Araṇavibhaṅgasutta๑๓๙ อรณวิภังคสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถ บิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุ ทั้งหลายมาตรัสว่า
“bhikkhavo”ti.
bhikkhavoti → bhikkhavo ti (pts)“ภิกษุทั้งหลาย”
“Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
bhadanteti → bhadante ti (pts)ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)พระผู้มีพระภาคจึงตรัสว่า
“araṇavibhaṅgaṁ vo, bhikkhave, desessāmi.
desessāmi → desissāmi (bj, sya-all, pts)“ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอรณวิภังค์แก่เธอทั้งหลาย
Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
manasi karotha → manasikarotha (th, pts)เธอทั้งหลายจงฟังอรณวิภังค์นั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว”
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
evaṁ bhanteti → evambhanteti (th) | bhanteti → bhante ti (pts)ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า
“Na kāmasukhamanuyuñjeyya hīnaṁ gammaṁ pothujjanikaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitaṁ, na ca attakilamathānuyogamanuyuñjeyya dukkhaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitaṁ.
anatthasaṁhitaṁ ete kho bhikkhave → anatthasañhitaṁ etete (sya-all) | attakilamathānuyogamanuyuñjeyya → attakilamathānuyogaṁ anuyuñjeyya (bjt, pts) | kāmasukhamanuyuñjeyya → kāmasukham anuyuñjeyya (pts)“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงประกอบเนือง ๆ ซึ่งสุขในกาม อันทราม เป็น ของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ และ ไม่พึงประกอบเนือง ๆ ซึ่งอัตตกิลมถานุโยค(การประกอบความลำบากเดือดร้อน แก่ตน)อันเป็นทุกข์ ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์
Ete kho, bhikkhave, ubho ante anupagamma majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā, cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati.
kho → te (bj) | kho bhikkhave → te (pts) | te → ete kho (bj: machasaṁ, sīmu); etetveva (bj: katthaci) | bhikkhave → ete kho (cck: sī.); ete te (cck: syā. kaṁ. pī.) | te → So Si; Sky ete tveva here and infra. (pts note) | ete kho bhikkhave → etete (th)ภิกษุทั้งหลาย มัชฌิมาปฏิปทาไม่เอียงเข้าใกล้ที่สุด ๒ อย่างนั้นที่ตถาคตได้ ตรัสรู้แล้ว อันเป็นปฏิปทาก่อให้เกิดจักษุ ก่อให้เกิดญาณ เป็นไปเพื่อความสงบ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน
Ussādanañca jaññā, apasādanañca jaññā;
ussādanañca → ussādanañ ca (pts) | apasādanañca → apasādanañ ca (pts)พึงรู้จักการยกย่องและการตำหนิ
ussādanañca ñatvā apasādanañca ñatvā nevussādeyya, na apasādeyya, dhammameva deseyya.
apasādeyya → nāpasādeyya (bj) | na apasādeyya → nāpasādeyya (bj) | apasādeyya → nāpasādeyya (cck: sī.) | ussādanañca → ussādanañ ca (pts) | apasādanañca → apasādanañ ca (pts) | nevussādeyya → n ev ussādeyya (pts) | dhammameva → dhammam eva (pts)ครั้นรู้แล้ว ไม่พึงยกย่อง ไม่พึงตำหนิ พึงแสดงธรรมเท่านั้น
Sukhavinicchayaṁ jaññā;พึงรู้การตัดสินความสุข
sukhavinicchayaṁ ñatvā ajjhattaṁ sukhamanuyuñjeyya.
sukhamanuyuñjeyya → sukham anuyuñjeyya (pts)ครั้นรู้แล้ว พึงประกอบเนือง ๆ ซึ่งความสุขในภายใน
Rahovādaṁ na bhāseyya, sammukhā na khīṇaṁ bhaṇe.
na khīṇaṁ → nātikhīṇaṁ (sya-all, km, mr) | khīṇaṁ → nātikhīṇaṁ (bj: syā) | khīṇaṁ → nātikhīṇaṁ (cck: syā. kaṁ. ka.) | nātikhīṇaṁ → na khīṇaṁ (sya-all: sī.) | khīṇaṁ → So Sky Bu; Si nātikhīṇaṁ with note that Sinhalese reading is as in text. (pts note) | rahovādaṁ → raho vādaṁ (th, pts)ไม่พึงกล่าวความลับ ไม่พึง กล่าวคำล่วงเกินต่อหน้า
Ataramānova bhāseyya, no taramāno.
ataramānova → ataramāno va (bjt, pts)เมื่อไม่รีบร้อน จึงพูด เมื่อรีบร้อนไม่ควรพูด
Janapadaniruttiṁ nābhiniveseyya, samaññaṁ nātidhāveyyāti—
Janapadaniruttiṁ → Si janapathano. (pts note)ไม่พึงยึด ภาษาท้องถิ่น ไม่พึงละเลยคำพูดสามัญ
ayamuddeso araṇavibhaṅgassa.
ayamuddeso → ayam uddeso (pts)นี้เป็นอุทเทสแห่งอรณวิภังค์
‘Na kāmasukhamanuyuñjeyya hīnaṁ gammaṁ pothujjanikaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitaṁ, na ca attakilamathānuyogamanuyuñjeyya dukkhaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitan’ti—
attakilamathānuyogamanuyuñjeyya → attakilamathānuyogaṁ anuyañjeyya (pts) | attakilamathānuyogamanuyuñjeyya → attakilamathānuyogaṁ anuyuñjeyya (bjt) | anatthasaṁhitaṁ → anatthasañhitaṁ (th) | anatthasaṁhitanti → anatthasañhitanti (th) | kāmasukhamanuyuñjeyya → kāmasukham anuyuñjeyya (pts) | anatthasaṁhitanti → anatthasaṁhitan ti (pts)เรากล่าวคำนี้ไว้ว่า ‘ภิกษุไม่พึงประกอบเนือง ๆ ซึ่งสุขในกาม อันทราม เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ และไม่พึงประกอบเนือง ๆ ซึ่งอัตตกิลมถานุโยค อันเป็นทุกข์ ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์’
iti kho panetaṁ vuttaṁ; Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
kho panetaṁ → pan etaṁ (pts) | kiñcetaṁ → kiñ etaṁ (pts)เพราะอาศัยเหตุอะไร เราจึงกล่าวไว้เช่นนั้น
Yo kāmapaṭisandhisukhino somanassānuyogo hīno gammo pothujjaniko anariyo anatthasaṁhito, sadukkho eso dhammo saupaghāto saupāyāso sapariḷāho; micchāpaṭipadā.
pothujjaniko → pothujjanike (sya-all) | kāmapaṭisandhisukhino → kāmapaṭisandhisukhiṇo (pts) | saupaghāto → sa vighāto (bj: katthaci) | sa-upaghāto → So Si Bu and Sky eventually; Sky savighāto (and avighāto) generally. (pts note) | anatthasaṁhito → anatthasañhito (th) | saupaghāto saupāyāso → sa-upaghāto sa-upāyāso (pts)ธรรมคือการประกอบเนือง ๆ ซึ่งโสมนัสของบุคคลผู้มีความสุขอันเกิดจากกาม อันทราม เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วย ประโยชน์นี้ มีทุกข์ มีความเบียดเบียน มีความคับแค้น มีความเร่าร้อน เป็นข้อ ปฏิบัติผิด
Yo kāmapaṭisandhisukhino somanassānuyogaṁ ananuyogo hīnaṁ gammaṁ pothujjanikaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitaṁ, adukkho eso dhammo anupaghāto anupāyāso apariḷāho; sammāpaṭipadā.
anatthasaṁhitaṁ → anatthasañhitaṁ (th)ธรรมคือการไม่ประกอบเนือง ๆ ซึ่งโสมนัสของบุคคลผู้มีความอันเกิดจาก กาม อันทราม เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบ ด้วยประโยชน์นี้ ไม่มีทุกข์ ไม่มีความเบียดเบียน ไม่มีความคับแค้น ไม่มีความ เร่าร้อน เป็นข้อปฏิบัติถูก
Yo attakilamathānuyogo dukkho anariyo anatthasaṁhito, sadukkho eso dhammo saupaghāto saupāyāso sapariḷāho; micchāpaṭipadā.
anatthasaṁhito → anatthasañhito (th) | saupaghāto saupāyāso → sa-upaghāto sa-upāyāso (pts)ธรรมคืออัตตกิลมถานุโยค อันเป็นทุกข์ ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบ ด้วยประโยชน์ นี้มีทุกข์ มีความเบียดเบียน มีความคับแค้น มีความเร่าร้อน เป็นข้อปฏิบัติผิด
Yo attakilamathānuyogaṁ ananuyogo dukkhaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitaṁ, adukkho eso dhammo anupaghāto anupāyāso apariḷāho; sammāpaṭipadā.
