Find the Truth

In the Pāli Suttas and Vinaya

settings

{{table.suttaCol}} {{table.readCol}} {{table.titleCol}} {{table.wordsCol}} {{table.countCol}} {{table.mrCol}} {{table.linksCol}} {{table.typeCol}} {{table.quoteCol}}
{{table.wordCol}} {{table.textsCol}} {{table.matchesCol}} {{table.linksCol}}

{{results.variantsForLabel}}

Variants 1/2 columns Dictionary Multi-select Compass Help

Note:Translations, dictionaries and commentaries were not made by the Blessed One.Cross-check with Pali in 4 main nikayas.

  • Majjhima Nikāya 138มัชฌิมนิกาย

Uddesavibhaṅgasutta๑๓๘ อุทเทสวิภังคสูตร

Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)
ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของ อนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียก ภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า “bhikkhavo”ti.
bhikkhavoti → bhikkhavo ti (pts)
“ภิกษุทั้งหลาย”

“Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
bhadanteti → bhadante ti (pts)
ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสว่า

“uddesavibhaṅgaṁ vo, bhikkhave, desessāmi.
desessāmi → desissāmi (bj, sya-all, pts)
“ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอุทเทสและวิภังค์แก่เธอ ทั้งหลาย
Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
manasi karotha → manasikarotha (th, pts)
เธอทั้งหลายจงฟังอุทเทสและวิภังค์นั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว”

“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
evaṁ bhanteti → evambhanteti (th) | bhanteti → bhante ti (pts)
ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

“Tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya yathā yathā upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭaṁ, ajjhattaṁ asaṇṭhitaṁ anupādāya na paritasseyya.
yathā yathā → yathā yathāssu (bj); yathā yathāssa (sya-all, km, pts1ed) | yathāssu → yathā yathāssa (bj: syā, PTS); yathā yathā (bj: machasaṁ, sīmu) | yathā → yathā yathāssa (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | + → ssa (pts) | cassa → assa (pts)
“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงพิจารณาโดยประการที่เมื่อพิจารณาอยู่ วิญญาณจะ ไม่ฟุ้งไป ไม่ซ่านไปในภายนอก ไม่ตั้งมั่นอยู่ในภายใน ไม่สะดุ้งเพราะไม่ยึดมั่น
Bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṁ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṁ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī”ti.เมื่อวิญญาณไม่ฟุ้งไป ไม่ซ่านไปในภายนอก ไม่ตั้งมั่นอยู่ในภายใน ไม่สะดุ้งเพราะ ไม่ถือมั่น จึงไม่มีเหตุเกิดหรือแดนเกิดแห่งชาติ ชรา มรณะ และทุกข์ต่อไป”

Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)
พระผู้มีพระภาคผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสพระดำรัสนี้แล้ว
Idaṁ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṁ pāvisi.
vatvāna → vatvā (bjt, pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)
ทรงลุกจากพุทธอาสน์ เสด็จเข้าไปยังที่ประทับ

Atha kho tesaṁ bhikkhūnaṁ, acirapakkantassa bhagavato, etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)
ครั้งนั้น เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จจากไปไม่นาน ภิกษุเหล่านั้นได้มี ความสงสัยว่า
“idaṁ kho no, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:
uṭṭhāyāsanā → (sya-all) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)
“ท่านทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุทเทสโดยย่อนี้แก่เรา ทั้งหลายว่า
‘tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya yathā yathā upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭaṁ, ajjhattaṁ asaṇṭhitaṁ anupādāya na paritasseyya.
yathā → yathāssu (bj); yathāssa (sya-all) | yathāssu → yathā yathāssa (bj: syā, PTS); yathā yathā (bj: machasaṁ, sīmu) | + → ssa (pts) | cassa → assa (pts)
‘ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงพิจารณาโดยประการที่เมื่อพิจารณาอยู่ วิญญาณจะ ไม่ฟุ้งไป ไม่ซ่านไปในภายนอก ไม่ตั้งมั่นอยู่ในภายใน ไม่สะดุ้งเพราะไม่ยึดมั่น
Bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṁ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṁ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī’ti.เมื่อวิญญาณไม่ฟุ้งไป ไม่ซ่านไปในภายนอก ไม่ตั้งมั่นอยู่ในภายใน ไม่สะดุ้งเพราะ ไม่ถือมั่น จึงไม่มีเหตุเกิดหรือแดนเกิดแห่งชาติ ชรา มรณะ และทุกข์ต่อไป’ Ko nu kho imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajeyyā”ti?
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts)
แล้วไม่ทรงชี้แจงเนื้อความให้พิสดาร ทรงลุกจากพุทธอาสน์เสด็จเข้าไปยังที่ประทับ ใครเล่าหนอจะพึงชี้แจงเนื้อความแห่งอุทเทสโดยย่อที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้ ไม่ทรงชี้แจงโดยพิสดารให้พิสดารได้”

Atha kho tesaṁ bhikkhūnaṁ etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)
ครั้งนั้น ภิกษุเหล่านั้นเกิดความคิดขึ้นว่า
“ayaṁ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṁvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ;
mahākaccāno → mahā-kaccāno (pts) | ceva → eva (pts)
“ท่านพระมหากัจจานะนี้ เป็นผู้ที่ พระศาสดาทรงยกย่อง ทั้งเพื่อนพรหมจารีผู้รู้ทั้งหลายก็สรรเสริญแล้ว
pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajituṁ.
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts) | cāyasmā mahākaccāno → āyasmā mahā-kaccāno (pts)
และท่าน พระมหากัจจานะก็สามารถจะชี้แจงเนื้อความแห่งอุทเทสโดยย่อที่พระผู้มีพระภาค ทรงแสดงไว้ ไม่ทรงชี้แจงโดยพิสดารให้พิสดารได้
Yannūna mayaṁ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etamatthaṁ paṭipuccheyyāmā”ti.
yannūna → yaṁnūna (my) | yenāyasmā → yen āyasmā (pts) | tenupasaṅkameyyāma upasaṅkamitvā → ten upasaṁkameyyāma upasaṁkamitvā (pts) | mahākaccānaṁ etamatthaṁ → mahā-kaccānaṁ etam atthaṁ (pts)
ทางที่ดี เราทั้งหลายควรเข้าไป หาท่านพระมหากัจจานะถึงที่อยู่ แล้วพึงสอบถามเนื้อความนี้กับท่านพระมหากัจจานะ”

