nāma te dijā;
karaviyā → karavīyā (bj); karavīkā (sya1ed, sya2ed); karavī (pts-vp-pli1) Modanti saha bhariyāhi, aññamaññaṁ pakūjino.

Athettha sakuṇā santi, karaviyā nāma te dijā; Sabbe mañjū nikūjanti, mucalindamubhato saraṁ.

Eṇeyyapasadākiṇṇaṁ, nāgasaṁsevitaṁ vanaṁ; Nānālatāhi sañchannaṁ, kadalīmigasevitaṁ.

Athettha sāsapo bahuko, nīvāro varako bahu; Sāli akaṭṭhapāko ca, ucchu tattha anappako.

Ayaṁ ekapadī eti, ujuṁ gacchati assamaṁ; Khudaṁ pipāsaṁ aratiṁ, tattha patto na vindati;
Khudaṁ → khuddaṁ (sya1ed, sya2ed, mr) Yattha vessantaro rājā, saha puttehi sammati.

Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṁ, āsadañca masaṁ jaṭaṁ; Cammavāsī chamā seti, jātavedaṁ namassati”.

Idaṁ sutvā brahmabandhu, isiṁ katvā padakkhiṇaṁ; Udaggacitto pakkāmi, yattha vessantaro ahu.

Mahāvanavaṇṇanā.

8. Dārakapabba

“Uṭṭhehi jāli patiṭṭha, porāṇaṁ viya dissati;
viya → te migā viya (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) | ukkaṇṇā → okkaṇṇā (mr) Brāhmaṇaṁ viya passāmi, nandiyo mābhikīrare”.

“Ahampi tāta passāmi, yo so brahmāva dissati; Addhiko viya āyāti, atithī no bhavissati”.
Addhiko viya → atthiko viya (bj, pts-vp-pli1)

“Kacci nu bhoto kusalaṁ, kacci bhoto anāmayaṁ; Kacci uñchena yāpetha, kacci mūlaphalā bahū.

Kacci ḍaṁsā makasā ca, appameva sarīsapā; Vane vāḷamigākiṇṇe, kacci hiṁsā na vijjati”.

“Kusalañceva no brahme, atho brahme anāmayaṁ; Atho uñchena yāpema, atho mūlaphalā bahū.

Atho ḍaṁsā makasā ca, appameva sarīsapā; Vane vāḷamigākiṇṇe, hiṁsā amhaṁ na vijjati”.

Satta no māse vasataṁ, araññe jīvasokinaṁ; Imampi paṭhamaṁ passāma, brāhmaṇaṁ devavaṇṇinaṁ;
Imampi → idaṁpi (sya1ed, sya2ed); idampi (csp1ed) Ādāya veḷuvaṁ daṇḍaṁ, aggihuttaṁ kamaṇḍaluṁ.

Svāgataṁ te mahābrahme, atho te adurāgataṁ; Anto pavisa bhaddante, pāde pakkhālayassu te.

Tindukāni piyālāni, madhuke kāsumāriyo; Phalāni khuddakappāni, bhuñja brahme varaṁ varaṁ.

Idampi pānīyaṁ sītaṁ, ābhataṁ girigabbharā; Tato piva mahābrahme, sace tvaṁ abhikaṅkhasi.

Atha tvaṁ kena vaṇṇena, kena vā pana hetunā; Anuppatto brahāraññaṁ, taṁ me akkhāhi pucchito.

“Yathā vārivaho pūro, sabbakālaṁ na khīyati; Evaṁ taṁ yācitāgacchiṁ, putte me dehi yācito”.

“Dadāmi na vikampāmi, issaro naya brāhmaṇa; Pāto gatā rājaputtī, sāyaṁ uñchāto ehiti.

Ekarattiṁ vasitvāna, pāto gacchasi brāhmaṇa; Tassā nhāte upaghāte, atha ne māladhārine.

Ekarattiṁ vasitvāna, pāto gacchasi brāhmaṇa; Nānāpupphehi sañchanne, nānāgandhehi bhūsite; Nānāmūlaphalākiṇṇe, gaccha svādāya brāhmaṇa”.

“Na vāsamabhirocāmi, gamanaṁ mayha ruccati; Antarāyopi me assa, gacchaññeva rathesabha.

