Find the Truth

In the Pāli Suttas and Vinaya

settings

{{table.suttaCol}} {{table.readCol}} {{table.titleCol}} {{table.wordsCol}} {{table.countCol}} {{table.mrCol}} {{table.linksCol}} {{table.typeCol}} {{table.quoteCol}}
{{table.wordCol}} {{table.textsCol}} {{table.matchesCol}} {{table.linksCol}}

{{results.variantsForLabel}}

Variants 1/2 columns Dictionary Multi-select Compass Help

Note:Translations, dictionaries and commentaries were not made by the Blessed One.Cross-check with Pali in 4 main nikayas.

  • Majjhima Nikāya 140มัชฌิมนิกาย

Dhātuvibhaṅgasutta๑๔๐ ธาตุวิภังคสูตร

Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)
ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā magadhesu cārikaṁ caramāno yena rājagahaṁ tadavasari;
cārikaṁ caramāno → cārikañcaramāno (th) | tadavasari → tad avasari (pts)
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นมคธ ถึงกรุงราชคฤห์แล้ว
yena bhaggavo kumbhakāro tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhaggavaṁ kumbhakāraṁ etadavoca:
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
เสด็จเข้าไปหานายช่างหม้อชื่อภัคควะถึงที่อยู่ แล้วได้ตรัสว่า
“sace te, bhaggava, agaru viharemu āvesane ekarattan”ti.
viharemu āvesane → viharāma āvesane (bj); viharāma nivesane (sya-all, km); viharāmāvesane (pts1ed); viharemu nivesane (mr) | viharemu → viharema (bj); viharām (pts) | ekarattanti → ekarattinti (bj, pts) | viharemu āvesane ekarattanti → viharāma nivesane ekarattinti (sya-all) | āvesane → viharemu āvesane (bj: machasaṁ); viharāma nivesane (bj: syā) | āvesane → viharāmāvesane (cck: sī. pī.); viharāma nivesane (cck: syā. kaṁ.); viharemu nivesane (cck: ka.) | nivesane → viharāmāvesane (sya-all: sī.) | āvesane → Si nivesane, with note that the Sinhalese reading is as in text. (pts note) | ekarattanti → ekarattin ti (pts)
“ภัคควะ ถ้าท่านไม่ หนักใจ เราขอพักในศาลาสักคืนหนึ่ง”

“Na kho me, bhante, garu.นายภัคควะกราบทูลว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ กระผมไม่หนักใจเลย Atthi cettha pabbajito paṭhamaṁ vāsūpagato.
vāsūpagato → vāsūpagato hoti (sya-all); vāsupagato (pts) | cettha → ettha (pts)
แต่ในศาลานี้ มีบรรพชิตเข้าไปพักอยู่ก่อนแล้ว
Sace so anujānāti, viharatha, bhante, yathāsukhan”ti.
viharatha → vihara (bj: PTS) | viharatha → vihara (cck: sī. pī.) | vihara → Si viharatha. (pts note) | yathāsukhanti → yathāsukhan ti (pts)
ถ้าบรรพชิตรูปนั้นอนุญาต ก็ขอเชิญท่านพักตาม สบายเถิด”

Tena kho pana samayena pukkusāti nāma kulaputto bhagavantaṁ uddissa saddhāya agārasmā anagāriyaṁ pabbajito.
pukkusāti → pukkhusāti (pts) | saddhā → saddhāya (bj: sīmu, machasaṁ, PTS) | saddhāya → Sky saddhā. (pts note)
ก็สมัยนั้นแล กุลบุตรชื่อปุกกุสาติ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธา อุทิศเฉพาะพระผู้มีพระภาค
So tasmiṁ kumbhakārāvesane paṭhamaṁ vāsūpagato hoti.
kumbhakārāvesane → kumbhakāranivesane (sya-all) | vāsūpagato → vāsupagato (pts) | kumbhakārāvesane → kumbhakāranivesane (cck: syā. kaṁ. ka.) | kumbhakāranivesane → kumbhakārāvesane (sya-all: sī.)
ปุกกุสาติกุลบุตรนั้น เข้าไปพักอยู่ในศาลาของนายช่าง หม้อนั้นก่อนแล้ว
Atha kho bhagavā yenāyasmā pukkusāti tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ pukkusātiṁ etadavoca:
yenāyasmā → yen āyasmā (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จเข้าไปหาท่านปุกกุสาติถึงที่อยู่แล้ว ได้ตรัสว่า
“sace te, bhikkhu, agaru viharemu āvesane ekarattan”ti.
viharemu → viharema (bj); vihārām (pts) | ekarattanti urundaṁ → ekarattinti ūrundaṁ (bj, pts) | viharemu āvesane ekarattanti urundaṁ → viharāma nivesane ekarattinti ūrundaṁ (sya-all) | ekarattanti → ekarattin ti (pts)
“ภิกษุ ถ้าเธอไม่หนักใจ เราขอพักในศาลาสักคืนหนึ่ง”

“Urundaṁ, āvuso, kumbhakārāvesanaṁ.
Urundaṁ → ūrundaṁ (sya-all, km, pts1ed); uruddhaṁ (mr) | kumbhakārāvesanaṁ → kumbhakāranivesanaṁ (sya-all) | āvuso → ūrūndaṁ (sī. syā. kaṁ. pī.), urūddhaṁ (ka.) dī. ni. 2 sakkapañhasuttaṭīkā oloketabbā (cck note) | Ūrundaṁ → So Si Bu; Sky ur. (pts note)
ท่านปุกกุสาติตอบว่า “ท่านผู้มีอายุ ศาลาของนายช่างหม้อกว้างขวาง
Viharatāyasmā yathāsukhan”ti.
viharatāyasmā yathāsukhanti → viharat āyasmā yathāsukhan ti (pts)
เชิญ ท่านพักตามสบายเถิด”

Atha kho bhagavā kumbhakārāvesanaṁ pavisitvā ekamantaṁ tiṇasanthārakaṁ paññāpetvā nisīdi pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā.
kumbhakārāvesanaṁ → kumbhakāranivesanaṁ (sya-all) | tiṇasanthārakaṁ → tiṇasantharakaṁ (sya-all, pts) | tiṇasanthārakaṁ → tiṇasantharikaṁ (cck: sī.); tiṇasantharakaṁ (cck: syā. kaṁ.)
ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จเข้าไปยังศาลาของนายช่างหม้อ ทรงลาด สันถัดหญ้า ณ ส่วนข้างหนึ่ง แล้วประทับนั่งขัดสมาธิ ตั้งพระวรกายตรง ดำรง พระสติไว้เฉพาะหน้า
Atha kho bhagavā bahudeva rattiṁ nisajjāya vītināmesi.
vītināmesi āyasmāpi → vītināmeti āyasmā pi (pts) | bahudeva → bahud eva (pts)
พระองค์ประทับนั่งจนล่วงเลยราตรีไปมาก
Āyasmāpi kho pukkusāti bahudeva rattiṁ nisajjāya vītināmesi.
āyasmāpi → āyasmā pi (pts) | bahudeva → bahud eva (pts)
แม้ท่านปุกกุสาติ ก็นั่งจนล่วงเลยราตรีไปมากเหมือนกัน

Atha kho bhagavato etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)
ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงดำริว่า
“pāsādikaṁ kho ayaṁ kulaputto iriyati.
iriyati → irīyati (bj) | + → nu (th, pts)
“กุลบุตรนี้ประพฤติน่าเลื่อมใสหนอ
Yannūnāhaṁ puccheyyan”ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | puccheyyanti → puccheyyan ti (pts)
ทางที่ดี เราควรจะถามดู”

Atha kho bhagavā āyasmantaṁ pukkusātiṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
จึงตรัสถามท่านปุกกุสาติว่า
“kaṁsi tvaṁ, bhikkhu, uddissa pabbajito? Ko vā te satthā? Kassa vā tvaṁ dhammaṁ rocesī”ti?
kaṁsi → kaṁ si (pts)
“ภิกษุ ท่านบวชอุทิศใคร ใครเป็นศาสดาของท่าน หรือท่านชอบใจธรรมของใคร”

“Atthāvuso, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito.
atthāvuso → atth āvuso (pts)
ท่านปุกกุสาติตอบว่า “ท่านผู้มีอายุ มีพระสมณโคดมผู้ศากยบุตร เสด็จ ออกจากศากยราชตระกูลทรงผนวชแล้ว
Taṁ kho pana bhagavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:
bhagavantaṁ → bhavantaṁ (sya-all) | evaṁ kalyāṇo → evaṁkalyāṇo (th)
ก็พระสมณโคดมผู้เจริญพระองค์นั้น มี พระกิตติศัพท์อันงามขจรไปอย่างนี้ว่า
‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.
itipi → iti pi (pts) | bhagavāti → bhagavā ti (pts)
‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยพระองค์เองโดยชอบ เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดี รู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกผู้ที่ควรฝึกได้อย่างยอดเยี่ยม เป็นศาสดาของ เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’
Tāhaṁ bhagavantaṁ uddissa pabbajito.ข้าพเจ้าบวช อุทิศพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น So ca me bhagavā satthā.พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เป็นศาสดาของ ข้าพเจ้า Tassa cāhaṁ bhagavato dhammaṁ rocemī”ti.
tassa cāhaṁ → tassāhaṁ (bj, sya-all, pts) | tassāhaṁ → tassa cāhaṁ (bj: machasaṁ)
และข้าพเจ้าชอบใจธรรมของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น”

“Kahaṁ pana, bhikkhu, etarahi so bhagavā viharati arahaṁ sammāsambuddho”ti.
sammāsambuddhoti → sammāsambuddho ti (pts)
“ภิกษุ ก็บัดนี้ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นประทับ อยู่ ณ ที่ไหน”

“Atthāvuso, uttaresu janapadesu sāvatthi nāma nagaraṁ.
sāvatthi → sāvatthī (sya-all, pts) | atthāvuso → atth āvuso (pts)
“ท่านผู้มีอายุ
Tattha so bhagavā etarahi viharati arahaṁ sammāsambuddho”ti.
sammāsambuddhoti → sammāsambuddho ti (pts)
บัดนี้พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ประทับอยู่ที่กรุงสาวัตถี ในอุตตรชนบท”

“Diṭṭhapubbo pana te, bhikkhu, so bhagavā;“ก็ท่านเคยเห็นพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นหรือ disvā ca pana jāneyyāsī”ti?และท่านเห็นแล้วจะรู้จักหรือ”

“Na kho me, āvuso, diṭṭhapubbo so bhagavā;“ท่านผู้มีอายุ ข้าพเจ้าไม่เคยเห็นพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเลย disvā cāhaṁ na jāneyyan”ti.
disvā cāhaṁ → disvāhaṁ (sya-all) | jāneyyanti → jāneyyan ti (pts)
และเห็น แล้วก็ไม่รู้จัก”

Atha kho bhagavato etadahosi:
etadahosi mamañca → etad ahosi maṁ (pts)
ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงดำริว่า
“mamañca khvāyaṁ kulaputto uddissa pabbajito.
mamañca khvāyaṁ → mamaṁ khvāyaṁ (bj, sya-all, km); maṁ khvāyaṁ (pts1ed) | mamañca → mamaṁ (bj, sya-all) | khvāyaṁ → mamañca khavāyaṁ (bj: machasaṁ, sīmu); maṁ khavāyaṁ (bj: PTS) | khvāyaṁ → maṁ tvāyaṁ (cck: sī.); mamaṁ khvāyaṁ (cck: syā. kaṁ.); maṁ khvāyaṁ (cck: pī.)
“กุลบุตรนี้บวชอุทิศเรา
Yannūnassāhaṁ dhammaṁ deseyyan”ti.
yannūnassāhaṁ → yaṁnūnassāhaṁ (my) | yannūnassāhaṁ → yannūn assāhaṁ (pts) | deseyyanti → deseyyan ti (pts)
ทางที่ดี เรา พึงแสดงธรรมแก่เขา”

Atha kho bhagavā āyasmantaṁ pukkusātiṁ āmantesi:ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกท่านปุกกุสาติมา ตรัสว่า “dhammaṁ te, bhikkhu, desessāmi.
desessāmi → desissāmi (bj, pts); desissāmiya (sya-all) | te → vo (sya-all) | te → So Sky Bu; Si vo. (pts note) | dhammaṁ → dhamman (pts)
“ภิกษุ เราจักแสดงธรรมแก่เธอ
Taṁ suṇāhi, sādhukaṁ manasi karohi; bhāsissāmī”ti.
manasi karohi → manasikarohi (th, pts)
เธอจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี เรา จักกล่าว”