Atha kho te bhikkhū yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā āyasmatā mahākaccānena saddhiṁ sammodiṁsu.
yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → yen āyasmā mahā-kaccāno ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts) | mahākaccānena → mahā-kaccānena (pts)
ลำดับนั้น ภิกษุเหล่านั้นได้เข้าไปหาท่านพระมหากัจจานะถึงที่อยู่ ได้สนทนา ปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etadavocuṁ:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | mahākaccānaṁ etadavocuṁ → mahā-kaccānaṁ etad avocuṁ (pts)
พอเป็นที่ระลึกถึงกัน แล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กล่าว กับท่านพระมหากัจจานะว่า
“Idaṁ kho no, āvuso kaccāna, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)
“ท่านกัจจานะ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุทเทสโดยย่อนี้แก่เราทั้งหลายว่า
‘tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya yathā yathā upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭaṁ, ajjhattaṁ asaṇṭhitaṁ anupādāya na paritasseyya.
yathā → yathāssu (bj); yathāssa (sya-all) | yathāssu → yathāyathāssa (bj: syā, PTS)
‘ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงพิจารณาโดยประการที่เมื่อพิจารณาอยู่ วิญญาณจะไม่ฟุ้งไป ไม่ซ่านไปในภายนอก ไม่ตั้งมั่นอยู่ในภายใน ไม่สะดุ้งเพราะไม่ยึดมั่น
Bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṁ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṁ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī’ti.
jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo → jātijarāmaraṇa dukkhasamudayasambhavo (th)
เมื่อวิญญาณไม่ฟุ้งไป ไม่ซ่านไปในภายนอก ไม่ตั้งมั่นอยู่ในภายใน ไม่สะดุ้งเพราะไม่ถือมั่น จึงไม่มีเหตุ เกิดหรือแดนเกิดแห่งชาติ ชรา มรณะ และทุกข์ต่อไป’
Tesaṁ no, āvuso kaccāna, amhākaṁ, acirapakkantassa bhagavato, etadahosi:
tesaṁ no → tesanno (th) | tesaṁ → tesan (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)
แล้วไม่ทรงชี้แจง เนื้อความโดยพิสดาร ทรงลุกจากพุทธอาสน์เสด็จเข้าไปยังที่ประทับ เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จจากไปไม่นาน พวกกระผมได้มีความสงสัยว่า
‘idaṁ kho no, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:
vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā → (pts) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts)
‘พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุทเทสโดยย่อนี้แก่เราทั้งหลายว่า
“tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya, yathā yathā upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭaṁ ajjhattaṁ asaṇṭhitaṁ anupādāya na paritasseyya.
yathā → yathāssu (bj); yathāssa (sya-all) | yathāssu → yathāyathāssa (bj: syā, PTS)
‘ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุ พึงพิจารณาโดยประการที่เมื่อพิจารณาอยู่ วิญญาณจะไม่ฟุ้งไป ไม่ซ่านไปในภายนอก ไม่ตั้งมั่นอยู่ในภายใน ไม่สะดุ้งเพราะไม่ยึดมั่น
Bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṁ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṁ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī”ti.
hotīti → hotī ti (ms2005)
เมื่อวิญญาณไม่ฟุ้งไป ไม่ซ่านไปใน ภายนอก ไม่ตั้งมั่นอยู่ในภายใน ไม่สะดุ้งเพราะไม่ถือมั่น จึงไม่มีเหตุเกิดหรือแดน เกิดแห่งชาติ ชรา มรณะ และทุกข์ต่อไป’
Ko nu kho imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajeyyā’ti.
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts)
แล้วไม่ทรงชี้แจงเนื้อความโดยพิสดาร ทรงลุกจากพุทธอาสน์เสด็จเข้าไปยังที่ประทับ ใครเล่าหนอจะพึงชี้แจงเนื้อความแห่ง อุทเทสโดยย่อที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้ ไม่ทรงชี้แจงโดยพิสดารให้พิสดารได้’
Tesaṁ no, āvuso kaccāna, amhākaṁ etadahosi:
tesaṁ no → tesanno (th) | tesaṁ → tesan (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)
ท่านกัจจานะ เราทั้งหลายคิดว่า
‘ayaṁ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṁvaṇṇito, sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ.‘ท่านมหากัจจานะนี้เป็นผู้ที่พระศาสดาทรง ยกย่อง ทั้งเพื่อนพรหมจารีผู้รู้ทั้งหลายก็สรรเสริญแล้ว Pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajituṁ.
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005)
และท่านมหากัจจานะ ก็สามารถจะชี้แจงเนื้อความแห่งอุทเทสโดยย่อที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้ ไม่ ทรงชี้แจงโดยพิสดารให้พิสดารได้
Yannūna mayaṁ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etamatthaṁ paṭipuccheyyāmā’ti—
yannūna → yaṁnūna (my)
ทางที่ดี เราทั้งหลายควรเข้าไปหาท่าน พระมหากัจจานะถึงที่อยู่ แล้วพึงสอบถามเนื้อความนี้กับท่านพระมหากัจจานะ’
vibhajatāyasmā mahākaccāno”ti.
vibhajatāyasmā mahākaccānoti → vibhajat āyasmā mahā-kaccāno ti (pts)
ขอท่านมหากัจจานะโปรดชี้แจงเถิด”

“Seyyathāpi, āvuso, puriso sāratthiko sāragavesī sārapariyesanaṁ caramāno mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato atikkammeva mūlaṁ atikkamma khandhaṁ sākhāpalāse sāraṁ pariyesitabbaṁ maññeyya,
sākhāpalāse → sākhāphalāse (pts) | sārapariyesanaṁ caramāno → sārapariyesanañcaramāno (th) | sārapariyesanaṁ → sārapariyesanañ (pts) | atikkammeva → atikkamm eva (pts) | atikkamma → atikamma (pts)
ท่านพระมหากัจจานะจึงตอบว่า “ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เปรียบ เหมือนบุรุษผู้ต้องการแก่นไม้ เที่ยวเสาะแสวงหาแก่นไม้อยู่ ละเลยโคนและลำต้น ของต้นไม้ใหญ่ซึ่งมีแก่นไป เขาเข้าใจว่าแก่นไม้ต้องแสวงหาที่กิ่งและใบ แม้ ฉันใด
evaṁ sampadamidaṁ āyasmantānaṁ satthari sammukhībhūte taṁ bhagavantaṁ atisitvā amhe etamatthaṁ paṭipucchitabbaṁ maññatha.
evaṁ sampadamidaṁ → evaṁ-sampadam idaṁ (pts) | etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)
ข้ออุปไมยนี้ก็ฉันนั้น เมื่อพระศาสดาทรงปรากฏเฉพาะหน้าท่านทั้งหลาย ท่านทั้งหลายก็ละเลยพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นไป และพึงเข้าใจเนื้อความนั้นว่า ต้องสอบถามกับกระผม
So hāvuso, bhagavā jānaṁ jānāti, passaṁ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato.
dhammassāmī → dhammasāmī (th, pts) | hāvuso → h āvuso (pts)
แท้จริง พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ทรงรู้สิ่งที่ควรรู้ ทรงเห็นสิ่งที่ควรเห็น เป็นผู้มีพระจักษุ มีพระญาณ มีธรรม เป็นพรหม เป็น ผู้เผยแผ่ ประกาศ ขยายเนื้อความ เป็นผู้ให้อมตธรรม เป็นเจ้าของธรรม เป็น พระตถาคต
So ceva panetassa kālo ahosi yaṁ bhagavantaṁyeva etamatthaṁ paṭipuccheyyātha;
bhagavantaṁyeva → bhagavantaṁ yeva (bjt) | ceva panetassa → eva pan etassa (pts) | bhagavantaṁyeva etamatthaṁ → bhagavantaṁ yeva etam atthaṁ (pts)
และเวลานี้ก็เป็นเวลาอันสมควรที่ท่านทั้งหลายจะทูลถามเนื้อความนี้ กับพระองค์
yathā vo bhagavā byākareyya tathā naṁ dhāreyyāthā”ti.
vo → no (bj, sya-all) | byākareyya → vyākareyya (bjt)
พระผู้มีพระภาคของเราทั้งหลายทรงตอบอย่างใด ท่านทั้งหลายพึง ทรงจำเนื้อความนั้นไว้อย่างนั้นเถิด”