Na hetā yācayogī naṁ, antarāyassa kāriyā; Itthiyo mantaṁ jānanti, sabbaṁ gaṇhanti vāmato.
Itthiyo mantaṁ → itthikā mantaṁ (sya1ed, sya2ed, mr)

Saddhāya dānaṁ dadato, māsaṁ adakkhi mātaraṁ; Antarāyampi sā kayirā, gacchaññeva rathesabha.

Āmantayassu te putte, mā te mātaramaddasuṁ; Saddhāya dānaṁ dadato, evaṁ puññaṁ pavaḍḍhati.

Āmantayassu te putte, mā te mātaramaddasuṁ; Mādisassa dhanaṁ datvā, rāja saggaṁ gamissasi”.

“Sace tvaṁ nicchase daṭṭhuṁ, mama bhariyaṁ patibbataṁ; Ayyakassapi dassehi, jāliṁ kaṇhājinaṁ cubho.

Ime kumāre disvāna, mañjuke piyabhāṇine; Patīto sumano vitto, bahuṁ dassati te dhanaṁ”.

“Acchedanassa bhāyāmi, rājaputta suṇohi me; Rājadaṇḍāya maṁ dajjā, vikkiṇeyya haneyya vā; Jino dhanañca dāse ca, gārayhassa brahmabandhuyā”.

“Ime kumāre disvāna, mañjuke piyabhāṇine; Dhamme ṭhito mahārājā, sivīnaṁ raṭṭhavaḍḍhano; Laddhā pītisomanassaṁ, bahuṁ dassati te dhanaṁ”.

“Nāhaṁ tampi karissāmi, yaṁ maṁ tvaṁ anusāsasi; Dārakeva ahaṁ nessaṁ, brāhmaṇyā paricārake”.

Tato kumārā byathitā, sutvā luddassa bhāsitaṁ;
byathitā → byatthitā (sya1ed, sya2ed); vyadhitā (pts-vp-pli1); byadhitā (mr) Tena tena padhāviṁsu, jālī kaṇhājinā cubho.

“Ehi tāta piyaputta, pūretha mama pāramiṁ;
pūretha mama pāramiṁ → piyā me dānapāramī (sya1ed, sya2ed, mr) Hadayaṁ mebhisiñcetha, karotha vacanaṁ mama.

Yānā nāvā ca me hotha, acalā bhavasāgare; Jātipāraṁ tarissāmi, santāressaṁ sadevakaṁ.

Ehi amma piyadhīti, pūretha mama pāramiṁ; Hadayaṁ mebhisiñcetha, karotha vacanaṁ mama.

Yānā nāvā ca me hotha, acalā bhavasāgare; Jātipāraṁ tarissāmi, uddharissaṁ sadevakaṁ”.

Tato kumāre ādāya, jāliṁ kaṇhājinaṁ cubho; Brāhmaṇassa adā dānaṁ, sivīnaṁ raṭṭhavaḍḍhano.

Tato kumāre ādāya, jāliṁ kaṇhājinaṁ cubho; Brāhmaṇassa adā vitto, puttake dānamuttamaṁ.

Tadāsi yaṁ bhiṁsanakaṁ, tadāsi lomahaṁsanaṁ; Yaṁ kumāre padinnamhi, medanī sampakampatha.

Tadāsi yaṁ bhiṁsanakaṁ, tadāsi lomahaṁsanaṁ; Yaṁ pañjalikato rājā, kumāre sukhavacchite; Brāhmaṇassa adā dānaṁ, sivīnaṁ raṭṭhavaḍḍhano.

Tato so brāhmaṇo luddo, lataṁ dantehi chindiya; Latāya hatthe bandhitvā, latāya anumajjatha.
anumajjatha → anupajjatha (sya1ed, sya2ed, mr)

Tato so rajjumādāya, daṇḍañcādāya brāhmaṇo; Ākoṭayanto te neti, sivirājassa pekkhato.

Tato kumārā pakkāmuṁ, brāhmaṇassa pamuñciya; Assupuṇṇehi nettehi, pitaraṁ so udikkhati.

Vedhamassatthapattaṁva, pitu pādāni vandati; Pitu pādāni vanditvā, idaṁ vacanamabravi.

