Mahāsuññatasutta๑๒๒ มหาสุญญตสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṁ nigrodhārāme.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิโครธาราม เขตกรุงกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya kapilavatthuṁ piṇḍāya pāvisi.
Kapilavatthuṁ → So Si; Sky Kapilavatthusmiṁ. (pts note) | pattacīvaramādāya → pattacīvaraṁ ādāya (bjt, pts)ครั้นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสก ถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงกบิลพัสดุ์
Kapilavatthusmiṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena kāḷakhemakassa sakkassa vihāro tenupasaṅkami divāvihārāya.
Kāḷakhemakassa → So Sky Bu; Si Kāl-. (pts note) | tenupasaṅkami → ten upasaṁkami (pts)ทรงเที่ยวบิณฑบาตในกรุงกบิลพัสดุ์แล้ว เสด็จกลับจากบิณฑบาตภายหลังเสวยพระกระยาหารเสร็จแล้ว จึงเสด็จเข้าไปยัง วิหารของเจ้ากาฬเขมกศากยะ เพื่อทรงพักผ่อนในเวลากลางวัน
Tena kho pana samayena kāḷakhemakassa sakkassa vihāre sambahulāni senāsanāni paññattāni honti.สมัยนั้น ในวิหาร ของเจ้ากาฬเขมกศากยะ มีเสนาสนะที่เขาจัดไว้เป็นอันมาก
Addasā kho bhagavā kāḷakhemakassa sakkassa vihāre sambahulāni senāsanāni paññattāni.พระผู้มีพระภาคทอด พระเนตรเห็นเสนาสนะที่เขาจัดไว้เป็นอันมากแล้ว
Disvāna bhagavato etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)มีพระดำริอย่างนี้ว่า
“sambahulāni kho kāḷakhemakassa sakkassa vihāre senāsanāni paññattāni.“ในวิหาร ของเจ้ากาฬเขมกศากยะ เขาจัดเสนาสนะไว้เป็นอันมาก
Sambahulā nu kho idha bhikkhū viharantī”ti.ในที่นี้มีภิกษุอยู่จำนวน มากหรือหนอ”
Tena kho pana samayena āyasmā ānando sambahulehi bhikkhūhi saddhiṁ ghaṭāya sakkassa vihāre cīvarakammaṁ karoti.
ghaṭāya sakkassa → ghaṭāyasakkassa (th) | ghaṭāya sakkassa → ghaṭāya-sakkassa (pts)สมัยนั้น ท่านพระอานนท์กับภิกษุจำนวนมากกำลังตัดเย็บจีวรอยู่ใน วิหารของเจ้าฆฏายศากยะ
Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yena ghaṭāya sakkassa vihāro tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
paṭisallānā → patisallānā (bj) | sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (sya-all) | sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sāyaṇhasamayaṁ patisallānā (pts) | ghaṭāya sakkassa → ghaṭāyasakkassa (th) | ghaṭāya sakkassa → ghaṭāya-sakkassa (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)ครั้นเวลาเย็น พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่หลีกเร้น แล้วเสด็จเข้าไปยังวิหารของเจ้าฆฏายศากยะ ประทับนั่งบนพุทธอาสน์ที่ปูลาดไว้
Nisajja kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:แล้วได้รับสั่งเรียกท่านพระอานนท์มาตรัสว่า
“sambahulāni kho, ānanda, kāḷakhemakassa sakkassa vihāre senāsanāni paññattāni.“อานนท์ ในวิหารของเจ้ากาฬเขมก ศากยะ เขาจัดเสนาสนะไว้เป็นอันมาก
Sambahulā nu kho ettha bhikkhū viharantī”ti?
nu kho → (sya-all)ที่นั่นมีภิกษุอยู่จำนวนมากหรือ”
“Sambahulāni, bhante, kāḷakhemakassa sakkassa vihāre senāsanāni paññattāni.ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในวิหารของเจ้ากาฬ เขมกศากยะนั่น
Sambahulā bhikkhū ettha viharanti.
bhikkhū → (bj) | ettha → ettha bhikkhu (bj)มีภิกษุอยู่จำนวนมาก
Cīvarakārasamayo no, bhante, vattatī”ti.
cīvarakārasamayo → cīvarakālasamayo (sya-all)สมัยที่เป็นจีวรกาลของข้าพระองค์ทั้งหลาย ก็กำลังดำเนินไปอยู่ พระพุทธเจ้าข้า”
“Na kho, ānanda, bhikkhu sobhati saṅgaṇikārāmo saṅgaṇikarato saṅgaṇikārāmataṁ anuyutto gaṇārāmo gaṇarato gaṇasammudito.
saṅgaṇikarato → saṅgaṇikārato (bj, pts) | saṅgaṇikārāmo saṅgaṇikarato saṅgaṇikārāmataṁ → saṁgaṇikārāmo saṁgaṇikārato saṁgaṇikārāmataṁ (pts)“อานนท์ ภิกษุผู้พอใจการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ยินดีการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ชอบคณะ ยินดีคณะ บันเทิงอยู่ ในคณะ ไม่งามเลย
So vatānanda, bhikkhu saṅgaṇikārāmo saṅgaṇikarato saṅgaṇikārāmataṁ anuyutto gaṇārāmo gaṇarato gaṇasammudito yaṁ taṁ nekkhammasukhaṁ pavivekasukhaṁ upasamasukhaṁ sambodhisukhaṁ tassa sukhassa nikāmalābhī bhavissati akicchalābhī akasiralābhīti—netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
sambodhisukhaṁ → sambodhasukhaṁ (bj, pts1ed); sambodhasukhaṁ cittekaggatāsukhaṁ (mr) | saṅgaṇikarato → saṅgaṇikārato (bj, pts) | sambodhisukhaṁ → sambodhasukhaṁ (pts) | sambodhasukhaṁ → sambodhisukhaṁ (bj: syā, machasaṁ) | sambodhisukhaṁ → sambodhasukhaṁ (sī. pī.), sambodhasukhaṁ cittekaggatāsukhaṁ (ka.) upari araṇavibhaṅgasutte pana sambodhisukhantveva dissati (cck note) | sambodhasukhaṁ → Si sambodhisukhaṁ. (pts note) | yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | vatānanda → vat ānanda (pts) | saṅgaṇikārāmo saṅgaṇikarato saṅgaṇikārāmataṁ → saṁgaṇikārāmo saṁgaṇikārato saṁgaṇikārāmataṁ (pts) | yaṁ → yan (pts) | akasiralābhīti netaṁ → akasiralābhī ti n etaṁ (pts)เป็นไปไม่ได้ ที่ภิกษุผู้พอใจการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ยินดีการคลุกคลีด้วยหมู่ คณะ ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ชอบคณะ ยินดีคณะ บันเทิงอยู่ในคณะ จักเป็นผู้ได้เนกขัมมสุข ปวิเวกสุข อุปสมสุข สัมโพธิสุข ตามปรารถนาได้โดยไม่ยาก โดยไม่ลำบาก
Yo ca kho so, ānanda, bhikkhu eko gaṇasmā vūpakaṭṭho viharati tassetaṁ bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ yaṁ taṁ nekkhammasukhaṁ pavivekasukhaṁ upasamasukhaṁ sambodhisukhaṁ tassa sukhassa nikāmalābhī bhavissati akicchalābhī akasiralābhīti—ṭhānametaṁ vijjati.
sambodhisukhaṁ → sambodhasukhaṁ (bj, pts) | sambodhasukhaṁ → sambodhisukhaṁ (bj: syā, machasaṁ) | yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | tassetaṁ → tass etaṁ (pts) | pāṭikaṅkhaṁ yaṁ → pāṭikaṁkhaṁ yan (pts) | akasiralābhīti ṭhānametaṁ → akasiralābhī ti ṭhānam etaṁ (pts)เป็นไปได้ ที่ภิกษุผู้หลีกออกจากคณะ อยู่ตามลำพังผู้เดียว พึงหวังเนกขัมมสุข ปวิเวกสุข อุปสมสุข สัมโพธิสุข จักเป็นผู้ได้สุขนั้น ตามปรารถนาได้โดยไม่ยาก โดยไม่ลำบาก
So vatānanda, bhikkhu saṅgaṇikārāmo saṅgaṇikarato saṅgaṇikārāmataṁ anuyutto gaṇārāmo gaṇarato gaṇasammudito sāmāyikaṁ vā kantaṁ cetovimuttiṁ upasampajja viharissati asāmāyikaṁ vā akuppanti—netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
asāmāyikaṁ → asāmayikaṁ (bj) | saṅgaṇikarato → saṁgaṇikārato (pts) | sāmayikaṁ → sāmāyikaṁ (bj: machasaṁ) | asāmayikaṁ → asāmāyikaṁ (bj: machasaṁ) | saṅgaṇikarato → saṅgaṇikārato (bjt) | vatānanda → vat ānanda (pts) | saṅgaṇikārāmo saṅgaṇikarato saṅgaṇikārāmataṁ → saṁgaṇikārāmo saṁgaṇikārato saṁgaṇikārāmataṁ (pts) | akuppanti netaṁ → akuppan ti n etaṁ (pts)เป็นไปไม่ได้ที่ภิกษุผู้พอใจการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ยินดีการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ชอบคณะ ยินดีคณะ บันเทิงอยู่ ในคณะ จักบรรลุเจโตวิมุตติ ซึ่งเกิดขึ้นตามสมัย อันน่ายินดี หรือโลกุตตรมรรค ซึ่งมิได้เกิดขึ้นตามสมัย อันไม่กำเริบได้
Yo ca kho so, ānanda, bhikkhu eko gaṇasmā vūpakaṭṭho viharati tassetaṁ bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ sāmāyikaṁ vā kantaṁ cetovimuttiṁ upasampajja viharissati asāmāyikaṁ vā akuppanti—ṭhānametaṁ vijjati.