“Evamāvuso”ti kho āyasmā pukkusāti bhagavato paccassosi.
evamāvusoti → evam āvuso ti (pts)
ท่านปุกกุสาติทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

“‘Cha dhāturo ayaṁ, bhikkhu, puriso cha phassāyatano aṭṭhārasa manopavicāro caturādhiṭṭhāno;
Cha dhāturo → chaddhāturo (bj) | cha phassāyatano aṭṭhārasa manopavicāro → chaphassāyatano aṭṭhādasamanopavicāro (pts) | chaddhāturo → chadhāturo (bj: machasaṁ, sīmu, PTS) | Chadhāturo → chaddhāturo (cck: sī.) | cha phassāyatano aṭṭhārasa manopavicāro → chaphassāyatano aṭṭhārasamanopavicāro (my, th) | aṭṭhārasa manopavicāro → aṭṭhārasamanopavicāro (bjt)
“ภิกษุ บุรุษนี้มีธาตุ ๖ มีผัสสายตนะ(แดนเกิดแห่งผัสสะ) ๖ มี มโนปวิจาร(ความนึกหน่วงทางใจ) ๑๘ มีอธิษฐานธรรม(ธรรมที่ควรตั้งไว้ในใจ) ๔
yattha ṭhitaṁ maññassavā nappavattanti, maññassave kho pana nappavattamāne muni santoti vuccati.
maññassavā → maññussavā (bj, pts) | maññassave → maññussave (bj) | maññussavā → So Bu; Sky maññassavā here, and infra maññussace; Si maññassavā. (pts note) | santoti → santo ti (pts)
เมื่อความกำหนดหมาย ซึมซาบไม่ถึงบุรุษผู้คงอยู่ในอธิษฐานธรรม บัณฑิต จึงเรียกบุรุษนั้นว่า ‘มุนีผู้สงบแล้ว’
Paññaṁ nappamajjeyya, saccamanurakkheyya, cāgamanubrūheyya, santimeva so sikkheyyā’ti—
sikkheyyāti → sikkheyya (sya-all) | saccamanurakkheyya cāgamanubrūheyya santimeva → saccam anurakkheyya cāgam anubrūheyya santim eva (pts)
บุรุษไม่พึงประมาทปัญญา พึงตามรักษา สัจจะ พึงเพิ่มพูนจาคะ พึงศึกษาแต่ทางสงบเท่านั้น’
ayamuddeso dhātuvibhaṅgassa.
dhātuvibhaṅgassa cha dhāturo → chadhātu vibhaṅgassa chaddhāturo (bj, sya-all) | ayamuddeso dhātuvibhaṅgassa cha dhāturo → ayam uddeso chadhātuvibhaṅgassa chadhāturo (pts) | dhātuvibhaṅgassa → chadhātuvibhaṅgassa (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)
นี้เป็นอุทเทสแห่งธาตุวิภังค์ ๖ ประการ

‘Cha dhāturo ayaṁ, bhikkhu, puriso’ti—
cha dhāturo → chadhāturo (my, th, pts) | cha dhāturo → vibhaṅgassa chaddhāturo (bjt) | purisoti → puriso ti (pts)
เรากล่าวคำนี้ไว้ว่า ‘ภิกษุ บุรุษนี้มีธาตุ ๖ ประการ’
iti kho panetaṁ vuttaṁ. Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
vuttaṁ → Si continues (cf. A. I. 175-6): Chayimā, bhikkhu, dhātuyo. (pts note) | panetaṁ → pan etaṁ (pts) | kiñcetaṁ → kiñ etaṁ (pts)
เพราะ อาศัยเหตุอะไร เราจึงกล่าวไว้เช่นนั้น
Chayimā, bhikkhu, dhātuyo—
Chayimā, bhikkhu, dhātuyo → etthantare pāṭho si, pts1ed potthakesu | chayimā bhikkhu dhātuyo pathavīdhātu → paṭhavīdhātu (bj, pts) | dhātuyo → ( ) natthi sī. pī. potthakesu (cck note)
ภิกษุ ธาตุ ๖ ประการ นี้ คือ
pathavīdhātu, āpodhātu, tejodhātu, vāyodhātu, ākāsadhātu, viññāṇadhātu.
pathavīdhātu → paṭhavīdhātu (sya-all)
๑. ปฐวีธาตุ (ธาตุดิน) ๒. อาโปธาตุ (ธาตุน้ำ) ๓. เตโชธาตุ (ธาตุไฟ) ๔. วาโยธาตุ (ธาตุลม) ๕. อากาสธาตุ (ธาตุคืออากาศ) ๖. วิญญาณธาตุ (ธาตุคือวิญญาณ)
‘Cha dhāturo ayaṁ, bhikkhu, puriso’ti—
chaddhāturo → chadhāturo (bj: machasaṁ, sīmu, PTS) | purisoti → puriso ti (pts)
คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุ บุรุษนี้มีธาตุ ๖ ประการ’
iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | yaṁ → yan (pts) | idametaṁ → idaṁ etaṁ (pts)
นั่น เพราะอาศัยเหตุนี้ เราจึงกล่าวไว้

‘Cha phassāyatano ayaṁ, bhikkhu, puriso’ti—
cha phassāyatano → chaphassāyatano (my, bjt, th, pts) | purisoti → puriso ti (pts)
เรากล่าวคำนี้ไว้ว่า ‘ภิกษุ บุรุษนี้มีผัสสายตนะ ๖ ประการ’
iti kho panetaṁ vuttaṁ. Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
panetaṁ → pan etaṁ (pts) | kiñcetaṁ → kiñ etaṁ (pts)
เพราะอาศัยเหตุอะไร เราจึงกล่าวไว้เช่นนั้น คือ
Cakkhusamphassāyatanaṁ, sotasamphassāyatanaṁ, ghānasamphassāyatanaṁ, jivhāsamphassāyatanaṁ, kāyasamphassāyatanaṁ, manosamphassāyatanaṁ.
sotasamphassāyatanaṁ → Si cakkhuphassāyatanaṁ. &c. (pts note)
๑. ผัสสายตนะคือจักขุ ๒. ผัสสายตนะคือโสตะ ๓. ผัสสายตนะคือฆานะ ๔. ผัสสายตนะคือชิวหา ๕. ผัสสายตนะคือกาย ๖. ผัสสายตนะคือมโน
‘Cha phassāyatano ayaṁ, bhikkhu, puriso’ti—
cha phassāyatano → chaphassāyatano (my, bjt, th, pts) | purisoti → puriso ti (pts)
คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุ บุรุษนี้มีผัสสายตนะ ๖ ประการ’
iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | yaṁ → yan (pts) | idametaṁ → idam etaṁ (pts)
นั่น เพราะ อาศัยเหตุนี้ เราจึงกล่าวไว้

‘Aṭṭhārasa manopavicāro ayaṁ, bhikkhu, puriso’ti—
aṭṭhārasa manopavicāro → aṭṭhādasamanopavicāro (pts) | aṭṭhārasa manopavicāro → aṭṭhārasamanopavicāro (my, bjt, th) | purisoti → puriso ti (pts)
เรากล่าวคำนี้ไว้ว่า ‘ภิกษุ บุรุษนี้มีมโนปวิจาร ๑๘’
iti kho panetaṁ vuttaṁ. Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
panetaṁ → pan etaṁ (pts) | kiñcetaṁ → kiñ etaṁ (pts)
เพราะอาศัย เหตุอะไร เราจึงกล่าวไว้เช่นนั้น
Cakkhunā rūpaṁ disvā somanassaṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati, domanassaṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati, upekkhāṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati;
upekkhāṭṭhāniyaṁ → upekkhaṭṭhānīyaṁ (sya-all, pts) | cakkhunā → cakkhumā (pts) | somanassaṭṭhāniyaṁ → somanassaṭṭhānīyaṁ (my, th, pts) | domanassaṭṭhāniyaṁ → domanassaṭṭhānīyaṁ (my, th, pts) | upekkhāṭṭhāniyaṁ → upekkhāṭṭhānīyaṁ (my)
คือ บุคคลเห็นรูปทางตาแล้ว ย่อมนึกหน่วงรูปอันเป็นที่ตั้งแห่งโสมนัส ย่อม นึกหน่วงรูปอันเป็นที่ตั้งแห่งโทมนัส ย่อมนึกหน่วงรูปอันเป็นที่ตั้งแห่งอุเบกขา
sotena saddaṁ sutvā …pe…ฟังเสียงทางหูแล้ว ... ghānena gandhaṁ ghāyitvā …ดมกลิ่นทางจมูกแล้ว ... jivhāya rasaṁ sāyitvā …ลิ้มรสทางลิ้นแล้ว ...

kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกายแล้ว ... manasā dhammaṁ viññāya somanassaṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati, domanassaṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati, upekkhāṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati—
upekkhāṭṭhāniyaṁ → upekkhaṭṭhānīyaṁ (sya-all, pts) | somanassaṭṭhāniyaṁ → somanassaṭṭhānīyaṁ (my, th, pts) | domanassaṭṭhāniyaṁ → domanassaṭṭhānīyaṁ (my, th, pts) | upekkhāṭṭhāniyaṁ → upekkhāṭṭhānīyaṁ (my)
รู้แจ้งธรรมารมณ์ทางใจแล้ว ย่อมนึกหน่วงธรรมารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งโสมนัส ย่อมนึกหน่วงธรรมารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งโทมนัส ย่อมนึกหน่วงธรรมารมณ์อันเป็น ที่ตั้งแห่งอุเบกขา
iti cha somanassupavicārā, cha domanassupavicārā, cha upekkhupavicārā.
somanassupavicārā → somanassūpavicārā (bj) | domanassupavicārā → domanassūpavicārā (bj) | upekkhupavicārā aṭṭhārasa manopavicāro → upekkhūpavicārā aṭṭhārasamanopavicāro (bj, sya-all); upekkhūpavicārā aṭṭhādasamanopavicāro (pts)
ความนึกหน่วงโสมนัส ๖ ความนึกหน่วงโทมนัส ๖ ความนึกหน่วงอุเบกขา ๖ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้
‘Aṭṭhārasa manopavicāro ayaṁ, bhikkhu, puriso’ti—
aṭṭhārasa manopavicāro → aṭṭhārasamanopavicāro (my, bjt, th) | aṭṭhārasa manopavicāro → aṭṭhādasamanopavicāro (pts) | purisoti → puriso ti (pts)
คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุ บุรุษนี้มีมโนปวิจาร ๑๘’
iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | yaṁ → yan (pts) | idametaṁ → idam etaṁ (pts)
นั่น เพราะอาศัยเหตุนี้ เราจึงกล่าวไว้

‘Caturādhiṭṭhāno ayaṁ, bhikkhu, puriso’ti—
purisoti → puriso ti (pts)
เรากล่าวคำนี้ไว้ว่า ‘ภิกษุ บุรุษนี้มีอธิษฐานธรรม ๔ ประการ’
iti kho panetaṁ vuttaṁ. Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
panetaṁ → pan etaṁ (pts) | kiñcetaṁ → kiñ etaṁ (pts)
เพราะอาศัยเหตุอะไร เราจึงกล่าวไว้เช่นนั้น คือ
Paññādhiṭṭhāno, saccādhiṭṭhāno, cāgādhiṭṭhāno, upasamādhiṭṭhāno.
upasamādhiṭṭhāno → upasamādiṭṭhāno (pts)
๑. อธิษฐานธรรมคือปัญญา ๒. อธิษฐานธรรมคือสัจจะ ๓. อธิษฐานธรรมคือจาคะ ๔. อธิษฐานธรรมคืออุปสมะ
‘Caturādhiṭṭhāno ayaṁ, bhikkhu, puriso’ti—
purisoti → puriso ti (pts)
คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุ บุรุษนี้มีอธิษฐานธรรม ๔ ประการ’
iti yaṁ taṁ vuttaṁ idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | yaṁ → yan (pts) | idametaṁ → idam etaṁ (pts)
นั่น เพราะ อาศัยเหตุนี้ เราจึงกล่าวไว้