attakilamathānuyogaṁ → attakilamathānuyogo (pts) | anatthasaṁhitaṁ → anatthadukkhaṁ (pts) | anatthasaṁhitaṁ → anatthasañhitaṁ (th)ธรรมเป็นเหตุไม่ประกอบเนือง ๆ ซึ่งอัตตกิลมถานุโยค อันเป็นทุกข์ ไม่ใช่ ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์นี้ ไม่มีทุกข์ ไม่มีความเบียดเบียน ไม่มี ความคับแค้น ไม่มีความเร่าร้อน เป็นข้อปฏิบัติถูก
‘Na kāmasukhamanuyuñjeyya hīnaṁ gammaṁ pothujjanikaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitaṁ, na ca attakilamathānuyogaṁ anuyuñjeyya dukkhaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitan’ti—
anatthasaṁhitanti → anatthasañhatanti (sya-all) | anatthasaṁhitaṁ → anatthasañhitaṁ (th) | attakilamathānuyogaṁ anuyuñjeyya → attakilamathānuyogamanuyuñjeyya (th) | kāmasukhamanuyuñjeyya → kāmasukham anuyuñjeyya (pts) | anatthasaṁhitanti → anatthasaṁhitan ti (pts)คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุไม่พึงประกอบเนือง ๆ ซึ่งสุขในกาม อันทราม เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ และไม่พึงประกอบเนือง ๆ ซึ่งอัตตกิลมถานุโยค อันเป็นทุกข์ ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์’
iti yaṁ taṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | yaṁ → yan (pts) | idametaṁ → idam etaṁ (pts)นั่น เพราะอาศัยเหตุนี้ เราจึงกล่าวไว้
‘Ete kho ubho ante anupagamma majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā, cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattatī’ti—
ete kho → etete (sya-all) | kho → te (pts)เรากล่าวคำนี้ไว้ว่า ‘มัชฌิมาปฏิปทาไม่เอียงเข้าใกล้ที่สุด ๒ อย่างนั้น ที่ตถาคตได้ตรัสรู้แล้ว อันเป็นปฏิปทาก่อให้เกิดจักษุ ก่อให้เกิดญาณ เป็นไปเพื่อ ความสงบ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน’
iti kho panetaṁ vuttaṁ. Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
panetaṁ → pan etaṁ (pts) | kiñcetaṁ → kiñ etaṁ (pts)เพราะอาศัยเหตุอะไร เรา จึงกล่าวไว้เช่นนั้น
Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | ayameva → ayam eva (pts)คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้ ได้แก่
sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi.
sammāsaṅkappo → sammāsaṁkappo (pts) | sammāājīvo → sammā-ājīvo (pts)๑. สัมมาทิฏฐิ (เห็นชอบ) ๒. สัมมาสังกัปปะ (ดำริชอบ) ๓. สัมมาวาจา (เจรจาชอบ) ๔. สัมมากัมมันตะ (กระทำชอบ) ๕. สัมมาอาชีวะ (เลี้ยงชีพชอบ) ๖. สัมมาวายามะ (พยายามชอบ) ๗. สัมมาสติ (ระลึกชอบ) ๘. สัมมาสมาธิ (ตั้งจิตมั่นชอบ)
‘Ete kho ubho ante anupagamma majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā, cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattatī’ti—
kho → te (bj, pts) | ete kho → etete (sya-all)คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘มัชฌิมาปฏิปทาไม่เอียงเข้าใกล้ที่สุด ๒ อย่างนั้น ที่ตถาคตได้ตรัสรู้แล้ว อันเป็นปฏิปทาก่อให้เกิดจักษุ ก่อให้เกิดญาณ เป็นไปเพื่อ ความสงบ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน‘
iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
iti → saṁvattati iti (bj: sīmu) | yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | yaṁ → yan (pts) | idametaṁ → idam etaṁ (pts)นั่น เพราะอาศัยเหตุนี้ เราจึงกล่าวไว้
‘Ussādanañca jaññā, apasādanañca jaññā;
ussādanañca → ussādanañ ca (pts) | apasādanañca → apasādanañ ca (pts)เรากล่าวคำนี้ไว้ว่า ‘ภิกษุพึงรู้จักการยกย่องและการตำหนิ
ussādanañca ñatvā apasādanañca ñatvā nevussādeyya, na apasādeyya, dhammameva deseyyā’ti—
ussādanañca → ussādanañ ca (pts) | apasādanañca → apasādanañ ca (pts) | nevussādeyya → n ev ussādeyya (pts) | dhammameva → dhammam eva (pts)ครั้นรู้แล้ว ไม่พึงยกย่อง ไม่พึงตำหนิ พึงแสดงธรรมเท่านั้น’
iti kho panetaṁ vuttaṁ. Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
panetaṁ → pan etaṁ (pts) | kiñcetaṁ → kiñ etaṁ (pts)เพราะอาศัยเหตุอะไร เราจึง กล่าวไว้เช่นนั้น
Kathañca, bhikkhave, ussādanā ca hoti apasādanā ca, no ca dhammadesanā?
ca → ca hoti (pts) | kathañca → kathaṁ ca (bjt) | kathañca → kathañ ca (pts)การยกย่อง การตำหนิ และการไม่แสดงธรรม เป็นอย่างไร
‘Ye kāmapaṭisandhisukhino somanassānuyogaṁ anuyuttā hīnaṁ gammaṁ pothujjanikaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitaṁ, sabbe te sadukkhā saupaghātā saupāyāsā sapariḷāhā micchāpaṭipannā’ti—
anatthasaṁhitaṁ → anatthasañhitaṁ (th) | saupaghātā saupāyāsā → sa-upaghātā sa-upāyāsā (pts) | micchāpaṭipannāti → micchāpaṭipannā ti (pts)คือ บุคคลเมื่อกล่าวดังนี้ว่า ‘ชนเหล่าใดประกอบเนือง ๆ ซึ่งโสมนัสของ บุคคลผู้มีความสุขอันเกิดจากกาม อันทราม เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ชนเหล่านั้นทั้งหมดจึงมีทุกข์ มี ความเบียดเบียน มีความคับแค้น มีความเร่าร้อน เป็นผู้ปฏิบัติผิด’
iti vadaṁ ittheke apasādeti.
vadaṁ → iti paraṁ (mr) | vadaṁ → iti paraṁ (cck: ka.) | ittheke → itth eke (pts)ชื่อว่าตำหนิ ชนพวกหนึ่ง
‘Ye kāmapaṭisandhisukhino somanassānuyogaṁ ananuyuttā hīnaṁ gammaṁ pothujjanikaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitaṁ, sabbe te adukkhā anupaghātā anupāyāsā apariḷāhā sammāpaṭipannā’ti—
ananuyuttā → anuyuttā (pts) | anatthasaṁhitaṁ → anatthasañhitaṁ (th) | sammāpaṭipannāti → sammāpaṭipannā ti (pts)บุคคลเมื่อกล่าวดังนี้ว่า ‘ชนเหล่าใดไม่ประกอบเนือง ๆ ซึ่งโสมนัสของบุคคล ผู้มีความสุขอันเกิดจากกาม อันทราม เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ชนเหล่านั้นทั้งหมดจึงไม่มีทุกข์ ไม่มี ความเบียดเบียน ไม่มีความคับแค้น ไม่มีความเร่าร้อน เป็นผู้ปฏิบัติถูก’
iti vadaṁ ittheke ussādeti.
ittheke → itth eke (pts)ชื่อว่า ยกย่องชนพวกหนึ่ง
‘Ye attakilamathānuyogaṁ anuyuttā dukkhaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitaṁ, sabbe te sadukkhā saupaghātā saupāyāsā sapariḷāhā micchāpaṭipannā’ti—
anatthasaṁhitaṁ → anatthasañhitaṁ (th) | anatthasaṁhitaṁ → anatthasaṁhitam (pts) | saupaghātā saupāyāsā → sa-upaghātā sa-upāyāsā (pts) | micchāpaṭipannāti → micchāpaṭipannā ti (pts)บุคคลเมื่อกล่าวดังนี้ว่า ‘ชนเหล่าใดประกอบเนือง ๆ ซึ่งอัตตกิลมถานุโยค อันเป็นทุกข์ ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ชนเหล่านั้นทั้งหมดจึง มีทุกข์ มีความเบียดเบียน มีความคับแค้น มีความเร่าร้อน เป็นผู้ปฏิบัติผิด’
iti vadaṁ ittheke apasādeti.
ittheke → itth eke (pts)ชื่อ ว่าตำหนิชนพวกหนึ่ง
‘Ye attakilamathānuyogaṁ ananuyuttā dukkhaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitaṁ, sabbe te adukkhā anupaghātā anupāyāsā apariḷāhā sammāpaṭipannā’ti—
anatthasaṁhitaṁ → anatthasañhitaṁ (th) | sammāpaṭipannāti → sammāpaṭipannā ti (pts)บุคคลเมื่อกล่าวดังนี้ว่า ‘ชนเหล่าใดไม่ประกอบเนือง ๆ ซึ่งอัตตกิลมถานุโยค อันเป็นทุกข์ ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ชนเหล่านั้นทั้งหมด จึงไม่มีทุกข์ ไม่มีความเบียดเบียน ไม่มีความคับแค้น ไม่มีความเร่าร้อน เป็นผู้ ปฏิบัติถูก’
iti vadaṁ ittheke ussādeti.