“Addhāvuso kaccāna, bhagavā jānaṁ jānāti, passaṁ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato.
dhammassāmī → dhammasāmī (th, pts) | addhāvuso → addhā vuso (pts)
ภิกษุเหล่านั้นได้กล่าวตอบว่า “ท่านกัจจานะ เป็นความจริงที่พระผู้มี พระภาคทรงรู้สิ่งที่ควรรู้ ทรงเห็นสิ่งที่ควรเห็น เป็นผู้มีพระจักษุ มีพระญาณ มีธรรม เป็นพรหม เป็นผู้เผยแผ่ ประกาศ ขยายเนื้อความ เป็นผู้ให้อมตธรรม เป็นเจ้าของธรรม เป็นพระตถาคต
So ceva panetassa kālo ahosi yaṁ bhagavantaṁyeva etamatthaṁ paṭipuccheyyāma;
ahosi → (pts) | ceva panetassa → eva pan etassa (pts) | bhagavantaṁyeva etamatthaṁ → bhagavantaṁ yeva etam atthaṁ (pts)
และเวลานี้ก็เป็นเวลาอันสมควรที่เราทั้งหลาย จะทูลถามเนื้อความนี้กับพระองค์
yathā no bhagavā byākareyya tathā naṁ dhāreyyāma.
byākareyya → vyākareyya (bjt)
พระผู้มีพระภาคของเราทั้งหลายทรงตอบอย่างใด เราทั้งหลายจะพึงทรงจำเนื้อความนั้นไว้อย่างนั้น
Api cāyasmā mahākaccāno satthu ceva saṁvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ.
api cāyasmā → apicāyasmā (th) | api cāyasmā → āpi āyasmā (pts) | ceva → eva (pts)
อนึ่ง ท่านมหากัจจานะเป็นผู้ที่ พระศาสดาทรงยกย่อง ทั้งเพื่อนพรหมจารีผู้รู้ทั้งหลายก็สรรเสริญแล้ว
Pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajituṁ.
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts) | cāyasmā mahākaccāno → āyasmā mahā-kaccāno (pts)
และท่าน มหากัจจานะก็สามารถจะชี้แจงเนื้อความแห่งอุทเทสโดยย่อที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้ ไม่ทรงชี้แจงโดยพิสดารให้พิสดารได้
Vibhajatāyasmā mahākaccāno agaruṁ karitvā”ti.
agaruṁ karitvāti tena hāvuso → agarukaritvāti tenahāvuso (sya-all) | agaruṁ karitvāti → agarukaritvā ti (pts)
ขอท่านมหากัจจานะไม่ต้องหนักใจ ชี้แจงเถิด”

“Tena hāvuso, suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
tena hāvuso → tenahāvuso (th) | manasi karotha → manasikarotha (th, pts) | hāvuso → h āvuso (pts)
ท่านพระมหากัจจานะกล่าวว่า “ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ถ้าเช่นนั้น ท่าน ทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี กระผมจักกล่าว”

“Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato mahākaccānassa paccassosuṁ.
evamāvusoti → evam āvuso ti (pts) | mahākaccānassa → mahā-kaccānassa (pts)
ภิกษุเหล่านั้นรับคำแล้ว
Āyasmā mahākaccāno etadavoca:
mahākaccāno etadavoca → mahā-kaccāno etad avoca (pts)
ท่านพระมหากัจจานะจึงได้กล่าวว่า

“Yaṁ kho no, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)
“ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาค ทรงแสดงอุทเทสโดยย่อไว้ว่า
‘tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya, yathā yathā upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭaṁ ajjhattaṁ asaṇṭhitaṁ anupādāya na paritasseyya, bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṁ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṁ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī’ti.
yathā → yathāssu (bj); yathāssa (sya-all) | jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo → jātijarāmaraṇa dukkhasamudayasambhavo (th)
‘ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงพิจารณาโดยประการที่เมื่อ พิจารณาอยู่ วิญญาณจะไม่ฟุ้งไป ไม่ซ่านไปในภายนอก ไม่ตั้งมั่นอยู่ในภายใน ไม่สะดุ้งเพราะไม่ยึดมั่น เมื่อวิญญาณไม่ฟุ้งไป ไม่ซ่านไปในภายนอก ไม่ตั้งมั่นอยู่ ในภายใน ไม่สะดุ้งเพราะไม่ถือมั่น จึงไม่มีเหตุเกิดหรือแดนเกิดแห่งชาติ ชรา มรณะ และทุกข์ต่อไป’
Imassa kho ahaṁ, āvuso, bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānāmi.
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts)
แล้วไม่ทรงชี้แจงเนื้อความโดยพิสดาร ทรงลุกจากอาสนะเสด็จ เข้าไปยังที่ประทับ กระผมรู้ทั่วถึงเนื้อความแห่งอุทเทสโดยย่อที่พระผู้มีพระภาคทรง แสดงไว้ ไม่ทรงชี้แจงไว้โดยพิสดาร โดยพิสดารอย่างนี้

Kathañcāvuso, bahiddhā viññāṇaṁ vikkhittaṁ visaṭanti vuccati?
kathañcāvuso → kathañ āvuso (pts) | visaṭanti → visaṭan ti (pts)
วิญญาณที่เรียกว่า ‘ฟุ้งไป ซ่านไปในภายนอก‘ เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhuno cakkhunā rūpaṁ disvā rūpanimittānusāri viññāṇaṁ hoti rūpanimittassādagadhitaṁ rūpanimittassādavinibandhaṁ rūpanimittassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ bahiddhā viññāṇaṁ vikkhittaṁ visaṭanti vuccati.
rūpanimittassādagadhitaṁ rūpanimittassādavinibandhaṁ → rūpanimittassādagathitaṁ rūpanimittassādavinibaddhaṁ (bj, pts) | rūpanimittānusāri → rūpanimittānusārī (pts) | rūpanimittassādagathitaṁ → rūpanimittassādagadhitaṁ (bj: machasaṁ, syā) | rūpanimittassādavinibaddhaṁ → vinibandhaṁ (bj: machasaṁ, syā) | rūpanimittassādagadhitaṁ → …gathitaṁ (cck: sī. pī.) | rūpanimittassādavinibandhaṁ → …vinibandhaṁ (cck: sī. pī.) | rūpanimittassādavinibaddhaṁ → So Sky; Si bandhaṁ. (pts note) | rūpanimittassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → rūpanimittassādasaññojanasaṁyuttaṁ (th) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | visaṭanti → visaṭan ti (pts)
คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ เห็นรูปทางตาแล้ว มีวิญญาณซ่านไปตามนิมิต คือรูป พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกวิญญาณที่ถูกความยินดีในนิมิตคือรูปตรึงไว้ ถูก ความยินดีในนิมิตคือรูปผูกมัดไว้ ที่เกี่ยวข้องด้วยสังโยชน์คือความยินดีในนิมิตคือรูปว่า ‘ฟุ้งไป ซ่านไปในภายนอก’
Sotena saddaṁ sutvā …pe…ฟังเสียงทางหูแล้ว ... ghānena gandhaṁ ghāyitvā …ดมกลิ่นทางจมูกแล้ว ... jivhāya rasaṁ sāyitvā …ลิ้มรสทางลิ้นแล้ว ... kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกายแล้ว ... manasā dhammaṁ viññāya dhammanimittānusāri viññāṇaṁ hoti; dhammanimittassādagadhitaṁ dhammanimittassādavinibandhaṁ dhammanimittassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ bahiddhā viññāṇaṁ vikkhittaṁ visaṭanti vuccati.
dhammanimittānusāri → dhammanimittānusārī (bj, cck, pts) | dhammanimittassādagadhitaṁ dhammanimittassādavinibandhaṁ → dhammanimittassādagathitaṁ dhammanimittassādavinibaddhaṁ (bj, pts) | dhammanimittassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → dhammanimittassādasaññojanasaṁyuttaṁ (th) | dhammanimittānusāri → dhamanimittānusārī (pts) | visaṭanti → visaṭan ti (pts)
รู้ธรรมารมณ์ทางใจแล้ว มีวิญญาณซ่านไปตามนิมิตคือธรรมารมณ์ พระผู้มี พระภาคตรัสเรียกวิญญาณที่ถูกความยินดีในนิมิตคือธรรมารมณ์ตรึงไว้ ที่ถูกความ ยินดีในนิมิตคือธรรมารมณ์ผูกมัดไว้ ที่เกี่ยวข้องด้วยสังโยชน์คือความยินดีในนิมิต คือธรรมารมณ์ว่า ‘ฟุ้งไป ซ่านไปในภายนอก’
Evaṁ kho, āvuso, bahiddhā viññāṇaṁ vikkhittaṁ visaṭanti vuccati.
visaṭanti → visaṭan ti (pts)
วิญญาณที่เรียกว่า ‘ฟุ้งไป ซ่านไปในภายนอก’ เป็นอย่างนี้