sāmāyikaṁ → sāmayikaṁ (bj) | sāmayikaṁ → sāmāyikaṁ (bj: machasaṁ) | asāmāyikaṁ → asāmāyikaṁ (bj: machasaṁ) | tassetaṁ → tass etaṁ (pts) | akuppanti ṭhānametaṁ → akuppan ti ṭhānam etaṁ (pts)เป็นไปได้ที่ภิกษุผู้หลีกออกจากคณะ อยู่ตามลำพังผู้เดียว พึงหวังบรรลุ เจโตวิมุตติ ซึ่งเกิดขึ้นตามสมัย อันน่ายินดี หรือโลกุตตรมรรค ซึ่งมิได้เกิดขึ้น ตามสมัย อันไม่กำเริบ
Nāhaṁ, ānanda, ekaṁ rūpampi samanupassāmi yattha rattassa yathābhiratassa rūpassa vipariṇāmaññathābhāvā na uppajjeyyuṁ sokaparidevadukkhadomanassūpāyāsā.
ekaṁ rūpampi → ekarūpampi (bj) | sokaparidevadukkhadomanassūpāyāsā → sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā (pts) | rattassa → ratassa (bj: sīmu, machasaṁ, PTS) | yatthābhirattassa → yatthābhiratassa (bj: sīmu, machasaṁ, PTS) | rūpampi → ekarūpampi (cck: sī.) | rūpam → So Si and (?) Bu; Sky ekarūpaṁ. (pts note) | yatthābhiratassa → So Sky and Bu; Si rattassa yatthābhirattassa tassa. (pts note) | rūpampi → rūpaṁpi (th) | yathābhiratassa → yathābhirattassa (th) | sokaparidevadukkhadomanassūpāyāsā → soka parideva dukkha domanassu pāyāsā (th) | rūpampi → rūpam pi (pts)อานนท์ เราไม่พิจารณาเห็นรูปอื่นแม้อย่างหนึ่ง ซึ่งเป็นที่ไม่เกิดโสกะ (ความเศร้าโศก) ปริเทวะ (ความคร่ำครวญ) ทุกข์ (ความไม่สบายกาย) โทมนัส (ความไม่สบายใจ) และอุปายาส (ความคับแค้นใจ) เพราะรูปตามที่บุคคลกำหนัด ยินดีกันแล้วแปรผันและเป็นอย่างอื่นเลย
Ayaṁ kho panānanda, vihāro tathāgatena abhisambuddho yadidaṁ—
panānanda → ānanda (bj) | vihāro → vihāro tattha (sya-all) | tathāgatena → tattha tathāgatena (bj: syā) | pan → So Si Bu; Sky omit pana. (pts note) | panānanda → pan ānanda (pts)อานนท์ ก็วิหารธรรมนี้แลที่ตถาคตตรัสรู้แล้วในที่นั้นคือ
sabbanimittānaṁ amanasikārā ajjhattaṁ suññataṁ upasampajja viharituṁ.
viharituṁ → viharataṁ (si); viharati (sya-all, km, mr) | viharituṁ tatra → viharati tattha (sya-all) | viharituṁ → viharati (bj: syā) | viharituṁ → viharataṁ (cck: ka. sī.); viharati (cck: syā. kaṁ. ka.) | amanasikārā → Si am--karā. (pts note) | viharituṁ → Sky viharataṁ; Si viharati. (pts note)ตถาคต เข้าสุญญตา ในภายใน เพราะไม่ใส่ใจนิมิตทั้งปวงอยู่
Tatra ce, ānanda, tathāgataṁ iminā vihārena viharantaṁ bhavanti upasaṅkamitāro bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo rājāno rājamahāmattā titthiyā titthiyasāvakā.
bhavanti → bhagavantaṁ (sya-all, km, mr) | bhavanti → bhagavantaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. ka.) | bhavanti → Si Bhagavantaṁ. (pts note) | upasaṁkamitāro → Sky upasaṁkamitā te. (pts note) | tatra → tattha (th)ถ้าภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา พระราชา มหาอำมาตย์ของพระราชา เดียรถีย์ สาวกเดียรถีย์ เข้ามา หาตถาคตผู้มีโชค อยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ในที่นั้น
Tatrānanda, tathāgato vivekaninneneva cittena vivekapoṇena vivekapabbhārena vūpakaṭṭhena nekkhammābhiratena byantībhūtena sabbaso āsavaṭṭhānīyehi dhammehi aññadatthu uyyojanikapaṭisaṁyuttaṁyeva kathaṁ kattā hoti.
aññadatthu → aññadatthuṁ (sya-all) | nekkhammābhiratena byantībhūtena → nekkhammabhiratena byantibhūtena (pts) | aññadatthu → Si a--uṁ. (pts note) | uyyojaniyapaṭisaṁyuttaṁ → So Si Bu; Sky uyyojanik-. (pts note) | āsavaṭṭhānīyehi → āsavaṭṭhāniyehi (th, pts) | tatrānanda → tatr ānanda (pts) | vivekaninneneva → vivekaninnen eva (pts) | uyyojanikapaṭisaṁyuttaṁyeva → uyyojaniyapaṭisaṁyuttaṁ yeva (pts)ตถาคตย่อมมีจิตน้อมไปในวิเวก โน้มไปในวิเวก โอนไปในวิเวก หลีกออกแล้ว ยินดียิ่งแล้วในเนกขัมมะ เป็นผู้สิ้นสุด จากธรรมเป็นที่ตั้งแห่งอาสวะโดยประการทั้งปวง เป็นผู้ทำการเจรจาที่เกี่ยวเนื่อง ด้วยการชักชวนเท่านั้น ในบริษัทนั้นโดยแท้
Tasmātihānanda, bhikkhu cepi ākaṅkheyya:
tasmātihānanda → tasmātiha ānanda (bj) | tasmātihānanda → tasmātih ānanda (pts) | cepi → ce pi (pts)อานนท์ เพราะเหตุนั้น ถ้าภิกษุ แม้หวังว่า
‘ajjhattaṁ suññataṁ upasampajja vihareyyan’ti, tenānanda, bhikkhunā ajjhattameva cittaṁ saṇṭhapetabbaṁ sannisādetabbaṁ ekodi kātabbaṁ samādahātabbaṁ.
ekodi kātabbaṁ → ekodikātabbaṁ (th, pts) | vihareyyanti tenānanda → vihareyyan ti ten ānanda (pts) | ajjhattameva → ajjhattam eva (pts)‘เราพึงเข้าสุญญตาใน ภายในอยู่’ ภิกษุนั้นพึงตั้งจิตไว้ในภายใน ทำจิตให้สงบ ทำจิตให้มีธรรมเอกผุดขึ้น ตั้งจิตให้มั่น
Kathañcānanda, bhikkhu ajjhattameva cittaṁ saṇṭhapeti sannisādeti ekodiṁ karoti samādahati?
sannisādeti ekodiṁ karoti → ekodikaroti (sya-all, km, pts1ed) | kathañcānanda → kathañca ānanda (bj) | ekodiṁ karoti → ekodikaroti (pts) | karoti → ekodikaroti (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | kathañcānanda → kathāñ ca ānanda (pts) | ajjhattameva → ajjhattam eva (pts)ภิกษุตั้งจิตไว้ในภายใน ทำจิตให้สงบ ทำจิตให้มีธรรมเอกผุดขึ้น ตั้งจิตให้มั่น เป็นอย่างไร
Idhānanda, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati …pe…
pītisukham → Sky omit; Si after paṭhamaṁ jhānaṁ, continues: Dutiyaṁ jhānaṁ. Tatiyaṁ jhānaṁ. Catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. (pts note) | + → savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ (bjt, th) | pe → spelled out in full (bjt) | idhānanda → idh ānanda (pts) | vivicceva → eva (pts) | paṭhamaṁ jhānaṁ → savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukham paṭhamajjhānaṁ (pts) | + → vitakkavicārānaṁ vūpasamā (pts)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม และอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุ ปฐมฌานที่มีวิตก วิจาร ปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่ ...
dutiyaṁ jhānaṁ …
dutiyaṁ jhānaṁ → ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ (pts)บรรลุทุติยฌาน ...
tatiyaṁ jhānaṁ …
pītisukhaṁ → Sky here insert pe. (pts note) | tatiyaṁ jhānaṁ → avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ (pts)บรรลุตติยฌาน ...
catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
catutthaṁ jhānaṁ → dutiyajjhānaṁ tatiyajjhānaṁ catutthajjhānaṁ (pts)บรรลุจตุตถฌาน ...