ittheke → itth eke (pts)ชื่อว่ายกย่องชนพวกหนึ่ง
‘Yesaṁ kesañci bhavasaṁyojanaṁ appahīnaṁ, sabbe te sadukkhā saupaghātā saupāyāsā sapariḷāhā micchāpaṭipannā’ti—
bhavasaṁyojanaṁ → bhavasaññoyojanaṁ (bj) | saupāyāsā → saupāpāyāsā (pts) | bhavasaṁyojanaṁ → bhavasaññojanaṁ (th) | saupaghātā saupāyāsā → sa-upaghātā sa-upāpāyāsā (pts) | micchāpaṭipannāti → micchāpaṭipannā ti (pts)บุคคลเมื่อกล่าวดังนี้ว่า ‘ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งยังละภวสังโยชน์ ไม่ได้ ชน เหล่านั้นทั้งหมดจึงมีทุกข์ มีความเบียดเบียน มีความคับแค้น มีความเร่าร้อน เป็นผู้ปฏิบัติผิด’
iti vadaṁ ittheke apasādeti.
ittheke → itth eke (pts)ชื่อว่าตำหนิชนพวกหนึ่ง
‘Yesaṁ kesañci bhavasaṁyojanaṁ pahīnaṁ, sabbe te adukkhā anupaghātā anupāyāsā apariḷāhā sammāpaṭipannā’ti—
bhavasaṁyojanaṁ → vibhavasaṁyojanaṁ (bj, pts) | bhavasaṁyojanaṁ → bhavasaññojanaṁ (th) | sammāpaṭipannāti → sammāpaṭipannā ti (pts)บุคคลเมื่อกล่าวดังนี้ว่า ‘ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งละภวสังโยชน์ได้แล้ว ชน เหล่านั้นทั้งหมดจึงไม่มีทุกข์ ไม่มีความเบียดเบียน ไม่มีความคับแค้น ไม่มีความ เร่าร้อน เป็นผู้ปฏิบัติถูก’
iti vadaṁ ittheke ussādeti.
ittheke → itth eke (pts)ชื่อว่ายกย่องชนพวกหนึ่ง
Evaṁ kho, bhikkhave, ussādanā ca hoti apasādanā ca, no ca dhammadesanā.ภิกษุทั้งหลาย การยกย่อง การตำหนิ และการไม่แสดงธรรม เป็นอย่างนี้แล
Kathañca, bhikkhave, nevussādanā hoti na apasādanā, dhammadesanā ca?
dhammadesanā ca → dhammadesanāva (sya-all, km) | nevussādanā → neva ussādanā (bj) | dhammadesanā → dhammadesanāva ye (sya-all) | ca → dhammadesanāva (cck: syā. kaṁ.) | kathañca → kathañ ca (pts) | nevussādanā → n ev ussādanā (pts)การไม่ยกย่อง การไม่ตำหนิ และการแสดงธรรม เป็นอย่างไร
‘Ye kāmapaṭisandhisukhino somanassānuyogaṁ anuyuttā hīnaṁ gammaṁ pothujjanikaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitaṁ, sabbe te sadukkhā saupaghātā saupāyāsā sapariḷāhā micchāpaṭipannā’ti—
ye → (sya-all) | anuyuttā → ananuyuttā (bjt) | anatthasaṁhitaṁ → anatthasañhitaṁ (th) | saupaghātā saupāyāsā → sa-upaghātā sa-upāyāsā (pts) | micchāpaṭipannāti → micchāpaṭipannā ti (pts)คือ บุคคลไม่กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ชนเหล่าใดประกอบเนือง ๆ ซึ่งโสมนัสของ บุคคลผู้มีความสุขอันเกิดจากกาม อันทราม เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ชนเหล่านั้นทั้งหมดจึงมีทุกข์ มี ความเบียดเบียน มีความคับแค้น มีความเร่าร้อน เป็นผู้ปฏิบัติผิด’
na evamāha.
evamāha → evam āha (pts)เขาเมื่อ กล่าวดังนี้ว่า
‘Anuyogo ca kho sadukkho eso dhammo saupaghāto saupāyāso sapariḷāho;
saupaghāto → sa-upaghāto (pts)‘ธรรมคือการประกอบเนือง ๆ นี้แล มีทุกข์ มีความเบียดเบียน มี ความคับแค้น มีความเร่าร้อน
micchāpaṭipadā’ti—
micchāpaṭipadāti → micchāpaṭipadā ti (pts)เป็นข้อปฏิบัติผิด’
iti vadaṁ dhammameva deseti.
dhammameva → dhammam eva (pts)ชื่อว่าแสดงธรรมเท่านั้น
‘Ye kāmapaṭisandhisukhino somanassānuyogaṁ ananuyuttā hīnaṁ gammaṁ pothujjanikaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitaṁ, sabbe te adukkhā anupaghātā anupāyāsā apariḷāhā sammāpaṭipannā’ti—
ananuyuttā → anuyuttā (pts) | anatthasaṁhitaṁ → anatthasañhitaṁ (th) | sammāpaṭipannāti → sammāpaṭipannā ti (pts)บุคคลไม่กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ชนเหล่าใดไม่ประกอบเนือง ๆ ซึ่งโสมนัสของ บุคคลผู้มีความสุขอันเกิดจากกาม อันทราม เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ชนเหล่านั้นทั้งหมดจึงไม่มีทุกข์ ไม่มีความเบียดเบียน ไม่มีความคับแค้น ไม่มีความเร่าร้อน เป็นผู้ปฏิบัติถูก’
na evamāha.
evamāha → evam āha (pts)เขาเมื่อกล่าวดังนี้ว่า
‘Ananuyogo ca kho adukkho eso dhammo anupaghāto anupāyāso apariḷāho;‘ธรรมคือการไม่ประกอบเนือง ๆ นี้แล ไม่มีทุกข์ ไม่มีความ เบียดเบียน ไม่มีความคับแค้น ไม่มีความเร่าร้อน
sammāpaṭipadā’ti—
sammāpaṭipadāti → sammāpaṭipadā ti (pts)เป็นข้อปฏิบัติถูก’
iti vadaṁ dhammameva deseti.
dhammameva → dhammam eva (pts)ชื่อว่าแสดง ธรรมเท่านั้น
‘Ye attakilamathānuyogaṁ anuyuttā dukkhaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitaṁ, sabbe te sadukkhā saupaghātā saupāyāsā sapariḷāhā micchāpaṭipannā’ti—
anatthasaṁhitaṁ → anatthasañhitaṁ (th) | anatthasaṁhitaṁ → anatthāsaṁhitaṁ (pts) | saupaghātā saupāyāsā → sa-upaghātā sa-upāyāsā (pts) | micchāpaṭipannāti → micchāpatipannā ti (pts)บุคคลไม่กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ชนเหล่าใดประกอบเนือง ๆ ซึ่งอัตตกิลมถานุโยค อันเป็นทุกข์ ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ชนเหล่านั้นทั้งหมด จึงมีทุกข์ มีความเบียดเบียน มีความคับแค้น มีความเร่าร้อน เป็นผู้ปฏิบัติผิด’
na evamāha.
evamāha → evam āha (pts)เขาเมื่อกล่าวดังนี้ว่า
‘Anuyogo ca kho sadukkho eso dhammo saupaghāto saupāyāso sapariḷāho;
saupaghāto → sa-upaghāto (pts)‘ธรรมคือการประกอบเนือง ๆ นี้แล มีทุกข์ มีความเบียดเบียน มีความคับแค้น มีความเร่าร้อน
micchāpaṭipadā’ti—
micchāpaṭipadāti → micchāpaṭipadā ti (pts)เป็นข้อปฏิบัติผิด’
iti vadaṁ dhammameva deseti.
dhammameva → dhammam eva (pts)ชื่อว่าแสดงธรรมเท่านั้น
‘Ye attakilamathānuyogaṁ ananuyuttā dukkhaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitaṁ, sabbe te adukkhā anupaghātā anupāyāsā apariḷāhā sammāpaṭipannā’ti—
anatthasaṁhitaṁ → anatthasañhitaṁ (th) | ananuyuttā → anuyuttā (pts) | sammāpaṭipannāti → sammāpaṭipannā ti (pts)บุคคลไม่กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ชนเหล่าใดไม่ประกอบเนือง ๆ ซึ่งอัตตกิลมถานุโยค อันเป็นทุกข์ ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ชนเหล่านั้นทั้งหมด จึงไม่มีทุกข์ ไม่มีความเบียดเบียน ไม่มีความคับแค้น ไม่มีความเร่าร้อน เป็นผู้ ปฏิบัติถูก’
na evamāha.