‘Paññaṁ nappamajjeyya, saccamanurakkheyya, cāgamanubrūheyya, santimeva so sikkheyyā’ti—
saccamanurakkheyya cāgamanubrūheyya santimeva → saccam anurakkheyya cāgam anubrūheyya santim eva (pts)
เรากล่าวคำนี้ไว้ว่า ‘บุรุษไม่พึงประมาทปัญญา พึงตามรักษาสัจจะ พึงเพิ่มพูนจาคะ พึงศึกษาแต่ทางสงบเท่านั้น’
iti kho panetaṁ vuttaṁ. Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
panetaṁ → pan etaṁ (pts) | kiñcetaṁ → kiñ etaṁ (pts)
เพราะอาศัยเหตุอะไร เราจึงกล่าว ไว้เช่นนั้น

Kathañca, bhikkhu, paññaṁ nappamajjati?
kathañca → kathañ ca (pts)
บุรุษไม่พึงประมาทปัญญา เป็นอย่างไร
Chayimā, bhikkhu, dhātuyo—
chayimā → cha imā (bj) | bhikkhu → (pts)
คือ ธาตุ ๖ ประการนี้ ได้แก่
pathavīdhātu, āpodhātu, tejodhātu, vāyodhātu, ākāsadhātu, viññāṇadhātu.
pathavīdhātu → paṭhavīdhātu (bj, sya-all, pts)
๑. ปฐวีธาตุ ๒. อาโปธาตุ ๓. เตโชธาตุ ๔. วาโยธาตุ ๕. อากาสธาตุ ๖. วิญญาณธาตุ

Katamā ca, bhikkhu, pathavīdhātu?
pathavīdhātu pathavīdhātu → paṭhavīdhātu paṭhavīdhātu (sya-all, pts)
ปฐวีธาตุ เป็นอย่างไร
Pathavīdhātu siyā ajjhattikā siyā bāhirā.
pathavīdhātu → paṭhavīdhātu (th, pts)
คือ ปฐวีธาตุภายในก็มี ปฐวีธาตุภายนอกก็มี
Katamā ca, bhikkhu, ajjhattikā pathavīdhātu?
pathavīdhātu → paṭhavīdhātu (bj, sya-all, pts)
ปฐวีธาตุภายใน เป็นอย่างไร
Yaṁ ajjhattaṁ paccattaṁ kakkhaḷaṁ kharigataṁ upādinnaṁ, seyyathidaṁ—
upādinnaṁ → upādiṇṇaṁ (cck, pts1ed, mr) | kakkhaḷaṁ → kakkhalaṁ (sya-all) | upādinnaṁ seyyathidaṁ → upādiṇṇaṁ seyyathīdaṁ (pts) | upādinnaṁ → upādiṇṇaṁ (cck: pī. ka.) | kakkhaḷaṁ → Si kakkhalaṁ. (pts note)
คือ อุปาทินนกรูป ภายในที่เป็นของเฉพาะตน เป็นของแข้นแข็ง เป็น ของหยาบ ได้แก่
kesā lomā nakhā dantā taco maṁsaṁ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṁ vakkaṁ hadayaṁ yakanaṁ kilomakaṁ pihakaṁ papphāsaṁ antaṁ antaguṇaṁ udariyaṁ karīsaṁ, yaṁ vā panaññampi kiñci ajjhattaṁ paccattaṁ kakkhaḷaṁ kharigataṁ upādinnaṁ—
aṭṭhimiñjaṁ → aṭṭhimiñjā (bj, pts1ed) | nhāru → nahāru (bj) | nhāru aṭṭhi → nahārū aṭṭhī (sya-all) | kakkhaḷaṁ → kakkhalaṁ (sya-all) | nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṁ → nahārū aṭṭhī aṭṭhimiñjā (pts) | upādinnaṁ → upādiṇṇaṁ (pts) | aṭṭhimiñjā → aṭṭhimiñjaṁ (bj: machasaṁ) | aṭṭhimiñjaṁ → aṭṭhimiñjā (cck: sī. pī.) | aṭṭhimiñjā → Si aṭṭhimiñjaṁ as at III.90. (pts note) | panaññampi → pan aññam pi (pts)
ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เนื้อ เอ็น กระดูก เยื่อในกระดูก ไต หัวใจ ตับ พังผืด ม้าม ปอด ไส้ใหญ่ ไส้น้อย อาหารใหม่ อาหารเก่า หรือ อุปาทินนกรูปภายในอื่นใดที่เป็นของเฉพาะตน เป็นของแข้นแข็ง เป็นของหยาบ
ayaṁ vuccati, bhikkhu, ajjhattikā pathavīdhātu.
pathavīdhātu → paṭhavīdhātu (bj, sya-all) | ajjhattikā pathavīdhātu → ajjhatikā paṭhavīdhātu (pts)
นี้เรียกว่าปฐวีธาตุภายใน
Yā ceva kho pana ajjhattikā pathavīdhātu yā ca bāhirā pathavīdhātu pathavīdhāturevesā.
pathavīdhātu → paṭhavīdhātu (bj, sya-all, pts) | pathavīdhātu pathavīdhāturevesā → paṭhavīdhātu paṭhavīdhāturevesā (bj, sya-all, pts) | ceva → eva (pts) | pathavīdhātu pathavīdhāturevesā → paṭhavīdhātu paṭhavīdhātur ev esā (pts)
ปฐวีธาตุภายใน และปฐวีธาตุภายนอกนี้ ก็เป็นปฐวีธาตุนั่นเอง
‘Taṁ netaṁ mama nesohamasmi na meso attā’ti—evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.
netaṁ → n etaṁ (pts) | nesohamasmi → n eso ham asmi (pts) | meso attāti evametaṁ → me so attā ti evam etaṁ (pts)
บัณฑิตควร เห็นปฐวีธาตุนั้น ตามความเป็นจริง ด้วยปัญญาอันชอบอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’
Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā pathavīdhātuyā nibbindati, pathavīdhātuyā cittaṁ virājeti.
pathavīdhātuyā → paṭhavīdhātuyā (bj, sya-all, pts) | evametaṁ → evam etaṁ (pts)
ครั้นเห็นปฐวีธาตุนั้นตามความเป็นจริง ด้วย ปัญญาอันชอบอย่างนี้แล้ว ย่อมเบื่อหน่ายในปฐวีธาตุ และทำจิตให้คลายกำหนัด จากปฐวีธาตุ

Katamā ca, bhikkhu, āpodhātu?อาโปธาตุ เป็นอย่างไร Āpodhātu siyā ajjhattikā siyā bāhirā.คือ อาโปธาตุภายในก็มี อาโปธาตุภายนอกก็มี Katamā ca, bhikkhu, ajjhattikā āpodhātu?อาโปธาตุภายใน เป็นอย่างไร Yaṁ ajjhattaṁ paccattaṁ āpo āpogataṁ upādinnaṁ seyyathidaṁ—
paccattaṁ → (sya-all) | upādinnaṁ seyyathidaṁ → upādiṇṇaṁ seyyathīdaṁ (pts)
คือ อุปาทินนกรูปภายในที่เป็นของเฉพาะตน เป็นของเอิบอาบ มีความ เอิบอาบ ได้แก่
pittaṁ semhaṁ pubbo lohitaṁ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā muttaṁ, yaṁ vā panaññampi kiñci ajjhattaṁ paccattaṁ āpo āpogataṁ upādinnaṁ—
upādinnaṁ → upādiṇṇaṁ (pts) | kheḷo → Si khelo. (pts note) | panaññampi → pan aññam pi (pts)
ดี เสลด หนอง เลือด เหงื่อ น้ำตา มันข้น เปลวมัน น้ำลาย น้ำมูก ไขข้อ มูตร หรืออุปาทินนกรูปภายในอื่นใด ที่เป็นของเฉพาะตน เป็น ของเอิบอาบ มีความเอิบอาบ
ayaṁ vuccati, bhikkhu, ajjhattikā āpodhātu.นี้เรียกว่าอาโปธาตุภายใน Yā ceva kho pana ajjhattikā āpodhātu yā ca bāhirā āpodhātu āpodhāturevesā.
ceva → eva (pts) | āpodhāturevesā → āpodhātur ev esā (pts)
อาโปธาตุภายในและอาโปธาตุภายนอกนี้ ก็เป็นอาโปธาตุนั่นเอง
‘Taṁ netaṁ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti—evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.
netaṁ → n etaṁ (pts) | nesohamasmi → n eso ham asmi (pts) | meso attāti evametaṁ → me so attā ti evam etaṁ (pts)
บัณฑิตพึง เห็นอาโปธาตุนั้นตามความเป็นจริง ด้วยปัญญาอันชอบอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’
Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā āpodhātuyā nibbindati, āpodhātuyā cittaṁ virājeti.
evametaṁ → evam etaṁ (pts)
ครั้นเห็นอาโปธาตุนั้นตามความเป็นจริง ด้วยปัญญาอันชอบอย่างนี้แล้ว ย่อมเบื่อหน่ายในอาโปธาตุ และทำจิตให้คลาย กำหนัดจากอาโปธาตุ

Katamā ca, bhikkhu, tejodhātu?เตโชธาตุ เป็นอย่างไร Tejodhātu siyā ajjhattikā siyā bāhirā.คือ เตโชธาตุภายในก็มี เตโชธาตุภายนอกก็มี Katamā ca, bhikkhu, ajjhattikā tejodhātu?เตโชธาตุภายใน เป็นอย่างไร Yaṁ ajjhattaṁ paccattaṁ tejo tejogataṁ upādinnaṁ, seyyathidaṁ—
upādinnaṁ seyyathidaṁ → upādiṇṇaṁ seyyathīdaṁ (pts)
คือ อุปาทินนกรูปภายในที่เป็นของเฉพาะตน เป็นของเร่าร้อน มีความเร่าร้อน ได้แก่
yena ca santappati, yena ca jīrīyati, yena ca pariḍayhati, yena ca asitapītakhāyitasāyitaṁ sammā pariṇāmaṁ gacchati, yaṁ vā panaññampi kiñci ajjhattaṁ paccattaṁ tejo tejogataṁ upādinnaṁ—
jīrīyati → jiriyati (sya-all); janīyati (pts) | upādinnaṁ → upādiṇṇaṁ (pts) | santappati → santapati (bj: sīmu) | jīrīyati → jarīyati (bj: sīmu, PTS) | sammā pariṇāmaṁ → sammāpariṇāmaṁ (th, pts) | panaññampi → pan aññam pi (pts)
ธรรมชาติที่เป็นเครื่องทำร่างกายให้อบอุ่น ธรรมชาติที่เป็นเครื่องทำร่างกาย ให้ทรุดโทรม ธรรมชาติที่เป็นเครื่องทำร่างกายให้เร่าร้อน ธรรมชาติที่เป็นเครื่อง ย่อยสิ่งที่กินแล้ว ดื่มแล้ว เคี้ยวแล้ว และลิ้มรสแล้ว หรืออุปาทินนกรูปภายในอื่นใด ที่เป็นของเฉพาะตน เป็นของเร่าร้อน มีความเร่าร้อน
ayaṁ vuccati, bhikkhu, ajjhattikā tejodhātu.นี้เรียกว่าเตโชธาตุภายใน Yā ceva kho pana ajjhattikā tejodhātu yā ca bāhirā tejodhātu tejodhāturevesā.
yā ceva → ya eva (pts) | tejodhāturevesā → tejodhātur ev esā (pts)
เตโชธาตุภายในและเตโชธาตุภายนอกนี้ ก็เป็นเตโชธาตุนั่นเอง
‘Taṁ netaṁ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti—evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.บัณฑิตพึง เห็นเตโชธาตุนั้นตามความเป็นจริง ด้วยปัญญาอันชอบอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā tejodhātuyā nibbindati, tejodhātuyā cittaṁ virājeti.ครั้นเห็นเตโชธาตุนั้นตามความเป็นจริง ด้วย ปัญญาอันชอบอย่างนี้แล้ว ย่อมเบื่อหน่ายในเตโชธาตุ และทำจิตให้คลายกำหนัด จากเตโชธาตุ