“Ammā ca tāta nikkhantā, tvañca no tāta dassasi; Yāva ammampi passemu, atha no tāta dassasi.

Ammā ca tāta nikkhantā, tvañca no tāta dassasi; Mā no tvaṁ tāta adadā, yāva ammāpi etu no; Tadāyaṁ brāhmaṇo kāmaṁ, vikkiṇātu hanātu vā.

Balaṅkapādo andhanakho, atho ovaddhapiṇḍiko;
Balaṅkapādo → bilaṅkapādo (mr) | andhanakho → addhanakho (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) ovaddhapiṇḍiko → obaddhapiṇḍiko (sya1ed, sya2ed); ovaḍḍhapiṇḍiko (pts-vp-pli1); obandhapiṇḍiko (mr) Dīghuttaroṭṭho capalo, kaḷāro bhagganāsako.

Kumbhodaro bhaggapiṭṭhi, atho visamacakkhuko; Lohamassu haritakeso, valīnaṁ tilakāhato.

Piṅgalo ca vinato ca, vikaṭo ca brahā kharo; Ajināni ca sannaddho, amanusso bhayānako.

Manusso udāhu yakkho, maṁsalohitabhojano; Gāmā araññamāgamma, dhanaṁ taṁ tāta yācati.

Nīyamāne pisācena, kiṁ nu tāta udikkhasi; Asmā nūna te hadayaṁ, āyasaṁ daḷhabandhanaṁ.

Yo no baddhe na jānāsi, brāhmaṇena dhanesinā; Accāyikena luddena, yo no gāvova sumbhati.

Idheva acchataṁ kaṇhā, na sā jānāti kismiñci; Migīva khīrasammattā, yūthā hīnā pakandati.

Na me idaṁ tathā dukkhaṁ, labbhā hi pumunā idaṁ; Yañca ammaṁ na passāmi, taṁ me dukkhataraṁ ito.

Na me idaṁ tathā dukkhaṁ, labbhā hi pumunā idaṁ; Yañca tātaṁ na passāmi, taṁ me dukkhataraṁ ito.

Sā nūna kapaṇā ammā, cirarattāya rucchati;
rucchati → ruccati (sya1ed, sya2ed); rucchiti (pts-vp-pli1); rujjati (mr) Kaṇhājinaṁ apassantī, kumāriṁ cārudassaniṁ.

So nūna kapaṇo tāto, cirarattāya rucchati; Kaṇhājinaṁ apassanto, kumāriṁ cārudassaniṁ.

Sā nūna kapaṇā ammā, ciraṁ rucchati assame; Kaṇhājinaṁ apassantī, kumāriṁ cārudassaniṁ.

So nūna kapaṇo tāto, ciraṁ rucchati assame; Kaṇhājinaṁ apassanto, kumāriṁ cārudassaniṁ.

Sā nūna kapaṇā ammā, cirarattāya rucchati; Aḍḍharatte va ratte vā, nadīva avasucchati.

So nūna kapaṇo tāto, cirarattāya rucchati; Aḍḍharatte va ratte vā, nadīva avasucchati.

Ime te jambukā rukkhā, vedisā sinduvārakā;
sinduvārakā → sindhuvārikā (bj); sindhuvāritā (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Vividhāni rukkhajātāni, tāni ajja jahāmase.

Assatthā panasā ceme, nigrodhā ca kapitthanā; Vividhāni phalajātāni, tāni ajja jahāmase.

Ime tiṭṭhanti ārāmā, ayaṁ sītūdakā nadī;
sītūdakā → sītodikā (bj); sītodakā (pts-vp-pli1) Yatthassu pubbe kīḷāma, tāni ajja jahāmase.

Vividhāni pupphajātāni, asmiṁ uparipabbate; Yānassu pubbe dhārema, tāni ajja jahāmase.

Vividhāni phalajātāni, asmiṁ uparipabbate; Yānassu pubbe bhuñjāma, tāni ajja jahāmase.

Ime no hatthikā assā, balībaddā ca no ime;
balībaddā → balivaddā (bj, pts-vp-pli1); balibaddhā (sya1ed, sya2ed, csp1ed) Yehissu pubbe kīḷāma, tāni ajja jahāmase”.