evamāha → evam āha (pts)เขาเมื่อกล่าวดังนี้ว่า
‘Ananuyogo ca kho adukkho eso dhammo anupaghāto anupāyāso apariḷāho;‘ธรรมคือการไม่ประกอบเนือง ๆ นี้แล ไม่มีทุกข์ ไม่มีความเบียดเบียน ไม่มีความคับแค้น ไม่มีความเร่าร้อน
sammāpaṭipadā’ti—
sammāpaṭipadāti → sammāpaṭipadā ti (pts)เป็นข้อปฏิบัติถูก’
iti vadaṁ dhammameva deseti.
dhammameva → dhammam eva (pts)ชื่อว่าแสดงธรรมเท่านั้น
‘Yesaṁ kesañci bhavasaṁyojanaṁ appahīnaṁ, sabbe te sadukkhā saupaghātā saupāyāsā sapariḷāhā micchāpaṭipannā’ti—
appahīnaṁ → appahīmaṁ (pts) | saupāyāsā → saupāvāsā (pts) | bhavasaṁyojanaṁ → bhavasaññojanaṁ (bjt, th) | saupaghātā saupāyāsā → sa-upaghātā sa-upāvāsā (pts) | micchāpaṭipannāti → micchāpaṭipannā ti (pts)บุคคลไม่กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่ง ยังละภวสังโยชน์ไม่ได้ ชน เหล่านั้นทั้งหมดจึงมีทุกข์ มีความเบียดเบียน มีความคับแค้น มีความเร่าร้อน เป็นผู้ปฏิบัติผิด’
na evamāha.
evamāha → evam āha (pts)เขาเมื่อกล่าวดังนี้ว่า
‘Bhavasaṁyojane ca kho appahīne bhavopi appahīno hotī’ti—
bhavasaṁyojane ca → bhavasaññojane (sya-all) | ca → (pts) | bhavopi → bhavo (th, pts)‘เมื่อบุคคลยังละภวสังโยชน์ไม่ได้ แม้ภพ ก็เป็นอันละไม่ได้‘
iti vadaṁ dhammameva deseti.
dhammameva → dhammam eva (pts)ชื่อว่าแสดงธรรมเท่านั้น
‘Yesaṁ kesañci bhavasaṁyojanaṁ pahīnaṁ, sabbe te adukkhā anupaghātā anupāyāsā apariḷāhā sammāpaṭipannā’ti—
bhavasaṁyojanaṁ → bhavasaññojanaṁ (bjt, th) | sammāpaṭipannāti → sammāpaṭipannā ti (pts)บุคคลไม่กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่ง ละภวสังโยชน์ได้แล้ว ชน เหล่านั้นทั้งหมดจึงไม่มีทุกข์ ไม่มีความเบียดเบียน ไม่มีความคับแค้น ไม่มีความ เร่าร้อน เป็นผู้ปฏิบัติถูก’
na evamāha.
evamāha → evam āha (pts)เขาเมื่อกล่าวดังนี้ว่า
‘Bhavasaṁyojane ca kho pahīne bhavopi pahīno hotī’ti—
bhavasaṁyojane → bhavasaññojane (bjt, th) | bhavopi → bhavo (th, pts)‘ก็เมื่อบุคคลละภวสังโยชน์ได้แล้ว แม้ภพก็เป็นอันละได้แล้ว’
iti vadaṁ dhammameva deseti.
dhammameva → dhammam eva (pts)ชื่อว่าแสดงธรรมเท่านั้น
Evaṁ kho, bhikkhave, nevussādanā hoti na apasādanā, dhammadesanā ca.
dhammadesanā ca → dhammadesanāva (sya-all) | nevussādanā → n ev ussādanā (pts)ภิกษุทั้งหลาย การไม่ยกย่อง การไม่ตำหนิ และการแสดงธรรม เป็นอย่างนี้
‘Ussādanañca jaññā, apasādanañca jaññā;
ussādanañca → ussādanañ ca (pts) | apasādanañca → apasādanañ ca (pts)คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุพึงรู้จักการยกย่องและการตำหนิ
ussādanañca ñatvā apasādanañca ñatvā nevussādeyya, na apasādeyya, dhammameva deseyyā’ti—
ussādanañca → ussādanañ ca (pts) | apasādanañca → apasādanañ ca (pts) | nevussādeyya → n ev ussādeyya (pts) | dhammameva → dhammam eva (pts)ครั้นรู้แล้ว ไม่พึง ยกย่อง ไม่พึงตำหนิ พึงแสดงธรรมเท่านั้น’
iti yaṁ taṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | yaṁ → yan (pts) | idametaṁ → idam etaṁ (pts)นั่น เพราะอาศัยเหตุนี้ เราจึงกล่าวไว้
‘Sukhavinicchayaṁ jaññā;เรากล่าวคำนี้ไว้ว่า ‘ภิกษุพึงรู้การตัดสินความสุข
sukhavinicchayaṁ ñatvā ajjhattaṁ sukhamanuyuñjeyyā’ti—
sukhamanuyuñjeyyāti → sukham anuyuñjeyyāti (pts)ครั้นรู้แล้ว พึง ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความสุขในภายใน’
iti kho panetaṁ vuttaṁ. Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
panetaṁ → pan etaṁ (pts) | kiñcetaṁ → kiñ etaṁ (pts)เพราะอาศัยเหตุอะไร เราจึงกล่าวไว้เช่นนั้น
Pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā.
pañcime → pañc ime (pts)ภิกษุทั้งหลาย กามคุณ ๕ ประการ นี้
Katame pañca?กามคุณ ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ
Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā,
kāmūpasaṁhitā → kāmūpasañhitā (th)๑. รูปที่พึงรู้แจ้งทางตา ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด
sotaviññeyyā saddā …๒. เสียงที่พึงรู้แจ้งทางหู ...
ghānaviññeyyā gandhā …๓. กลิ่นที่พึงรู้แจ้งทางจมูก ...
jivhāviññeyyā rasā …๔. รสที่พึงรู้แจ้งทางลิ้น ...
kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā—
kāmūpasaṁhitā → kāmūpasañhitā (th)๕. โผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งทางกาย ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด
ime kho, bhikkhave, pañca kāmaguṇā.ภิกษุทั้งหลาย กามคุณ ๕ ประการนี้
Yaṁ kho, bhikkhave, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ idaṁ vuccati kāmasukhaṁ mīḷhasukhaṁ puthujjanasukhaṁ anariyasukhaṁ.
mīḷhasukhaṁ → (sya-all) | puthujjanasukhaṁ → puthujjanasukhaṁ miḷhasukhaṁ (sya-all) | sukhaṁ somanassaṁ → sukhasomanassaṁ (pts) | mīḷhasukhaṁ → Si miḷhasukhaṁ, following puth. (pts note)สุขโสมนัสที่อาศัยกามคุณ ๕ ประการนี้เกิดขึ้น เราเรียกว่า สุขอันเกิดจาก กาม เป็นสุขที่เกิดแต่เมถุนธรรม เป็นสุขของปุถุชน ไม่ใช่สุขของพระอริยะ
‘Na āsevitabbaṁ, na bhāvetabbaṁ, na bahulīkātabbaṁ, bhāyitabbaṁ etassa sukhassā’ti—vadāmi.
āsevitabbaṁ → sevitabbaṁ (sya-all) | bhāyitabbaṁ → Sk na bhāsitabbaṁ. (pts note)เรากล่าวว่า ‘ภิกษุไม่พึงเสพ ไม่พึงเจริญ ไม่พึงทำให้มาก พึงกลัวสุขชนิดนี้’
Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (pts) | vivicceva → eva (pts)ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้สงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลาย แล้ว บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก วิจาร ปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่
Vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati → dutiyajjhānaṁ (pts)เพราะ วิตกวิจารสงบระงับไป ภิกษุบรรลุทุติยฌาน มีความผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิต เป็นหนึ่งผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีแต่ปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิ
Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati …pe… tatiyaṁ jhānaṁ …pe…
tatiyaṁ jhānaṁ → tatiyajjhānaṁ (pts)... บรรลุ ตติยฌาน
catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
catutthaṁ jhānaṁ → catutthajjhānaṁ (pts)... บรรลุจตุตถฌาน ...