Kathañcāvuso, bahiddhā viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭanti vuccati?
kathañcāvuso → kathañ āvuso (pts) | avisaṭanti → avisaṭan ti (pts)
วิญญาณที่เรียกว่า ‘ไม่ฟุ้งไป ไม่ซ่านไปในภายนอก‘ เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhuno cakkhunā rūpaṁ disvā na rūpanimittānusāri viññāṇaṁ hoti, na rūpanimittassādagadhitaṁ na rūpanimittassādavinibandhaṁ na rūpanimittassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ bahiddhā viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭanti vuccati.
rūpanimittassādagadhitaṁ → rūpanimittassādagathitaṁ (bj, pts) | rūpanimittassādavinibandhaṁ → rūpanimittassādavinibaddhaṁ (bj) | na → (cck) | rūpanimittānusāri → rūpanimittānusārī (pts) | rūpanimittassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → rūpanimittassādasaññojanasaṁyuttaṁ (th) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | rūpanimittassādavinibandhaṁ na rūpanimittassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → rūpanimittassādasaṁyojanosaṁyuttaṁ (pts) | avisaṭanti → avisaṭan ti (pts)
คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ เห็นรูปทางตาแล้ว มีวิญญาณไม่ซ่านไปตาม นิมิตคือรูป พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกวิญญาณที่ไม่ถูกความยินดีในนิมิตคือรูปตรึงไว้ ที่ไม่ถูกความยินดีในนิมิตคือรูปผูกมัดไว้ ไม่เกี่ยวข้องด้วยสังโยชน์คือความยินดีใน นิมิตคือรูปว่า ‘ไม่ฟุ้งไป ไม่ซ่านไปในภายนอก’
Sotena saddaṁ sutvā …pe…ฟังเสียงทางหูแล้ว ... ghānena gandhaṁ ghāyitvā …ดมกลิ่นทางจมูกแล้ว ... jivhāya rasaṁ sāyitvā …ลิ้มรสทางลิ้นแล้ว ... kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกายแล้ว ... manasā dhammaṁ viññāya na dhammanimittānusāri viññāṇaṁ hoti na dhammanimittassādagadhitaṁ na dhammanimittassādavinibandhaṁ na dhammanimittassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ bahiddhā viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭanti vuccati.
dhammanimittānusāri → dhammanimittānusārī (bj, cck, pts) | dhammanimittassādagadhitaṁ → dhammanimittassādagathitaṁ (bj, pts) | dhammanimittassādavinibandhaṁ → dhammanimittassādavinibaddhaṁ (bj, pts) | dhammanimittassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → dhammanimittassādasaññojanasaṁyuttaṁ (th) | avisaṭanti → avisaṭan ti (pts)
รู้ธรรมารมณ์ทางใจแล้ว มีวิญญาณไม่ซ่านไปตามนิมิตคือธรรมารมณ์ พระผู้ มีพระภาคตรัสเรียกวิญญาณที่ไม่ถูกความยินดีในนิมิตคือธรรมารมณ์ตรึงไว้ ที่ไม่ ถูกความยินดีในนิมิตคือธรรมารมณ์ผูกมัดไว้ ที่ไม่เกี่ยวข้องด้วยสังโยชน์คือความ ยินดีในนิมิตคือธรรมารมณ์ว่า ‘ไม่ฟุ้งไป ไม่ซ่านไปในภายนอก’
Evaṁ kho, āvuso, bahiddhā viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭanti vuccati.
avisaṭanti → avisaṭan ti (pts)
วิญญาณที่เรียกว่า ‘ไม่ฟุ้งไป ไม่ซ่านไปในภายนอก’ เป็นอย่างนี้

Kathañcāvuso, ajjhattaṁ saṇṭhitanti vuccati?
ajjhattaṁ → ajjhattaṁ cittaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | saṇṭhitanti → cittaṁ saṇṭhitan ti (pts) | saṇṭhitanti → ajjhattaṁ saṇṭhitanti (bj: machasaṁ) | ajjhattaṁ → ajjhattaṁ cittaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | kathañcāvuso → kathañ āvuso (pts)
จิตที่เรียกว่า ‘ตั้งมั่นอยู่ในภายใน‘ เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (pts) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | vivicceva → eva (pts)
คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ สงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก วิจาร ปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่
Tassa vivekajapītisukhānusāri viññāṇaṁ hoti vivekajapītisukhassādagadhitaṁ vivekajapītisukhassādavinibandhaṁ vivekajapītisukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ ajjhattaṁ cittaṁ saṇṭhitanti vuccati.
vivekajapītisukhassādagadhitaṁ vivekajapītisukhassādavinibandhaṁ → vivekajapītisukhassādagathitaṁ vivekajapītisukhassādavinibaddhaṁ (bj, pts) | vivekajapītisukhānusāri → vivekajapītisukhānusārī (pts) | vivekajapītisukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → vivekajapītisukhassādasaññojanasaṁyuttaṁ (th) | saṇṭhitanti → saṇṭhitan ti (pts)
ภิกษุนั้นมีวิญญาณ ซ่านไปตามปีติและสุขอันเกิดจากวิเวก พระผู้มีพระภาคจึงตรัสเรียกจิตที่ถูกความ ยินดีในปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกตรึงไว้ ที่ถูกความยินดีในปีติและสุขอันเกิดจาก วิเวกผูกมัดไว้ ที่เกี่ยวข้องด้วยสังโยชน์คือความยินดีในปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกว่า ‘ตั้งมั่นอยู่ในภายใน’

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
dutiyaṁ jhānaṁ → dutiyajjhānaṁ (pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)
อีกประการหนึ่ง เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป ภิกษุบรรลุทุติยฌานมีความ ผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นหนึ่งผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีแต่ปีติและสุข อันเกิดจากสมาธิอยู่
Tassa samādhijapītisukhānusāri viññāṇaṁ hoti samādhijapītisukhassādagadhitaṁ samādhijapītisukhassādavinibandhaṁ samādhijapītisukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ ajjhattaṁ cittaṁ saṇṭhitanti vuccati.
samādhijapītisukhassādagadhitaṁ samādhijapītisukhassādavinibandhaṁ → samādhijapītisukhassādagathitaṁ samādhijapītisukhassādavinibaddhaṁ (bj, pts) | samādhijapītisukhānusāri → samādhijapītisukhānusārī (pts) | samādhijapītisukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → samādhijapītisukhassādasaññojanasaṁyuttaṁ (th) | saṇṭhitanti → saṇṭhitan ti (pts)
ภิกษุนั้นมีวิญญาณซ่านไปตามปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิ พระผู้มีพระภาคจึงตรัสเรียกจิตที่ถูกความยินดีในปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิตรึงไว้ ที่ถูกความยินดีในปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิผูกมัดไว้ ที่เกี่ยวข้องด้วยสังโยชน์คือ ความยินดีในปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิว่า ‘ตั้งมั่นอยู่ในภายใน’

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti: ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
ācikkhanti upekkhako → acikkhanti upekhako (pts) | tatiyaṁ jhānaṁ → tatiyajjhānaṁ (pts) | + → taṁ (bjt) | yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | sukhañca → sukhañ ca (pts) | yaṁ → yan (pts)
อีกประการหนึ่ง เพราะปีติจางคลายไป ภิกษุมีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย บรรลุตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลายสรรเสริญว่า ‘ผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’
Tassa upekkhānusāri viññāṇaṁ hoti upekkhāsukhassādagadhitaṁ upekkhāsukhassādavinibandhaṁ upekkhāsukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ ajjhattaṁ cittaṁ saṇṭhitanti vuccati.
upekkhānusāri → upekkhāsukhānusāri (bj); upekhānusārī (pts) | upekkhāsukhassādagadhitaṁ upekkhāsukhassādavinibandhaṁ → upekkhāsukhassādagathitaṁ upekkhāsukhassādavinibaddhaṁ (bj) | upekkhāsukhānusāri → upekkhā nusārī (bj: sī) | upekkhāsukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → upekkhāsukhassādasaññojanasaṁyuttaṁ (th) | upekkhāsukhassādagadhitaṁ upekkhāsukhassādavinibandhaṁ upekkhāsukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → upekhāsukhassādagathitaṁ upekhāsukhassādavinibaddhaṁ upekhāsukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ (pts) | saṇṭhitanti → saṇṭhitan ti (pts)
ภิกษุนั้นมีวิญญาณซ่านไปตามอุเบกขา พระผู้มีพระภาคจึงตรัส เรียกจิตที่ถูกความยินดีในสุขอันเกิดจากอุเบกขาตรึงไว้ ที่ถูกความยินดีในสุขอัน เกิดจากอุเบกขาผูกมัดไว้ ที่เกี่ยวข้องด้วยสังโยชน์คือความยินดีในสุขอันเกิดจาก อุเบกขาว่า ‘ตั้งมั่นอยู่ในภายใน’