Katamā ca, bhikkhu, vāyodhātu?วาโยธาตุ เป็นอย่างไร Vāyodhātu siyā ajjhattikā siyā bāhirā.คือ วาโยธาตุภายในก็มี วาโยธาตุภายนอกก็มี Katamā ca, bhikkhu, ajjhattikā vāyodhātu?วาโยธาตุภายใน เป็นอย่างไร Yaṁ ajjhattaṁ paccattaṁ vāyo vāyogataṁ upādinnaṁ, seyyathidaṁ—
upādinnaṁ seyyathidaṁ → upādiṇṇaṁ seyyathīdam (pts) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th)
คือ อุปาทินนกรูปภายในที่เป็นของเฉพาะตน เป็นของพัดไปมา มีความ พัดไปมา ได้แก่
uddhaṅgamā vātā adhogamā vātā kucchisayā vātā koṭṭhāsayā vātā aṅgamaṅgānusārino vātā assāso passāso iti, yaṁ vā panaññampi kiñci ajjhattaṁ paccattaṁ vāyo vāyogataṁ upādinnaṁ—
koṭṭhāsayā → koṭṭhasayā (bj, sya-all, km, pts1ed) | iti → (sya-all, pts) | koṭṭhāsayā → koṭṭhasayā (pts) | upādinnaṁ → upādiṇṇaṁ (pts) | koṭṭhasayā → koṭṭhāsayā (bj: machasaṁ, sīmu) | koṭṭhāsayā → koṭṭhasayā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | panaññampi → pan aññam pi (pts)
ลมที่พัดขึ้นเบื้องบน ลมที่พัดลงเบื้องต่ำ ลมในท้อง ลมในลำไส้ ลมที่แล่นไปตามอวัยวะน้อยใหญ่ ลมหายใจเข้า ลมหายใจออก หรืออุปาทินนกรูป ภายในอื่นใด ที่เป็นของเฉพาะตน เป็นของพัดไปมา มีความพัดไปมา
ayaṁ vuccati, bhikkhu, ajjhattikā vāyodhātu.นี้เรียกว่าวาโยธาตุภายใน Yā ceva kho pana ajjhattikā vāyodhātu yā ca bāhirā vāyodhātu vāyodhāturevesā.
ceva → eva (pts) | vāyodhāturevesā → vāyodhātur ev esā (pts)
วาโยธาตุภายในและวาโยธาตุภายนอกนี้ ก็เป็นวาโยธาตุนั่นเอง
‘Taṁ netaṁ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti—evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.บัณฑิตพึง เห็นวาโยธาตุนั้นตามความเป็นจริง ด้วยปัญญาอันชอบอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā vāyodhātuyā nibbindati, vāyodhātuyā cittaṁ virājeti.ครั้นเห็นวาโยธาตุนั้นตามความเป็นจริง ด้วยปัญญาอันชอบอย่างนี้แล้ว ย่อมเบื่อหน่ายในวาโยธาตุ และทำจิตให้คลาย กำหนัดจากวาโยธาตุ

Katamā ca, bhikkhu, ākāsadhātu?อากาสธาตุ เป็นอย่างไร Ākāsadhātu siyā ajjhattikā siyā bāhirā.คือ อากาสธาตุภายในก็มี อากาสธาตุภายนอกก็มี Katamā ca, bhikkhu, ajjhattikā ākāsadhātu?อากาสธาตุภายใน เป็นอย่างไร Yaṁ ajjhattaṁ paccattaṁ ākāsaṁ ākāsagataṁ upādinnaṁ, seyyathidaṁ—
upādinnaṁ seyyathidaṁ kaṇṇacchiddaṁ nāsacchiddaṁ → upādiṇṇaṁ seyyathīdaṁ kaṇṇacchiddam nāsacchiddam (pts)
คือ อุปาทินนกรูปภายในที่เป็นของเฉพาะตน เป็นสภาวะว่างเปล่า มีความ ว่างเปล่า ได้แก่
kaṇṇacchiddaṁ nāsacchiddaṁ mukhadvāraṁ yena ca asitapītakhāyitasāyitaṁ ajjhoharati, yattha ca asitapītakhāyitasāyitaṁ santiṭṭhati, yena ca asitapītakhāyitasāyitaṁ adhobhāgaṁ nikkhamati, yaṁ vā panaññampi kiñci ajjhattaṁ paccattaṁ ākāsaṁ ākāsagataṁ aghaṁ aghagataṁ vivaraṁ vivaragataṁ asamphuṭṭhaṁ maṁsalohitehi upādinnaṁ—
adhobhāgaṁ → adhobhāgā (bj, sya-all, km, pts1ed) | asitapītakhāyitasāyitaṁ → asitāpītakhāyitasāyitaṁ (pts) | adhobhāgaṁ → adhobhāgā (pts) | adhobhāgā → adhobhāgaṁ (bj: machasaṁ) | adhobhāgaṁ → adhobhāgā (sī. syā. kaṁ. pī.) devadūtasuttena sameti (cck note) | asitapītakhāyitasāyitaṁ → asitapītakhāyita sāyitaṁ (th) | asitapītakhāyitasāyitaṁ → asita pīta khāyita sāyitaṁ (th) | asitapītakhāyitasāyitaṁ adhobhāgaṁ → asita pīta khāyita sāyitaṁ adhobhāgā (th) | kaṇṇacchiddaṁ nāsacchiddaṁ → kaṇṇacchiddam nāsacchiddam (pts) | panaññampi → pan aññam pi (pts) | aghaṁ aghagataṁ vivaraṁ vivaragataṁ asamphuṭṭhaṁ maṁsalohitehi upādinnaṁ → upādiṇṇaṁ (pts)
ช่องหู ช่องจมูก ช่องปาก ช่องสำหรับกลืนของกิน ของดื่ม ของเคี้ยว ของลิ้มรส ช่องที่พักอยู่แห่งของกิน ของดื่ม ของเคี้ยว ของลิ้ม และ ช่องสำหรับของกิน ของดื่ม ของเคี้ยว ของลิ้ม ไหลลงเบื้องต่ำ หรืออุปาทินนกรูป ภายในอื่นใดที่เป็นของเฉพาะตน เป็นสภาวะว่างเปล่า มีความว่างเปล่า
ayaṁ vuccati, bhikkhu, ajjhattikā ākāsadhātu.นี้เรียกว่าอากาสธาตุภายใน Yā ceva kho pana ajjhattikā ākāsadhātu yā ca bāhirā ākāsadhātu ākāsadhāturevesā.
ceva → eva (pts) | ākāsadhāturevesā → ākāsadhātur ev esā (pts)
อากาสธาตุภายในและอากาสธาตุภายนอกนี้ ก็เป็นอากาสธาตุนั่นเอง
‘Taṁ netaṁ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti—evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.บัณฑิต พึงเห็นอากาสธาตุนั้นตามความเป็นจริง ด้วยปัญญาอันชอบอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā ākāsadhātuyā nibbindati, ākāsadhātuyā cittaṁ virājeti.ครั้นเห็นอากาสธาตุนั้นตามความ เป็นจริง ด้วยปัญญาอันชอบอย่างนี้แล้ว ย่อมเบื่อหน่ายในอากาสธาตุ และทำจิต ให้คลายความกำหนัดจากอากาสธาตุ

Athāparaṁ viññāṇaṁyeva avasissati parisuddhaṁ pariyodātaṁ.
viññāṇaṁyeva → viññāṇaṁ yeva (bjt, pts)
ทีนั้น วิญญาณอันบริสุทธิ์ผุดผ่อง เหลืออยู่
Tena ca viññāṇena kiṁ vijānāti?
Tena ca viññāṇena kiṁ → tena viññāṇena kiñci (sya-all, pts1ed) | vijānāti → jānāti (bj) | ca → (sya-all, pts) | kiṁ vijānāti → kiñci jānāti (sya-all) | kiṁ → tena viññāṇena kiñca (cck: sī.) | kiṁ → kiñci jānāti sukhan ti pi (pts)
บุคคลย่อมรู้เรื่องอะไร ๆ ได้ด้วยวิญญาณนั้น
‘Sukhan’tipi vijānāti, ‘dukkhan’tipi vijānāti, ‘adukkhamasukhan’tipi vijānāti.
sukhantipi → dukkhan ti pi (pts) | dukkhantipi → adukkhamasukhan ti pi (pts) | adukkhamasukhantipi vijānāti sukhavedaniyaṁ → sukhavedanīyaṁ (pts)
คือรู้ว่า ‘สุข’ บ้าง รู้ว่า ‘ทุกข์’ บ้าง รู้ว่า ‘อทุกขมสุข’ บ้าง
Sukhavedaniyaṁ, bhikkhu, phassaṁ paṭicca uppajjati sukhā vedanā.
sukhavedaniyaṁ → sukhavedanīyaṁ (th, pts)
เพราะอาศัยผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งสุขเวทนา สุขเวทนาจึงเกิด
So sukhaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘sukhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.
vedayamāno → vediyamāno (bj, sya-all, pts) | vedayāmīti → vediyāmīti (bj, sya-all, pts)
บุคคลนั้นเมื่อเสวย สุขเวทนา ย่อมรู้ชัดว่า ‘เราเสวยสุขเวทนาอยู่’
‘Tasseva sukhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ sukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā sukhā vedanā sā nirujjhati, sā vūpasammatī’ti pajānāti.
sukhavedaniyassa → sukhavedanīyassa (th) | sukhavedaniyaṁ → sukhavedanīyaṁ (th, pts) | tasseva sukhavedaniyassa → tass eva sukhavedanīyassa (pts)
รู้ชัดว่า ‘เพราะผัสสะอันเป็นที่ตั้ง แห่งสุขเวทนานั้นนั่นแลดับ สุขเวทนาที่เกิดเพราะอาศัยผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่ง สุขเวทนา ที่เสวยอยู่อันเกิดจากผัสสะนั้นก็ดับคือสงบไป’

Dukkhavedaniyaṁ, bhikkhu, phassaṁ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā.
dukkhavedaniyaṁ → dukkhavedanīyaṁ (th, pts)
เพราะอาศัยผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งทุกขเวทนา ทุกขเวทนาจึงเกิด
So dukkhaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘dukkhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.
vedayamāno → vediyamāno (bj, sya-all, pts) | vedayāmīti → vediyāmīti (bj, sya-all, pts)
บุคคลนั้นเมื่อเสวยทุกขเวทนา ย่อมรู้ชัดว่า ‘เราเสวยทุกขเวทนาอยู่’
‘Tasseva dukkhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ dukkhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā dukkhā vedanā sā nirujjhati, sā vūpasammatī’ti pajānāti.
tasseva dukkhavedaniyassa → tass eva dukkhavedaṇīyassa (pts) | dukkhavedaniyassa → dukkhavedanīyassa (th) | dukkhavedaniyaṁ → dukkhavedanīyaṁ (th, pts)
รู้ชัดว่า ‘เพราะผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งทุกขเวทนานั้นนั่นแลดับ ทุกขเวทนาที่เกิดเพราะอาศัย ผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งทุกขเวทนา ที่เสวยอยู่อันเกิดจากผัสสะนั้นก็ดับคือสงบไป’

Adukkhamasukhavedaniyaṁ, bhikkhu, phassaṁ paṭicca uppajjati adukkhamasukhā vedanā.
adukkhamasukhavedaniyaṁ → adukkhamasukhavedanīyaṁ (th, pts)
เพราะอาศัยผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งอทุกขมสุขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา จึงเกิด
So adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.
vedayamāno → vediyamāno (bj, sya-all, pts) | vedayāmīti → vediyāmīti (bj, sya-all, pts)
บุคคลนั้นเมื่อเสวยอทุกขมสุขเวทนา ย่อมรู้ชัดว่า ‘เราเสวยอทุกขม สุขเวทนาอยู่’
‘Tasseva adukkhamasukhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ adukkhamasukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā adukkhamasukhā vedanā sā nirujjhati, sā vūpasammatī’ti pajānāti.
tasseva adukkhamasukhavedaniyassa → tass eva adukkhamasukhavedaṇīyassa (pts) | adukkhamasukhavedaniyassa → adukkhamasukhavedanīyassa (th) | adukkhamasukhavedaniyaṁ → adukkhamasukhavedanīyaṁ (th, pts)
รู้ชัดว่า ‘เพราะผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งอทุกขมสุขเวทนานั้นนั่นแลดับ อทุกขมสุขเวทนาที่เกิดเพราะอาศัยผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งอทุกขมสุขเวทนา ที่เสวย อยู่อันเกิดจากผัสสะนั้นก็ดับคือสงบไป’