Idaṁ vuccati nekkhammasukhaṁ pavivekasukhaṁ upasamasukhaṁ sambodhisukhaṁ.สุขนี้เราเรียกว่า เนกขัมมสุข เป็นสุขอันเกิด จากความสงัด เป็นสุขเกิดจากความสงบ เป็นสุขเกิดจากการตรัสรู้
‘Āsevitabbaṁ, bhāvetabbaṁ, bahulīkātabbaṁ, na bhāyitabbaṁ etassa sukhassā’ti—vadāmi.เรากล่าวว่า ‘ภิกษุพึงเสพ พึงเจริญ พึงทำให้มาก ไม่พึงกลัวสุขชนิดนี้’
‘Sukhavinicchayaṁ jaññā;
jaññā → jāññā (pts)คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุพึงรู้การตัดสินความสุข
sukhavinicchayaṁ ñatvā ajjhattaṁ sukhamanuyuñjeyyā’ti—
sukhamanuyuñjeyyāti → sukham anuyuñjeyyāti (pts)ครั้นรู้แล้ว พึงประกอบ เนือง ๆ ซึ่งความสุขในภายใน’
iti yaṁ taṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | yaṁ → yan (pts) | idametaṁ → idam etaṁ (pts)นั่น เพราะอาศัยเหตุนี้ เราจึงกล่าวไว้
‘Rahovādaṁ na bhāseyya, sammukhā na khīṇaṁ bhaṇe’ti—
na khīṇaṁ → nātikhīṇaṁ (sya-all) | rahovādaṁ → raho vādaṁ (th) | bhaṇeti → bhaṇe ti (pts)เรากล่าวคำนี้ไว้ว่า ‘ภิกษุไม่พึงกล่าวความลับ ไม่พึงกล่าวคำล่วงเกิน ต่อหน้า’
iti kho panetaṁ vuttaṁ.
panetaṁ → pan etaṁ (pts)เพราะอาศัยเหตุอะไร
Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
kiñcetaṁ → kiñ etaṁ (pts)เราจึงกล่าวไว้เช่นนั้น
Tatra, bhikkhave, yaṁ jaññā rahovādaṁ abhūtaṁ atacchaṁ anatthasaṁhitaṁ sasakkaṁ taṁ rahovādaṁ na bhāseyya.
sasakkaṁ → sampattaṁ (mr) | sasakkaṁ → sampattaṁ (cck: ka.) | rahovādaṁ abhūtaṁ → raho vādaṁ abbhūtaṁ (th) | anatthasaṁhitaṁ → anatthasañhitaṁ (th) | rahovādaṁ → raho vādaṁ (th)ภิกษุทั้งหลาย ในเรื่องนั้น ภิกษุรู้ความลับอันใด ที่ไม่เป็นความจริง ไม่เป็น ความแท้ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ไม่พึงกล่าวความลับนั้นเป็นอันขาด
Yampi jaññā rahovādaṁ bhūtaṁ tacchaṁ anatthasaṁhitaṁ tassapi sikkheyya avacanāya.
rahovādaṁ → raho vādaṁ (th) | anatthasaṁhitaṁ → anatthasañhitaṁ (th) | yampi → yam pi (pts) | tassapi → tassa pi (pts)แม้รู้ว่า ความลับอันใดที่เป็นความจริง เป็นความแท้ แต่ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ก็พึง สำเหนียกเพื่อจะไม่กล่าวความลับนั้น
Yañca kho jaññā rahovādaṁ bhūtaṁ tacchaṁ atthasaṁhitaṁ tatra kālaññū assa tassa rahovādassa vacanāya.
rahovādaṁ → raho vādaṁ (th) | atthasaṁhitaṁ → atthasañhitaṁ (th) | rahovādassa → raho vādassa (th) | yañca → yan ca (pts)และพึงรู้ความลับอันใดเป็นความจริง เป็น ความแท้ ประกอบด้วยประโยชน์ ในเรื่องนั้น ภิกษุพึงรู้กาลเพื่อจะกล่าวความลับนั้น
Tatra, bhikkhave, yaṁ jaññā sammukhā khīṇavādaṁ abhūtaṁ atacchaṁ anatthasaṁhitaṁ sasakkaṁ taṁ sammukhā khīṇavādaṁ na bhāseyya.
tatra → yatra (bj) | yaṁ jaññā → yaṁjaññā (bjt) | abhūtaṁ → abbhūtaṁ (th) | anatthasaṁhitaṁ → anatthasañhitaṁ (th)ภิกษุทั้งหลาย ในเรื่องนั้น ภิกษุรู้คำล่วงเกินต่อหน้าอันใด ที่ไม่เป็นคำจริง ไม่เป็นคำแท้ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ไม่พึงกล่าวคำล่วงเกินต่อหน้านั้นเป็น อันขาด
Yampi jaññā sammukhā khīṇavādaṁ bhūtaṁ tacchaṁ anatthasaṁhitaṁ tassapi sikkheyya avacanāya.
anatthasaṁhitaṁ → anatthasañhitaṁ (th) | yampi → yam pi (pts) | tassapi → tassa pi (pts)แม้รู้ว่าคำล่วงเกินต่อหน้าอันใด ที่เป็นคำจริง เป็นคำแท้ แต่ไม่ประกอบ ด้วยประโยชน์ ก็พึงสำเหนียกเพื่อจะไม่กล่าวคำล่วงเกินต่อหน้านั้น
Yañca kho jaññā sammukhā khīṇavādaṁ bhūtaṁ tacchaṁ atthasaṁhitaṁ tatra kālaññū assa tassa sammukhā khīṇavādassa vacanāya.
atthasaṁhitaṁ → atthasañhitaṁ (th) | yañca → yañ ca (pts)และพึงรู้คำ ล่วงเกินต่อหน้าอันใดที่เป็นคำจริง เป็นคำแท้ ประกอบด้วยประโยชน์ ในเรื่องนั้น ภิกษุพึงรู้กาลเพื่อจะกล่าวคำล่วงเกินต่อหน้านั้น
‘Rahovādaṁ na bhāseyya, sammukhā na khīṇaṁ bhaṇe’ti—
na khīṇaṁ → nātikhīṇaṁ (sya-all) | rahovādaṁ → raho vādaṁ (th) | bhaṇeti → bhaṇe ti (pts)คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุไม่พึงกล่าวความลับ ไม่พึงกล่าวคำล่วงเกินต่อหน้า’
iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | yaṁ → yan (pts) | idametaṁ → idam etaṁ (pts)นั่น เพราะอาศัยเหตุนี้ เราจึงกล่าวไว้
‘Ataramānova bhāseyya no taramāno’ti—
ataramānova → ataramāno va (pts) | taramānoti → taramāno ti (pts)เรากล่าวคำนี้ไว้ว่า ‘ภิกษุเมื่อไม่รีบร้อนจึงพูด เมื่อรีบร้อนไม่ควรพูด’
iti kho panetaṁ vuttaṁ. Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
panetaṁ → pan etaṁ (pts) | kiñcetaṁ → kiñ etaṁ (pts)เพราะอาศัยเหตุอะไร เราจึงกล่าวไว้เช่นนั้น
Tatra, bhikkhave, taramānassa bhāsato kāyopi kilamati, cittampi upahaññati, saropi upahaññati, kaṇṭhopi āturīyati, avisaṭṭhampi hoti aviññeyyaṁ taramānassa bhāsitaṁ.
upahaññati → ūhaññati (si) | āturīyati avisaṭṭhampi → āturiyati avisaṭṭhaṁpi (sya-all) | upahaññati → ūhaññati (cck: sī.) | upahaññati → ūhaññati (cck: sī.) | upahaññati → So Si: Sky Bu ūhaññati, followed by saro pi upah-. (pts note) | avisaṭṭhampi → avissaṭṭhampi (bjt) | kāyopi → kāyo pi (pts) | cittampi → cittam pi (pts) | kaṇṭhopi → kaṇṭho pi (pts) | avisaṭṭhampi → avissaṭṭham pi (pts)ภิกษุทั้งหลาย ในเรื่องนั้น เมื่อภิกษุรีบร้อนพูด แม้กายก็ลำบาก จิตก็แกว่ง เสียงก็พร่า คอก็แห้ง แม้คำพูดที่ภิกษุรีบร้อนพูดก็ไม่สละสลวย ฟังไม่เข้าใจ
Tatra, bhikkhave, ataramānassa bhāsato kāyopi na kilamati, cittampi na upahaññati, saropi na upahaññati, kaṇṭhopi na āturīyati, visaṭṭhampi hoti viññeyyaṁ ataramānassa bhāsitaṁ.