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
adukkhamasukhaṁ → adukkhaṁ asukhaṁ (bjt) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | pubbeva → pubbe va (pts) | atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ → atthagamā adukkhaṁasukhaṁ upekhāsatipārisuddhiṁ catutthajjhānaṁ (pts)
อีกประการหนึ่ง เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อน ภิกษุบรรลุจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขาอยู่
Tassa adukkhamasukhānusāri viññāṇaṁ hoti adukkhamasukhassādagadhitaṁ adukkhamasukhassādavinibandhaṁ adukkhamasukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ ajjhattaṁ cittaṁ asaṇṭhitanti vuccati.
ajjhattaṁ → ajjhattaṁ cittaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | adukkhamasukhassādagadhitaṁ adukkhamasukhassādavinibandhaṁ → adukkhamasukhassādagathitaṁ adukkhamasukhassādavinibaddhaṁ (bj, pts) | asaṇṭhitanti → saṇṭhitanti (bj, cck, sya-all, pts) | adukkhamasukhānusāri → adukkhamasukhānusārī (pts) | adukkhamasukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → adukkhamasukhassādasaññojanasaṁyuttaṁ (th) | asaṇṭhitanti → saṇṭhitan ti (pts)
ภิกษุนั้นมี วิญญาณซ่านไปในอทุกขมสุข พระผู้มีพระภาคจึงตรัสเรียกจิตที่ถูกความยินดีใน อทุกขมสุขตรึงไว้ ที่ถูกความยินดีในอทุกขมสุขผูกมัดไว้ ที่เกี่ยวข้องด้วยสังโยชน์ คือความยินดีในอทุกขมสุขว่า ‘ตั้งมั่นอยู่ในภายใน’
Evaṁ kho, āvuso, ajjhattaṁ saṇṭhitanti vuccati.
ajjhattaṁ → ajjhattaṁ cittaṁ (bj, sya-all) | saṇṭhitanti → cittaṁ saṇṭhitan ti (pts) | saṇṭhitanti → ajjhattaṁ saṇṭhitanti (bj: machasaṁ) | ajjhattaṁ → ajjhattaṁ cittaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)
จิตที่เรียกว่า ‘ตั้งมั่นอยู่ในภายใน’ เป็นอย่างนี้

Kathañcāvuso, ajjhattaṁ asaṇṭhitanti vuccati?
ajjhattaṁ → ajjhattaṁ cittaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | asaṇṭhitanti → cittaṁ asaṇṭhitan ti (pts) | asaṇṭhitanti → ajjhattaṁ asaṇṭhitanti (bj: machasaṁ) | ajjhattaṁ → ajjhattaṁ cittaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | kathañcāvuso → kathañ āvuso (pts)
จิตที่เรียกว่า ‘ไม่ตั้งมั่นอยู่ในภายใน‘ เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
vivicca akusalehi dhammehi → (bj, sya-all) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | vivicceva → eva (pts) | vivicca akusalehi dhammehi paṭhamaṁ jhānaṁ → pe-paṭhamajjhānaṁ (pts)
คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ สงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌาน ฯลฯ อยู่
Tassa na vivekajapītisukhānusāri viññāṇaṁ hoti na vivekajapītisukhassādagadhitaṁ na vivekajapītisukhassādavinibandhaṁ na vivekajapītisukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ ajjhattaṁ cittaṁ asaṇṭhitanti vuccati.
vivekajapītisukhassādagadhitaṁ → vivekajapītisukhassādagathitaṁ (bj, pts) | vivekajapītisukhassādavinibandhaṁ → vivekajapītisukhassādavinibaddhaṁ (bj, pts) | vivekajapītisukhānusāri → vivekajapītisukhānusārī (pts) | vivekajapītisukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → vivekajapītisukhassādasaññojanasaṁyuttaṁ (th) | asaṇṭhitanti → asaṇṭhitan ti (pts)
ภิกษุนั้นมีวิญญาณไม่ซ่านไปตามปีติและสุขอันเกิดจาก วิเวก พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกจิตที่ไม่ถูกความยินดีในปีติและสุขอันเกิดจากวิเวก ตรึงไว้ ที่ไม่ถูกความยินดีในปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกผูกมัดไว้ ที่ไม่เกี่ยวข้องด้วย สังโยชน์คือความยินดีในปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกว่า ‘ไม่ตั้งมั่นอยู่ในภายใน’

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
dutiyaṁ jhānaṁ → dutiyajjhānaṁ (pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)
อีกประการหนึ่ง เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป ภิกษุบรรลุทุติยฌาน ฯลฯ อยู่
Tassa na samādhijapītisukhānusāri viññāṇaṁ hoti na samādhijapītisukhassādagadhitaṁ na samādhijapītisukhassādavinibandhaṁ na samādhijapītisukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ ajjhattaṁ cittaṁ asaṇṭhitanti vuccati.
samādhijapītisukhassādagadhitaṁ → samādhijapītisukhassādagathitaṁ (bj, pts) | samādhijapītisukhassādavinibandhaṁ → samādhijapītisukhassādavinibaddhaṁ (bj, pts) | samādhijapītisukhānusāri → samādhijapītisukhānusārī (pts) | cittaṁ asaṇṭhitanti → asaṇṭhitan ti (pts) | samādhijapītisukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → samādhijapītisukhassādasaññojanasaṁyuttaṁ (th)
ภิกษุนั้นมีวิญญาณไม่ซ่านไปตามปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิ พระผู้มีพระภาคจึง ตรัสเรียกจิตที่ไม่ถูกความยินดีในปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิตรึงไว้ ที่ไม่ถูกความ ยินดีในปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิผูกมัดไว้ ที่ไม่เกี่ยวข้องด้วยสังโยชน์คือความ ยินดีในปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิว่า ‘ไม่ตั้งมั่นอยู่ในภายใน’

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu pītiyā ca virāgā …pe… tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | tatiyaṁ jhānaṁ → pe-tatiyajjhānaṁ (pts)
อีกประการหนึ่ง เพราะปีติจางคลายไป ภิกษุมีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย บรรลุตติยฌาน ฯลฯ อยู่
Tassa na upekkhānusāri viññāṇaṁ hoti na upekkhāsukhassādagadhitaṁ na upekkhāsukhassādavinibandhaṁ na upekkhāsukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ ajjhattaṁ cittaṁ asaṇṭhitanti vuccati.
upekkhānusāri → upekkhāsukhānusāri (bj); upekhāsukhānusārī (pts) | upekkhāsukhassādagadhitaṁ → upekkhāsukhassādagathitaṁ (bj, pts) | upekkhāsukhassādavinibandhaṁ → upekkhāsukhassādavinibaddhaṁ (bj, pts) | upekkhāsukhānusāri → upekkhā nusāri (bj: sī) | upekkhāsukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → upekkhāsukhassādasaññojanasaṁyuttaṁ (th) | upekkhāsukhassādagadhitaṁ → upekhāsukhassādagathitaṁ (pts) | upekkhāsukhassādavinibandhaṁ → upekhāsukhassādavinibaddhaṁ (pts) | upekkhāsukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → upekhāsukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ (pts) | asaṇṭhitanti → asaṇṭhitan ti (pts)
ภิกษุนั้นมีวิญญาณไม่ซ่านไป ตามอุเบกขา พระผู้มีพระภาคจึงตรัสเรียกจิตที่ไม่ถูกความยินดีในสุขอันเกิดจาก อุเบกขาตรึงไว้ ที่ไม่ถูกความยินดีในสุขอันเกิดจากอุเบกขาผูกมัดไว้ ที่ไม่เกี่ยวข้อง ด้วยสังโยชน์คือความยินดีในสุขอันเกิดจากอุเบกขาว่า ‘ไม่ตั้งมั่นอยู่ในภายใน’