Seyyathāpi, bhikkhu, dvinnaṁ kaṭṭhānaṁ saṅghaṭṭā samodhānā usmā jāyati, tejo abhinibbattati, tesaṁyeva dvinnaṁ kaṭṭhānaṁ nānābhāvā vinikkhepā yā tajjā usmā sā nirujjhati, sā vūpasammati;
saṅghaṭṭā → samphassa (bj, pts1ed); saṅghaṭā (sya-all, km) | saṅghaṭṭā samodhānā → samphassasamodhānā (bj, pts) | vinikkhepā → vikkhepā (cck) | samphassasamodhānā → saṅghaṭṭā samodhānā (bj: machasaṁ, sīmu) | saṅghaṭṭā → samphassa (cck: sī. pī.); saṅghaṭā (cck: syā. kaṁ.) | saṅghaṭā → samphassasamodhānā (sya-all: sī.) | samphassasamodhānā → So Sky; Si saṁghaṭā samodhānā, with note that the Sinh. reading is as in text. (pts note) | tesaṁyeva → tesaṁ yeva (bjt, pts)
ภิกษุ เปรียบเหมือนไม้ ๒ อัน เสียดสีกัน จึงเกิดความร้อน ไฟลุกขึ้น เพราะแยกไม้ทั้งสองนั้นออกจากกัน ความร้อนที่เกิดจากการเสียดสีนั้นจึงดับ ระงับไป แม้ฉันใด
evameva kho, bhikkhu, sukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati sukhā vedanā.
sukhavedaniyaṁ → sukhavedanīyaṁ (bjt, th, pts) | evameva → evam eva (pts)
บุคคลก็ฉันนั้นเหมือนกัน เพราะอาศัยผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่ง สุขเวทนา สุขเวทนาจึงเกิด
So sukhaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘sukhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.
vedayamāno → vediyamāno (bj, sya-all, pts) | vedayāmīti → vediyāmīti (bj, sya-all, pts)
บุคคลนั้นเมื่อเสวยสุขเวทนา ย่อมรู้ชัดว่า ‘เราเสวย สุขเวทนาอยู่’
‘Tasseva sukhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ sukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā sukhā vedanā sā nirujjhati, sā vūpasammatī’ti pajānāti.
sukhavedaniyassa → sukhavedanīyassa (th) | sukhavedaniyaṁ → sukhavedanīyaṁ (th, pts) | tasseva sukhavedaniyassa → tass eva sukhavedanīyassa (pts)
รู้ชัดว่า ‘เพราะผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งสุขเวทนานั้นนั่นแลดับ สุขเวทนา ที่เกิดเพราะอาศัยผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งสุขเวทนา ที่เสวยอยู่อันเกิดจากผัสสะนั้น ก็ดับคือสงบไป’

Dukkhavedaniyaṁ, bhikkhu, phassaṁ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā.
dukkhavedaniyaṁ → dukkhavedanīyaṁ (th, pts)
เพราะอาศัยผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งทุกขเวทนา ทุกขเวทนาจึงเกิด
So dukkhaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘dukkhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.
so → so dukkhā vedanaṁ vediyamāno (bj) | vedayamāno dukkhaṁ vedanaṁ vedayāmīti → vediyāmīti (bj, pts) | vedayamāno → vediyamāno (sya-all) | vedayāmīti → vediyāmīti (sya-all)
บุคคลนั้นเมื่อเสวยทุกขเวทนา ย่อมรู้ชัดว่า ‘เราเสวยทุกขเวทนาอยู่’
‘Tasseva dukkhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ dukkhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā dukkhā vedanā sā nirujjhati, sā vūpasammatī’ti pajānāti.
dukkhavedaniyassa → dukkhavedanīyassa (th) | dukkhavedaniyaṁ → dukkhavedanīyaṁ (th)
รู้ชัดว่า ‘เพราะผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งทุกขเวทนานั้นนั่นแลดับ ทุกขเวทนาที่เกิดเพราะอาศัย ผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งทุกขเวทนา ที่เสวยอยู่อันเกิดจากผัสสะนั้นก็ดับคือสงบไป’

Adukkhamasukhavedaniyaṁ, bhikkhu, phassaṁ paṭicca uppajjati adukkhamasukhā vedanā.
adukkhamasukhavedaniyaṁ → adukkhamasukhavedanīyaṁ (th)
เพราะอาศัยผัสสะอันเป็นที่ตั้งอทุกขมสุขเวทนา อทุกขมสุขเวทนาจึง เกิด
So adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.
vedayamāno → vediyamāno (bj, sya-all) | vedayāmīti → vediyāmīti (bj, sya-all)
บุคคลนั้นเมื่อเสวยอทุกขมสุขเวทนา ย่อมรู้ชัดว่า ‘เราเสวยอทุกขมสุขเวทนา อยู่’
‘Tasseva adukkhamasukhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ adukkhamasukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā adukkhamasukhā vedanā sā nirujjhati, sā vūpasammatī’ti pajānāti.
adukkhamasukhavedaniyassa → adukkhamasukhavedanīyassa (th) | adukkhamasukhavedaniyaṁ → adukkhamasukhavedanīyaṁ (th)
รู้ชัดว่า ‘เพราะผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งอทุกขมสุขเวทนานั้นนั่นแลดับ อทุกขม สุขเวทนาที่เกิดเพราะอาศัยผัสสะอันเป็นที่ตั้งแห่งอทุกขมสุขเวทนา ที่เสวยอยู่อัน เกิดจากผัสสะนั้นก็ดับคือสงบไป’

Athāparaṁ upekkhāyeva avasissati parisuddhā pariyodātā mudu ca kammaññā ca pabhassarā ca.
pariyodātā → pariyodāta (pts) | upekkhāyeva → upekhā yeva (pts)
ทีนั้น อุเบกขาอันบริสุทธิ์ผุดผ่อง อ่อน เหมาะแก่การใช้งาน และ ผ่องใส เหลืออยู่
Seyyathāpi, bhikkhu, dakkho suvaṇṇakāro vā suvaṇṇakārantevāsī vā ukkaṁ bandheyya, ukkaṁ bandhitvā ukkāmukhaṁ ālimpeyya, ukkāmukhaṁ ālimpetvā saṇḍāsena jātarūpaṁ gahetvā ukkāmukhe pakkhipeyya, tamenaṁ kālena kālaṁ abhidhameyya, kālena kālaṁ udakena paripphoseyya, kālena kālaṁ ajjhupekkheyya, taṁ hoti jātarūpaṁ sudhantaṁ niddhantaṁ nīhaṭaṁ ninnītakasāvaṁ mudu ca kammaññañca pabhassarañca, yassā yassā ca piḷandhanavikatiyā ākaṅkhati—yadi paṭṭikāya yadi kuṇḍalāya yadi gīveyyakāya yadi suvaṇṇamālāya tañcassa atthaṁ anubhoti;
ninnītakasāvaṁ → nihaṭakasāvaṁ (bj); nihatakasāvaṁ (mr) | sudhantaṁ niddhantaṁ → etthantare pāṭho sya-all potthakesu | jātarūpaṁ → jātarūpaṁ dhantaṁ (bj, pts1ed) | nīhaṭaṁ → nihataṁ (si, sya-all, km, mr) | paṭṭikāya → pavaddhikāya (bj); pavaṭṭikāya (sya-all, pts1ed) | ninnītakasāvaṁ → nīhaṭakasāvaṁ (bj) | sudhantaṁ niddhantaṁ nīhaṭaṁ → nihataṁ (sya-all) | yassā ca piḷandhanavikatiyā → yassāva pilandhanavikatiyā (sya-all) | sudhantaṁ → dhantaṁ suddhantaṁ (pts) | ca piḷandhanavikatiyā → va paḷindhanavikatiyā (pts) | paṭṭikāya → pavaṭṭikāya (pts) | dhantaṁ → dhantaṁ (bj: machasaṁ ūnaṁ.) | nīhaṭaṁ → nīhataṁ (bj: sīmu) | nīhaṭakasāvaṁ → ninnitakasāvaṁ (bj: sīmu, machasaṁ, PTS) | jātarūpaṁ → jātarūpaṁ dhantaṁ (cck: sī. pī.) | nīhaṭaṁ → nihataṁ (cck: syā. kaṁ. ka.) | ninnītakasāvaṁ → nihatakasāvaṁ (cck: ka.) | paṭṭikāya → pavaṭṭikāya (cck: sī. syā.) | jātarūpaṁ → ito paraṁ dhantaṁ suddhantaṁ niddhantanti vacanaṁ sīhaḷapotthake dissati (sya-all note) | ālimpeyya → So Si; Sky āl-; Bu ālamp-. (pts note) | niddhantaṁ → Si omits these three words. nothing that they are inserted in Sinh. MSS. (pts note) | nīhaṭaṁ → So Bu; Sky Si nihataṁ. (pts note) | ninnītakasāvaṁ → So Si Sky; Bu nīhaṭako. Cf. III. 137. (pts note) | kammaññañca → kammaññaṁ ca (bjt, th) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | kammaññañca pabhassarañca → kammaññañ ca pabhassarañ ca (pts) | tañcassa → tañ assa (pts)
เปรียบเหมือนช่างทองหรือลูกมือของช่างทองผู้ชำนาญ ตระเตรียม เบ้าแล้วสุมปากเบ้า เอาคีมคีบทองใส่ลงที่ปากเบ้า แล้วสูบลมตามสมควรแก่เวลา เอาน้ำประพรมตามสมควรแก่เวลา เพ่งดูตามสมควรแก่เวลา ทองนั้นเป็นทองที่ ถูกไล่ขี้เขม่าหมดแล้ว จึงเป็นทองอ่อน เหมาะแก่การใช้งาน ผุดผ่อง และ ช่างทองหรือลูกมือของช่างทองมุ่งหมายจะทำเครื่องประดับชนิดใด ๆ คือ แผ่นทอง ต่างหู สร้อยคอ หรือมาลัยทอง ทองนั้นย่อมอำนวยประโยชน์ให้เขาได้ แม้ฉันใด
evameva kho, bhikkhu, athāparaṁ upekkhāyeva avasissati parisuddhā pariyodātā mudu ca kammaññā ca pabhassarā ca.
evameva → evam eva (pts) | upekkhāyeva → upekhā yeva (pts)
อุเบกขาอื่นก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นอุเบกขาบริสุทธิ์ผุดผ่อง อ่อน เหมาะแก่ การใช้งาน และผ่องใสเหลืออยู่