āturīyati → āturiyati (sya-all) | kāyopi → kāyo pi (pts) | cittampi → cittam pi (pts) | saropi → saro pi (pts) | kaṇṭhopi → kaṇṭho pi (pts) | visaṭṭhampi → vissaṭṭham pi (pts)ภิกษุทั้งหลาย ในเรื่องนั้น เมื่อภิกษุไม่รีบร้อนพูด กายก็ไม่ลำบาก จิตก็ ไม่แกว่ง เสียงก็ไม่พร่า คอก็ไม่แห้ง แม้คำพูดที่ภิกษุผู้ไม่รีบร้อนพูด ก็สละสลวย ฟังเข้าใจ
‘Ataramānova bhāseyya, no taramāno’ti—
no taramānoti → na taramāno ti (pts) | ataramānova → ataramāno va (bjt, pts)คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุเมื่อไม่รีบร้อนจึงพูด เมื่อรีบร้อนไม่ควรพูด’
iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | yaṁ → yan (pts) | idametaṁ → idam etaṁ (pts)นั่น เพราะอาศัยเหตุนี้ เราจึงกล่าวไว้
‘Janapadaniruttiṁ nābhiniveseyya, samaññaṁ nātidhāveyyā’ti—เรากล่าวคำนี้ไว้ว่า ‘ภิกษุไม่พึงยึดภาษาท้องถิ่น ไม่พึงละเลยคำพูด สามัญ’
iti kho panetaṁ vuttaṁ. Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
panetaṁ → pan etaṁ (pts) | kiñcetaṁ → kiñ etaṁ (pts)เพราะอาศัยเหตุอะไร เราจึงกล่าวไว้เช่นนั้น
Kathañca, bhikkhave, janapadaniruttiyā ca abhiniveso hoti samaññāya ca atisāro?
kathañca → kathañ ca (pts)การยึดภาษาท้องถิ่น และการละเลยคำพูดสามัญ เป็นอย่างไร
Idha, bhikkhave, tadevekaccesu janapadesu ‘pātī’ti sañjānanti, ‘pattan’ti sañjānanti, ‘vittan’ti sañjānanti, ‘sarāvan’ti sañjānanti ‘dhāropan’ti sañjānanti, ‘poṇan’ti sañjānanti, ‘pisīlavan’ti sañjānanti.
dhāropan’ti → harosanti (sya-all, km) | vittan’ti → vitthanti (bj, pts1ed); piṭṭhanti (sya-all, km) | pisīlavan’ti → pipilanti (sya-all, km); pisīlanti (pts1ed) | vittanti → vitthanti (bj, pts); piṭṭhanti (sya-all) | dhāropanti → harosanti (sya-all) | pisīlavanti → hananti sañjānanti pipilanti (sya-all); pisīlan ti (pts) | vitthanti → vittanti (bj: machasaṁ, sīmu) | vitta’nti → viṭṭhanti (cck: syā. kaṁ.) | dhāropa’nti → harosanti (cck: syā. kaṁ.) | pisīlava’nti → pisīlanti (cck: sī. pī.); pipilanti (cck: syā. kaṁ.) | piṭṭhanti → vitthanti (sya-all: sī.) | harosanti → dhāropanti (sya-all: sī.) | hananti → sīhaḷapotthake ayaṁ pāṭho natthi (sya-all note) | pipilanti → pisīlanti (sya-all: sī.) | Vitthan → Si piṭṭhan, noting that Sinhalese reading is as in text. (pts note) | Dhāropan → Si harosan,--noting that Sinhalese reading is as in text. (pts note) | sañjānanti → Si here adds hanan ti sañjānanti, with note that Sinhalese MSS. omit this clause. (pts note) | Pisīlan → Sky; here sīlan, but pisīlan infra; Si pipilan ti with note that Sinhalese reading is pisīlan. (pts note) | tadevekaccesu → tad ev ekaccesu (pts) | pattanti → pattan ti (pts) | vittanti → vitthan ti (pts) | sarāvanti → sarāvan ti (pts) | dhāropanti → dhāropan ti (pts) | poṇanti → poṇan ti (pts)คือ ภาชนะชนิดเดียวกันนั่นแหละในโลกนี้ บางท้องถิ่นรู้จักกันว่า ‘ปาติ’ บางท้องถิ่นรู้จักกันว่า ‘ปัตตะ’ บางท้องถิ่นรู้จักกันว่า ‘ปิฏฐะ’ บางท้องถิ่นรู้จักกันว่า ‘สราวะ’ บางท้องถิ่นรู้จักกันว่า ‘หโรสะ’ บางท้องถิ่นรู้จักกันว่า ‘โปณะ’ บางท้อง ถิ่นรู้จักกันว่า ‘หนะ’ บางท้องถิ่นรู้จักกันว่า ‘ปิปิละ’
Iti yathā yathā naṁ tesu tesu janapadesu sañjānanti tathā tathā thāmasā parāmāsā abhinivissa voharati:
parāmāsā → parāmassa (bj, pts1ed) | parāmāsā → parāmassa (pts) | parāmassa → parāmāsa (bj: machasaṁ, sīmu) | parāmāsā → parāmassa (cck: sī.)ภิกษุพูดด้วยความยึดมั่น ถือมั่นโดยวิธีที่ชนทั้งหลายในท้องถิ่นนั้น ๆ จะรู้จักภาชนะนั้นว่า
‘idameva saccaṁ, moghamaññan’ti.
idameva → idam eva (pts) | moghamaññanti → mogham aññan ti (pts)‘นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง’
Evaṁ kho, bhikkhave, janapadaniruttiyā ca abhiniveso hoti samaññāya ca atisāro.การยึดภาษาท้องถิ่น และการละเลยคำพูดสามัญ เป็นอย่างนี้
Kathañca, bhikkhave, janapadaniruttiyā ca anabhiniveso hoti samaññāya ca anatisāro?
kathañca → kathañ ca (pts)การไม่ยึดภาษาท้องถิ่น และการไม่ละเลยคำพูดสามัญ เป็นอย่างไร
Idha, bhikkhave, tadevekaccesu janapadesu ‘pātī’ti sañjānanti, ‘pattan’ti sañjānanti, ‘vittan’ti sañjānanti, ‘sarāvan’ti sañjānanti, ‘dhāropan’ti sañjānanti, ‘poṇan’ti sañjānanti, ‘pisīlavan’ti sañjānanti.
tadevekaccesu → tadeva ekaccesu (bj) | vittanti → vitthanti (bj, pts); piṭṭhanti (sya-all) | dhāropanti → harosanti (sya-all) | pisīlavanti → hananti sañjānanti pipilanti (sya-all); pisīlan ti (pts) | tadevekaccesu → tad ev ekaccesu (pts) | pātīti → pātī ti (pts) | pattanti → pattan ti (pts) | vittanti → vitthan ti (pts) | sarāvanti → sarāvan ti (pts) | dhāropanti → dhāropan ti (pts) | poṇanti → poṇan ti (pts)คือ ภาชนะชนิดเดียวกันนั่นแหละในโลกนี้ บางท้องถิ่นรู้จักกันว่า ‘ปาติ’ บางท้องถิ่นรู้จักกันว่า ‘ปัตตะ’ บางท้องถิ่นรู้จักกันว่า ‘ปิฏฐะ’ บางท้องถิ่นรู้จักกันว่า ‘สราวะ’ บางท้องถิ่นรู้จักกันว่า ‘หโรสะ’ บางท้องถิ่นรู้จักกันว่า ‘โปณะ’ บางท้อง ถิ่นรู้จักกันว่า ‘หนะ’ บางท้องถิ่นรู้จักกันว่า ‘ปิปิละ’
Iti yathā yathā naṁ tesu tesu janapadesu sañjānanti ‘idaṁ kira me āyasmanto sandhāya voharantī’ti tathā tathā voharati aparāmasaṁ.
idaṁ kira me → idaṁ kira te ca (mr) | aparāmasaṁ → aparāmasati (bj) | aparāmasati → aparāmasaṁ (bj: machasaṁ) | me → idaṁ kira te ca (cck: ka.) | kira me → kirame (th) | voharantīti → vohārantīti (pts)ภิกษุพูดอย่างไม่ถือมั่นโดย วิธีที่ชนทั้งหลายในท้องถิ่นนั้น ๆ จะรู้จักภาชนะนั้นได้ว่า ‘ได้ยินว่า ท่านผู้มีอายุ เหล่านี้พูดหมายถึงภาชนะนี้’
Evaṁ kho, bhikkhave, janapadaniruttiyā ca anabhiniveso hoti, samaññāya ca anatisāro.