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.อีกประการหนึ่ง เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อน ภิกษุ บรรลุจตุตถฌาน ฯลฯ อยู่ Tassa na adukkhamasukhānusāri viññāṇaṁ hoti na adukkhamasukhassādagadhitaṁ na adukkhamasukhassādavinibandhaṁ na adukkhamasukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ ajjhattaṁ cittaṁ asaṇṭhitanti vuccati.
ajjhattaṁ → ajjhattaṁ cittaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | adukkhamasukhassādagadhitaṁ → adukkhamasukhassādagathitaṁ (bj, pts) | adukkhamasukhassādavinibandhaṁ → adukkhamasukhassādavinibaddhaṁ (bj, pts) | adukkhamasukhānusāri → adukkhamasukhānusārī (pts) | adukkhamasukhassādasaṁyojanasaṁyuttaṁ → adukkhamasukhassādasaññojanasaṁyuttaṁ (th) | asaṇṭhitanti → asaṇṭhitan ti (pts)
ภิกษุนั้นมีวิญญาณไม่ซ่านไปตามอทุกขมสุข พระผู้มี พระภาคตรัสเรียกจิตที่ไม่ถูกความยินดีในอทุกขมสุขตรึงไว้ ที่ไม่ถูกความยินดีใน อทุกขมสุขผูกมัดไว้ ที่ไม่เกี่ยวข้องด้วยสังโยชน์คือความยินดีในอทุกขมสุขว่า ‘ไม่ ตั้งมั่นอยู่ในภายใน’
Evaṁ kho, āvuso, ajjhattaṁ asaṇṭhitanti vuccati.
ajjhattaṁ → ajjhattaṁ cittaṁ (bj, sya-all) | asaṇṭhitanti → cittaṁ asaṇṭhitan ti (pts) | asaṇṭhitanti → ajjhattaṁ asaṇṭhitanti (bj: machasaṁ) | ajjhattaṁ → ajjhattaṁ cittaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)
จิตที่เรียกว่า ‘ไม่ตั้งมั่นอยู่ในภายใน’ เป็นอย่างนี้

Kathañcāvuso, anupādā paritassanā hoti?
kathañcāvuso → kathañ āvuso (pts)
ความสะดุ้งเพราะตามยึดมั่น เป็นอย่างไร
Idhāvuso, assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto
idhāvuso assutavā → idh āvuso asutavā (pts)
คือ ปุถุชน ในโลกนี้ ผู้ไม่ได้สดับ ไม่ได้เห็นพระอริยะ ไม่ฉลาดในธรรมของ พระอริยะ ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของพระอริยะ ไม่ได้เห็นสัตบุรุษ ไม่ฉลาดใน ธรรมของสัตบุรุษ ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของสัตบุรุษ
rūpaṁ attato samanupassati rūpavantaṁ vā attānaṁ attani vā rūpaṁ rūpasmiṁ vā attānaṁ.พิจารณาเห็นรูปโดย ความเป็นอัตตาบ้าง พิจารณาเห็นอัตตาว่ามีรูปบ้าง พิจารณาเห็นรูปในอัตตาบ้าง พิจารณาเห็นอัตตาในรูปบ้าง Tassa taṁ rūpaṁ vipariṇamati, aññathā hoti.
vipariṇamati → vipariṇāmati (sya-all, pts)
รูปนั้นของเขาย่อมแปรผันเป็นอย่างอื่นได้
Tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā rūpavipariṇāmānuparivatti viññāṇaṁ hoti.เพราะ ความที่รูปแปรผันเป็นอย่างอื่น เขาจึงมีวิญญาณคล้อยตามความแปรผันของรูป Tassa rūpavipariṇāmānuparivattajā paritassanā dhammasamuppādā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhanti.
+ → rūpaṁ vipariṇāmānuparivatti viññāṇaṁ hoti tassa (pts)
ความสะดุ้งและความเกิดขึ้นแห่งธรรม อันเกิดจากการคล้อยตามความแปรผัน ของรูป ย่อมครอบงำจิตของเขาตั้งอยู่
Cetaso pariyādānā uttāsavā ca hoti vighātavā ca apekkhavā ca anupādāya ca paritassati.
apekkhavā → upekhavā (pts) | apekkhavā → upekkhavā (bj: PTS)
เพราะจิตถูกครอบงำ เขาจึงเป็นผู้มีความ หวาดหวั่น คับแค้น ห่วงใย และเพราะตามยึดมั่น เขาจึงสะดุ้ง
Vedanaṁ …pe…พิจารณาเห็นเวทนา ... saññaṁ …พิจารณาเห็นสัญญา ... saṅkhāre …
saṅkhāre → saṁkhāre (pts)
พิจารณาเห็นสังขาร ...
viññāṇaṁ attato samanupassati viññāṇavantaṁ vā attānaṁ attani vā viññāṇaṁ viññāṇasmiṁ vā attānaṁ.พิจารณาเห็นวิญญาณโดยความเป็นอัตตาบ้าง พิจารณาเห็นอัตตาว่ามี วิญญาณบ้าง พิจารณาเห็นวิญญาณในอัตตาบ้าง พิจารณาเห็นอัตตาในวิญญาณ บ้าง Tassa taṁ viññāṇaṁ vipariṇamati, aññathā hoti.
vipariṇamati → vipariṇāmati (sya-all) | vipariṇamati aññathā → vipariṇāmati aññāthā (pts)
วิญญาณนั้นของเขาย่อมแปรผันเป็นอย่างอื่นได้
Tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā viññāṇavipariṇāmānuparivatti viññāṇaṁ hoti.
viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā → viññāṇavipariṇāmaññāthābhāvā (pts)
เพราะความที่วิญญาณแปร ผันเป็นอย่างอื่น เขาจึงมีวิญญาณคล้อยตามความแปรผันของวิญญาณ
Tassa viññāṇavipariṇāmānuparivattajā paritassanā dhammasamuppādā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhanti.ความสะดุ้ง และความเกิดขึ้นแห่งธรรมอันเกิดจากการคล้อยตามความแปรผันของวิญญาณ ย่อมครอบงำจิตของเขาตั้งอยู่ Cetaso pariyādānā uttāsavā ca hoti vighātavā ca apekkhavā ca anupādāya ca paritassati.
ca → (bj) | apekkhavā → upekhavā (pts)
เพราะจิตถูกครอบงำ เขาจึงเป็นผู้มีความหวาดหวั่น คับแค้น ห่วงใย และเพราะตามยึดมั่น เขาจึงสะดุ้ง
Evaṁ kho, āvuso, anupādā paritassanā hoti.ความสะดุ้งเพราะตามยึดมั่น เป็นอย่างนี้แล

Kathañcāvuso, anupādānā aparitassanā hoti?
anupādā → anupādānā (bj: machasaṁ) | kathañcāvuso anupādānā → kathañ āvuso anupādā (pts)
ความไม่สะดุ้งเพราะไม่ยึดมั่น เป็นอย่างไร
Idhāvuso, sutavā ariyasāvako ariyānaṁ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto sappurisānaṁ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto
idhāvuso → idh āvuso (pts)
คือ พระอริยสาวกในพระธรรมวินัยนี้ ผู้ได้สดับ ได้เห็นพระอริยะ ฉลาดใน ธรรมของพระอริยะ ได้รับการแนะนำในธรรมของพระอริยะ ได้เห็นสัตบุรุษ ฉลาด ในธรรมของสัตบุรุษ ได้รับการแนะนำในธรรมของสัตบุรุษ
na rūpaṁ attato samanupassati na rūpavantaṁ vā attānaṁ na attani vā rūpaṁ na rūpasmiṁ vā attānaṁ.ไม่พิจารณาเห็นรูปโดย ความเป็นอัตตาบ้าง ไม่พิจารณาเห็นอัตตาว่ามีรูปบ้าง ไม่พิจารณาเห็นรูปในอัตตา บ้าง ไม่พิจารณาเห็นอัตตาในรูปบ้าง Tassa taṁ rūpaṁ vipariṇamati, aññathā hoti.
vipariṇamati → vipariṇāmati (sya-all, pts)
รูปนั้นของเขาย่อมแปรผันเป็นอย่างอื่นได้
Tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā na ca rūpavipariṇāmānuparivatti viññāṇaṁ hoti.
ca → (sya-all, pts)
เพราะความที่รูปแปรผันเป็นอย่างอื่น เขาจึงไม่มีวิญญาณคล้อยตามความแปรผัน ของรูป
Tassa na rūpavipariṇāmānuparivattajā paritassanā dhammasamuppādā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhanti.
cittaṁ → cittaṁ na (bj, pts)
ความสะดุ้งและความเกิดขึ้นแห่งธรรมอันเกิดจากการคล้อยตามความ แปรผันของรูป ย่อมไม่ครอบงำจิตเขาตั้งอยู่
Cetaso pariyādānā na cevuttāsavā hoti na ca vighātavā na ca apekkhavā anupādāya ca na paritassati.
na cevuttāsavā → na ceva uttāsavā (bj, sya-all) | pariyādānā → apariyādānā (sya-all, pts) | apekkhavā → upekhavā (pts) | uttāsavā → na cevuttāsavā (bj: machasaṁ) | cevuttāsavā → na ca uttāsavā (cck: sī.) | cevuttāsavā → ev uttāsavā (pts)
เพราะจิตไม่ถูกครอบงำ เขาจึงเป็น ผู้ไม่มีความหวาดหวั่น ไม่คับแค้น ไม่ห่วงใย และเพราะไม่ยึดมั่น เขาจึงไม่สะดุ้ง
Na vedanaṁ …ไม่พิจารณาเห็นเวทนา ... na saññaṁ …ไม่พิจารณาเห็นสัญญา ... na saṅkhāre …
saṅkhāre → saṁkhāre (pts)
ไม่พิจารณาเห็นสังขาร ...
na viññāṇaṁ attato samanupassati na viññāṇavantaṁ vā attānaṁ na attani vā viññāṇaṁ na viññāṇasmiṁ vā attānaṁ.
viññāṇasmiṁ → viññā ṇasmiṁ (th)
ไม่พิจารณาเห็นวิญญาณโดยความเป็นอัตตาบ้าง ไม่พิจารณาเห็นอัตตาว่ามี วิญญาณบ้าง ไม่พิจารณาเห็นวิญญาณในอัตตาบ้าง ไม่พิจารณาเห็นอัตตาใน วิญญาณบ้าง
Tassa taṁ viññāṇaṁ vipariṇamati, aññathā hoti.
vipariṇamati → vipariṇāmati (sya-all, pts)
วิญญาณนั้นของเขาย่อมแปรผันเป็นอย่างอื่นได้
Tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā na ca viññāṇavipariṇāmānuparivatti viññāṇaṁ hoti.
ca → (sya-all, pts)
เพราะความที่ วิญญาณแปรผันเป็นอย่างอื่น เขาจึงไม่มีวิญญาณคล้อยตามความแปรผันของวิญญาณ
Tassa na viññāṇavipariṇāmānuparivattajā paritassanā dhammasamuppādā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhanti.ความสะดุ้งและความเกิดขึ้นแห่งธรรมอันเกิดจากการคล้อยตามความแปรผันของ วิญญาณ ย่อมไม่ครอบงำจิตของเขาตั้งอยู่ Cetaso pariyādānā na cevuttāsavā hoti na ca vighātavā na ca apekkhavā, anupādāya ca na paritassati.
cevuttāsavā → ceva uttāsavā (bj, sya-all) | pariyādānā → apariyādānā (sya-all) | apekkhavā → upekhavā (pts) | cevuttāsavā → ev uttāsavā (pts)
เพราะจิตไม่ถูกครอบงำ เขาจึงเป็น ผู้ไม่มีความหวาดหวั่น ไม่คับแค้น ไม่ห่วงใย และเพราะความไม่ยึดมั่น เขาจึงไม่ สะดุ้ง
Evaṁ kho, āvuso, anupādā aparitassanā hoti.ความไม่สะดุ้งเพราะไม่ยึดมั่น เป็นอย่างนี้แล

Yaṁ kho no, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)
ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุทเทสโดยย่อไว้ว่า
‘tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya yathā yathā upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭaṁ, ajjhattaṁ asaṇṭhitaṁ anupādāya na paritasseyya.
yathā → yathāssu (bj); yathāssa (sya-all)
‘ภิกษุพึง พิจารณาโดยประการที่เมื่อพิจารณาอยู่ วิญญาณจะไม่ฟุ้งไป ไม่ซ่านไปในภายนอก ไม่ตั้งมั่นอยู่ในภายใน ไม่สะดุ้งเพราะไม่ยึดมั่น
Bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṁ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṁ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī’ti.
jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo → jātijarāmaraṇa dukkhasamudayasambhavo (th)
เมื่อวิญญาณไม่ฟุ้งไป ไม่ซ่านไปใน ภายนอก ไม่ตั้งมั่นอยู่ในภายใน ไม่สะดุ้งเพราะไม่ยึดมั่น จึงไม่มีเหตุเกิดหรือแดน เกิดแห่งชาติ ชรา มรณะ และทุกข์ต่อไป’
Imassa kho ahaṁ, āvuso, bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānāmi.
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts)
แล้วไม่ทรงชี้แจงเนื้อความโดยพิสดาร ทรงลุกจากพุทธอาสน์เสด็จเข้าไปยังที่ประทับ กระผมรู้ทั่วถึงเนื้อความแห่งอุทเทส โดยย่อที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้ ไม่ทรงชี้แจงโดยพิสดาร โดยพิสดารอย่างนี้
Ākaṅkhamānā ca pana tumhe āyasmanto bhagavantaṁyeva upasaṅkamitvā etamatthaṁ paṭipuccheyyātha;
bhagavantaṁyeva upasaṅkamitvā etamatthaṁ → bhagavantaṁ yeva upasaṁkamitvā etam atthaṁ (pts)
แต่ท่านทั้งหลายเมื่อหวัง พึงเข้าไปเฝ้าแล้วสอบถามเนื้อความนั้นเถิด
yathā vo bhagavā byākaroti tathā naṁ dhāreyyāthā”ti.
vo → no (sya-all) | dhāreyyāthāti → dhāreyyathāti (pts) | byākaroti → vyākaroti (bjt)
พระผู้มี พระภาคของเราทั้งหลายทรงตอบอย่างใด ท่านทั้งหลายพึงทรงจำเนื้อความนั้นไว้ อย่างนั้นเถิด”

Atha kho te bhikkhū āyasmato mahākaccānassa bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ:
bhikkhū → bhikkhu (pts) | mahākaccānassa → mahā-kaccānassa (pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts) | tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)
ครั้งนั้น ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชมภาษิตของท่านพระมหา กัจจานะแล้วลุกขึ้นจากอาสนะ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาท แล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า

“Yaṁ kho no, bhante, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:
saṅkhittena → saṁkhittena (my, bjt, ms2005, pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)
“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุทเทสโดยย่อแก่ข้าพระองค์ ทั้งหลายว่า
‘tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya yathā yathā upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭaṁ, ajjhattaṁ asaṇṭhitaṁ anupādāya na paritasseyya.
yathā → yathāssu (bj); yathāssa (sya-all)
‘ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงพิจารณาโดยประการที่เมื่อพิจารณาอยู่ วิญญาณจะไม่ฟุ้งไป ไม่ซ่านไปในภายนอก ไม่ตั้งมั่นอยู่ในภายใน ไม่สะดุ้งเพราะ ไม่ยึดมั่น
Bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṁ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṁ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī’ti.
jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo → jātijarāmaraṇa dukkhasamudayasambhavo (th)
เมื่อวิญญาณไม่ฟุ้งไป ไม่ซ่านไปในภายนอก ไม่ตั้งมั่นอยู่ในภายใน ไม่ สะดุ้งเพราะไม่ยึดมั่น จึงไม่มีเหตุเกิดหรือแดนเกิดแห่งชาติ ชรา มรณะ และทุกข์ ต่อไป’

Tesaṁ no, bhante, amhākaṁ, acirapakkantassa bhagavato, etadahosi:
tesaṁ no → tesanno (th) | tesaṁ → tesan (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)
แล้วไม่ทรงชี้แจงเนื้อความโดยพิสดาร ทรงลุกจากพุทธอาสน์เสด็จเข้าไปยัง ที่ประทับ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จจากไปไม่นาน ข้าพระองค์ ทั้งหลายนั้นได้มีความสงสัยว่า
‘idaṁ kho no, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho—
vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā → (pts) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts)
‘ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคทรงแสดง อุทเทสโดยย่อนี้แก่เราทั้งหลายว่า
tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya, yathā yathā upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṁ avikkhittaṁ avisaṭaṁ, ajjhattaṁ asaṇṭhitaṁ anupādāya na paritasseyya.
yathā → yathāssu (bj); yathāssa (sya-all)
‘ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงพิจารณาโดยประการที่ เมื่อพิจารณาอยู่ วิญญาณจะไม่ฟุ้งไป ไม่ซ่านไปในภายนอก ไม่ตั้งมั่นอยู่ในภายใน ไม่สะดุ้ง เพราะไม่ยึดมั่น
Bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṁ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṁ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotīti.
jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo → jātijarāmaraṇa dukkhasamudayasambhavo (th)
เมื่อวิญญาณไม่ฟุ้งไป ไม่ซ่านไปในภายนอก ไม่ตั้งมั่น อยู่ในภายใน ไม่สะดุ้งเพราะไม่ยึดมั่น จึงไม่มีเหตุเกิดหรือแดนเกิดแห่งชาติ ชรา มรณะ และทุกข์ต่อไป’
Ko nu kho imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajeyyā’ti?
vitthārena → (pts) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts)
แล้วไม่ทรงชี้แจงเนื้อความให้พิสดาร ทรงลุกจากพุทธอาสน์ เสด็จเข้าไปยังที่ประทับ ใครเล่าหนอจะพึงชี้แจงเนื้อความแห่งอุทเทสที่พระผู้มีพระ ภาคทรงแสดงไว้โดยย่อ ไม่ทรงชี้แจงโดยพิสดารให้พิสดารได้’
Tesaṁ no, bhante, amhākaṁ etadahosi:
tesaṁ no → tesanno (th) | tesaṁ → tesan (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)
ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทั้งหลายนั้นเกิดความคิดขึ้นว่า
‘ayaṁ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṁvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ.‘ท่านพระ มหากัจจานะนี้ เป็นผู้ที่พระศาสดาทรงยกย่อง ทั้งเพื่อนพรหมจารีผู้รู้ทั้งหลายก็ สรรเสริญแล้ว Pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajituṁ.
saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005)
และท่านพระมหากัจจานะก็สามารถจะชี้แจงเนื้อความแห่งอุทเทส โดยย่อที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้ ไม่ทรงชี้แจงโดยพิสดาร โดยพิสดารได้
Yannūna mayaṁ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etamatthaṁ paṭipuccheyyāmā’ti.
yannūna → yaṁnūna (my)
ทางที่ดี เราทั้งหลายควรเข้าไปหาท่านพระมหากัจจานะถึงที่อยู่ แล้วพึงสอบถาม เนื้อความนี้กับท่านพระมหากัจจานะ’

Atha kho mayaṁ, bhante, yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkamimha; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etamatthaṁ paṭipucchimha.
yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkamimha upasaṅkamitvā → yen āyasmā mahā-kaccāno ten upasaṁkamimha upasaṁkamitvā (pts) | mahākaccānaṁ etamatthaṁ → mahā-kaccānaṁ etam atthaṁ (pts)
ลำดับนั้น ข้าพระองค์ทั้งหลายเข้าไปหาท่านพระมหากัจจานะถึงที่อยู่ แล้ว สอบถามเนื้อความนี้กับท่านพระมหากัจจานะ
Tesaṁ no, bhante, āyasmatā mahākaccānena imehi ākārehi imehi padehi imehi byañjanehi attho vibhatto”ti.
tesaṁ no bhante → tesanno (sya-all) | tesaṁ → tesan (pts) | mahākaccānena → mahā-kaccānena (pts) | vibhattoti → vibhatto ti (pts)
ท่านพระมหากัจจานะได้ชี้แจง เนื้อความแก่ข้าพระองค์ทั้งหลายแล้วโดยอาการเหล่านี้ โดยบทเหล่านี้ โดย พยัญชนะเหล่านี้”

“Paṇḍito, bhikkhave, mahākaccāno; mahāpañño, bhikkhave, mahākaccāno.
mahākaccāno → mahā-kaccāno (pts)
พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย มหากัจจานะ เป็นบัณฑิต มี ปัญญามาก
Mañcepi tumhe, bhikkhave, etamatthaṁ paṭipuccheyyātha, ahampi evamevaṁ byākareyyaṁ yathā taṁ mahākaccānena byākataṁ.
mañcepi → maṁ cepi (my) | + → taṁ (bjt) | byākareyyaṁ → vyākareyyaṁ (bjt) | yathā taṁ → yathātaṁ (th) | mañcepi → mañ ce pi (pts) | etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts) | ahampi evamevaṁ → aham pi taṁ evam evaṁ (pts) | mahākaccānena → mahā-kaccānena (pts)
แม้ถ้าเธอทั้งหลายพึงสอบถามเนื้อความนั้นกับเรา ถึงเราก็พึงตอบ อย่างเดียวกับที่มหากัจจานะตอบแล้วเหมือนกัน
Eso cevetassa attho. Evañca naṁ dhāreyyāthā”ti.
cevetassa → eso ceva tassa (sya-all, km); eso cetassa (pts1ed); esoyeva tassa (mr) | dhāreyyāthāti idamavoca → dhārethāti idam avoca (pts) | cevetassa → eso cetassa (cck: sī. pī.); eso ceva tassa (cck: syā. kaṁ.); esoyeva tassa (cck: ka.) | evañca → evaṁ ca (bjt) | cevetassa → etassa (pts) | evañca → evañ ca (pts)
ก็เนื้อความแห่งอุทเทสนั้นเป็นอย่างนี้ เธอทั้งหลายพึงทรงจำเนื้อความนั้นไว้อย่างนั้นเถิด”

Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)
พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
abhinandunti → abhinandun ti (pts)
ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชมพระ ภาษิตของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล

Uddesavibhaṅgasuttaṁ niṭṭhitaṁ aṭṭhamaṁ.
uddesavibhaṅgasuttaṁ niṭṭhitaṁ → uddesavibhaṅga suttaṁ (bjt)
อุทเทสวิภังคสูตรที่ ๘ จบ

Principles · Rationale · Glossary · 6 Pali editions
MP3: Pali


Translations: English · Русский · Deutsch · Italiano · Lietuvių · ไทย