Evaṁ kho, ānanda, bhikkhu ajjhattameva cittaṁ saṇṭhapeti sannisādeti ekodiṁ karoti samādahati.
ekodiṁ karoti → ekodikaroti (sya-all, pts) | ekodiṁ → ekodi (bjt) | ajjhattameva → ajjhattam eva (pts)ภิกษุตั้งจิตไว้ในภายใน ทำจิตให้สงบ ทำจิตให้มีธรรมเอกผุดขึ้น ตั้งจิตให้มั่น เป็นอย่างนี้
So ajjhattaṁ suññataṁ manasi karoti.
manasi karoti → manasikaroti (bjt, th, pts)ภิกษุนั้นใส่ใจสุญญตาในภายใน
Tassa ajjhattaṁ suññataṁ manasikaroto suññatāya cittaṁ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati.
manasikaroto → manasikaroto ajjhattaṁ (sya-all, pts) | na vimuccati → nādhimuccati (sya-all) | nappasīdati → na pasīdati (th)เมื่อเธอใส่ใจสุญญตาในภายใน จิตจึงไม่แล่นไป ไม่เลื่อมใส ไม่ตั้งมั่น และไม่น้อมไปในสุญญตาในภายใน เมื่อเป็นเช่นนั้น
Evaṁ santametaṁ, ānanda, bhikkhu evaṁ pajānāti:
santametaṁ → santam etaṁ (pts) | evaṁ → evam (pts)ภิกษุ ย่อมรู้ชัดสุญญตานั้นที่มีอยู่อย่างนี้ว่า
‘ajjhattaṁ suññataṁ kho me manasikaroto ajjhattaṁ suññatāya cittaṁ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccatī’ti.
na vimuccatīti → nādhimuccatīti (sya-all) | suññataṁ → Si omits. (pts note) | nappasīdati → na pasīdati (th)‘เมื่อเราใส่ใจสุญญตาในภายใน จิตจึง ไม่แล่นไป ไม่เลื่อมใส ไม่ตั้งมั่น และไม่น้อมไปในสุญญตาในภายใน’
Itiha tattha sampajāno hoti.ภิกษุนั้นชื่อว่าเป็นผู้มีสัมปชัญญะในสุญญตาในภายในนั้น ด้วยอาการอย่างนี้
So bahiddhā suññataṁ manasi karoti …pe…
manasi karoti → manasikaroti (bjt, th, pts)ภิกษุนั้นใส่ใจสุญญตาในภายนอก ฯลฯ
so ajjhattabahiddhā suññataṁ manasi karoti …pe…
ajjhattabahiddhā → ajjhatta bahiddhā (th) | manasi karoti → manasikaroti (th, pts)ภิกษุนั้นใส่ใจสุญญตาในภายในและในภายนอก ฯลฯ
so āneñjaṁ manasi karoti.
āneñjaṁ manasi karoti → āṇañjaṁ manasikaroti (pts) | āṇañjaṁ → So Sky; Si āneñjaṁ (and infra āneñjāya). Cf. supra Sutta No. 112 (in fine) and Vol. II. p. 283. (pts note)ภิกษุนั้นใส่ใจอาเนญชสมาบัติ
Tassa āneñjaṁ manasikaroto āneñjāya cittaṁ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati.
na vimuccati → nādhimuccati (sya-all) | āneñjaṁ → āṇañjaṁ (pts) | āneñjāya → āṇañje (pts) | vimuccati → vimuccatīti (pts) | nappasīdati → na pasīdati (th)เมื่อเธอใส่ใจอาเนญชสมาบัติ จิตจึงไม่แล่นไป ไม่เลื่อมใส ไม่ตั้งมั่น และไม่น้อมไปในอาเนญชสมาบัติ เมื่อเป็นเช่นนั้น
Evaṁ santametaṁ, ānanda, bhikkhu evaṁ pajānāti:
santametaṁ → santam etaṁ (pts) | evaṁ → evam (pts)ภิกษุ ย่อมรู้ชัดอาเนญชสมาบัตินั้นที่มีอยู่อย่างนี้ว่า
‘āneñjaṁ kho me manasikaroto āneñjāya cittaṁ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccatī’ti.
me → (sya-all) | na vimuccatīti → nādhimuccatīti (sya-all) | āneñjaṁ → āṇañjaṁ (pts) | āneñjāya → āṇañje (pts) | nappasīdati → na pasīdati (th)‘เมื่อเราใส่ใจอาเนญชสมาบัติ จิตจึง ไม่แล่นไป ไม่เลื่อมใส ไม่ตั้งมั่น และไม่น้อมไปในอาเนญชสมาบัติ’
Itiha tattha sampajāno hoti.ภิกษุนั้นเป็นผู้มีสัมปชัญญะ ในอาเนญชสมาบัตินั้นได้ ด้วยอาการอย่างนี้
Tenānanda, bhikkhunā tasmiṁyeva purimasmiṁ samādhinimitte ajjhattameva cittaṁ saṇṭhapetabbaṁ sannisādetabbaṁ ekodi kātabbaṁ samādahātabbaṁ.
ajjhattameva → ajjhattaṁ eva (bjt) | ekodi kātabbaṁ → ekodikātabbaṁ (bjt, th, pts) | tenānanda → ten ānanda (pts) | tasmiṁyeva → tasmiṁ yeva (pts) | ajjhattameva → ajjhattam eva (pts)ภิกษุนั้นตั้งจิตไว้ในภายใน ทำจิตให้สงบ ทำจิตให้มีธรรมเอกผุดขึ้น ตั้งจิต ให้มั่นในสมาธินิมิตในเบื้องต้นนั้นแล
So ajjhattaṁ suññataṁ manasi karoti.
manasi karoti → manasikaroti (bjt, th, pts)ภิกษุนั้นใส่ใจสุญญตาในภายใน
Tassa ajjhattaṁ suññataṁ manasikaroto ajjhattaṁ suññatāya cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati.เมื่อเธอใส่ ใจสุญญตาในภายใน จิตจึงแล่นไป เลื่อมใส ตั้งมั่น และน้อมไปในสุญญตาในภายใน เมื่อเป็นเช่นนั้น
Evaṁ santametaṁ, ānanda, bhikkhu evaṁ pajānāti:
santametaṁ → santam etaṁ (pts) | evaṁ → evam (pts)ภิกษุย่อมรู้ชัดสุญญตานั้นที่มีอยู่อย่างนี้ว่า
‘ajjhattaṁ suññataṁ kho me manasikaroto ajjhattaṁ suññatāya cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccatī’ti.‘เมื่อเราใส่ใจสุญญตา ในภายใน จิตจึงแล่นไป เลื่อมใส ตั้งมั่น และน้อมไปในสุญญตาในภายใน’
Itiha tattha sampajāno hoti.ภิกษุนั้นชื่อว่าเป็นผู้มีสัมปชัญญะในสุญญตาในภายในนั้น ด้วยอาการอย่างนี้
So bahiddhā suññataṁ manasi karoti …pe…
manasi karoti → manasikaroti (bjt, th, pts)ภิกษุนั้นใส่ใจสุญญตาในภายนอก ฯลฯ
so ajjhattabahiddhā suññataṁ manasi karoti …pe…
manasi karoti → manasikaroti (bjt, th, pts) | ajjhattabahiddhā → ajjhatta bahiddhā (th)ภิกษุนั้นใส่ใจสุญญตาในภายในและในภายนอก ฯลฯ
so āneñjaṁ manasi karoti.
āneñjaṁ manasi karoti → āṇañjaṁ manasikaroti (pts)ภิกษุนั้นใส่ใจอาเนญชสมาบัติ
Tassa āneñjaṁ manasikaroto āneñjāya cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati.
āneñjaṁ → āṇañjaṁ (pts) | āneñjāya → āṇañje (pts)เมื่อเธอใส่ใจอาเนญชสมาบัติ จิตจึงแล่นไป เลื่อมใส ตั้งมั่น และน้อมไปในอาเนญชสมาบัติ เมื่อเป็นเช่นนั้น
Evaṁ santametaṁ, ānanda, bhikkhu evaṁ pajānāti:
santametaṁ → santam etaṁ (pts)ภิกษุย่อมรู้ชัดอาเนญช สมาบัตินั้นที่มีอยู่อย่างนี้ว่า
‘āneñjaṁ kho me manasikaroto āneñjāya cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccatī’ti.
āneñjaṁ → āṇañjaṁ (pts) | āneñjāya → āṇañje (pts)‘เมื่อเราใส่ใจอาเนญชสมาบัติ จิตจึงแล่นไป เลื่อมใส ตั้งมั่น และน้อมไปในอาเนญชสมาบัติ’
Itiha tattha sampajāno hoti.ภิกษุนั้นชื่อว่าเป็นผู้มีสัมปชัญญะในอาเนญชสมาบัติ ด้วยอาการอย่างนี้
Tassa ce, ānanda, bhikkhuno iminā vihārena viharato caṅkamāya cittaṁ namati, so caṅkamati:อานนท์ หากเมื่อภิกษุนั้นอยู่ด้วยวิหารธรรม อย่างนี้ จิตย่อมน้อมไป เพื่อการเดินจงกรม ภิกษุนั้นจึงเดินจงกรมด้วยหวังว่า
‘evaṁ maṁ caṅkamantaṁ nābhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssavissantī’ti.
anvāssavissantīti → So Si; Sky anvāsabhavissatīti. (pts note)‘บาปอกุศลธรรมคืออภิชฌา และโทมนัส จักครอบงำเราผู้เดินจงกรมอยู่อย่างนี้ไม่ได้’
Itiha tattha sampajāno hoti.ภิกษุนั้นชื่อว่าเป็นผู้มีสัมปชัญญะ ในการเดินจงกรมนั้น ด้วยอาการอย่างนี้
Tassa ce, ānanda, bhikkhuno iminā vihārena viharato ṭhānāya cittaṁ namati, so tiṭṭhati:หากเมื่อภิกษุนั้นอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ จิตย่อมน้อมไปเพื่อการยืน ภิกษุนั้นจึง ยืนด้วยหวังว่า
‘evaṁ maṁ ṭhitaṁ nābhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssavissantī’ti.
ṭhitaṁ nābhijjhādomanassā → tiṭṭhantaṁ nābhijjhā domanassā (bj) | ṭhitaṁ → tiṭṭhantaṁ (pts) | tiṭṭhantaṁ → ṭhitaṁ (bj: sīmu, machasaṁ, syā) | tiṭṭhantaṁ → Si ṭhitaṁ. (pts note)‘บาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัส จักครอบงำเราผู้ยืนอยู่ แล้วอย่างนี้ไม่ได้’
Itiha tattha sampajāno hoti.ภิกษุนั้นชื่อว่าเป็นผู้มีสัมปชัญญะในการยืนนั้น ด้วยอาการอย่างนี้
Tassa ce, ānanda, bhikkhuno iminā vihārena viharato nisajjāya cittaṁ namati, so nisīdati:หากเมื่อภิกษุนั้นอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ จิตย่อมน้อมไปเพื่อการนั่ง ภิกษุนั้นจึง นั่งด้วยหวังว่า
‘evaṁ maṁ nisinnaṁ nābhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssavissantī’ti.
nisinnaṁ → nisīdantaṁ (bj) | nisīdantaṁ → nisinnaṁ (bj: sīmu)‘บาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัส จักครอบงำเราผู้นั่งอยู่แล้ว อย่างนี้ไม่ได้’
Itiha tattha sampajāno hoti.ภิกษุนั้นชื่อว่าเป็นผู้มีสัมปชัญญะในการนั่งนั้น ด้วยอาการอย่างนี้
Tassa ce, ānanda, bhikkhuno iminā vihārena viharato sayanāya cittaṁ namati, so sayati:หากเมื่อภิกษุนั้นอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ จิตย่อมน้อมไปเพื่อการนอน ภิกษุนั้น จึงนอนด้วยหวังว่า
‘evaṁ maṁ sayantaṁ nābhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssavissantī’ti.‘บาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัส จักครอบงำเราผู้นอน อยู่อย่างนี้ไม่ได้’
Itiha tattha sampajāno hoti.ภิกษุนั้นชื่อว่าเป็นผู้มีสัมปชัญญะในการนอนนั้น ด้วยอาการอย่างนี้
Tassa ce, ānanda, bhikkhuno iminā vihārena viharato kathāya cittaṁ namati, so:
kathāya → bhassāyaṁ (si); bhāsāya (sya-all, km, pts1ed) | kathāya → bhāsāya (pts) | kathāya → bhāsāya (bj: syā) | kathāya → bhassāya (cck: sī.); bhāsāya (cck: syā. kaṁ. pī.) | bhāsāya → So Si; Sky bhassāyaṁ, which spelling it supported by Bu. (pts note)หากเมื่อภิกษุนั้นอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ จิตย่อมน้อมไปเพื่อการพูด เธอใส่ใจว่า
‘yāyaṁ kathā hīnā gammā pothujjanikā anariyā anatthasaṁhitā na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattati, seyyathidaṁ—rājakathā corakathā mahāmattakathā senākathā bhayakathā yuddhakathā annakathā pānakathā vatthakathā sayanakathā mālākathā gandhakathā ñātikathā yānakathā gāmakathā nigamakathā nagarakathā janapadakathā itthikathā surākathā visikhākathā kumbhaṭṭhānakathā pubbapetakathā nānattakathā lokakkhāyikā samuddakkhāyikā itibhavābhavakathā iti vā iti—evarūpiṁ kathaṁ na kathessāmī’ti.
iti evarūpiṁ → evarūpaṁ (sya-all) | + → purisakathā (bjt) | anatthasaṁhitā → anatthasañhitā (th) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | itthikathā surākathā → itthīkathā sūrakathā (th) | surākathā → sūrakathā (pts)‘เราจักไม่พูดเรื่องเห็นปานนี้ คือ เรื่องพระราชา เรื่องโจร เรื่องมหาอำมาตย์ เรื่องกองทัพ เรื่องภัย เรื่องการรบ เรื่องข้าว เรื่องน้ำ เรื่องผ้า เรื่องที่นอน เรื่องพวงดอกไม้ เรื่องของหอม เรื่องญาติ เรื่องยาน เรื่องบ้าน เรื่องนิคม เรื่องเมือง เรื่องชนบท เรื่องสตรี เรื่องคนกล้าหาญ เรื่องตรอก เรื่องท่าน้ำ เรื่องคนที่ล่วงลับไปแล้ว เรื่องเบ็ดเตล็ด เรื่องโลก เรื่องทะเล เรื่องความเจริญและ ความเสื่อม ซึ่งเป็นเรื่องเลวทราม เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ของ พระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ไม่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับ เพื่อสงบระงับ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ และเพื่อนิพพาน
Itiha tattha sampajāno hoti.ภิกษุนั้นชื่อว่าเป็นผู้มีสัมปชัญญะในการพูดนั้น ด้วยอาการอย่างนี้
Yā ca kho ayaṁ, ānanda, kathā abhisallekhikā cetovinīvaraṇasappāyā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati, seyyathidaṁ—appicchakathā santuṭṭhikathā pavivekakathā asaṁsaggakathā vīriyārambhakathā sīlakathā samādhikathā paññākathā vimuttikathā vimuttiñāṇadassanakathā iti: ‘evarūpiṁ kathaṁ kathessāmī’ti.
kho → (sya-all) | cetovinīvaraṇasappāyā → cetovicāraṇasappāyā (sya-all); cetovivaraṇasappāyā (pts) | evarūpiṁ → evarūpaṁ (sya-all) | cetovinīvaraṇasappāyā → cetovicāraṇasappāyā (cck: sī. syā. kaṁ.); cetovivaraṇasappāyā (cck: pī.) | cetovivaraṇasappāyā → Si cetovicāraṇas-. (pts note) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | vīriyārambhakathā → viriyārambhakathā (th, pts)ภิกษุนั้นใส่ใจว่า ‘เราจักพูดเรื่องเห็นปานนี้ คือ เรื่องความมักน้อย เรื่อง ความสันโดษ เรื่องความสงัด เรื่องความไม่คลุกคลีกัน เรื่องการปรารภความเพียร เรื่องศีล เรื่องสมาธิ เรื่องปัญญา เรื่องวิมุตติ เรื่องวิมุตติญาณทัสสนะ‘ ซึ่งเป็น เรื่องขัดเกลากิเลสอย่างยิ่ง เป็นสัปปายะแก่ความเป็นไปแห่งจิต เป็นไปเพื่อความ เบื่อหน่ายโดยส่วนเดียว เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับ เพื่อสงบระงับ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ และเพื่อนิพพาน
Itiha tattha sampajāno hoti.ภิกษุนั้นชื่อว่าเป็นผู้มีสัมปชัญญะในการพูดนั้น ด้วยอาการอย่างนี้
Tassa ce, ānanda, bhikkhuno iminā vihārena viharato vitakkāya cittaṁ namati, so:หากเมื่อภิกษุนั้นอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ จิตย่อมน้อมไปเพื่อการตรึก ภิกษุนั้น ใส่ใจว่า
‘ye te vitakkā hīnā gammā pothujjanikā anariyā anatthasaṁhitā na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattanti, seyyathidaṁ—kāmavitakko byāpādavitakko vihiṁsāvitakko iti evarūpe vitakke na vitakkessāmī’ti.
evarūpe vitakke → evarūpena vitakkena (mr) | ye te → yeme (sya-all) | evarūpe vitakke na → evarūpena vitakkena (sya-all) | te → me (pts) | na → evarūpena vitakkena (bj: sīmu, syā) | vitakke → evarūpena vitakkena (cck: sī. syā. kaṁ. ka.) | byāpādavitakko → vyāpādavitakko (bjt) | anatthasaṁhitā → anatthasañhitā (th) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts)‘เราจักไม่ตรึกในวิตกเห็นปานนี้ คือ กามวิตก(ความตรึกในกาม) พยาบาทวิตก(ความตรึกในพยาบาท) วิหิงสาวิตก(ความตรึกในการเบียดเบียน) ซึ่งเป็นวิตกเลวทราม เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ ประกอบด้วยประโยชน์ ไม่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับ เพื่อสงบระงับ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ และเพื่อนิพพาน’
Itiha tattha sampajāno hoti.ภิกษุนั้นชื่อว่าเป็นผู้มีสัมปชัญญะในการตรึกนั้น ด้วยอาการอย่างนี้
Ye ca kho ime, ānanda, vitakkā ariyā niyyānikā niyyanti takkarassa sammādukkhakkhayāya, seyyathidaṁ—nekkhammavitakko abyāpādavitakko avihiṁsāvitakko iti: ‘evarūpe vitakke vitakkessāmī’ti.