Nīyamānā kumārā te, pitaraṁ etadabravuṁ; “Ammaṁ ārogyaṁ vajjāsi, tvañca tāta sukhī bhava.

Ime no hatthikā assā, balībaddā ca no ime; Tāni ammāya dajjesi, sokaṁ tehi vinessati.

Ime no hatthikā assā, balībaddā ca no ime; Tāni ammā udikkhantī, sokaṁ paṭivinessati”.

Tato vessantaro rājā, dānaṁ datvāna khattiyo; Paṇṇasālaṁ pavisitvā, kalunaṁ paridevayi.

“Kaṁ nvajja chātā tasitā, uparucchanti dārakā; Sāyaṁ saṁvesanākāle, ko ne dassati bhojanaṁ.

Kaṁ nvajja chātā tasitā, uparucchanti dārakā; Sāyaṁ saṁvesanākāle, ammā chātamha detha no.

Kathaṁ nu pathaṁ gacchanti, pattikā anupāhanā; Santā sūnehi pādehi, ko ne hatthe gahessati.

Kathaṁ nu so na lajjeyya, sammukhā paharaṁ mama; Adūsakānaṁ puttānaṁ, alajjī vata brāhmaṇo.

Yopi me dāsidāsassa, añño vā pana pesiyo; Tassāpi suvihīnassa, ko lajjī paharissati.

Vārijasseva me sato, baddhassa kumināmukhe; Akkosati paharati, piye putte apassato.

Adu cāpaṁ gahetvāna, khaggaṁ bandhiya vāmato;
Adu → āduṁ (bj); ādū (sya1ed, sya2ed) Ānessāmi sake putte, puttānañhi vadho dukho.

Aṭṭhānametaṁ dukkharūpaṁ, yaṁ kumārā vihaññare;
Aṭṭhānametaṁ → addhā hi metaṁ (pts-vp-pli1) Satañca dhammamaññāya, ko datvā anutappati”.

“Saccaṁ kirevamāhaṁsu, narā ekacciyā idha; Yassa natthi sakā mātā, yathā natthi tatheva so.
yathā natthi → pitā atthi (mr)

Ehi kaṇhe marissāma, natthattho jīvitena no; Dinnamhāti janindena, brāhmaṇassa dhanesino;
Dinnamhāti → dinnamhāpi (bj, sya1ed, sya2ed); dinnamāsi (mr) Accāyikassa luddassa, yo no gāvova sumbhati.

Ime te jambukā rukkhā, vedisā sinduvārakā; Vividhāni rukkhajātāni, tāni kaṇhe jahāmase.

Assatthā panasā ceme, nigrodhā ca kapitthanā; Vividhāni phalajātāni, tāni kaṇhe jahāmase.

Ime tiṭṭhanti ārāmā, ayaṁ sītūdakā nadī; Yatthassu pubbe kīḷāma, tāni kaṇhe jahāmase.

Vividhāni pupphajātāni, asmiṁ uparipabbate; Yānassu pubbe dhārema, tāni kaṇhe jahāmase.

Vividhāni phalajātāni, asmiṁ uparipabbate; Yānassu pubbe bhuñjāma, tāni kaṇhe jahāmase.

Ime no hatthikā assā, balībaddā ca no ime; Yehissu pubbe kīḷāma, tāni kaṇhe jahāmase”.

Nīyamānā kumārā te, brāhmaṇassa pamuñciya; Tena tena padhāviṁsu, jālī kaṇhājinā cubho.

Tato so rajjumādāya, daṇḍañcādāya brāhmaṇo; Ākoṭayanto te neti, sivirājassa pekkhato.

Taṁ taṁ kaṇhājināvoca, “ayaṁ maṁ tāta brāhmaṇo; Laṭṭhiyā paṭikoṭeti, ghare jātaṁva dāsiyaṁ.

Na cāyaṁ brāhmaṇo tāta, dhammikā honti brāhmaṇā; Yakkho brāhmaṇavaṇṇena, khādituṁ tāta neti no; Nīyamāne pisācena, kiṁ nu tāta udikkhasi”.

“Ime no pādakā dukkhā, dīgho caddhā suduggamo; Nīce colambate sūriyo, brāhmaṇo ca dhāreti no.
dhāreti → tareti (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)

Okandāmase bhūtāni, pabbatāni vanāni ca;
Okandāmase → okandāmasi (bj, pts-vp-pli1); okandāmhase (sya1ed, sya2ed); okkantāmasi (mr) Sarassa sirasā vandāma, supatitthe ca āpake.
āpake → āvake (mr)

Tiṇalatāni osadhyo, pabbatāni vanāni ca;
Tiṇalatāni → tiṇalatā ca (bj, pts-vp-pli1) Ammaṁ ārogyaṁ vajjātha, ayaṁ no neti brāhmaṇo.

Vajjantu bhonto ammañca, maddiṁ asmāka mātaraṁ; Sace anupatitukāmāsi, khippaṁ anupatiyāsi no.

Ayaṁ ekapadī eti, ujuṁ gacchati assamaṁ; Tamevānupateyyāsi, api passesi ne lahuṁ.

Aho vata re jaṭinī, vanamūlaphalahārike;
vanamūlaphalahārike → … hāriyā (sya1ed, sya2ed, mr) Suññaṁ disvāna assamaṁ, taṁ te dukkhaṁ bhavissati.

Ativelaṁ nu ammāya, uñchā laddho anappako;
uñchā laddho anappako → uñchāladdhaṁ anappakaṁ (sya1ed, sya2ed) Yā no baddhe na jānāsi, brāhmaṇena dhanesinā.

Accāyikena luddena, yo no gāvova sumbhati; Apajja ammaṁ passemu, sāyaṁ uñchāto āgataṁ.

Dajjā ammā brāhmaṇassa, phalaṁ khuddena missitaṁ; Tadāyaṁ asito dhāto, na bāḷhaṁ dhārayeyya no.
dhārayeyya → tarayeyya (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)

Sūnā ca vata no pādā, bāḷhaṁ dhāreti brāhmaṇo; Iti tattha vilapiṁsu, kumārā mātugiddhino”.

Dārakapabbaṁ nāma.
Dārakapabbaṁ nāma → kumarapabbaṁ (bj, pts-vp-pli1)

9. Maddīpabba

Tesaṁ lālappitaṁ sutvā, tayo vāḷā vane migā; Sīho byaggho ca dīpi ca, idaṁ vacanamabravuṁ.

“Mā heva no rājaputtī, sāyaṁ uñchāto āgamā; Mā hevamhāka nibbhoge, heṭhayittha vane migā.

Sīho ce naṁ viheṭheyya, byaggho dīpi ca lakkhaṇaṁ; Neva jālīkumārassa, kuto kaṇhājinā siyā; Ubhayeneva jīyetha, patiṁ putte ca lakkhaṇā”.

“Khaṇittikaṁ me patitaṁ, dakkhiṇakkhi ca phandati; Aphalā phalino rukkhā, sabbā muyhanti me disā”.

Tassā sāyanhakālasmiṁ, assamāgamanaṁ pati; Atthaṅgatamhi sūriye, vāḷā panthe upaṭṭhahuṁ.

“Nīce colambate sūriyo, dūre ca vata assamo; Yañca nesaṁ ito hassaṁ, taṁ te bhuñjeyyu bhojanaṁ.

So nūna khattiyo eko, paṇṇasālāya acchati; Tosento dārake chāte, mamaṁ disvā anāyatiṁ.

Te nūna puttakā mayhaṁ, kapaṇāya varākiyā; Sāyaṁ saṁvesanākāle, khīrapītāva acchare.

Te nūna puttakā mayhaṁ, kapaṇāya varākiyā; Sāyaṁ saṁvesanākāle, vāripītāva acchare.

Te nūna puttakā mayhaṁ, kapaṇāya varākiyā; Paccuggatā maṁ tiṭṭhanti, vacchā bālāva mātaraṁ.

Te nūna puttakā mayhaṁ, kapaṇāya varākiyā; Paccuggatā maṁ tiṭṭhanti, haṁsāvuparipallale.

Te nūna puttakā mayhaṁ, kapaṇāya varākiyā; Paccuggatā maṁ tiṭṭhanti, assamassāvidūrato.

Ekāyano ekapatho, sarā sobbhā ca passato; Aññaṁ maggaṁ na passāmi, yena gaccheyya assamaṁ.

Migā namatthu rājāno, kānanasmiṁ mahabbalā; Dhammena bhātaro hotha, maggaṁ me detha yācitā.

Avaruddhassāhaṁ bhariyā, rājaputtassa sirīmato; Tañcāhaṁ nātimaññāmi, rāmaṁ sītāvanubbatā.

Tumhe ca putte passatha, sāyaṁ saṁvesanaṁ pati; Ahañca putte passeyyaṁ, jāliṁ kaṇhājinaṁ cubho.

Bahuñcidaṁ mūlaphalaṁ, bhakkho cāyaṁ anappako; Tato upaḍḍhaṁ dassāmi, maggaṁ me detha yācitā.

Rājaputtī ca no mātā, rājaputto ca no pitā; Dhammena bhātaro hotha, maggaṁ me detha yācitā”.

Tassā lālappamānāya, bahuṁ kāruññasañhitaṁ; Sutvā nelapatiṁ vācaṁ, vāḷā panthā apakkamuṁ.

“Imamhi naṁ padesamhi, puttakā paṁsukuṇṭhitā; Paccuggatā maṁ tiṭṭhanti, vacchā bālāva mātaraṁ.

Imamhi naṁ padesamhi, puttakā paṁsukuṇṭhitā; Paccuggatā maṁ tiṭṭhanti, haṁsāvuparipallale.

Imamhi naṁ padesamhi, puttakā paṁsukuṇṭhitā; Paccuggatā maṁ tiṭṭhanti, assamassāvidūrato.

Dve migā viya ukkaṇṇā, samantā mabhidhāvino; Ānandino pamuditā, vaggamānāva kampare; Tyajja putte na passāmi, jāliṁ kaṇhājinaṁ cubho.

Chakalīva migī chāpaṁ, pakkhī muttāva pañjarā; Ohāya putte nikkhamiṁ, sīhīvāmisagiddhinī; Tyajja putte na passāmi, jāliṁ kaṇhājinaṁ cubho.

Idaṁ nesaṁ padakkantaṁ, nāgānamiva pabbate; Citakā parikiṇṇāyo, assamassāvidūrato; Tyajja putte na passāmi, jāliṁ kaṇhājinaṁ cubho.

Vālikāyapi okiṇṇā, puttakā paṁsukuṇṭhitā; Samantā mabhidhāvanti, te na passāmi dārake.

Ye maṁ pure paccuṭṭhenti, araññā dūramāyatiṁ;
paccuṭṭhenti → paccudenti (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1) Tyajja putte na passāmi, jāliṁ kaṇhājinaṁ cubho.

Chakaliṁva migiṁ chāpā, paccuggantuna mātaraṁ; Dūre maṁ pavilokenti, te na passāmi dārake.
pavilokenti → paṭivilokenti (bj, sya1ed, sya2ed); apalokenti (mr)

Idaṁ nesaṁ kīḷanakaṁ, patitaṁ paṇḍubeḷuvaṁ;
kīḷanakaṁ → kīḷanaṁ (sya1ed, sya2ed); kīḷānakaṁ (csp1ed) Tyajja putte na passāmi, jāliṁ kaṇhājinaṁ cubho.

Thanā ca mayhime pūrā, uro ca sampadālati; Tyajja putte na passāmi, jāliṁ kaṇhājinaṁ cubho.

Ucchaṅgeko vicināti, thanamekāvalambati; Tyajja putte na passāmi, jāliṁ kaṇhājinaṁ cubho.

Yassu sāyanhasamayaṁ, puttakā paṁsukuṇṭhitā; Ucchaṅge me vivattanti, te na passāmi dārake.

Ayaṁ so assamo pubbe, samajjo paṭibhāti maṁ; Tyajja putte apassantyā, bhamate viya assamo.

Kimidaṁ appasaddova, assamo paṭibhāti maṁ; Kākolāpi na vassanti, matā me nūna dārakā.

Kimidaṁ appasaddova, assamo paṭibhāti maṁ; Sakuṇāpi na vassanti, matā me nūna dārakā.

Kimidaṁ tuṇhibhūtosi, api ratteva me mano; Kākolāpi na vassanti, matā me nūna dārakā.

Kimidaṁ tuṇhibhūtosi, api ratteva me mano; Sakuṇāpi na vassanti, matā me nūna dārakā.

Kacci nu me ayyaputta, migā khādiṁsu dārake; Araññe iriṇe vivane, kena nītā me dārakā.

Adu te pahitā dūtā, adu suttā piyaṁvadā; Adu bahi no nikkhantā, khiḍḍāsu pasutā nu te.

Nevāsaṁ kesā dissanti, hatthapādā ca jālino; Sakuṇānañca opāto, kena nītā me dārakā.

Idaṁ tato dukkhataraṁ, sallaviddho yathā vaṇo; Tyajja putte na passāmi, jāliṁ kaṇhājinaṁ cubho.

Idampi dutiyaṁ sallaṁ, kampeti hadayaṁ mama; Yañca putte na passāmi, tvañca maṁ nābhibhāsasi.

Ajjeva me imaṁ rattiṁ, rājaputta na saṁsasi;
Ajjeva → ajja ce (sya1ed, sya2ed) Maññe okkantasantaṁ maṁ, pāto dakkhisi no mataṁ”.
okkantasantaṁ → ukkantasattaṁ (bj, pts-vp-pli1)

“Nūna maddī varārohā, rājaputtī yasassinī; Pāto gatāsi uñchāya, kimidaṁ sāyamāgatā”.

“Nanu tvaṁ saddamassosi, ye saraṁ pātumāgatā; Sīhassapi nadantassa, byagghassa ca nikujjitaṁ.

Ahu pubbanimittaṁ me, vicarantyā brahāvane; Khaṇitto me hatthā patito, uggīvañcāpi aṁsato.
uggīvañcāpi → uṅgīvañcāpi (mr)

Tadāhaṁ byathitā bhītā, puthu katvāna pañjaliṁ; Sabbadisā namassissaṁ, api sotthi ito siyā.

Mā heva no rājaputto, hato sīhena dīpinā; Dārakā vā parāmaṭṭhā, acchakokataracchihi.

Sīho byaggho ca dīpi ca, tayo vāḷā vane migā; Te maṁ pariyāvaruṁ maggaṁ, tena sāyamhi āgatā.

Ahaṁ patiñca putte ca, āceramiva māṇavo; Anuṭṭhitā divārattiṁ, jaṭinī brahmacārinī.

Ajināni paridahitvā, vanamūlaphalahāriyā; Vicarāmi divārattiṁ, tumhaṁ kāmā hi puttakā.

Ahaṁ suvaṇṇahaliddiṁ, ābhataṁ paṇḍubeḷuvaṁ; Rukkhapakkāni cāhāsiṁ, ime vo putta kīḷanā.

Imaṁ mūlāḷivattakaṁ, sālukaṁ ciñcabhedakaṁ; Bhuñja khuddehi saṁyuttaṁ, saha puttehi khattiya.

Padumaṁ jālino dehi, kumudañca kumāriyā; Māline passa naccante, sivi puttāni avhaya.

Tato kaṇhājināyapi, nisāmehi rathesabha; Mañjussarāya vagguyā, assamaṁ upayantiyā.
upayantiyā → upagacchantiyā (sya1ed, sya2ed); upaganthiyā (mr)

Samānasukhadukkhamhā, raṭṭhā pabbājitā ubho; Api sivi putte passesi, jāliṁ kaṇhājinaṁ cubho.

Samaṇe brāhmaṇe nūna, brahmacariyaparāyaṇe; Ahaṁ loke abhissapiṁ, sīlavante bahussute; Tyajja putte na passāmi, jāliṁ kaṇhājinaṁ cubho.

Ime te jambukā rukkhā, vedisā sinduvārakā; Vividhāni rukkhajātāni, te kumārā na dissare.

Assatthā panasā ceme, nigrodhā ca kapitthanā; Vividhāni phalajātāni, te kumārā na dissare.

Ime tiṭṭhanti ārāmā, ayaṁ sītūdakā nadī; Yatthassu pubbe kīḷiṁsu, te kumārā na dissare.