So evaṁ pajānāti:บุคคลนั้นรู้ชัดอย่างนี้ว่า ‘imañce ahaṁ upekkhaṁ evaṁ parisuddhaṁ evaṁ pariyodātaṁ ākāsānañcāyatanaṁ upasaṁhareyyaṁ, tadanudhammañca cittaṁ bhāveyyaṁ.
imañce → imaṁ ce (bjt) | evaṁ parisuddhaṁ evaṁ pariyodātaṁ → evaṁparisuddhaṁ evaṁpariyodātaṁ (bjt) | imañce → imañ ce (pts) | upekkhaṁ → upekhaṁ (pts) | tadanudhammañca → tadanudhammañ ca (pts)
‘ถ้าเราน้อมอุเบกขาอันบริสุทธิ์ผุดผ่องอย่างนี้ เข้าไปสู่อากาสานัญจายตนฌาน และอบรมจิตให้มีธรรมสมควร แก่ธรรมนั้น
Evaṁ me ayaṁ upekkhā tannissitā tadupādānā ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭheyya.
tannissitā → taṁnissitā (my) | evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts) | upekkhā → upekhā (pts)
เมื่อ เป็นเช่นนั้น อุเบกขาของเรานี้ก็จะเป็นอุเบกขาที่อาศัยอากาสานัญจายตนฌานนั้น ยึดอากาสานัญจายตนฌานนั้น คงอยู่ตลอดกาลนาน
Imañce ahaṁ upekkhaṁ evaṁ parisuddhaṁ evaṁ pariyodātaṁ viññāṇañcāyatanaṁ upasaṁhareyyaṁ, tadanudhammañca cittaṁ bhāveyyaṁ.
imañce → imaṁ ce (bjt) | evaṁ parisuddhaṁ evaṁ pariyodātaṁ → evaṁparisuddhaṁ evaṁpariyodātaṁ (bjt) | imañce → imañ ce (pts) | upekkhaṁ → upekhaṁ (pts) | tadanudhammañca → tadanudhammañ ca (pts)
ถ้าเราน้อมอุเบกขาอันบริสุทธิ์ผุดผ่องอย่างนี้ เข้าไปสู่วิญญาณัญจายตนฌาน และอบรมจิตให้มีธรรมสมควรแก่ฌานนั้น
Evaṁ me ayaṁ upekkhā tannissitā tadupādānā ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭheyya.
tannissitā → taṁnissitā (my) | evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts) | upekkhā → upekhā (pts)
เมื่อเป็นเช่นนั้น อุเบกขาของเรานี้ก็จะ เป็นอุเบกขาที่อาศัยวิญญาณัญจายตนฌานนั้น ยึดวิญญาณัญจายตนฌานนั้น คงอยู่ตลอดกาลนาน
Imañce ahaṁ upekkhaṁ evaṁ parisuddhaṁ evaṁ pariyodātaṁ ākiñcaññāyatanaṁ upasaṁhareyyaṁ, tadanudhammañca cittaṁ bhāveyyaṁ.
ākiñcaññāyatanaṁ → ākiñcāyatanaṁ (pts) | imañce → imaṁ ce (bjt) | evaṁ parisuddhaṁ evaṁ pariyodātaṁ → evaṁparisuddhaṁ evaṁpariyodātaṁ (bjt) | imañce → imañ ce (pts) | upekkhaṁ → upekhaṁ (pts) | tadanudhammañca → tadanudhammañ ca (pts)
ถ้าเราน้อมอุเบกขาอันบริสุทธิ์ผุดผ่องอย่างนี้ เข้าไปสู่อากิญจัญญายตนฌาน และอบรมจิตให้มีธรรมสมควรแก่ฌานนั้น
Evaṁ me ayaṁ upekkhā tannissitā tadupādānā ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭheyya.
tannissitā → taṁnissitā (my) | evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts) | upekkhā → upekhā (pts)
เมื่อเป็นเช่นนั้น อุเบกขาของเรานี้ ก็จะเป็นอุเบกขาที่อาศัยอากิญจัญญายตนฌานนั้น ยึดอากิญจัญญายตนฌานนั้น คงอยู่ตลอดกาลนาน
Imañce ahaṁ upekkhaṁ evaṁ parisuddhaṁ evaṁ pariyodātaṁ nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasaṁhareyyaṁ, tadanudhammañca cittaṁ bhāveyyaṁ.
imañce → imaṁ ce (bjt) | evaṁ parisuddhaṁ evaṁ pariyodātaṁ → evaṁparisuddhaṁ evaṁpariyodātaṁ (bjt) | imañce → imañ ce (pts) | upekkhaṁ → upekhaṁ (pts) | tadanudhammañca → tadanudhammañ ca (pts)
ถ้าเราน้อมอุเบกขาอันบริสุทธิ์ผุดผ่องอย่างนี้ เข้าไปสู่เนวสัญญานาสัญญายตน ฌาน และอบรมจิตให้มีธรรมสมควรแก่ฌานนั้น
Evaṁ me ayaṁ upekkhā tannissitā tadupādānā ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭheyyā’ti.
tannissitā → taṁnissitā (my) | evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts) | upekkhā → upekhā (pts)
เมื่อเป็นเช่นนั้น อุเบกขาของเรานี้ ก็จะเป็นอุเบกขาที่อาศัยเนวสัญญานาสัญญายตนฌานนั้น ยึดเนวสัญญา นาสัญญายตนฌานนั้น คงอยู่ตลอดกาลนาน

So evaṁ pajānāti:ภิกษุนั้นรู้ชัดอย่างนี้ว่า ‘imañce ahaṁ upekkhaṁ evaṁ parisuddhaṁ evaṁ pariyodātaṁ ākāsānañcāyatanaṁ upasaṁhareyyaṁ, tadanudhammañca cittaṁ bhāveyyaṁ;
imañce → imaṁ ce (bjt) | evaṁ parisuddhaṁ evaṁ pariyodātaṁ → evaṁparisuddhaṁ evaṁpariyodātaṁ (bjt) | imañce → imañ ce (pts) | upekkhaṁ → upekhaṁ (pts) | tadanudhammañca → tadanudhammañ ca (pts)
‘ถ้าเราน้อมอุเบกขาอันบริสุทธิ์ผุดผ่องอย่างนี้ เข้าไปสู่อากาสานัญจายตนฌาน และอบรมจิตให้มีธรรมสมควรแก่ฌานนั้น
saṅkhatametaṁ.
saṅkhatametaṁ → saṁkhatam etaṁ (pts)
จิตนี้ก็ จะเป็นจิตที่ถูกปัจจัยปรุงแต่งแล้ว
Imañce ahaṁ upekkhaṁ evaṁ parisuddhaṁ evaṁ pariyodātaṁ viññāṇañcāyatanaṁ upasaṁhareyyaṁ, tadanudhammañca cittaṁ bhāveyyaṁ;
evaṁ parisuddhaṁ evaṁ pariyodātaṁ → evaṁparisuddhaṁ evaṁpariyodātaṁ (bjt) | imañce → imañ ce (pts) | upekkhaṁ → upekhaṁ (pts) | tadanudhammañca → tadanudhammañ ca (pts)
ถ้าเราน้อมอุเบกขาอันบริสุทธิ์ผุดผ่องอย่างนี้ เข้าไปสู่วิญญาณัญจายตนฌาน และอบรมจิตให้มีธรรมสมควรแก่ฌานนั้น
saṅkhatametaṁ.
saṅkhatametaṁ → saṁkhatam etaṁ (pts)
จิตนี้ก็จะเป็นจิตที่ถูกปัจจัยปรุงแต่งแล้ว
Imañce ahaṁ upekkhaṁ evaṁ parisuddhaṁ evaṁ pariyodātaṁ ākiñcaññāyatanaṁ upasaṁhareyyaṁ, tadanudhammañca cittaṁ bhāveyyaṁ;
imañce → imaṁ ce (bjt) | evaṁ parisuddhaṁ evaṁ pariyodātaṁ → evaṁparisuddhaṁ evaṁpariyodātaṁ (bjt) | imañce → imañ ce (pts) | upekkhaṁ → upekhaṁ (pts) | tadanudhammañca → tadanudhammañ ca (pts)
ถ้าเราน้อมอุเบกขาอันบริสุทธิ์ผุดผ่องอย่างนี้ เข้าไปสู่อากิญจัญญายตนฌาน และอบรมจิตให้มีธรรมสมควรแก่ฌานนั้น
saṅkhatametaṁ.
saṅkhatametaṁ → saṁkhatam etaṁ (pts)
จิตนี้ก็เป็นจิตที่ถูกปัจจัยปรุงแต่งแล้ว
Imañce ahaṁ upekkhaṁ evaṁ parisuddhaṁ evaṁ pariyodātaṁ nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasaṁhareyyaṁ, tadanudhammañca cittaṁ bhāveyyaṁ;
evaṁ parisuddhaṁ evaṁ pariyodātaṁ → evaṁparisuddhaṁ evaṁpariyodātaṁ (bjt) | imañce → imañ ce (pts) | upekkhaṁ → upekhaṁ (pts) | tadanudhammañca → tadanudhammañ ca (pts)
ถ้าเราน้อมอุเบกขาอันบริสุทธิ์ผุดผ่องอย่างนี้ เข้าไปสู่เนวสัญญานาสัญญายตน ฌาน และอบรมจิตให้มีธรรมสมควรแก่ฌานนั้น
saṅkhatametan’ti.
saṅkhatametanti → saṁkhatam etan ti (pts)
จิตนี้ก็จะเป็นจิตที่ถูกปัจจัยปรุงแต่ง แล้ว

So neva taṁ abhisaṅkharoti, na abhisañcetayati bhavāya vā vibhavāya vā.
na abhisañcetayati → nābhisañcetayati (bj, pts) | neva taṁ abhisaṅkharoti na abhisañcetayati → nevābhisaṅkharoti nābhisañcetayati (th) | neva taṁ abhisaṅkharoti na abhisañcetayati → n eva abhisaṁkharoti nābhisañcetayati (pts)
ภิกษุนั้นจะไม่ปรุงแต่ง จะไม่คิดถึงความเจริญหรือความเสื่อมเลย
So anabhisaṅkharonto anabhisañcetayanto bhavāya vā vibhavāya vā na kiñci loke upādiyati,
vā → (sya-all) | anabhisaṅkharonto → anabhisaṁkharonto (pts)
เธอเมื่อไม่ ปรุงแต่ง ไม่คิดถึง ย่อมไม่ยึดมั่นอะไร ๆ ในโลก
anupādiyaṁ na paritassati, aparitassaṁ paccattaṁyeva parinibbāyati.
paccattaṁyeva → paccattaṁ yeva (pts)
เมื่อไม่ยึดมั่น ย่อมไม่หวาดหวั่น เมื่อไม่หวาดหวั่น ย่อมดับกิเลสได้เฉพาะตนเท่านั้น รู้ชัดว่า

‘Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānāti.‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบ พรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป’

So sukhañce vedanaṁ vedeti, ‘sā aniccā’ti pajānāti, ‘anajjhositā’ti pajānāti, ‘anabhinanditā’ti pajānāti.
sukhañce → sukhaṁ ce (bjt) | sukhañce → sukhañ ce (pts) | aniccāti → aniccā ti (pts) | anajjhositāti → anajjhositā ti (pts) | anabhinanditāti → anabhinanditā ti (pts)
ถ้าภิกษุนั้นเสวยสุขเวทนา จึงรู้ชัดว่า ‘สุขเวทนานั้นไม่เที่ยง’ รู้ชัดว่า ‘ไม่น่าหมกมุ่น’ รู้ชัดว่า ‘ไม่น่าเพลิดเพลิน‘
Dukkhañce vedanaṁ vedeti, ‘sā aniccā’ti pajānāti, ‘anajjhositā’ti pajānāti, ‘anabhinanditā’ti pajānāti.
anabhinanditāti → abhinanditāti (bj) | dukkhañce → dukkhaṁ ce (bjt) | dukkhañce → dukkhañ ce (pts) | aniccāti → aniccā ti (pts) | anajjhositāti → anajjhositā ti (pts) | anabhinanditāti → anabhinanditā ti (pts)
ถ้าเธอเสวยทุกขเวทนา จึงรู้ชัดว่า ‘ทุกขเวทนานั้นไม่เที่ยง’ รู้ชัดว่า ‘ไม่น่า หมกมุ่น’ รู้ชัดว่า ‘ไม่น่าเพลิดเพลิน’
Adukkhamasukhañce vedanaṁ vedeti, ‘sā aniccā’ti pajānāti, ‘anajjhositā’ti pajānāti, ‘anabhinanditā’ti pajānāti.
adukkhamasukhañce → adukkhamasukhañ ce (pts)
ถ้าเธอเสวยอทุกขมสุขเวทนา จึงรู้ชัดว่า ‘อทุกขมสุขเวทนานั้นไม่เที่ยง’ รู้ชัดว่า ‘ไม่น่าหมกมุ่น’ รู้ชัดว่า ‘ไม่น่าเพลิดเพลิน’