ime → (sya-all) | vitakke → evarūpena vitakkena (cck: ka.) | sammādukkhakkhayāya → sammā dukkhakkhayāya (bjt) | abyāpādavitakko → avyāpādavitakko (bjt) | sammādukkhakkhayāya seyyathidaṁ → sammā dukkhakkhayāya seyyathīdaṁ (th) | seyyathidaṁ → seyyathīdam (pts)ภิกษุนั้นใส่ใจว่า ‘เราจักตรึกในวิตกเห็นปานนี้ คือ เนกขัมมวิตก(ความตรึก ที่จะออกจากกาม) อพยาบาทวิตก(ความตรึกในการไม่พยาบาท) อวิหิงสาวิตก (ความตรึกในการไม่เบียดเบียน) ซึ่งเป็นวิตกของพระอริยะ เป็นเครื่องนำออก ที่ นำออกเพื่อความสิ้นทุกข์ โดยชอบแก่บุคคลผู้ทำตาม’
Itiha tattha sampajāno hoti.ภิกษุนั้นชื่อว่าเป็นผู้มีสัมปชัญญะในการตรึกนั้น ด้วยอาการอย่างนี้
Pañca kho ime, ānanda, kāmaguṇā.อานนท์ กามคุณ ๕ ประการนี้
Katame pañca?กามคุณ ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ
Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā,
piyarūpā kāmūpasaṁhitā → kāmūpasañhitā (sya-all)๑. รูปที่พึงรู้แจ้งทางตา ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด
sotaviññeyyā saddā …๒. เสียงที่พึงรู้แจ้งทางหู ...
ghānaviññeyyā gandhā …๓. กลิ่นที่พึงรู้แจ้งทางจมูก ...
jivhāviññeyyā rasā …๔. รสที่พึงรู้แจ้งทางลิ้น ...
kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā—
iṭṭhā → iṭṭha (pts) | kāmūpasaṁhitā → kāmūpasañhitā (th)๕. โผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งทางกาย ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด
ime kho, ānanda, pañca kāmaguṇā.
pañca kāmaguṇā → pañcakāmaguṇā (bjt)อานนท์ กามคุณ ๕ ประการนี้
Yattha bhikkhunā abhikkhaṇaṁ sakaṁ cittaṁ paccavekkhitabbaṁ:ภิกษุพึงพิจารณาจิตของตนเนือง ๆ ว่า
‘atthi nu kho me imesu pañcasu kāmaguṇesu aññatarasmiṁ vā aññatarasmiṁ vā āyatane uppajjati cetaso samudācāro’ti?
me → Sky omit kho me here (but not infra). (pts note) | samudācāroti → samudācāro ti (pts)‘ข้อที่จิตฟุ้งขึ้นในเพราะกามคุณ ๕ นี้ ซึ่งเกิดขึ้นในกามคุณอย่างใดอย่างหนึ่ง หรือในอายตนะอย่างใดอย่างหนึ่ง มีอยู่แก่เราหรือ’
Sace, ānanda, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ pajānāti:หากภิกษุพิจารณาอยู่ รู้ชัดอย่างนี้ว่า
‘atthi kho me imesu pañcasu kāmaguṇesu aññatarasmiṁ vā aññatarasmiṁ vā āyatane uppajjati cetaso samudācāro’ti,
samudācāroti → samudācāro ti (pts)‘ข้อที่จิตฟุ้งขึ้นในกามคุณ ๕ นี้ซึ่งเกิดขึ้นในกามคุณอย่างใดอย่างหนึ่ง หรือในอายตนะอย่างใดอย่างหนึ่ง มี อยู่แก่เรา’
evaṁ santametaṁ, ānanda, bhikkhu evaṁ pajānāti:
evaṁ santametaṁ → evaṁ santaṁ (aṭṭha.) | santametaṁ → evaṁ santaṁ (cck: aṭṭha.) | santametaṁ → santam etaṁ (pts)เมื่อเป็นเช่นนั้น ภิกษุย่อมรู้ชัดข้อที่จิตฟุ้งขึ้นนั้น อย่างนี้ว่า
‘yo kho imesu pañcasu kāmaguṇesu chandarāgo so me nappahīno’ti.
nappahīnoti → appahīnoti (bj) | imesu → me (pts) | me nappahīnoti → appahīno ti (pts) | appahīnoti → nappahīṇo (bj: sīmu)‘ฉันทราคะ ในกามคุณ ๕ นี้ เรายังละไม่ได้’
Itiha tattha sampajāno hoti.ภิกษุนั้นชื่อว่าเป็นผู้มีสัมปชัญญะ ในฉันทราคะในกามคุณ ๕ นี้ ที่ยังละ ไม่ได้นั้น ด้วยอาการอย่างนี้
Sace panānanda, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ pajānāti:
panānanda → pan ānanda (pts)แต่ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่รู้ชัดอย่างนี้ว่า
‘natthi kho me imesu pañcasu kāmaguṇesu aññatarasmiṁ vā aññatarasmiṁ vā āyatane uppajjati cetaso samudācāro’ti,
natthi → na tthi (pts) | samudācāroti → samudācāro ti (pts)‘ข้อที่จิตฟุ้งขึ้นในเพราะกามคุณ ๕ นี้ซึ่งเกิดขึ้นในกามคุณอย่างใดอย่างหนึ่ง หรือในอายตนะอย่างใดอย่างหนึ่งไม่มี แก่เราเลย’
evaṁ santametaṁ, ānanda, bhikkhu evaṁ pajānāti:
santametaṁ → santam etaṁ (pts)เมื่อเป็นเช่นนั้น ภิกษุย่อมรู้ข้อที่จิตฟุ้งขึ้นนั้น อย่างนี้ว่า
‘yo kho imesu pañcasu kāmaguṇesu chandarāgo so me pahīno’ti.
imesu → me (pts) | pahīnoti → pahīno ti (pts)‘ฉันทราคะ ในกามคุณ ๕ นี้ เราละได้แล้ว’
Itiha tattha sampajāno hoti.
tattha → (pts)ภิกษุนั้นชื่อว่าเป็นผู้มีสัมปชัญญะในฉันทราคะในกามคุณ ๕ นี้ ที่ละได้แล้วนั้น ด้วยอาการอย่างนี้
Pañca kho ime, ānanda, upādānakkhandhā yattha bhikkhunā udayabbayānupassinā vihātabbaṁ:
ime → me (pts) | udayabbayānupassinā → udayabyayānupassinā (pts)อานนท์ อุปาทานขันธ์ ๕ นี้ เป็นธรรมที่ภิกษุผู้พิจารณาเห็น ทั้งความเกิดและความดับว่า
‘iti rūpaṁ iti rūpassa samudayo iti rūpassa atthaṅgamo,
atthaṅgamo → atthagamo (pts)‘อย่างนี้รูป อย่างนี้ความเกิดแห่งรูป อย่างนี้ความ ดับแห่งรูป
iti vedanā …อย่างนี้เวทนา ฯลฯ
iti saññā …
+ → vedanāya samudayo iti vedanāya atthaṅgamo (bjt)อย่างนี้สัญญา ฯลฯ
iti saṅkhārā …
saṅkhārā → saṁkhārā (pts)อย่างนี้สังขาร ฯลฯ
iti viññāṇaṁ iti viññāṇassa samudayo iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti.
atthaṅgamoti → atthagamo ti (pts)อย่างนี้วิญญาณ อย่างนี้ความเกิดแห่งวิญญาณ อย่างนี้ความดับแห่ง วิญญาณ’
Tassa imesu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassino viharato yo pañcasu upādānakkhandhesu asmimāno so pahīyati.
pañcasu upādānakkhandhesu → pañcasupādānakkhandhesu (bj) | udayabbayānupassino → udayabyayānupassino (pts) | pañcasu upādānakkhandhesu → pañcasuupādānakkhandhesu (th) | pañcasu → pañcas (pts)ภิกษุนั้นผู้พิจารณาเห็นทั้งความเกิดและความดับในอุปาทานขันธ์ ๕ นี้อยู่ ย่อมละอัสมิมานะ ในอุปาทานขันธ์ ๕ ได้ เมื่อเป็นเช่นนั้น
Evaṁ santametaṁ, ānanda, bhikkhu evaṁ pajānāti:
santametaṁ → santam etaṁ (pts)ภิกษุย่อมรู้ชัด อัสมิมานะที่ละได้แล้วนั้น อย่างนี้ว่า
‘yo kho imesu pañcasu upādānakkhandhesu asmimāno so me pahīno’ti.
pañcasu upādānakkhandhesu → pañcasūpādānakkhandhesu (bj) | imesu pañcasu upādānakkhandhesu → me pañcasuupādānakkhandhesu (sya-all) | imesu pañcasu → me pañcas (pts) | pahīnoti → pahīno ti (pts)‘อัสมิมานะในอุปาทานขันธ์ ๕ นี้ เราละได้ แล้ว’
Itiha tattha sampajāno hoti.ภิกษุนั้นชื่อว่าเป็นผู้มีสัมปชัญญะในอัสมิมานะในอุปาทานขันธ์ ๕ นี้ ที่ละได้ แล้วนั้น ด้วยอาการอย่างนี้
Ime kho te, ānanda, dhammā ekantakusalā kusalāyātikā ariyā lokuttarā anavakkantā pāpimatā.
dhammā ekantakusalā kusalāyātikā → dhammā ekantakusalāyatikā (bj, sya-all, km, pts1ed); dhammā ekantakusalāyātikā (si) | ekantakusalā kusalāyātikā → ekantakusalāyatikā (pts) | ekantakusalāyatikā → ekantakusalāyātikā (bj: sīmu) | kusalāyātikā → dhammā ekantakusalāyatikā (sabbattha) aṭṭhakathāṭīkā oloketabbā (cck note) | ekantakusalāyatikā → So Si Bu: Sk ekantakusalānayatikā; Sy ekantakusalāniyānikā. (pts note)ธรรมเหล่านี้ เนื่องมาจากกุศลโดยส่วนเดียว ไกลจากข้าศึก เป็นโลกุตตระ อันมารผู้มีบาปหยั่งลงไม่ได้
Taṁ kiṁ maññasi, ānanda,อานนท์ เธอเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ
kaṁ atthavasaṁ sampassamāno arahati sāvako satthāraṁ anubandhituṁ api paṇujjamāno”ti?
api paṇujjamāno”ti → api panujjamānoti (bj, pts1ed); api panujjamānopīti (si); apipayujjamānoti (sya-all, km) | api paṇujjamānoti → apipayujjamānoti (sya-all) | paṇujjamānoti → payujjamāno ti (pts) | paṇujjamāno’’ti → api panujjamānopīti (cck: ka. sī.); api payujjamānoti (cck: syā. kaṁ. pī.) | ti → So Si; Sky (here) and Sy infra also apipanujjamāno pīti; Sk infra apipaṇujjamano pi. (pts note)สาวกพิจารณาเห็นอำนาจ ประโยชน์อะไร จึงควรติดตามศาสดาอย่างใกล้ชิด”
“Bhagavaṁmūlakā no, bhante, dhammā bhagavaṁnettikā bhagavaṁpaṭisaraṇā. Sādhu vata, bhante, bhagavantaṁyeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī”ti.
bhagavaṁmūlakā → bhagavammūlakā (bjt) | bhagavaṁmūlakā → bhagavaṁ-mūlakā (pts) | bhagavaṁpaṭisaraṇā → bhagavaṁ-paṭisaraṇā (pts) | bhagavantaṁyeva → bhagavantaṁ yeva (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมของข้าพระองค์ทั้งหลาย มีพระผู้มีพระภาค เป็นหลัก มีพระผู้มีพระภาคเป็นผู้นำ มีพระผู้มีพระภาคเป็นที่พึ่ง ข้าแต่พระองค์ ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส เฉพาะพระผู้มีพระภาคเท่านั้นที่จะทรงอธิบาย เนื้อความแห่งพระภาษิตนั้นให้แจ่มแจ้งได้ ภิกษุทั้งหลายฟังจากพระผู้มีพระภาค แล้วจักทรงจำไว้”
“Na kho, ānanda, arahati sāvako satthāraṁ anubandhituṁ, yadidaṁ suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ tassa hetu.
veyyākaraṇaṁ tassa hetu → veyyākaraṇassa sotuṁ (sya-all); veyyākaraṇassa hetu (pts1ed, mr) | veyyākaraṇaṁ tassa → veyyākaraṇassa (pts) | hetu → suttageyyaveyyākaraṇassa sotuṁ (bj: syā); suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇassa hetu (bj: PTS) | hetu → veyyākaraṇassa hetu (cck: ka.) | suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ tassa hetu → sutta geyya veyyākaraṇassa sotuṁ (th)“อานนท์ สาวกไม่ควรติดตามศาสดาเพียงเพื่อฟังสุตะ เคยยะ และ เวยยากรณะ
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Dīgharattassa hi te, ānanda, dhammā sutā dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā.
Dīgharattassa → dīgharattaṁ + assāti | te → vo (bj, sya-all, pts) | dhātā → dhatā (bj, sya-all, pts) | vo → te (bj: sīmu, machasaṁ) | Dīgharattassa → dīgharattaṁ + assāti padacchedo (cck note) | suppaṭividdhā → supaṭividdhā (th) | manasānupekkhitā → manasā nupekkhitā (pts)เพราะธรรมทั้งหลายอันเธอทั้งหลายสดับ ทรงจำ คล่องปาก เพ่งพินิจ ด้วยจิต รู้แจ้งแทงตลอดดีแล้ว สิ้นกาลช้านาน
Yā ca kho ayaṁ, ānanda, kathā abhisallekhikā cetovinīvaraṇasappāyā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati, seyyathidaṁ—appicchakathā santuṭṭhikathā pavivekakathā asaṁsaggakathā vīriyārambhakathā sīlakathā samādhikathā paññākathā vimuttikathā vimuttiñāṇadassanakathā—evarūpiyā kho, ānanda, kathāya hetu arahati sāvako satthāraṁ anubandhituṁ api paṇujjamāno.
cetovinīvaraṇasappāyā → cetovicāraṇasappāyā (sya-all); cetovivaraṇasappāyā (pts) | hetu → sotuṁ (sya-all) | api paṇujjamāno → apipayujjamānoti (sya-all) | paṇujjamāno → payujjamāno (pts) | upasamāya → upasamā (my) | cetovinīvaraṇasappāyā → ceto vinīvaraṇasappāyā (bjt) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | vīriyārambhakathā → viriyārambhakathā (th, pts)แต่สาวกก็ควรติดตามศาสดา อย่างใกล้ชิด เพื่อฟังเรื่องเห็นปานนี้ คือ เรื่องความมักน้อย เรื่องความสันโดษ เรื่องความสงัด เรื่องความไม่คลุกคลีกัน เรื่องการปรารภความเพียร เรื่องศีล เรื่องสมาธิ เรื่องปัญญา เรื่องวิมุตติ เรื่องวิมุตติญาณทัสสนะ ซึ่งเป็นเรื่องขัดเกลา กิเลสอย่างยิ่ง เป็นสัปปายะแก่ความเป็นไปแห่งจิต เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่ายโดย ส่วนเดียว เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับ เพื่อสงบระงับ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ และ เพื่อนิพพาน
Evaṁ sante kho, ānanda, ācariyūpaddavo hoti, evaṁ sante antevāsūpaddavo hoti, evaṁ sante brahmacārūpaddavo hoti.
kho → (sya-all) | brahmacārūpaddavo → brahmacariyūpaddavo (pts) | hoti → Sky have uppadavo (pts note) | antevāsūpaddavo → antevāsūppadavo (pts)อานนท์ เมื่อเป็นเช่นนั้น อุปัทวะของอาจารย์จึงมีได้ เมื่อเป็นเช่นนั้น อุปัทวะของศิษย์จึงมีได้ เมื่อเป็นเช่นนั้น อุปัทวะของผู้ประพฤติพรหมจรรย์จึงมีได้
Kathañcānanda, ācariyūpaddavo hoti?
kathañcānanda → kathaṁ cānanda (bjt) | kathañcānanda → kathañ ānanda (pts)อุปัทวะของอาจารย์ เป็นอย่างไร
Idhānanda, ekacco satthā vivittaṁ senāsanaṁ bhajati araññaṁ rukkhamūlaṁ pabbataṁ kandaraṁ giriguhaṁ susānaṁ vanapatthaṁ abbhokāsaṁ palālapuñjaṁ.
idhānanda → idh ānanda (pts)คือ ศาสดา บางคนในโลกนี้ พักอยู่ ณ เสนาสนะอันเงียบสงัด คือ ป่า โคนไม้ ภูเขา ซอกเขา ถ้ำ ป่าช้า ป่าชัฏ ที่แจ้ง และลอมฟาง
Tassa tathāvūpakaṭṭhassa viharato anvāvattanti brāhmaṇagahapatikā negamā ceva jānapadā ca.
anvāvattanti → anvāvaṭṭanti (bj, sya-all, km, pts1ed) | anvāvattanti → anvāvaṭṭanti (pts) | anvāvattanti → anvāvaṭṭanti (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | tathāvūpakaṭṭhassa → tathā vūpakaṭṭhassa (bjt) | ceva → eva (pts)เมื่อศาสดานั้นหลีกออก อยู่อย่างนั้น พราหมณ์และคหบดี ชาวนิคมและชาวชนบท จะพากันเข้าไปหา
So anvāvattantesu brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca mucchaṁ nikāmayati, gedhaṁ āpajjati, āvattati bāhullāya.
mucchaṁ nikāmayati → mucchati nikāyamati (bj); mucchati kāmayati (si, pts1ed) | anvāvattantesu → anvāvaṭṭantesu (bj); anvāvaṭṭesu (sya-all, pts) | mucchaṁ → mucchati (bj) | āvattati → āvaṭṭati (bj, sya-all, pts) | mucchaṁ nikāmayati gedhaṁ → mucchati kāmayati gedhiṁ (pts) | anvāvaṭṭantesu → anvāvattantesu (bj: sīmu, machasaṁ); anvāvaṭṭesu (bj: syā, PTS) | nikāmayati → mucchati kāmayati (sī. pī.) aṭṭhakathāyaṁ pana na tathā dissati (cck note) | kāmayati → So Sky; Si mucchaṁ nikāmayati. Bu: kāmayatīti pucchanataṇhaṁ pattheti pavattetīti attho. (pts note) | gedhiṁ → So Si; Sk geyi; Sy gedhi; Sky (infra) heṭṭhiṁ (but Sk once gedhiṁ). (pts note) | ceva → eva (pts)เมื่อพราหมณ์และคหบดี ชาวนิคมและชาวชนบท พากันเข้าไปหาแล้ว ศาสดานั้น ย่อมยินดีความหมกมุ่น ถึงความอยากได้ จะเวียนกลับมาเพื่อความเป็นผู้มักมาก
Ayaṁ vuccatānanda, upaddavo ācariyo.
upaddavo → upadduto (pts1ed) | vuccatānanda upaddavo → vuccat ānanda upadduto (pts) | upaddavo → upadduto (cck: sī. pī.) | upadduto → Si upaddavo ācariyo ācariyūpaddavena. Avahiṁsu naṁ, &c. (pts note)ศาสดานี้เราเรียกว่าอาจารย์มีอุปัทวะ
Ācariyūpaddavena avadhiṁsu naṁ pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.
ponobbhavikā → ponobhavikā (bj); poṇobhavikā (pts1ed) | jātijarāmaraṇiyā → jātijarāmaraṇīyā (sya-all) | ponobbhavikā → poṇobhavikā (pts) | ponobbhavikā → ponobbhavikā (bj: machasaṁ) | ponobbhavikā → ponobhavikā (cck: sī. pī.) | poṇobhavikā → Si ponobbhavikā, as Sky infra. (pts note) | saṅkilesikā → saṁkilesikā (my, bjt, ms2005) | saṅkilesikā ponobbhavikā → saṁkilesikā poṇobhavikā (pts)ด้วยอุปัทวะของอาจารย์ บาปอกุศลธรรม อันเศร้าหมอง เป็นเหตุเกิดในภพใหม่ มีความกระวนกระวาย มีทุกข์เป็นวิบาก เป็นที่ตั้งแห่งชาติ ชราและมรณะต่อไป ก็ได้ฆ่าศาสดานั้น
Evaṁ kho, ānanda, ācariyūpaddavo hoti.อานนท์ อุปัทวะของอาจารย์ เป็นอย่างนี้
Kathañcānanda, antevāsūpaddavo hoti?
kathañcānanda → kathaṁ cānanda (bjt) | kathañcānanda → kathañ ānanda (pts)อุปัทวะของศิษย์ เป็นอย่างไร
Tasseva kho panānanda, satthu sāvako tassa satthu vivekamanubrūhayamāno
tasseva → tass eva (pts) | panānanda → pan ānanda (pts) | vivekamanubrūhayamāno → vivekam anubrūhayamāno (pts)คือ สาวกของศาสดานั้น เมื่อเพิ่มพูนความสงัดตามศาสดานั้น
vivittaṁ senāsanaṁ bhajati araññaṁ rukkhamūlaṁ pabbataṁ kandaraṁ giriguhaṁ susānaṁ vanapatthaṁ abbhokāsaṁ palālapuñjaṁ.
kandaraṁ → kandaram (pts)จึงพักอยู่ ณ เสนาสนะอันเงียบสงัด คือ ป่า โคนไม้ ภูเขา ซอกเขา ถ้ำ ป่าช้า ป่าชัฏ ที่แจ้ง และลอมฟาง
Tassa tathāvūpakaṭṭhassa viharato anvāvattanti brāhmaṇagahapatikā negamā ceva jānapadā ca.
anvāvattanti → anvāvaṭṭanti (bj, sya-all, pts) | tathāvūpakaṭṭhassa → tathā vūpakaṭṭhassa (bjt) | ceva → eva (pts)เมื่อสาวกนั้นหลีกออกอยู่อย่างนั้น พราหมณ์และคหบดี ชาวนิคม และชาวชนบท จะพากันเข้าไปหา
So anvāvattantesu brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca mucchaṁ nikāmayati, gedhaṁ āpajjati, āvattati bāhullāya.
so anvāvattantesu → yo anvāvaṭṭantesu (bj) | mucchaṁ → mucchati (bj) | āvattati → āvaṭṭati (bj, sya-all, pts) | anvāvattantesu → anvāvaṭṭesu (sya-all, pts) | mucchaṁ nikāmayati gedhaṁ → mucchati kāmayati gedhiṁ (pts) | ceva → eva (pts)เมื่อพราหมณ์และคหบดี ชาวนิคมและชาวชนบท พากันเข้าไปหาแล้ว สาวกนั้นย่อมยินดีความหมกมุ่น ถึงความอยากได้ จะเวียน กลับมาเพื่อความเป็นผู้มักมาก
Ayaṁ vuccatānanda, upaddavo antevāsī.
vuccatānanda upaddavo → vuccat ānanda upadduto (pts)สาวกนี้เราเรียกว่าศิษย์มีอุปัทวะ
Antevāsūpaddavena avadhiṁsu naṁ pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.
jātijarāmaraṇiyā → jātijarāmaraṇīyā (sya-all) | antevāsūpaddavena → antevāsupaddavena (pts) | ponobbhavikā → poṇobhavikā (pts) | saṅkilesikā → saṁkilesikā (my, bjt, ms2005) | saṅkilesikā ponobbhavikā → saṁkilesikā poṇobhavikā (pts)ด้วยอุปัทวะของ ศิษย์ บาปอกุศลธรรมอันเศร้าหมอง เป็นเหตุเกิดในภพใหม่ มีความกระวนกระวาย มีทุกข์เป็นวิบาก เป็นที่ตั้งแห่งชาติ ชราและมรณะต่อไป ก็ได้ฆ่าสาวกนั้น
Evaṁ kho, ānanda, antevāsūpaddavo hoti.อานนท์ อุปัทวะของศิษย์ เป็นอย่างนี้
Kathañcānanda, brahmacārūpaddavo hoti?
kathañcānanda → kathaṁ cānanda (bjt) | kathañcānanda brahmacārūpaddavo → kathañ ānanda brahmacariyūpaddavo (pts)อุปัทวะของผู้ประพฤติพรหมจรรย์ เป็นอย่างไร
Idhānanda, tathāgato loke uppajjati arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā.
idhānanda → idh ānanda (pts)คือ ตถาคตอุบัติขึ้นมาในโลกนี้ เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยตนเองโดยชอบ เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ ไปดี รู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกผู้ที่ควรฝึกได้อย่าง ยอดเยี่ยม เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้ มีพระภาค
So vivittaṁ senāsanaṁ bhajati araññaṁ rukkhamūlaṁ pabbataṁ kandaraṁ giriguhaṁ susānaṁ vanapatthaṁ abbhokāsaṁ palālapuñjaṁ.ตถาคตนั้นย่อมพักอยู่ ณ เสนาสนะอันเงียบสงัด คือ ป่า โคนไม้ ภูเขา ซอกเขา ถ้ำ ป่าช้า ป่าชัฏ ที่แจ้ง และลอมฟาง
Tassa tathāvūpakaṭṭhassa viharato anvāvattanti brāhmaṇagahapatikā negamā ceva jānapadā ca.
anvāvattanti → anvāvaṭṭanti (bj, sya-all, pts) | tathāvūpakaṭṭhassa → tathā vūpakaṭṭhassa (bjt) | ceva → eva (pts)เมื่อตถาคตนั้นหลีกออกอยู่อย่างนั้น พราหมณ์และคหบดี ชาวนิคมและชาวชนบท จะพากันเข้าไปหา
So anvāvattantesu brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca na mucchaṁ nikāmayati, na gedhaṁ āpajjati, na āvattati bāhullāya.
anvāvattantesu → anvāvaṭṭantesu (bj); anvāvaṭṭesu (sya-all, pts) | mucchaṁ → mucchati na (bj) | āvattati → āvaṭṭati (bj, sya-all, pts) | mucchaṁ nikāmayati → mucchati kāmayati (pts) | gedhaṁ → gedhiṁ (pts) | ceva → eva (pts)เมื่อพราหมณ์ และคหบดี ชาวนิคมและชาวชนบท พากันเข้าไปหาแล้ว ตถาคตนั้นย่อมไม่ยินดี ความหมกมุ่น ไม่ถึงความอยากได้ ไม่เวียนมาเพื่อความเป็นผู้มักมาก
Tasseva kho panānanda, satthu sāvako tassa satthu vivekamanubrūhayamāno
vivekamanubrūhayamāno → vivekam anuyutto brūhayamāno (pts) | tasseva → tass eva (pts) | panānanda → pan ānanda (pts)ส่วนสาวกของตถาคตผู้ศาสดานั้น เมื่อเพิ่มพูนความสงัดตามตถาคตผู้ศาสดา พระองค์นั้น
vivittaṁ senāsanaṁ bhajati araññaṁ rukkhamūlaṁ pabbataṁ kandaraṁ giriguhaṁ susānaṁ vanapatthaṁ abbhokāsaṁ palālapuñjaṁ.ย่อมพักอยู่ ณ เสนาสนะอันเงียบสงัด คือ ป่า โคนไม้ ภูเขา ซอกเขา ถ้ำ ป่าช้า ป่าชัฏ ที่แจ้ง และลอมฟาง
Tassa tathāvūpakaṭṭhassa viharato anvāvattanti brāhmaṇagahapatikā negamā ceva jānapadā ca.
anvāvattanti → anvāvaṭṭanti (bj, sya-all, pts) | tathāvūpakaṭṭhassa → tathā vūpakaṭṭhassa (bjt) | ceva → eva (pts)เมื่อสาวกนั้นหลีกออกอยู่อย่างนั้น พราหมณ์และคหบดี ชาวนิคมและชาวชนบท ย่อมพากันเข้าไปหา
So anvāvattantesu brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca mucchaṁ nikāmayati, gedhaṁ āpajjati, āvattati bāhullāya.
anvāvattantesu → anvāvaṭṭantesu (bj); anvāvaṭṭesu (sya-all, pts) | mucchaṁ → mucchati (bj) | āvattati → āvaṭṭati (bj, sya-all, pts) | mucchaṁ nikāmayati gedhaṁ → mucchati kāmayati gedhiṁ (pts) | ceva → eva (pts)เมื่อพราหมณ์ และคหบดี ชาวนิคมและชาวชนบท พากันเข้าไปหาแล้ว สาวกนั้นย่อมยินดี ความหมกมุ่น ถึงความอยากได้ จะกลับเวียนมาเพื่อความเป็นผู้มักมาก
Ayaṁ vuccatānanda, upaddavo brahmacārī.