Vividhāni pupphajātāni, asmiṁ uparipabbate; Yānassu pubbe dhāriṁsu, te kumārā na dissare.

Vividhāni phalajātāni, asmiṁ uparipabbate; Yānassu pubbe bhuñjiṁsu, te kumārā na dissare.

Ime te hatthikā assā, balībaddā ca te ime; Yehissu pubbe kīḷiṁsu, te kumārā na dissare.

Ime sāmā sasolūkā, bahukā kadalīmigā; Yehissu pubbe kīḷiṁsu, te kumārā na dissare.

Ime haṁsā ca koñcā ca, mayūrā citrapekhuṇā; Yehissu pubbe kīḷiṁsu, te kumārā na dissare.

Imā tā vanagumbāyo, pupphitā sabbakālikā; Yatthassu pubbe kīḷiṁsu, te kumārā na dissare.

Imā tā pokkharaṇī rammā, cakkavākūpakūjitā; Mandālakehi sañchannā, padumuppalakehi ca; Yatthassu pubbe kīḷiṁsu, te kumārā na dissare.

Na te kaṭṭhāni bhinnāni, na te udakamāhaṭaṁ;
udakamāhaṭaṁ → udakamābhataṁ (sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1); udakamāhataṁ (csp1ed) Aggipi te na hāpito, kiṁ nu mandova jhāyasi.

Piyo piyena saṅgamma, samo me byapahaññati;
samo me → samohaṁ (sya1ed, sya2ed); sammohaṁ (mr) Tyajja putte na passāmi, jāliṁ kaṇhājinaṁ cubho.

Na kho no deva passāmi, yena te nīhatā matā; Kākolāpi na vassanti, matā me nūna dārakā.

Na kho no deva passāmi, yena te nīhatā matā; Sakuṇāpi na vassanti, matā me nūna dārakā”.

Sā tattha paridevitvā, pabbatāni vanāni ca; Punadevassamaṁ gantvā, rodi sāmikasantike.
sāmikasantike → sāmikassanti rodati (bj, sya1ed, sya2ed, pts-vp-pli1)

“Na kho no deva passāmi, yena te nīhatā matā; Kākolāpi na vassanti, matā me nūna dārakā.

Na kho no deva passāmi, yena te nīhatā matā; Sakuṇāpi na vassanti, matā me nūna dārakā.

Na kho no deva passāmi, yena te nīhatā matā; Vicarantī rukkhamūlesu, pabbatesu guhāsu ca”.

Iti maddī varārohā, rājaputtī yasassinī; Bāhā paggayha kanditvā, tattheva patitā chamā.

Tamajjhapattaṁ rājaputtiṁ, udakenābhisiñcatha; Assatthaṁ naṁ viditvāna, atha naṁ etadabravi.

“Ādiyeneva te maddi, dukkhaṁ nakkhātumicchisaṁ; Daliddo yācako vuḍḍho, brāhmaṇo gharamāgato.

Tassa dinnā mayā puttā, maddi mā bhāyi assasa; Maṁ passa maddi mā putte, mā bāḷhaṁ paridevasi; Lacchāma putte jīvantā, arogā ca bhavāmase.

Putte pasuñca dhaññañca, yañca aññaṁ ghare dhanaṁ; Dajjā sappuriso dānaṁ, disvā yācakamāgataṁ; Anumodāhi me maddi, puttake dānamuttamaṁ”.

“Anumodāmi te deva, puttake dānamuttamaṁ; Datvā cittaṁ pasādehi, bhiyyo dānaṁ dado bhava.

Yo tvaṁ maccherabhūtesu, manussesu janādhipa; Brāhmaṇassa adā dānaṁ, sivīnaṁ raṭṭhavaḍḍhano”.

Ninnāditā te pathavī, saddo te tidivaṅgato; Samantā vijjutā āguṁ, girīnaṁva patissutā.

Tassa te anumodanti, ubho nāradapabbatā; Indo ca brahmā pajāpati, somo yamo vessavaṇo; Sabbe devānumodanti, tāvatiṁsā saindakā.

Iti maddī varārohā, rājaputtī yasassinī; Vessantarassa anumodi, puttake dānamuttamaṁ.