So sukhañce vedanaṁ vedeti, visaṁyutto naṁ vedeti;
naṁ → taṁ na (bj) | vedeti → vedeti so (sya-all) | sukhañce → sukhaṁ ce (bjt) | sukhañce → sukhañ ce (pts)
ถ้าเธอเสวยสุขเวทนา จึงเป็นผู้ปราศจาก(กิเลส) เสวยสุขเวทนานั้น
dukkhañce vedanaṁ vedeti, visaṁyutto naṁ vedeti;
dukkhañce → so dukkhaṁ ce (bj, pts) | naṁ → taṁ na (bj) | vedeti → visaṁyutto naṁ vedeti (bj: machasaṁ, PTS)
ถ้าเธอเสวยทุกขเวทนา จึงเป็นผู้ปราศจาก(กิเลส) เสวยทุกขเวทนานั้น
adukkhamasukhañce vedanaṁ vedeti, visaṁyutto naṁ vedeti.
naṁ → taṁ na (bj) | vedeti → visaṁyutto naṁ vedeti (bj: machasaṁ, PTS) | adukkhamasukhañce → adukkhamasukhaṁ ce (bjt) | adukkhamasukhañce → adukkhamasukhañ ce (pts)
ถ้าเธอเสวยอทุกขมสุขเวทนา จึงเป็นผู้ปราศจาก(กิเลส)เสวยอทุกขมสุขเวทนา นั้น
So kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti, jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti,
vedayamāno → vediyamāno (bj, sya-all, pts) | vedayāmīti → vediyāmīti (bj, sya-all, pts) | pajānāti → pajānāti jīvitapa riyantikaṁ vedanaṁ vediyamāno (pts) | vedayamāno jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vedayāmīti → vediyāmīti (pts) | kāyapariyantikaṁ → So Sky Si, -- cf. 2 D. 128. Bu (?) -pariyattikaṁ. (pts note)
เธอเมื่อเสวยเวทนามีกายเป็นที่สุด จึงรู้ชัดว่า ‘เราเสวยเวทนามีกายเป็นที่สุด’ เมื่อเสวยเวทนามีชีวิตเป็นที่สุด จึงรู้ชัดว่า ‘เราเสวยเวทนามีชีวิตเป็นที่สุด’
‘kāyassa bhedā paraṁ maraṇā uddhaṁ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītībhavissantī’ti pajānāti.
paraṁ maraṇā → (sya-all, pts) | anabhinanditāni → abhinanditāni (sya-all) | anabhinanditāni sītībhavissantīti → abhinanditāni sītibhavissantīti (pts) | abhinanditāni → So Bu Si; Sky anabhin. (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | idheva → idh eva (pts)
รู้ชัดว่า ‘หลังจากตายไป เวทนาทั้งปวงไม่น่าเพลิดเพลิน จักเย็นในโลกนี้ทีเดียว’

Seyyathāpi, bhikkhu, telañca paṭicca vaṭṭiñca paṭicca telappadīpo jhāyati;
vaṭṭiñ → Sky vaddhiñ as usual. (pts note) | telañca → telañ ca (pts) | vaṭṭiñca → vaṭṭiñ ca (pts)
ภิกษุ เปรียบเหมือนตะเกียงน้ำมันติดอยู่ได้ เพราะอาศัยน้ำมันและไส้
tasseva telassa ca vaṭṭiyā ca pariyādānā aññassa ca anupahārā anāhāro nibbāyati;
anupahārā → anupāhārā (bj, pts1ed); anupādānā (si, mr) | vaṭṭiyā → vattiyā (pts) | anupahārā → anupāhārā (pts) | anupāhārā → anupādānā (bj: machasaṁ, sīmu); anupahārā (bj: syā) | anupahārā → anupāhārā (cck: sī. pī.); anupādānā (cck: ka.) | tasseva → tass eva (pts)
ตะเกียงน้ำมันนั้นย่อมหมดเชื้อดับไป เพราะหมดน้ำมันและไส้ และเพราะไม่เติมน้ำ มันและไส้ใหม่ แม้ฉันใด
evameva kho, bhikkhu, kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti, jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti,
vedayamāno → vediyamāno (bj, sya-all, pts) | vedayāmīti → vediyāmīti (bj, sya-all, pts) | evameva kho → evam eva (pts)
ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อเสวยเวทนามีกายเป็นที่สุด จึงรู้ชัดว่า ‘เราเสวยเวทนามีกายเป็นที่สุด’ เมื่อเสวยเวทนามีชีวิตเป็นที่สุด จึงรู้ชัดว่า ‘เราเสวยเวทนามีชีวิตเป็นที่สุด’
‘kāyassa bhedā paraṁ maraṇā uddhaṁ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītībhavissantī’ti pajānāti.
paraṁ maraṇā → (sya-all, pts) | anabhinanditāni sītībhavissantīti → abhinanditāni sītibhavissantīti (sya-all) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt)
รู้ชัดว่า ‘หลังจากตายไป เวทนาทั้งปวงไม่น่าเพลิดเพลิน จักเย็นในโลกนี้ทีเดียว’

Tasmā evaṁ samannāgato bhikkhu iminā paramena paññādhiṭṭhānena samannāgato hoti.เพราะเหตุนั้น ภิกษุผู้เพียบพร้อมแล้วอย่างนี้ ชื่อว่าเป็น ผู้ประกอบด้วยอธิษฐานธรรมคือปัญญาอันยอดเยี่ยมนี้ Esā hi, bhikkhu, paramā ariyā paññā yadidaṁ—เพราะว่าปัญญาอันประเสริฐ ยอดเยี่ยมนี้ คือ sabbadukkhakkhaye ñāṇaṁ.ความรู้ในธรรมเป็นที่สิ้นทุกข์ทั้งปวง

Tassa sā vimutti sacce ṭhitā akuppā hoti.ความหลุดพ้นของภิกษุนั้น เป็นอันตั้งอยู่ ไม่กำเริบในสัจจะ Tañhi, bhikkhu, musā yaṁ mosadhammaṁ, taṁ saccaṁ yaṁ amosadhammaṁ nibbānaṁ.
mosadhammaṁ → moghadhammaṁ (sya-all) | mosadhammaṁ → So Bu Sk; Sy Si mogh. (pts note) | tañhi → taṁ hi (bjt, th, pts)
เพราะ ว่าสิ่งใดมีความเลอะเลือนเป็นธรรมดา สิ่งนั้นเป็นของเท็จ สิ่งใดไม่มีความ เลอะเลือนเป็นธรรมดา สิ่งนั้นเป็นของจริงคือนิพพาน
Tasmā evaṁ samannāgato bhikkhu iminā paramena saccādhiṭṭhānena samannāgato hoti.เพราะฉะนั้น ภิกษุผู้ เพียบพร้อมแล้วอย่างนี้ จึงชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยอธิษฐานธรรมคือสัจจะอัน ยอดเยี่ยมนี้ Etañhi, bhikkhu, paramaṁ ariyasaccaṁ yadidaṁ—
etañhi → etaṁ hi (bjt, th, pts)
เพราะสัจจะนี้เป็นบรมอริยสัจคือ
amosadhammaṁ nibbānaṁ.นิพพานอันไม่มีความเลอะเลือนเป็น ธรรมดา

Tasseva kho pana pubbe aviddasuno upadhī honti samattā samādinnā.
samādinnā tyāssa → samādiṇṇā tyassa (pts) | tasseva → tass eva (pts)
อนึ่ง อุปธิทั้งหลาย ของภิกษุผู้ไม่รู้แจ้งในกาลก่อนนั้นนั่นแล เป็น อันเธอสมาทานให้บริบูรณ์แล้ว
Tyāssa pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
anabhāvaṅkatā → anabhāvakatā (bj, pts); anabhāvaṅgatā (sya-all) | tyāssa → tyassa (sya-all) | anabhāvakatā → anabhāvaṁ katā (bj: machasaṁ) | anabhāvakatā → Si anabhāvaṅkatā. (pts note) | anabhāvaṅkatā → anabhāvaṁkatā (my, ms2005)
เธอละอุปธิเหล่านั้นได้แล้ว ตัดรากถอนโคน เหมือน ต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้
Tasmā evaṁ samannāgato bhikkhu iminā paramena cāgādhiṭṭhānena samannāgato hoti.เพราะฉะนั้น ภิกษุผู้เพียบพร้อมแล้วอย่างนี้ จึงชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยอธิษฐาน ธรรมคือจาคะอันยอดเยี่ยมนี้ Eso hi, bhikkhu, paramo ariyo cāgo yadidaṁ—เพราะว่าจาคะอันประเสริฐ ยอดเยี่ยมนี้ คือ sabbūpadhipaṭinissaggo.ความ สละคืนอุปธิทั้งปวง

Tasseva kho pana pubbe aviddasuno abhijjhā hoti chando sārāgo.
tasseva → tass eva (pts)
อนึ่ง อภิชฌา คือ ความพอใจ ความกำหนัดยินดีของภิกษุผู้ไม่รู้ แจ้งในกาลก่อนนั้นนั่นแลมีอยู่
Svāssa pahīno hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṁ anuppādadhammo.
anabhāvaṅkato → anabhāvakato (bj, pts); anabhāvaṅgato (sya-all) | anabhāvaṅkato → anabhāvaṁkato (my, ms2005)
เธอละอภิชฌา คือ ความพอใจ ความกำหนัด ยินดีได้แล้ว ตัดรากถอนโคน เหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่ พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้
Tasseva kho pana pubbe aviddasuno āghāto hoti byāpādo sampadoso.
tasseva → tass eva (pts)
ความอาฆาต คือ ความพยาบาท ความคิดประทุษร้ายของภิกษุผู้ไม่รู้แจ้งใน กาลก่อนนั้นนั่นแลมีอยู่
Svāssa pahīno hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṁ anuppādadhammo.
anabhāvaṅkato → anabhāvakato (bj, pts); anabhāvaṅgato (sya-all) | anabhāvaṅkato → anabhāvaṁkato (my, ms2005)
เธอละความอาฆาต คือ ความพยาบาท ความคิด ประทุษร้ายนั้นได้แล้ว ตัดรากถอนโคน เหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้
Tasseva kho pana pubbe aviddasuno avijjā hoti sammoho.
sammoho → sammoho sampadoso (bj, pts); sammoho sampamoho (sya-all) | tasseva → tass eva (pts)
อวิชชา คือ ความหลง งมงายของภิกษุผู้ไม่รู้แจ้งในกาลก่อนนั้นนั่นแลมีอยู่
Svāssa pahīno hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṁ anuppādadhammo.
anabhāvaṅkato → anabhāvakato (bj, pts); anabhāvaṅgato (sya-all) | anabhāvaṅkato → anabhāvaṁkato (my, ms2005) | ucchinnamūlo → ucchinna mūlo (th)
เธอละอภิชฌา คือความหลง งมงายนั้นได้แล้ว ตัดรากถอนโคน เหมือนต้นตาล ที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้
Tasmā evaṁ samannāgato bhikkhu iminā paramena upasamādhiṭṭhānena samannāgato hoti.เพราะฉะนั้น ภิกษุผู้เพียบพร้อมแล้วอย่างนี้ จึงชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยอธิษฐานธรรม คือ อุปสมะอันยอดเยี่ยมนี้ Eso hi, bhikkhu, paramo ariyo upasamo yadidaṁ—ความสงบระงับราคะ โทสะ โมหะ rāgadosamohānaṁ upasamo.นี้เป็นความสงบระงับ อันประเสริฐยอดเยี่ยม

‘Paññaṁ nappamajjeyya, saccamanurakkheyya, cāgamanubrūheyya, santimeva so sikkheyyā’ti—
saccamanurakkheyya cāgamanubrūheyya santimeva → saccam anurakkheyya cāgam anubrūheyya santim eva (pts)
คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘บุรุษไม่พึงประมาทปัญญา พึงตามรักษาสัจจะ พึงเพิ่มพูน จาคะ พึงศึกษาแต่ทางสงบเท่านั้น’
iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | yaṁ → yan (pts) | idametaṁ → idam etaṁ (pts)
นั่น เพราะอาศัยเหตุนี้ เราจึงกล่าวไว้

‘Yattha ṭhitaṁ maññassavā nappavattanti, maññassave kho pana nappavattamāne muni santoti vuccatī’ti—
maññassavā → maññussavā (bj, pts) | maññassave → maññussave (bj, pts) | nappavattamāne → appavattamāne (bj) | santoti → santo ti (pts)
เรากล่าวคำนี้ไว้ว่า ‘เมื่อความกำหนดหมาย ซึมซาบไม่ถึงบุรุษผู้คง อยู่ในอธิษฐานธรรม บัณฑิตจึงเรียกบุรุษนั้นว่า ‘มุนีผู้สงบแล้ว’
iti kho panetaṁ vuttaṁ. Kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?
panetaṁ → pan etaṁ (pts) | kiñcetaṁ → kiñ etaṁ (pts)
เพราะอาศัยเหตุอะไร เราจึงกล่าวไว้เช่นนั้น