samaññāya → samaññaya (pts)ภิกษุทั้งหลาย การไม่ยึดภาษาท้องถิ่น และการไม่ละเลยคำพูดสามัญ เป็น อย่างนี้
‘Janapadaniruttiṁ nābhiniveseyya samaññaṁ nātidhāveyyā’ti—คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ไม่พึงยึดภาษาท้องถิ่น ไม่พึงละเลยคำพูดสามัญ’
iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | yaṁ → yan (pts) | idametaṁ → idam etaṁ (pts)นั่น เพราะอาศัยคำนี้ เราจึงกล่าวไว้
Tatra, bhikkhave, yo kāmapaṭisandhisukhino somanassānuyogo hīno gammo pothujjaniko anariyo anatthasaṁhito, sadukkho eso dhammo saupaghāto saupāyāso sapariḷāho;
pothujjaniko → pothujjano (pts) | anatthasaṁhito → anatthasañhito (th) | saupaghāto saupāyāso → sa-upaghāto sa-upāyāso (pts)ภิกษุทั้งหลาย ในอรณวิภังค์นั้น ธรรมคือการประกอบเนือง ๆ ซึ่ง โสมนัสของบุคคลผู้มีความสุขอันเกิดจากกาม อันทราม เป็นของชาวบ้าน เป็นของ ปุถุชน ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์นี้ มีทุกข์ มีความเบียดเบียน มีความคับแค้น มีความเร่าร้อน
micchāpaṭipadā.เป็นข้อปฏิบัติผิด
Tasmā eso dhammo saraṇo.เพราะฉะนั้น ธรรมนี้จึงชื่อว่า เป็นธรรมมีกิเลส
Tatra, bhikkhave, yo kāmapaṭisandhisukhino somanassānuyogaṁ ananuyogo hīnaṁ gammaṁ pothujjanikaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitaṁ, adukkho eso dhammo anupaghāto anupāyāso apariḷāho;
anatthasaṁhitaṁ → anatthasañhitaṁ (th)แต่ในเรื่องนั้น ธรรมคือการไม่ประกอบเนือง ๆ ซึ่งโสมนัสของบุคคลผู้มี ความสุขอันเกิดจากกาม อันทราม เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ของ พระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์นี้ ไม่มีทุกข์ ไม่มีความเบียดเบียน ไม่มี ความคับแค้น ไม่มีความเร่าร้อน
sammāpaṭipadā.เป็นข้อปฏิบัติถูก
Tasmā eso dhammo araṇo.เพราะฉะนั้น ธรรมนี้จึงชื่อว่า เป็นธรรมไม่มีกิเลส
Tatra, bhikkhave, yo attakilamathānuyogo dukkho anariyo anatthasaṁhito, sadukkho eso dhammo saupaghāto saupāyāso sapariḷāho;
anatthasaṁhito → anatthasañhito (th) | saupaghāto saupāyāso → sa-upaghāto sa-upāyāso (pts)ภิกษุทั้งหลาย ในอรณวิภังค์นั้น ธรรมคืออัตตกิลมถานุโยค อันเป็น ทุกข์ ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์นี้ มีทุกข์ มีความเบียดเบียน มีความคับแค้น มีความเร่าร้อน
micchāpaṭipadā.เป็นข้อปฏิบัติผิด
Tasmā eso dhammo saraṇo.เพราะฉะนั้น ธรรมนี้จึงชื่อว่า เป็นธรรมมีกิเลส
Tatra, bhikkhave, yo attakilamathānuyogaṁ ananuyogo dukkhaṁ anariyaṁ anatthasaṁhitaṁ, adukkho eso dhammo anupaghāto anupāyāso apariḷāho;
anatthasaṁhitaṁ → anatthasañhitaṁ (th)แต่ในเรื่องนั้น ธรรมคือการไม่ประกอบเนือง ๆ ซึ่งอัตตกิลมถานุโยค อัน เป็นทุกข์ ไม่ใช่ของพระอริยะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์นี้ ไม่มีทุกข์ ไม่มีความ เบียดเบียน ไม่มีความคับแค้น ไม่มีความเร่าร้อน
sammāpaṭipadā.เป็นข้อปฏิบัติถูก
Tasmā eso dhammo araṇo.เพราะฉะนั้น ธรรมนี้จึงชื่อว่าเป็นธรรมไม่มีกิเลส
Tatra, bhikkhave, yāyaṁ majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā, cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati, adukkho eso dhammo anupaghāto anupāyāso apariḷāho;
yāyaṁ → yā yaṁ (pts)ภิกษุทั้งหลาย ในอรณวิภังค์นั้น ธรรมคือมัชฌิมาปฏิปทา ที่ ตถาคตได้ตรัสรู้แล้ว อันเป็นปฏิปทาก่อให้เกิดจักษุ ก่อให้เกิดญาณ เป็นไปเพื่อ ความสงบ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพานนี้ ไม่มีทุกข์ ไม่มีความ เบียดเบียน ไม่มีความคับแค้น ไม่มีความเร่าร้อน
sammāpaṭipadā.เป็นข้อปฏิบัติถูก
Tasmā eso dhammo araṇo.เพราะฉะนั้น ธรรมนี้จึงชื่อว่าเป็นธรรมไม่มีกิเลส
Tatra, bhikkhave, yāyaṁ ussādanā ca apasādanā ca no ca dhammadesanā, sadukkho eso dhammo saupaghāto saupāyāso sapariḷāho;
yāyaṁ → yā yaṁ (pts) | saupaghāto saupāyāso → sa-upaghāto sa-upāyāso (pts)ภิกษุทั้งหลาย ในอรณวิภังค์นั้น ธรรมคือการยกย่อง การตำหนิ และการไม่แสดงธรรมนี้ มีทุกข์ มีความเบียดเบียน มีความคับแค้น มีความเร่าร้อน
micchāpaṭipadā.เป็นข้อปฏิบัติผิด
Tasmā eso dhammo saraṇo.
eso → esa (pts)เพราะฉะนั้น ธรรมนี้จึงชื่อว่าเป็นธรรมมีกิเลส
Tatra, bhikkhave, yāyaṁ nevussādanā ca na apasādanā ca dhammadesanā ca, adukkho eso dhammo anupaghāto anupāyāso apariḷāho;
ca → (bj, sya-all, pts); vā (pts) | ca dhammadesanā ca → dhammadesanāva (sya-all) | vā → So Si; Sk ca, omitting dhammadesanā. (pts note) | yāyaṁ nevussādanā ca → yā yaṁ n ev ussādanā (pts)แต่ในเรื่องนั้น ธรรมคือการไม่ยกย่อง การไม่ตำหนิ การแสดงธรรมเท่านั้นนี้ ไม่มีทุกข์ ไม่มีความเบียดเบียน ไม่มีความคับแค้น ไม่มีความเร่าร้อน
sammāpaṭipadā.เป็นข้อ ปฏิบัติถูก
Tasmā eso dhammo araṇo.เพราะฉะนั้น ธรรมนี้จึงชื่อว่าเป็นธรรมไม่มีกิเลส
Tatra, bhikkhave, yamidaṁ kāmasukhaṁ mīḷhasukhaṁ pothujjanasukhaṁ anariyasukhaṁ, sadukkho eso dhammo saupaghāto saupāyāso sapariḷāho;
pothujjanasukhaṁ → puthujjanasukhaṁ (pts) | yamidaṁ → yam idaṁ (pts) | saupaghāto saupāyāso → sa-upaghāto sa-upāyāso (pts)ภิกษุทั้งหลาย ในอรณวิภังค์นั้น ธรรมคือสุขอันเกิดจากกาม สุขอัน เกิดจากการมีเพศสัมพันธ์ สุขของปุถุชน ไม่ใช่สุขของพระอริยะนี้ มีทุกข์ มีความ เบียดเบียน มีความคับแค้น มีความเร่าร้อน
micchāpaṭipadā.เป็นข้อปฏิบัติผิด
Tasmā eso dhammo saraṇo.
saraṇo → sarano (pts) | sarano → Si omits the whole of this sentence from Tatra. (pts note)เพราะฉะนั้น ธรรมนี้จึงชื่อว่าเป็นธรรมมีกิเลส
Tatra, bhikkhave, yamidaṁ nekkhammasukhaṁ pavivekasukhaṁ upasamasukhaṁ sambodhisukhaṁ, adukkho eso dhammo anupaghāto anupāyāso apariḷāho;
sambodhisukhaṁ → (pts) | sambodhisukhaṁ → sambodisukhaṁ (bj: PTS ūnaṁ.) | yamidaṁ → yam idaṁ (pts)แต่ในเรื่องนั้น ธรรมคือเนกขัมมสุข สุขเกิดจากความสงัด สุขเกิดจากความ สงบ สุขเกิดจากการตรัสรู้นี้ ไม่มีทุกข์ ไม่มีความเบียดเบียน ไม่มีความคับแค้น ไม่มีความเร่าร้อน
sammāpaṭipadā.เป็นข้อปฏิบัติถูก
Tasmā eso dhammo araṇo.