vuccatānanda → vuccati ānanda (sya-all) | vuccatānanda upaddavo → vuccat ānanda uppadduto (pts)สาวกนี้ เราเรียกว่าผู้ประพฤติพรหมจรรย์มีอุปัทวะ
Brahmacārūpaddavena avadhiṁsu naṁ pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.
jātijarāmaraṇiyā → jātijarāmaraṇīyā (sya-all) | ponobbhavikā → poṇobhavikā (pts) | saṅkilesikā → saṁkilesikā (my, ms2005) | saṅkilesikā ponobbhavikā → saṁkilesikā ponobhavikā (bjt) | saṅkilesikā ponobbhavikā → saṁkilesikā poṇobhavikā (pts)ด้วยอุปทวะของผู้ประพฤติพรหมจรรย์ บาปอกศุลธรรมอันเศร้าหมอง เป็นเหตุเกิดในภพใหม่ มีความกระวนกระวาย มีทุกข์เป็นวิบาก เป็นที่ตั้งแห่งชาติชราและมรณะต่อไป ก็ได้ฆ่าสาวกนั้น
Evaṁ kho, ānanda, brahmacārūpaddavo hoti.อานนท์ อุปัทวะของผู้ประพฤติพรหมจรรย์ เป็นอย่างนี้
Tatrānanda, yo cevāyaṁ ācariyūpaddavo, yo ca antevāsūpaddavo ayaṁ tehi brahmacārūpaddavo dukkhavipākataro ceva kaṭukavipākataro ca, api ca vinipātāya saṁvattati.
cevāyaṁ → ceva (sya-all) | api ca → apica (th) | tatrānanda → tatr ānanda (pts) | cevāyaṁ → evāyaṁ (pts) | ayaṁ → ayan (pts) | ceva → eva (pts)อานนท์ บรรดาอุปัทวะทั้ง ๓ ประการนั้น อุปัทวะของผู้ประพฤติพรหมจรรย์นี้ มีวิบากเป็นทุกข์ มีวิบากเผ็ดร้อนกว่าอุปัทวะของอาจารย์และอุปัทวะของศิษย์ เป็น ไปเพื่อความตกต่ำ
Tasmātiha maṁ, ānanda, mittavatāya samudācaratha, mā sapattavatāya.อานนท์ เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายจงประพฤติต่อเราด้วยวัตรของ มิตรเถิด อย่าประพฤติต่อเราด้วยวัตรของศัตรูเลย Taṁ vo bhavissati dīgharattaṁ hitāya sukhāya.ข้อนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์ เกื้อกูลและเพื่อความสุขแก่เธอทั้งหลาย ตลอดกาลนาน
Kathañcānanda, satthāraṁ sāvakā sapattavatāya samudācaranti, no mittavatāya?
kathañcānanda → kathaṁ cānanda (bjt) | kathañcānanda → kathañ ānanda (pts)สาวกทั้งหลายย่อมประพฤติต่อศาสดาด้วยวัตรของศัตรู ไม่ประพฤติด้วย วัตรของมิตร เป็นอย่างไร
Idhānanda, satthā sāvakānaṁ dhammaṁ deseti anukampako hitesī anukampaṁ upādāya:
idhānanda → idh ānanda (pts)คือ ศาสดาในธรรมวินัยนี้เป็นผู้อนุเคราะห์ แสวงหาประโยชน์ อาศัยความ เอ็นดู จึงแสดงธรรมสอนสาวกทั้งหลายว่า
‘idaṁ vo hitāya, idaṁ vo sukhāyā’ti.‘เรื่องนี้เป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูลและ เพื่อความสุขแก่เธอทั้งหลาย’
Tassa sāvakā na sussūsanti, na sotaṁ odahanti, na aññā cittaṁ upaṭṭhapenti, vokkamma ca satthusāsanā vattanti.
sussūsanti → sussusanti (sya-all) | satthusāsanā → satthu sāsanaṁ (sya-all) | na aññā → aññaṁ (pts) | cittaṁ → aññaṁ cittanti dissati. na iti na dissati (sya-all: yu.) | sāsanaṁ → ba. sāsanāti dissati (sya-all: yu.) | aññaṁ → Si na aññā. (pts note) | sāsanā → So Sky Bu; Si sāsanaṁ. (pts note) | satthusāsanā → satthu sāsanā (pts)สาวกของศาสดานั้นกลับไม่ตั้งใจฟัง ไม่ตั้งใจเพื่อจะรู้ และยังหลีกเลี่ยงที่จะประพฤติตามคำสั่งสอน
Evaṁ kho, ānanda, satthāraṁ sāvakā sapattavatāya samudācaranti, no mittavatāya.
no → So Si; Sky yo ne. (pts note)สาวกทั้งหลายย่อมประพฤติต่อศาสดาด้วยวัตรของศัตรู ไม่ประพฤติด้วยวัตร ของมิตร เป็นอย่างนี้
Kathañcānanda, satthāraṁ sāvakā mittavatāya samudācaranti, no sapattavatāya?
kathañcānanda → kathañ ānanda (pts)สาวกทั้งหลายย่อมประพฤติต่อศาสดาด้วยวัตรของมิตร ไม่ประพฤติด้วย วัตรของศัตรู เป็นอย่างไร
Idhānanda, satthā sāvakānaṁ dhammaṁ deseti anukampako hitesī anukampaṁ upādāya:
idhānanda → idh ānanda (pts)คือ ศาสดาในธรรมวินัยนี้เป็นผู้อนุเคราะห์ แสวงหาประโยชน์ อาศัยความ เอ็นดู จึงแสดงธรรมสอนสาวกว่า
‘idaṁ vo hitāya, idaṁ vo sukhāyā’ti.‘เรื่องนี้เป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูลและเพื่อ ความสุขแก่เธอทั้งหลาย’
Tassa sāvakā sussūsanti, sotaṁ odahanti, aññā cittaṁ upaṭṭhapenti, na ca vokkamma satthusāsanā vattanti.
sussūsanti → sussusanti (sya-all) | satthusāsanā → satthu sāsanaṁ (sya-all) | aññā → na aññaṁ (pts) | cittaṁ → aññaṁ cittaṁ (bj: PTS) | satthusāsanā → sāsanaṁ (bj: syā) | cittaṁ → na aññaṁ cittanti dissati (sya-all: yu.) | na → Sky Si omit na here, though Sky insert it before sussūsanti and sotaṁ in this sentence. (pts note) | ca → Si na ca v. (pts note) | vokkamma → vokkama (my, bjt) | + → vokkamma (pts) | vokkamma satthusāsanā → satthu sāsanā (pts)สาวกของศาสดานั้นก็ตั้งใจฟัง ตั้งใจเพื่อจะรู้ และไม่ หลีกเลี่ยงที่จะประพฤติตามคำสั่งสอน
Evaṁ kho, ānanda, satthāraṁ sāvakā mittavatāya samudācaranti, no sapattavatāya.สาวกทั้งหลายย่อมประพฤติต่อศาสดาด้วยวัตรของมิตร ไม่ประพฤติด้วยวัตร ของศัตรู เป็นอย่างนี้
Tasmātiha maṁ, ānanda, mittavatāya samudācaratha, mā sapattavatāya.อานนท์ เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายจงเรียกร้องเราเพื่อเป็นมิตรเถิด อย่า เรียกร้องเราเพื่อเป็นศัตรูเลย
Taṁ vo bhavissati dīgharattaṁ hitāya sukhāya.
sukhāya → sukhāyāti (sya-all)ข้อนั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูลและเพื่อความสุข แก่เธอทั้งหลาย ตลอดกาลนาน
Na vo ahaṁ, ānanda, tathā parakkamissāmi yathā kumbhakāro āmake āmakamatte.
vo → kho (bj); te (sya-all) | vo → Si te; Sky kho. (pts note)อานนท์ เราจักไม่ประคับประคองเธอทั้งหลาย เหมือนช่างหม้อประคับ ประคองภาชนะดินดิบที่ยังดิบอยู่
Niggayha niggayhāhaṁ, ānanda, vakkhāmi;
niggayha niggayhāhaṁ → niggayhaniggayhāhaṁ (th)เราจักกล่าวข่มแล้วข่มอีก
pavayha pavayha, ānanda, vakkhāmi.
pavayha pavayha, ānanda, vakkhāmi → pavayha ānanda pavayha vakkhāmi (bj); pavayha pavayha (pts1ed); paggayha paggayha ānanda vakkhāmi (mr) | pavayha pavayha → pavayhapavayhāhaṁ (sya-all) | ānanda vakkhāmi → (pts) | vakkhāmi → pavayha pavayha (cck: sī. pī.); paggayha paggayha ānanda vakkhāmi (cck: ka.) | pavayha → Si adds Ānanda vakkhāmi. (pts note)จักกล่าวยกย่องแล้ว ยกย่องอีก
Yo sāro so ṭhassatī”ti.
ṭhassatīti → So Si Bu and Dhp. p. 271; Sk yassatīti; Sy sassatīti. (pts note)บุคคลใดมีแก่นสาร บุคคลนั้นจักดำรงอยู่”
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว
Attamano āyasmā ānando bhagavato bhāsitaṁ abhinandīti.ท่านพระอานนท์มีใจยินดีชื่นชมพระ ภาษิตของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล
Mahāsuññatasuttaṁ niṭṭhitaṁ dutiyaṁ.
mahāsuññatasuttaṁ niṭṭhitaṁ → mahāsuññata suttaṁ (bjt)มหาสุญญตสูตรที่ ๒ จบ