‘Asmī’ti, bhikkhu, maññitametaṁ, ‘ayamahamasmī’ti maññitametaṁ, ‘bhavissan’ti maññitametaṁ, ‘na bhavissan’ti maññitametaṁ, ‘rūpī bhavissan’ti maññitametaṁ, ‘arūpī bhavissan’ti maññitametaṁ, ‘saññī bhavissan’ti maññitametaṁ, ‘asaññī bhavissan’ti maññitametaṁ, ‘nevasaññīnāsaññī bhavissan’ti maññitametaṁ.
ayamahamasmīti → nāhamasmīti (sya-all) | asmīti → So Bu Sky; Si nāham asmīti. (pts note) | etaṁ → Sky omit this clause. (pts note) | maññitametaṁ ayamahamasmīti maññitametaṁ bhavissanti maññitametaṁ → maññitam etaṁ ayam aham asmīti maññitam etaṁ bhavissan ti maññitam etaṁ (pts) | bhavissanti maññitametaṁ → bhavissan ti maññitam etaṁ (pts)
ภิกษุ ความกำหนดหมายว่า “เรามี” ความกำหนดหมายว่า “เราไม่มี” ความกำหนดหมายว่า “เราจักมี” ความกำหนดหมายว่า “เราจักไม่มี” ความ กำหนดหมายว่า “เราจักมีรูป” ความกำหนดหมายว่า “เราจักไม่มีรูป” ความ กำหนดหมายว่า “เราจักมีสัญญา” ความกำหนดหมายว่า “เราจักไม่มีสัญญา” ความกำหนดหมายว่า “เราจักมีสัญญาก็มิใช่ไม่มีสัญญาก็มิใช่”
Maññitaṁ, bhikkhu, rogo maññitaṁ gaṇḍo maññitaṁ sallaṁ.
gaṇḍo → So Sk; Sy gandho; Si gantho. (pts note)
ความกำหนดหมายเป็นดุจโรค ความกำหนดหมายเป็นดุจหัวฝี ความ กำหนดหมายเป็นดุจลูกศร
Sabbamaññitānaṁ tveva, bhikkhu, samatikkamā muni santoti vuccati.
santoti → santo ti (pts)
แต่เราเรียกภิกษุว่า ‘มุนีผู้สงบแล้ว’ เพราะก้าวล่วง ความกำหนดหมายทั้งปวง
Muni kho pana, bhikkhu, santo na jāyati, na jīyati, na mīyati, na kuppati, na piheti.
piheti tañhissa → vihesati tampissa (bj) | jīyati → jiyyati (sya-all) | mīyati → miyyati (sya-all) | na piheti tañhissa → nappiheti tampissa (sya-all) | jīyati na mīyati → jiyyati (pts) | piheti tañhissa bhikkhu natthi → tthi (pts) | jiyyati → So Si; Sky omit these two words. (pts note) | + → nappiheti tam pi ssa bhikkhu (pts)
เพราะว่ามุนีผู้สงบแล้ว ย่อมไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่กำเริบ ไม่ทะเยอทะยาน
Tañhissa, bhikkhu, natthi yena jāyetha, ajāyamāno kiṁ jīyissati, ajīyamāno kiṁ mīyissati, amīyamāno kiṁ kuppissati, akuppamāno kissa pihessati?
kissa → kiṁ (mr) | pihessati → vihessati (bj) | jīyissati ajīyamāno → jiyyissati ajiyyamāno (sya-all, pts) | mīyissati amīyamāno → miyyissati amiyyamāno (sya-all, pts) | kissa → kiṁ (cck: ka.) | tañhissa → tampissa (bjt)
แม้มุนีนั้นก็ไม่มีเหตุที่ต้องเกิด เมื่อไม่เกิด จักแก่ได้ อย่างไร เมื่อไม่แก่ จักตายได้อย่างไร เมื่อไม่ตาย จักกำเริบได้อย่างไร เมื่อไม่กำเริบ จักทะเยอทะยานได้อย่างไร

‘Yattha ṭhitaṁ maññassavā nappavattanti, maññassave kho pana nappavattamāne muni santoti vuccatī’ti—
maññassavā → maññussavā (bj, pts) | maññassave → maññussave (bj, pts) | santoti → santo ti (pts)
คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘เมื่อความกำหนดหมาย ซึมซาบไม่ถึงบุรุษผู้คงอยู่ใน อธิษฐานธรรม บัณฑิตจึงเรียกบุรุษนั้นว่า ‘มุนีผู้สงบแล้ว’
iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.
yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | yaṁ → yan (pts) | idametaṁ → idam etaṁ (pts)
นั่น เพราะอาศัยเหตุนี้ เราจึงกล่าวไว้
Imaṁ kho me tvaṁ, bhikkhu, saṅkhittena chadhātuvibhaṅgaṁ dhārehī”ti.
dhārehīti → dharehīti (pts) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts) | chadhātuvibhaṅgaṁ → cha dhātuvibhaṅgaṁ (bjt)
ภิกษุ เธอจงจำธาตุวิภังค์ ๖ โดยย่อนี้ของเราไว้”

Atha kho āyasmā pukkusāti:ครั้งนั้นแล ท่านปุกกุสาติรู้ว่า “satthā kira me anuppatto, sugato kira me anuppatto, sammāsambuddho kira me anuppatto”ti uṭṭhāyāsanā ekaṁsaṁ cīvaraṁ katvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṁ etadavoca:
anuppattoti uṭṭhāyāsanā → anuppatto ti uṭṭhāy āsanā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
“ได้ยินว่า พระศาสดาของเราเสด็จมา ถึงแล้ว ได้ยินว่า พระสุคตของเราเสด็จมาถึงแล้ว ได้ยินว่า พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ของเราเสด็จมาถึงแล้ว” จึงลุกขึ้นจากอาสนะ ห่มผ้าเฉวียงบ่า หมอบลงแทบ พระยุคลบาทของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้า แล้วกราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า
“accayo maṁ, bhante, accagamā yathābālaṁ yathāmūḷhaṁ yathāakusalaṁ, yohaṁ bhagavantaṁ āvusovādena samudācaritabbaṁ amaññissaṁ.
yathāakusalaṁ yohaṁ → yathā-akusalaṁ yo haṁ (pts) | āvusovādena → āvuso-vādena (pts)
“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ผู้โง่ เขลา เบาปัญญา มีความผิดที่ข้าพระองค์ ได้สำคัญพระผู้มีพระภาคว่าควรเรียกด้วยวาทะว่าผู้มีอายุ
Tassa me, bhante, bhagavā accayaṁ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṁ saṁvarāyā”ti.ขอพระผู้มีพระภาค จง ให้อภัยโทษแก่ข้าพระองค์ เพื่อสำรวมต่อไป”

“Taggha tvaṁ, bhikkhu, accayo accagamā yathābālaṁ yathāmūḷhaṁ yathāakusalaṁ, yaṁ maṁ tvaṁ āvusovādena samudācaritabbaṁ amaññittha.
amaññittha → amaññittho (sya-all, pts) | yathāakusalaṁ → yathā-akusalaṁ (pts) | āvusovādena → āvuso-vādena (pts)
พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “เอาเถอะ เธอผู้โง่ เขลา เบาปัญญา มีความผิดที่ ได้สำคัญเราว่าควรร้องเรียกด้วยวาทะว่าผู้มีอายุ
Yato ca kho tvaṁ, bhikkhu, accayaṁ accayato disvā yathādhammaṁ paṭikarosi, taṁ te mayaṁ paṭiggaṇhāma.
paṭiggaṇhāma vuddhihesā → patigaṇhāma vuddhi hesā (bj) | yathādhammaṁ → yathā dhammaṁ (bjt) | paṭikarosi taṁ te → paṭikkarosi tante (th) | taṁ → tan (pts)
แต่เธอเห็นความผิดโดยเป็นความ ผิดแล้วกระทำคืนตามธรรม เราก็ยกโทษให้เธอ
Vuddhihesā, bhikkhu, ariyassa vinaye yo accayaṁ accayato disvā yathādhammaṁ paṭikaroti, āyatiṁ saṁvaraṁ āpajjatī”ti.
vuddhihesā → vuḍḍhi hesā (sya-all) | vuddhihesā → vuddhi hesā (bjt) | paṭikaroti → paṭikkaroti (th) | vuddhihesā → vuddhi h esā (pts)
ภิกษุ ก็การที่บุคคลเห็นความผิด โดยเป็นความผิด แล้วกระทำคืนตามธรรม ถึงความสำรวมต่อไป นี้เป็นความ เจริญในอริยวินัย”

“Labheyyāhaṁ, bhante, bhagavato santike upasampadan”ti.
upasampadanti → upasampadan ti (pts)
ท่านปุกกุสาติกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์พึงได้ อุปสมบทในสำนักของพระผู้มีพระภาคเถิด”

“Paripuṇṇaṁ pana te, bhikkhu, pattacīvaran”ti?
pattacīvaranti → pattacīvaran ti (pts)
“เธอมีบาตรและจีวรครบแล้วหรือ”

“Na kho me, bhante, paripuṇṇaṁ pattacīvaran”ti.
pattacīvaranti → pattacīvaran ti (pts)
“ไม่ครบ พระพุทธเจ้าข้า”

“Na kho, bhikkhu, tathāgatā aparipuṇṇapattacīvaraṁ upasampādentī”ti.“ภิกษุ ตถาคตทั้งหลายจะไม่ให้กุลบุตรผู้มีบาตรและจีวรไม่ครบอุปสมบท”

Atha kho āyasmā pukkusāti bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pattacīvarapariyesanaṁ pakkāmi.
uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)
ลำดับนั้น ท่านปุกกุสาติชื่นชมยินดีพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค ลุกขึ้น จากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้วจากไปแสวงหา บาตรและจีวร

Atha kho āyasmantaṁ pukkusātiṁ pattacīvarapariyesanaṁ carantaṁ vibbhantā gāvī jīvitā voropesi.
vibbhantā gāvī → bhantagāvī (si, pts1ed), vibhantagāvī (si), gāvī (sya-all, km) | vibbhantā gāvī → bhantagāvī (bj, pts) | vibbhantā → (sya-all) | āyasmantaṁ pukkusātiṁ → āyasmā pukkusātim (pts) | bhantagāvī → vibhantagāvī (bj: sīmu); vibhantā gāvī (bj: machasaṁ) | gāvī → bhantagāvī (cck: sī. pī.); gāvī (cck: syā. kaṁ.)
ทันใดนั้นเอง แม่โคได้ขวิดท่านปุกกุสาติผู้กำลังเที่ยวแสวงหาบาตรและจีวร เสียชีวิต

Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ:
tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)
ครั้งนั้น ภิกษุจำนวนมากได้เข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวาย อภิวาทแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า
“yo so, bhante, pukkusāti nāma kulaputto bhagavatā saṅkhittena ovādena ovadito so kālaṅkato.
kālaṅkato → kālakato (sya-all, pts) | nāma → nama (pts) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts)
“กุลบุตรชื่อ ปุกกุสาติที่พระผู้มีพระภาคทรงโอวาทด้วยพระโอวาทโดยย่อนั้น ตายเสียแล้ว เขา
Tassa kā gati, ko abhisamparāyo”ti?
abhisamparāyoti → abhisamparāyo ti (pts)
มีคติเป็นอย่างไร มีสัมปรายภพเป็นอย่างไร พระพุทธเจ้าข้า”

“Paṇḍito, bhikkhave, pukkusāti kulaputto paccapādi dhammassānudhammaṁ, na ca maṁ dhammādhikaraṇaṁ vihesesi.
vihesesi → viheṭhesi (bj, sya-all, km, pts1ed); viheseti (mr) | vihesesi → viheṭhesi (pts) | vihesesi → viheṭhesi (cck: sī. syā. kaṁ.); viheseti (cck: ka.)
พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ปุกกุสาติกุลบุตรเป็นบัณฑิต ได้ บรรลุธรรมสมควรแก่ธรรมแล้ว และเธอไม่ให้เราลำบากเพราะเหตุแห่งธรรม
Pukkusāti, bhikkhave, kulaputto pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā”ti.
saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | tattha parinibbāyī → tatthaparinibbāyī (th) | lokāti → lokā ti (pts)
เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป ปุกกุสาติกุลบุตร จึงเป็นโอปปาติกะ จะ นิพพานในโลกนั้น ไม่หวนกลับมาจากโลกนั้นอีก”

Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)
พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
abhinandunti → abhinandun ti (pts)
ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชมพระ ภาษิตของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล

Dhātuvibhaṅgasuttaṁ niṭṭhitaṁ dasamaṁ.ธาตุวิภังคสูตรที่ ๑๐ จบ

Principles · Rationale · Glossary · 6 Pali editions
MP3: Pali


Translations: English · Русский · Deutsch · Italiano · ไทย