dhammo → dhamma (pts)เพราะฉะนั้น ธรรมนี้จึงชื่อว่าเป็นธรรมไม่มีกิเลส
Tatra, bhikkhave, yvāyaṁ rahovādo abhūto ataccho anatthasaṁhito, sadukkho eso dhammo saupaghāto saupāyāso sapariḷāho;
rahovādo abhūto → raho vādo abbhūto (th) | anatthasaṁhito → anatthasañhito (th) | saupaghāto → sa-upaghāto (pts)ภิกษุทั้งหลาย ในอรณวิภังค์นั้น ธรรมคือความลับที่ไม่เป็นความจริง ไม่เป็นความแท้ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์นี้ มีทุกข์ มีความเบียดเบียน มีความ คับแค้น มีความเร่าร้อน
micchāpaṭipadā.เป็นข้อปฏิบัติผิด
Tasmā eso dhammo saraṇo.เพราะฉะนั้น ธรรมนี้จึงชื่อว่าเป็น ธรรมมีกิเลส
Tatra, bhikkhave, yvāyaṁ rahovādo bhūto taccho anatthasaṁhito, sadukkho eso dhammo saupaghāto saupāyāso sapariḷāho;
yvāyaṁ rahovādo → yopāyaṁ raho vādo (sya-all) | yvāyaṁ → yo pāyaṁ (pts) | anatthasaṁhito → anatthasañhito (th) | saupaghāto saupāyāso → sa-upaghāto sa-upāyāso (pts)แต่ในเรื่องนั้น ธรรมคือความลับที่เป็นความจริง เป็นความแท้ แต่ไม่ ประกอบด้วยประโยชน์นี้ มีทุกข์ มีความเบียดเบียน มีความคับแค้น มีความ เร่าร้อน
micchāpaṭipadā.เป็นข้อปฏิบัติผิด
Tasmā eso dhammo saraṇo.เพราะฉะนั้น ธรรมนี้จึงชื่อว่าเป็นธรรมมีกิเลส
Tatra, bhikkhave, yvāyaṁ rahovādo bhūto taccho atthasaṁhito, adukkho eso dhammo anupaghāto anupāyāso apariḷāho;
yvāyaṁ rahovādo → yo cāyaṁ raho vādo (sya-all) | atthasaṁhito → atthasañhito (th)แต่ในเรื่องนั้น ธรรมคือความลับที่เป็นความจริง เป็นความแท้ ประกอบ ด้วยประโยชน์นี้ ไม่มีทุกข์ ไม่มีความเบียดเบียน ไม่มีความคับแค้น ไม่มีความ เร่าร้อน
sammāpaṭipadā.เป็นข้อปฏิบัติถูก
Tasmā eso dhammo araṇo.เพราะฉะนั้น ธรรมนี้จึงชื่อว่าเป็นธรรมไม่มีกิเลส
Tatra, bhikkhave, yvāyaṁ sammukhā khīṇavādo abhūto ataccho anatthasaṁhito, sadukkho eso dhammo saupaghāto saupāyāso sapariḷāho;
abhūto → abbhūto (th) | anatthasaṁhito → anatthasañhito (th) | saupaghāto saupāyāso → sa-upaghāto sa-upāyāso (pts)ภิกษุทั้งหลาย ในอรณวิภังค์นั้น ธรรมคือคำล่วงเกินต่อหน้า ที่ไม่ เป็นคำจริง ไม่เป็นคำแท้ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์นี้ มีทุกข์ มีความเบียดเบียน มีความคับแค้น มีความเร่าร้อน
micchāpaṭipadā.เป็นข้อปฏิบัติผิด
Tasmā eso dhammo saraṇo.เพราะฉะนั้น ธรรมนี้จึงชื่อว่า เป็นธรรมมีกิเลส
Tatra, bhikkhave, yvāyaṁ sammukhā khīṇavādo bhūto taccho anatthasaṁhito, sadukkho eso dhammo saupaghāto saupāyāso sapariḷāho;
yvāyaṁ → yopāyaṁ (sya-all, pts) | khīṇavādo → khīnavādo (pts) | anatthasaṁhito → anatthasañhito (th) | yvāyaṁ → yo pāyaṁ (pts)แต่ในเรื่องนั้น ธรรมคือคำล่วงเกินต่อหน้า ที่เป็นคำจริง เป็นคำแท้ แต่ไม่ ประกอบด้วยประโยชน์นี้ มีทุกข์ มีความเบียดเบียน มีความคับแค้น มีความ เร่าร้อน
micchāpaṭipadā.
micchāpaṭipadā → ṁicchāpaṭipadā (pts)เป็นข้อปฏิบัติผิด
Tasmā eso dhammo saraṇo.เพราะฉะนั้น ธรรมนี้จึงชื่อว่าเป็นธรรมมีกิเลส
Tatra, bhikkhave, yvāyaṁ sammukhā khīṇavādo bhūto taccho atthasaṁhito, adukkho eso dhammo anupaghāto anupāyāso apariḷāho;
yvāyaṁ → yo cāyaṁ (sya-all); yo pāyaṁ (pts) | atthasaṁhito adukkho eso → atthasañhito adukkhoeso (th)แต่ในเรื่องนั้น ธรรมคือคำล่วงเกินต่อหน้า ที่เป็นคำจริง เป็นคำแท้ ประกอบด้วยประโยชน์นี้ ไม่มีทุกข์ ไม่มีความเบียดเบียน ไม่มีความคับแค้น ไม่มี ความเร่าร้อน
sammāpaṭipadā.เป็นข้อปฏิบัติถูก
Tasmā eso dhammo araṇo.
tasmā eso dhammo → (pts)เพราะฉะนั้น ธรรมนี้จึงชื่อว่าเป็นธรรมไม่มีกิเลส
Tatra, bhikkhave, yamidaṁ taramānassa bhāsitaṁ, sadukkho eso dhammo saupaghāto saupāyāso sapariḷāho;
saupaghāto saupāyāso sapariḷāho → (pts) | yamidaṁ → yam idaṁ (pts)ภิกษุทั้งหลาย ในอรณวิภังค์นั้น ธรรมคือคำที่บุคคลผู้รีบร้อนพูดนี้ มีทุกข์ มีความเบียดเบียน มีความคับแค้น มีความเร่าร้อน
micchāpaṭipadā.เป็นข้อปฏิบัติผิด
Tasmā eso dhammo saraṇo.
tasmā eso dhammo → (pts)เพราะฉะนั้น ธรรมนี้จึงชื่อว่าเป็นธรรมมีกิเลส
Tatra, bhikkhave, yamidaṁ ataramānassa bhāsitaṁ, adukkho eso dhammo anupaghāto anupāyāso apariḷāho;
yamidaṁ → yam idaṁ (pts)แต่ในเรื่องนั้น ธรรมคือคำที่บุคคลผู้ไม่รีบร้อนพูดนี้ ไม่มีทุกข์ ไม่มีความ เบียดเบียน ไม่มีความคับแค้น ไม่มีความเร่าร้อน
sammāpaṭipadā.เป็นข้อปฏิบัติถูก
Tasmā eso dhammo araṇo.
tasmā eso dhammo → (pts)เพราะฉะนั้น ธรรมนี้จึงชื่อว่าเป็นธรรมไม่มีกิเลส
Tatra, bhikkhave, yvāyaṁ janapadaniruttiyā ca abhiniveso samaññāya ca atisāro, sadukkho eso dhammo saupaghāto saupāyāso sapariḷāho;
saupāyāso sapariḷāho → (pts) | saupaghāto saupāyāso sapariḷāho → sa-upaghāto (pts)ภิกษุทั้งหลาย ในอรณวิภังค์นั้น ธรรมคือการยึดภาษาท้องถิ่น และ การละเลยคำพูดสามัญนี้ มีทุกข์ มีความเบียดเบียน มีความคับแค้น มีความ เร่าร้อน
micchāpaṭipadā.เป็นข้อปฏิบัติผิด
Tasmā eso dhammo saraṇo.
tasmā eso dhammo → (pts)เพราะฉะนั้น ธรรมนี้จึงชื่อว่าเป็นธรรมมีกิเลส
Tatra, bhikkhave, yvāyaṁ janapadaniruttiyā ca anabhiniveso samaññāya ca anatisāro, adukkho eso dhammo anupaghāto anupāyāso apariḷāho;แต่ในเรื่องนั้น ธรรมคือการไม่ยึดภาษาท้องถิ่น และการไม่ละเลยคำพูดสามัญนี้ ไม่มีทุกข์ ไม่มีความเบียดเบียน ไม่มีความคับแค้น ไม่มีความเร่าร้อน
sammāpaṭipadā.เป็นข้อ ปฏิบัติถูก
Tasmā eso dhammo araṇo.เพราะฉะนั้น ธรรมนี้จึงชื่อว่าเป็นธรรมไม่มีกิเลส
Tasmātiha, bhikkhave, ‘saraṇañca dhammaṁ jānissāma, araṇañca dhammaṁ jānissāma;
tasmātiha → tasmāt iha (pts) | saraṇañca → saraṇañ ca (pts) | araṇañca → araṇañ ca (pts)ภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาในอรณวิภังค์นี้อย่างนี้แลว่า ‘เราทั้งหลาย
saraṇañca dhammaṁ ñatvā araṇañca dhammaṁ ñatvā araṇapaṭipadaṁ paṭipajjissāmā’ti evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṁ.
evañhi vo → evaṁ kho (pts) | evañhi → evaṁ hi (bjt) | saraṇañca → saraṇañ ca (pts) | araṇañca → araṇañ ca (pts)รู้ธรรมที่มีกิเลส และรู้ธรรมที่ไม่มีกิเลสแล้ว จักปฏิบัติตามข้อปฏิบัติ เพื่อไม่มีกิเลส’
Subhūti ca pana, bhikkhave, kulaputto araṇapaṭipadaṁ paṭipanno”ti.
paṭipannoti → paṭipanno ti (pts)กุลบุตรผู้มีนามว่าสุภูติ ได้ปฏิบัติตามข้อปฏิบัติเพื่อไม่มีกิเลสแล้ว”
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
abhinandunti → abhinandun ti (pts)ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชมพระ ภาษิตของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล